Pokora. Edycyjŏ ślōnskŏ - Szczepan Twardoch

PART 1

NIYM­CY MU­SZ?M UMRZIĆ,ŻE­BYCH­MY MO­GLI ŻYĆ

Ô two­jij tw?rzi my­śl?, kej na cz?r­nym nie­bie, jesz­cze ni­sko nad ho­ry­z?n­tym, bly­sk? sie piyr­sz? bio­ł? gwi­?z­da. Miyn­k? for­ma dol­nyj szcze­ki, licz­ka, nos, usta, ôczy. Ty, Agnes. Ge­?me­try­j? two­jich ry­s?w we mo­jij go­wie wy­p?l?n? głym­bo­ko, głym­bij ani­że­li tw?rze ôd mo­jich ôj­c?w.

Gwi­?z­da szpli­tra roz­pa­d? sie we ka­ska­dach. Po chwi­li z da­le­ka nie­sie sie gr?m. Jesz­cze niy czas, jesz­cze cze­k?my, szep­t?m do cho­p?w, co ich miy­łu­j?, szep­t?m, kej gr?m cich­nie, szep­t?m ku je­jich po­sta­ci­?m przi­stro­j?nym ku­pla­mi ôd hel­m?w, le­d­wo wi­dz? je­jich for­my we za­l?nym mie­si­?n­co­wym świa­tłym ôko­pie. Niy­do­brze, że mie­si­?nc, że flan­dryj­ske nie­bo bez­chm?r­ne, wo­loł bych iś po ćm?ku we no­wie, ale niy j? ô tym sta­no­wi?. Niy sta­no­wi? hned ô ni­czym, niy je żech czło­wiek ino taj­lik wiel­ki­go ôr­ga­ni­zmu, m?j cug we mo­jij przi­dzie­l?nyj do szta­bu dy­wi­zy­je k?m­pa­ni­ji, dy­wi­zy­j? we ar­mi­ji, strza­łki an­gri­fu na szta­bo­wych kar­tach, fr?nt, duge ly­ni­je z?ôpa­trzy­ni?, niy ma mie ôkr?m pla­cu i funk­cy­je ôd tyj ma­szy­ne­ry­je, ôkr?m tego pla­cu i funk­cy­je niy ist­nie­j?.

Ô two­jich dł?niach, Agnes, my­śl?, kej sie dzi­w?m na fos­fo­ry­zu­j?n­ce waj­zry ôd zy­gar­ka we sk?rzan­nyj ta­szy, pod­le wo­jyn­nyj mody przip­niyn­tyj p?skym na ryn­k?wie m?n­du­ro­wyj blu­zy, je trze­ci? dwa­dzi­ścia sie­dym. Trze­ci? dwa­dzi­ścia sie­dym, dwu­dzie­sty trze­ci pa­ździer­ni­ka, Agnes.

Jesz­cze niy czas. Jesz­cze niy czas, Ruhe, Män­ner, spo­koj­nie, lu­dzie, pa­d?m, i trwa­j?m bez ru­chu, na­piy­ńci jak łu­czy­ska go­to­we za­r?z pu­ścić strza­ł?. Sły­sz? zym­by szczyn­kać je­gro­wi ô mia­nie Gu­sin­da, co klyn­czy kole mie. Spo­k?j, lu­dzie, spo­k?j.

