Contents
PREFACE by His Excellency Władysław Bartoszewski, Minister of foreign Affairs of Poland (HERE)
INTRODUCTION (HERE)
FOREWORD by Editors (HERE)
I
WEST AFRICA - HISTORY, POPULATION AND CULTURE by Stanisław Piłaszewicz (HERE)
START AND CLASH - GHANA'58 by Ryszard Kapuściński (HERE)
GHANA TODAY AND YESTERDAY by Stanisław Piłaszewicz (HERE)
*
POLAND'S AND POLE'S RELATIONS WITH WEST AFRICA by Jacek Knopek (HERE)
POLISH PILOTS AND OFFICERS IN WEST AFRICA DURING THE SECOND WORLD WAR by Zygmunt Łazowski (HERE)
*
POLES EMPLOYED IN WEST AFRICAN COUNTRIES by Zygmunt Łazowski (HERE)
POLES IN NIGERIA by Jacek Machowski (HERE)
POLES IN GHANA:
UNIVERSITY LECTURERS by Henryk Łabaziewicz, Zdzisław Fiejka, Zbigniew Szreniawski and Adam Buraczewski (HERE)
MISSIONARIES - VERBIST ORDER by Eugeniusz Śliwka, SVD (HERE)
MEDICINE DOCTORS by Stefania Łazowska (HERE)
ARCHITECTS AND BUILDING ENGINEERS by Jakub Kotliński (HERE)
POLES ON SUGAR CANE PLANTATIONS by Lucjan Wollen (HERE)
SUGAR MILL IN ASUCHUARE by Ryszard Bartoszewicz and Julian Pawełek (HERE)
WOOD AND TIMBER INDUSTRY by Piotr B. Borkowski (HERE)
RAILWAY AND PORT WORKERS by Włodzimierz Zaremba-Śmietański (HERE)
POLSH-GHANAIAN ECONOMIC COOPERATION by Zygmunt Królak (HERE)
*
POLAND'S POLICIES TOWARDS WEST AFRICA AT THE TURN OF CENTURIES by Kazimierz M. Gutkowski (HERE)
POLAND'S TRADE EXCHANGE WITH THE WEST AFRICAN COUNTRIES IN THE LAST DECADE by Witold Czernek (HERE)
II MEMORIES
GHANA REVISITED - MY RECENT SENTIMENTAL TRIP by Zbigniew Marczewski (HERE)
FIRST LETTER FROM TAKORADI by Stefania Łazowska (HERE)
GHANA IN THE SIXTIES by Kazimierz Sierakowski (HERE)
REMINISCENCES FROM THESE... by Włodzimierz Zaremba-Śmietański (HERE)
AFRICAN TIMBER by Jerzy Kutyła (HERE)
TWENTY TWO YEARS IN GHANA by Piotr B. Borkowski (HERE)
OFFER ME AN APOLOGY MY SENIOR BROTHER by Jerzy Zaręba (HERE)
HOSPITAL IN SEKONDI by Zygmunt Łazowski (HERE)
MEMORIES FROM TAMALE by Aurelia Paruch (HERE)
TO SAVE FROM OBLIVION by Danuta Moskała (HERE)
PHARMACOLOGISTS by Jerzy Surowiecki (HERE)
ON THE KUMASI UNIVERSITY by Zbigniew Szreniawski (HERE)
UNFORGETABLE TIME by Jakub Kotliński (HERE)
EDIFICES FOR KWAME NKRUMAH by Witold Wojczyński (HERE)
IN ASUCHUARE by Bronisław Hoffmann (HERE)
BELOVED GHANA by Jerzy Moskała (HERE)
AFRICAN IMPRESSIONS by Wiktoria Thierry-Frańczak (HERE)
LAGOS SHIPYARD by Tadeusz Stachowicz (HERE)
BOGDAN FILAR, ENGINEER by Zbigniew Łepkowski (HERE)
HOW DID I SAVE POLAND'S DIGNITY by Tadeusz Stasiński (HERE)
NOTES OF A TOURIST-ELECTRICIAN by Zbigniew Łepkowski (HERE)
A MOONSHINER'S CAREER by Waldemar Wójtowicz (HERE)
WATER TAP by Ewa Łepkowska (HERE)
ADVENTURE IN THE GULF OF GUINEA by Janusz Sadomski (HERE)
LIONESS by Zbigniew Łepkowski (HERE)
*
LIST OF POLES EMPLOYED IN WEST AFRICAN COUNTRIES by Zygmunt Łazowski (HERE)
LIST OF POLISH OFFICERS SERVING IN WEST AFRICAN COLONIAL ARMIES by Zygmunt Łazowski (HERE)
ENGLISH SUMMARY (HERE)
PRZEDMOWA
Czwarty tom publikacji Polacy w Nigerii wykracza poza ramy zakreślone jej tytułem i jest poświęcony obecności oraz wkładowi naszych rodaków w rozwój i funkcjonowanie także innych krajów Afryki Zachodniej. Jest to praca zbiorowa napisana przez blisko czterdziestu autorów, którzy znaczną, a na pewno bardzo znaczącą część swego życia związali z tą częścią afrykańskiej ziemi. Jak poprzednie trzy tomy powstała ona z inicjatywy członków Towarzystwa Polsko-Nigeryjskiego i dzięki podziwu godnym staraniom prof. Zygmunta Łazowskiego i dr Stefanii Łazowskiej, którzy wzięli na swe barki trud zachęcenia autorów oraz cały ciężar i odpowiedzialność za prace redakcyjne.