Gwi­żdże nie­bo wy­so­ko nad nami i za­r?z da­le­ko bly­ska­j?m nowe gwi­?z­dy i grzmi­?m, a j? my­śl? ô two­jich dł?niach, ô tym, ja­keś mi po­da­ła pra­w? dł?ń do po­ca­ł?n­ku, kejch cie ôstat­ni r?z wi­dzioł, sześ mie­siyn­cy i trzi dni tymu na­z?d. Niy miar­ko­wo­łch, iże mi pod?sz dł?ń, sto­łch przi dźwiy­rzach, ôblyk żech ryn­ka­wicz­ki, t?ż kej żeś j? wy­ci­?n­gła ku mie, toch wzi­?n te woj­sko­we ryn­ka­wicz­ki wart­ko ze wł?snych dł?ni zdziy­rać, za­sta­wiy­ła żeś mie jed­nym wejz­drzy­niym i żech spo­ko­pi­?ł, że nic niy chcesz, że­bych two­j? dł?ń broł we swo­je, nic niy chcesz, że­bych j? pod­ni­?s do ust. Niy unio­sła żeś dł?ni wy­so­ko, je żeś moc ni­ższ? ôdy mie, mu­sioł żech sie t?ż skł?nić, spl?t żech ryn­ce za ple­ca­mi i sło­ż?ł żech na two­jij dł?ni po­ca­ł?nek, za­r?z kole zło­te­go rin­gu. Po­czuł żech tw?j par­fim, do­piy­ro wtyn­cz?s. Wiym, co to za w?ń, do­sta­ła żeś go ôdy mie p?r? mie­siyn­cy tymu na­z?d, w?ń żeś wy­bra­ła sama, fran­cu­ski, przed­wo­jyn­ny, Ca­ron Nar­cis­se Noir, toć, per­ga­mut­ka i kwi­?t aplu­zi­ny, cy­wet i pi­żmo, i zan­da­lo­wy str?m, rz?d­ko­ść we wo­jyn­nyj go­spo­dar­ce, zruj­no­woł moje fi­nan­ce na moc mie­siyn­cy. Te­r?z żech ci doł za gy­szynk bro­szur­k?, zn?d żech j? we kab­zi ôd yn­glic­ki­go lojt­nan­ta, co we na­szym ata­le­rij­skim sztur­mie stra­ci­?ł gow?. Ô tym, że gowa ôd lojt­nan­ta durch le­ża­ła u jego st?p, durch we pla­ska­tym hel­mie, toch niy sp?mi­noł. Bro­szur­ka no­siy­ła ty­tuł Pru­frock and Other Ob­se­rva­tions niy­zn?me­go mi prz?dzij po­ety ô mia­nie Eliot, we po­strzod­ku żech zn?d wiersz pod ty­tu­łym The Love Song of J. Al­fred Pru­frock, co mie fest tyk­n?ł. Chcio­łch sie tym tyk­niy­ńciym ze to­b?m po­dzie­lić. Ksi­?nżecz­k? żeś przi­j?nła bez sło­wa.

Niy c?fła żeś dł?ni ôd razu i ta­kech trwoł a war­ga­mi ty­koł two­jij sk?ry ze ciy­niym ôd w?ni two­ji­go par­fi­mu. Bez p?r? ôtwar­tych dźwiy­rzi yn­fi­la­dy wi­dzioł żech two­ji­go my­nża we hau­sro­ku i d?mo­wych la­ciach, usa­dz?ne­go we ze­slu i ôstyn­ta­cyj­nie skry­te­go za płach­t?m "Der Obe­rschle­si­sche Wan­de­rer", mu­sioł n?s wi­dzieć i mu­sioł tyż ud?wać, iże niy wi­dzi. Po chwi­li ôder­wa­ła żeś dł?ń ôd mo­jich war­g?w i prze­su­ny­ła żeś bez moje wosy, cho­byś szar­pa­ła ku­dła­te­go psa, i do­piy­ro wtyn­cz?s żech sie wy­pro­ści­?ł i wejz­drzoł na cie­bie. Pa­trza­ła żeś na mie ze uśmiy­chym, co w nim tkli­wo­ść sie miy­sza­ła ze ur?n­ga­niym, a j? niy śmioł wy­lyź, Agnes, i wie­dzioł żech, że kej to zro­bi?, kej cie stra­c? z ôcz?w, to mo­żno stra­c? cie już na dyc­ki.

Cho­ci­?ż ôn sam b?ł, to wszy­sko, co było za dźwiy­rza­mi ôd two­ji­go p?miysz­ka­ni?, to była pr?znia, pu­st? i ciym­n?. Wszy­sko, coch pra­gn?ł, wszy­sko, coch śmioł pra­gn?ńć, to pa­trzeć na two­j? tw?rz. Chcio­łch umrzić ze ôbra­zym two­jij tw?rzi przed ôcza­mi, Agnes, a tyś w k?ńcu cie­pła ino dwa sło­wa, gło­sym na­r?z ôstrym, pru­skim, cho­by zn?mym mi za do­brze t?nym ôd unte­ro­fi­cy­ra, geh jetzt!, idź już! I ôdw­r?ciy­ła żeś sie, a j?ch spo­ko­pi­?ł, jak na­r?z ôświy­c?ny: ôto sie do­k?na­ło, ôto mu­sz? ôdy­jś, t?ż ôdw­r?ci­?ł żech sie tyż, ôtwar dźwiy­rze i wy­szoł we pr?zni? siy­ni, we pust­k? uli­ce, we ćm? świa­ta, co ôn niy je ty, Agnes, i co w nim cie­bie niy ma.

Świa­ta, co w nim niy ma two­jij tw?rzi, Agnes, ani two­ji­go wejz­drzy­ni?, ani tych noj­rz?d­szych i noj­kr?t­szych m?myn­t?w, kej przi­zw?l?sz mi na se­kun­d? tyk­n?ńć two­jij sk?ry, jak przed chwi­l?m.

Świa­ta, co w nim ôd szty­rech l?t do­brze wiym, jaki je cyl mo­jij eg­zy­styn­cy­je, czy­mu i k?mu suż?, po piyr­szy r?z w ży­ciu, ale już mi to niy przi­no­si ta­kij ulgi i ra­do­ści, jak? mi przi­no­siy­ło kejś, na sa­mym po­cz?nt­ku woj­ny.

Ciy­nżkoch ze­szoł po sło­dach, p?ma­łu wy­szo­łch ze ajn­far­tu i sta­n?ł na uli­cy, na­prze­ciw­ko Café Ka­iser­kro­ne, ści­?ng ryn­ka­wicz­k? i tyk­n?ł ust, war­g?w, co chwi­l? tymu na­z?d ca­ło­wa­ły two­j? dł?ń. Niy było już na nich ani śla­du cie­bie. Wejz­drzo­łch na zy­ga­rek i p?my­śloł żech, iże mu­sz? wy­zwo­lić sie spod two­ji­go za­kly­ńci?, Agnes, cho­ci­?ż wie­dzioł żech wtyn­cz?s, tak samo do­brze jak te­r?z wiym, iże to niy­mo­żli­we. Mu­sz? wy­zwo­lić sie spod two­ji­go za­kly­ńci?, Agnes, ale nic tego niy chc?.

Po­cze­ko­łch, aż prze­je­dzie bana, prze­szo­łch bez uli­c?, sied­n?ł przi sto­li­ku na ze­wn?ntrz, we zy­gr?d­ce, kel­ner wart­ko pod­le­cioł na wi­dok po­lo­we­go, ôfi­cyr­ski­go m?n­du­ru i szlajf­ki Że­la­zne­go Krzi­ża dru­gij kla­sy, bo to b?ł wtyn­cz?s in­k­szy świat, te sześ mie­siyn­cy tymu na­z?d, in­k­sz? era, wszy­sko sie jesz­cze niy roz­le­cia­ło, na Śl?n­sku aby lu­dzie jesz­cze niy plu­li, kej wi­dzie­li ôfi­cyr­ski m?n­dur, co po pr?w­dzie te­r?z mie dzi­wi, bo po­wo­dy mie­li tedy tak samo do­bre do plu­ci?, jak ma­j?m te­r?z.

Ôbsz­ta­lo­wo­łch piwo, wa­rz?ny wuszt i kwa­tyr­k? go­rzo­łki, tak pra­wie, jak m?j fa­ter by zro­bi­?ł, przed woj­n?m, przi tych rz?d­kich przi­le­ży­to­ściach, kej skł?mp­stwo mimo wszy­sko przi­zw?la­ło mu uznać je­dzy­nie poza d?mym za uspra­wie­dli­wi­?ne.

Piwo, wuszt, kwa­tyr­ka go­rzo­łki. J?d żech bez ape­ti­tu, wuszt to b?ł ôsz­kli­wy er­zac ze dr?b­ki, po ro­ze­tniy­ńciu strze­w?w siw? masa wy­lo­ła sie na ta­lyrz i p?my­ślo­łch coś, za co roz­strzy­la­li by mie, kej bych pe­dzioł to na głos: tak wy­gl?n­d? na­sz? nad­cho­dz?n­c? klyn­ska, tak wy­gl?n­da­j?m bry­tyj­ske szran­ki. Klyn­ska, niy klyn­ska, j?d żech, boch mioł gł?d, j?d żech a my­śloł ô ôjcu, wy­pi­?łch piwo i go­rzo­łk?, aby piwo i go­rzo­łka sma­ko­wa­ły jesz­cze jak trza. Pr?bo­wo­łch sie sp?m­nieć, wie­la razy żech prze­cho­dzi­?ł sam, kole Café Ka­iser­kro­ne. P?r?n?ście l?t tymu na­z?d sto­li­ki tyj zy­gr?d­ki sto­ły nad brze­gym rzycz­ki, po­tym rzycz­k? za­su­li, ale alej­ka durch sie na­zy­w? na jeji pa­mi­?nt­k? Wil­de Klod­nitz, Dzi­k? Kłod­ni­ca. Cho­dzo­woł żech sam, kej żech b?ł jesz­cze we gim­na­zy­ji i po­tym, ja­kech na­wiy­dzoł Gle­iwitz, dyc­ki ze my­śl?m ô cie­bie, Agnes.

Sp?m­nioł żech sie n?s przed woj­n?m sie­dzieć we tyj zy­gr?d­ce ze mo­jim uni­we­rzy­tec­kim kam­ra­tym Dio­ni­zym Brau­nym-To­wia­ńskim, tyś przi­st?m­piy­ła d? n?s spo­łym ze niy­ja­kim He­in­ri­chym Got­tro­pym, co kap­k? wcza­śnij za­miysz­koł u cie­bie na kwa­ty­rze, we mo­jij sta­ryj izbie, i już do cie­bie wtyn­cz?s z?ly­ci­?ł, ale jesz­cze ci sie niy ôświad­cz?ł. Mu­sia­ło sie pi­sać wie­rz? rok 1913, ôstat­ni? je­siyń przed woj­n?m, niy­sko­ry, jesz­cze ale cie­pły pa­ździyr­nik, zje­dlich­my ôbi­?d, a po­tym prze­sie­dzie­lich­my sam co­łke po­po­łed­nie aże do śćmiyw­ku, piy­li sznaps, byli we­so­li i gło­śni. Pa­nie dzi­wa­ły sie na n?s krzi­wo, że sie­dzisz we lar­mu­j?n­cym chop­skim t?wa­rzi­stwie, iże sama pi­jesz, żeś ôbly­kła ma­tr?sk? blu­z? i kec­k? we fest szni­cie suf­fra­ge, co tego na uli­cach pro­win­cj?nal­nych Gle­iwitz sie niy wi­do­wa­ło, i to cie­szy­ło n?s tak samo jak cie­bie, to na­sze épa­ter les bo­ur­ge­ois. Dio­ni­zy, ôpi­ty, we­szoł na sto­łek i de­kla­mo­woł po fran­cu­sku Chan­son d'au­tom­ne ôd Ver­la­ine'a, a zgor­sz?n? fa­mi­li­j? ze dw?j­k?m ma­snych dzie­ci ôstyn­ta­cyj­nie wy­szła. By­lich­my tedy szczy­ńśli­wi, na­wet kej Got­trop za­wiyd cie do d?m, a Dio­ni­zy pr?bo­woł mie na­m?wić, że­bych­my po­szu­ka­li ja­ki­go pufu, i moc b?ł za­wie­dzi­?ny mo­jim twar­dym ôd­k?za­niym, i ôsta­wi­?ł mie wtyn­cz?s, i stra­ci­?ł sie na resz­t? nocy, do dziś niy wiym kaj.

To b?ł in­k­szy świat, a zaś we dniu, co w nim żech cie wi­dzioł po ôstat­ni r?z, sześ mie­siyn­cy i trzi dni tymu na­z?d, po zje­dzy­niu i wy­pi­ciu, wstoł żech, ôb­ci­?ng siw? po­lo­w? blu­z?, za­p?l?łch cy­ga­ry­t? i po­szoł na gli­wic­ki ban­h?f, żeby cu­gym wr?cić do pra­we­go świa­ta, i co­łki czas we go­wie grzmia­ły mi niy ka­n?ny, niy gra­na­ty, co pyn­ka­ły ze hu­kym, ino two­je sło­wa, geh jetzt, geh!

Geh jetzt, sły­sz? na­wet te­r?z, geh jetzt, idź już, p?ł roku, trzi dni i ôziym go­dzin niy­sko­rzij. Geh jetzt.

Ftoś tyk? mo­ji­go ra­miy­nia.

Ôbr?c?m sie, to Kie­sel. Już czas, szep­t? Kie­sel, już czas. Za­my­śly­li sie, ale już czas. Do­bry, ko­cha­ny Kie­sel.

Zy­ga­rek - trze­ci? trzi­dzi­ści. Już czas. Pa­trz? na waj­zry, jesz­cze piyt­n?ście se­kund, czu­j? mi sie strze­wa ści­skać, cho­ćby ftoś wy­kryn­coł szma­t?. Waj­zer ôd se­kund­ni­ka tyk? dwa­n?styj, za­ci­sk?m ôczy. Boj? sie, ôkrop­nie sie boj?, jak dyc­ki przed sztur­mym.

Los, Män­ner, los, los, lo­oooos!

Los, los, los, wy­krzi­ku­j? k?myn­d? szep­tym, ci­cho, idy­my, lu­dzie, sły­sz? te sło­wa pa­dać ze mo­jich ust, a prze­c? to tak cho­ćbych niy j? to g?doł. Los, los, los, pa­d?m fest ci­cho, ż?d­nych krzi­k?w, ż?d­nych gwizd­k?w.

Strach ôd­biy­r? mi ro­zum i dych, ale ru­sz?my, ru­sza­j?m, prze­ska­ku­j?m bru­stwer ôd ôko­pu, ru­sz?my, po­chy­ly­ni, ni­sko przi ziy­mi, na tle nie­ba, co ja­śnie­je, ku­ple ôd hel­m?w ôd mo­jich lu­dzi, nad ko­żdym pra­wym ra­miy­niym dwie rube kry­ski: l?f ôd gwer­ka i szti­lek ôd ło­pa­ty, noj­wa­żniyj­szyj po gra­na­cie ôko­po­wyj br?ni. Ru­sza­j?m ko­l?n?m, we pra­wych dł?niach gra­na­ty, szta­lo­we kap­sle już ôd­kryn­c?ne, j? tyż m?m we pra­wyj dł?ni gra­na­t?, we le­wyj pi­st?l?, we ser­cu i brzu­chu dyr­g? mi kula prze­ra­ży­ni?, co sie niy stra­ci, pod­wie­la niy wr?cy­my, pod­wie­la niy we­zn?m n?s ze ôko­p?w na eta­p?, niy zlu­zu­j?m, niy przi­zwo­l?m bez chwi­l? nor­mal­nie dy­chać, pa­trzeć, my­śleć, żyć.

Idy­my na szpi­cy co­łkij k?m­pa­ni­je. Po­go­da n?s m? rada, na ziy­mi niy ma za fest kli­ty, niy pa­da­ło, kro­czy­my pew­nie, niy kio­łz­d?my sie we ma­ra­sie, niy brny­my. Idy­my. Za mn?m Kie­sel ze ku­gelsz­pri­cym. Za Kie­se­lym Ma­mok, Ku­bit­za i He­inz ze ma­szi­nyn­gwe­rym, moje spar­cie. Miy­łu­j? ko­żde­go wo­j?ka z mo­ji­go cugu, ba­rzij ani­że­li kejś bra­ci i sio­str?, ba­rzij gor­k?m miy­ło­ści­?m, a te­r?z idy­my i wiym prze­c?, iże niy wszy­scy z n?s wr?c?m. Id? war­cij, wy­cho­dz? na czo­ło swo­ji­go cugu, Kie­sel za mn?m, Ku­bit­za i He­inz ôst?wa­j?m ze za­dku.

Boj? sie. Idy­my. Kole n?s ru­sza­j?m dal­sze cugi, idzie przi­giyn­t? przi ziy­mi co­łk? na­sz? k?m­pa­ni­j?, niy­da­le­ko mie trzi ze­gniyn­te na p?ł po­sta­cie, ôp?sa­ne cho­by ka­me­le, wly­k?m za so­b?m mały mi­nyn­wer­fer. Da­lij na pra­wym krzi­dle k?m­pa­ni­j? gwar­dyj­skich To­ten­kopf-Pio­nie­re, przi­sła­n? na nasz ôd­ci­nek do­piy­ro wczo­rej, strasz­ne za­pra­wi­?ne we wal­ce cho­py ze tru­piy­mi czasz­ka­mi na­szy­ty­mi na le­wych ryn­k?wach i gwar­dyj­ski­mi bel­ka­mi na kra­glach, a po­strz?d nich wo­j?cy uzbro­jy­ni we noj­strasz­niyj­szy ryncz­ny ôry­nż, ja­kich wi­dzioł na fr?ńcie, szlau­chy ze lan­ca­mi, co cie­pi­?m pł?miy­nie, fla­myn­wer­fry, na ple­cach ba­ni­?ki ze p?l­nym pły­nym.

Piyr­sze z?sie­ki, na moj? k?myn­d? cug przi­klyn­k?, Re­ich, Bonk i Se­ifert i bez mo­jij k?myn­dy wie­dz?m, co ro­bić, Se­ifert ino dzi­w? sie bez ra­mi? i szu­k? mo­jij zgo­dy, wart­ko przi­ki­wu­j?, wy­ci­?n­ga­j?m zza pa­s?w no­ży­ce, tn?m po­łne kol­c?w zwo­je Sta­chel­draht, ôd­gar­nia­j?m, je prze­ch?d. Za­sta­wi­?m na­r?z wszy­skich. Na ko­la­no, do ziy­mie. Szu­k?m ôcz?w ôd Kie­se­la. Ska­zu­j? mu wzro­kym dr?g? przed nami. Ro­zu­miy ôd razu, bez sło­wa. Miny? Miar­ku­je bez se­kun­d?, niy, niy ma min, kry­ńci go­w?m. Je­źli Kie­sel pad?, że niy ma, to niy ma. Je­źli by sie kejś p?my­l?ł, to już by go sam niy było, a je sam już ôd szty­rech l?t i żyje. T?ż je­źli Kie­sel pad?, że niy ma, to niy ma. D?w?m znak, ru­sz?my da­lij. I szep­tym: los, los, los.

Idy­my. Nie­bo zaś pisz­czy i na ćma­wo­mo­drym tle nad ho­ry­z?n­tym przed nami wy­bu­cha­j?m na­stymp­ne pysz­ne bio­łe gwi­?z­dy, my ale we je­jich huku mil­czy­my.

Idy­my co­łkim ba­ta­li­j?nym, zmoc­ni­?nym k?m­pa­ni­j?m tru­pich cza­sek, ale to niy je rich­tich an­grif, to niy ôfyn­sy­wa.

Ôd siyrp­nia s?m my we ôdw­ro­cie, te­r?z ino baj­s?my, jak be­sty­j?, co sie c?fie, bo toch­my pra­wie s?m, zym­by i pa­zu­ry ôd wiel­kij be­sty­je. Be­he­mo­ta ôsa­cz?ne­go ôd fran­cu­skich, bry­tyj­skich, no­wo­ze­landz­kich, ame­ry­ka­ńskich i B?g jesz­cze wiy ja­kich ps?w. Ôsa­cz?ny Be­he­mot, niy­miec­ki drach, pra­wie kła­pie pasz­cze­k?m, to je tyn nasz ci­chy marsz, ale za nami strze­wa ôd be­sty­je żere strasz­ny rak, za­ci­ska­j?m sie tynt­ni­ce ôd ba­no­wych ly­ni­ji, krew, co sie roz­cho­dzi po cie­le, roz­no­si co­r?z my­nij ôdżyw­czych sub­stan­cy­ji, ze­st?m­pi? sie po­kar­mo­wy prze­w?d, ôr­ga­nizm, co mych­my s?m ôd nie­go taj­la, gni­je, a ôd nie­go, nasz, m?zg, ôgar­ni? p?ma­łu ci­che sza­ly­ństwo.

Pa­miyn­t?m jesz­cze, Agnes, słod­ki smak wio­syn­nyj ôfyn­sy­wy, kej p?ł roku, trzi dni i ôziym go­dzin tymu na­z?d na­wiy­dzi­?ł żech cie we Gle­iwitz w kwiet­niu, 6 Ba­ta­li­j?n Pi­j?niy­r?w, co w nim k?man­dy­ru­j? cu­gym, ciy­nżko wal­cz?ł pod La Bas­sée, na­sz? k?m­pa­ni­j? była zlu­zo­wa­n?, do­sta­lich­my url?py i je­choł żech do cie­bie syty sy­to­ści­?m be­sty­je, ôto ły­klich­my tyla, wie­la be­sty­j? niy po­ra­dziy­ła łyk­n?ńć ôd tak d?w­na, nasz fr?nt do­szoł aże pod Mont­di­dier i ko­żdy ro­ze­rwa­ny gra­na­t?m, za­bi­ty szpli­trym, za­su­ty we bun­krze, ôko­pie, abo umar­ty ôd gri­py kam­rat to była cyna, co, tak mi sie jesz­cze, gu­pi­mu, tedy zd?wa­ło, wert było za­pła­cić za to, iże nasz fr?nt do­szoł aż tam. By­lich­my wtyn­cz?s syci tyż my, małe k?m?r­ki we wiel­kim cie­le ôd Be­he­mo­ta, bo po zdo­by­ciu yn­glic­kich ôko­p?w, wzi­?n­lich­my wiel­k? i piyk­n? lisz­k?, t?ż je­dlich­my pro­sto z d?z?w miyn­so, r?żo­wy, z?f­ci­ty cor­ned beef, co go Tom­mies do­st?wa­li bez­ma aże ze Ar­gyn­ty­ny, kej je­jich szi­fy pa­no­wa­ły na mo­rzach, i je­jich bio­ły miyn­ki chlyb, piy­lich­my je­jich wino i whi­sky, i k?n­dyn­so­wa­ne mly­ko, co n?m sma­ko­wa­ło niy­ôby­czaj­nie, jed­nak wy­po­łnia­ło n?s tyż gorz­ko­ści­?m na myśl ô na­szyj be­sty­ji tak wy­głod­nia­łyj, ôdet­niyn­tyj ôd świa­to­we­go han­dlu.

Je­cho­łch t?ż do cie­bie wtyn­cz?s syty chwi­lo­w?m sy­to­ści­?m dra­cha, po­ty­mech wr?ci­?ł, a niy­sko­rzij ru­szy­li na n?s ci po­rz?nd syci An­glo­zak­si? i c?flich­my sie aż pod Schel­de, i dzi­siej idy­my bez z?sie­ki, we ke­r?n­ku je­jich ôko­p?w, z blank in­k­szym sma­kym we ustach.

Boj? sie. Ale idy­my, idy­my na szpi­cy. Za nami nie­bo p?ma­łu ja­śnie­je, cho­ci­?ż do wscho­du sł?ńca jesz­cze da­le­ko, by­dzie wi­dać na­sze fi­gu­ry na tle ja­sne­go nie­ba, ale idy­my.

Kie­sel tyk? mo­ji­go ra­miy­nia. Do­czkej­my, szep­t? m?j do­bry, niy­za­wod­ny feld­fe­bel Kie­sel. D?w?m znak, cug zaś przi­klyn­k?, wszy­scy we tym sa­mym m?my­ńcie, jak wy­ćwi­czy­ni wier­ni we ko­ście­le we Pil­cho­wi­cach na zn?my im gest do­bre­go fa­r?rza. Kie­sel ska­zu­je mi ke­r?nek, wi­dz?, je, bry­tyj­sk? wa­cha, trzech wo­j?k?w we pla­ska­tych hel­mach. D?w?m znać Kie­se­lo­wi, po­łzny­my ku nim, cug na m?j znak ôst?w? za nami. M?my szczy­ńście, Yn­gli­cy na wa­sze d?wa­j?m po­z?r niy na n?s, ino we str?n? ru­chu trze­cij k?m­pa­ni­je na­sze­go ba­ta­li­j?nu, my za­cho­dzy­my ich ôd flan­ki. Kie­sel pyt? mie niy­mo bez sk?za­nie wzro­kym na gra­na­ty. Niy zg?dz?m sie tyż niy­mo, Kie­sel ro­zu­miy, c?fiy­my sie, po­łza­niym, na­z?d do cugu. Noj­cich­szym szep­tym mia­nu­j? trzech wo­j?k?w, Ste­in­met­za, De­ven­te­ra i Gu­sin­dy, niy s?m k?n­ty­ńci, niy mu­sz?m być, ro­bi­?m, co d? nich n?le­ży. Sy­mu­j?m hel­my, gwe­ry i ôd­pi­na­j?m ło­pa­ty i br?t­ta­sze, a spod pa­ż?w mie­chy ze gra­na­ta­mi, ôsta­wia­j?m sie ino po jed­nyj gra­na­cie wra­ż?nyj za pas, wy­ci­?n­ga­j?m Gra­ben­dol­che, ôko­po­we noże, i po­łzn?m we str?n? yn­glic­kij wa­chy. J? za­tyn­cz?s roz­sta­wi­?m sw?j cug, do przi­go­dy, jak by chop­c?m sie niy uda­ło. Ku­bi­ca z He­in­zym rych­tu­j?m leki mi­nyn­wer­fer, lu­dzie za­sty­ga­j?m wle­piy­ni w ziy­mi?, go­to­wi na m?j by­fel dać sie do bie­gu, ciep­n?ńć gra­na­ty.

Je żech spo­koj­ny, ale strze­wa m?m skryn­c?ne jak szn?r?. Czu­j? g?w­no mi przeć na zwiy­r?cze, fest bych r?d ôd­po­łzoł k?n­cek, ro­ze­pn?ł ga­l?ty, ściep je i ulż?ł sie, ale niy mog?. Mimo tego je żech spo­koj­ny i my­śl? ô two­jij świe­tli­styj tw?rzi, Agnes, ô two­jij świe­tli­sto­ści, coch j? je ôd nij ino niy­my sa­te­li­ta, co na­ôb­ko­ło nij kr?nż? bez p?ł swo­ji­go dwu­dzie­sto­sied­mio­la­to­we­go ży­wo­by­ci?, a to wcza­śniyj­sze p?ł, bez cie­bie, to ani ży­wo­by­cie niy było. Tyś je moje ży­wo­by­cie, Agnes.

Bez wo­łn? ôd m?n­du­ro­wyj blu­zy ty­k?m me­da­li­je, co no­sz? na kar­ku. Niy, niy do­sto­łch jij ôd cie­bie, ku­pi­?ł żech sie j? s?m, jesz­cze we 1914, u Lu­dwi­ga na Tar­no­wit­zer­stra­ße. Do po­strzod­kach wra­zi­?ł two­j? fo­to­gra­fi­j?, po­zor­nie wy­ciyn­t?, po­pro­si­?ł żech tyż ô kiść two­jich wo­s?w, te­goś mi ale ze śmiy­chym ôd­k?za­ła. Fo­to­gra­fi­j? tyż żech mu­sioł zdo­być wbrew two­ji­mu ôd­k?za­niu, do cze­go ni­g­dy ci sie, Agnes, żech niy przi­znoł. I ma­ł?m ta­jym­ni­c?m, co j? m?m przed to­b?m, ga­ńbi? sie jesz­cze ba­rzij ani­że­li tym, iżech zi­gno­ro­woł tw?j kla­row­ny z?k?z.

Ste­in­metz, De­ven­ter i Gu­sin­da s?m już przi wa­sze. Ty­k?m me­da­li­je ze two­j?m fo­to­gra­fi­j?m, chop­cy po­łzn?m, jak dyc­ki po­łzn?m i na­r?z zry­wa­j?m sie, cie­pi­?m sie ôd za­dku na Yn­gli­k?w, chy­ta­j?m za ran­ty je­jich hel­m?w, ci­?n­gn?m, pod­no­sz?m im gowy a ôd­sł?nia­j?m ga­rła, dziu­bi­?m i tn?m ôko­po­wy­mi no­ża­mi. Yn­gli­cy krzi­cz?m, ale krzik to nic, krzik sie roz­ly­g? i ga­śnie, roz­pły­w? sie we gyn­stym luf­cie, co go niy tnie ż?dyn szus ani wy­buch ôd gra­na­ty.

Chop­cy wr?ca­j?m, De­ven­ter we uwi­j?cz­ce zd?nż?ł chab­n?ńć m?r­twy­mu Yn­gli­ko­wi ja­k?ś feld­fla­sz?, pa­trz? gro­źnie, ale niy k?ż? jij wy­ciep­n?ńć, dziyn­ku­j? im we ci­szy, kle­pi? po ple­cach, Gu­sin­dy, mo­ji­go roz­t?miy­łe­go, szar­pi? na­wet piesz­czo­tli­wie za ku­dła­te, ryże wosy. Chop­cy wart­ko za­kł?da­j?m ôpo­rz?n­dzy­nie, sztal­hel­my, He­inz ze Ku­bit­z?m swi­ja­j?m ma­szi­nyn­gwer, cug ru­sz? da­lij, zaś żeś mi przi­nio­sła szczy­ńście, Agnes.

Idy­my. Los, los, los, p?ma­łu, ci­cho, ze­gniy­ńci, ni­sko przi ziy­mi.

Na­r?z szarp­niy­ńcie, cia­ło re­agu­je na trzask szu­su war­cij ani­że­li świa­d?mo­ść i już leż? pla­ska­to we ma­ra­sie, bo przed nami za­szcze­koł le­wis. Ôd d?w­na po­zn?w?m po trza­sku, je­źli strzy­l? le­wis, abo vic­kers, co p?ma­łu sa­pie i roz­pyn­dz? sie spo­łym ze wzro­stym tym­pe­ra­tu­ry, abo chau­chat, co p?ma­łu klu­pie, abo na­sze 08/15, abo jesz­cze coś in­k­sze­go, to je wa­żne, żeby ro­ze­zn?wać, je­źli sie chce żyć, a j? chc? żyć, bo chc? cie jesz­cze ôb?czyć, Agnes.

Za­czy­n? sie strzy­la­ni­na, m?j gwer ôd­po­wia­d? ôgniym, ale go uci­sz?m, niy ma po co strzy­lać, man­szaft, bez cze­ka­ni? na by­fel, wko­pu­je sie w ziy­mi?, ło­pat­ki dr?m gli­nia­sty gr?nt, pa­trz? na Kie­se­la, ôn ôd­ka­zu­je, ja, j? tyż tak miar­ku­j?. Za wie­luch­my już stra­