Eseje i wspomnienia poświęcone poszczególnym krajom nie są sobie równe pod względem objętościowym, ale z pewnością w ogólnych zarysach zachowują proporcje w stosunku do liczby Polaków, jacy znaleźli w nich czasową przystań, i do intensywności kontaktów między tymi państwami a Polską. Nic przeto dziwnego, że duża część opracowania dotyczy Republiki Ghany. Znacząca obecność Polaków w tym kraju datuje się już od czasów II wojny: stanowi ona poważny wkład do ogólnoludzkiego wysiłku mającego na celu poskromienia burzycieli porządku światowego. Dalszy napływ naszych rodaków do Ghany wiązał się niewątpliwie z orientacją socjalistyczną tego kraju, a w późniejszym okresie zapotrzebowanie na polskich specjalistów było z pewnością funkcją dobrej marki pozostawionej przez ich poprzedników. W wielu przypadkach miały miejsce powroty do afrykańskich krajów wielkich wyzwań czy wręcz romantycznych przygód.
Mam nadzieję, że książka trafi do szerokiego grona polskich czytelników, gdyż - poza walorami czysto poznawczymi - stanowi przemawiającą do wyobraźni lekcję tolerancji, zrozumienia i porozumienia między członkami wielkiej rodziny ludzkiej. Redaktorom życzę wielu sił i wytrwałości w kontynuacji ich tak bardzo pożytecznego, wręcz monumentalnego dzieła.
Książka składa się z dwóch części. W pierwszej Czytelnik znajdzie artykuły o charakterze bardziej informacyjnym, przedstawiające historię, kulturę i mozaikę ludnościową całego regionu (ze szczególnym uwzględnieniem przeszłości i dnia dzisiejszego Ghany), historyczny przegląd obecności Polski i Polaków na tym obszarze, działalności polskich oficerów i lotników w czasie II wojny światowej, pracy Polaków w późniejszym okresie, polityki Polski wobec Afryki Zachodniej oraz stosunków handlowych z krajami wchodzącymi w jej skład. Zamieszczono tutaj także esej R. Kapuścińskiego, stanowiący piękną, literacką impresję z jego pobytu w Ghanie w 1958 r.
Druga część książki ma charakter bardziej osobisty, rzec by można - pamiętnikarski. W 26 szkicach odnajdujemy barwny, wszechstronny, zaangażowany i pełen zrozumienia obraz rzeczywistości afrykańskiej ponad 20 autorów. Nie ma w nich taniej egzotyki, chęci zaimponowania czy niedoceniania rejestrowanych faktów kulturowych. Wręcz przeciwnie - często pojawia się tam podziw dla wysiłków i osiągnięć ludności młodych państw afrykańskich, które stosunkowo niedawno wyzwoliły się z ucisku kolonialnego.
Na końcu książki znajdują się wielce pożyteczne aneksy, które mogą posłużyć do nawiązania czy też odnowienia zerwanych przez czas kontaktów.
Stanisław Piłaszewicz
Zakład Języków i Kultur Afryki Uniwersytetu Warszawskiego
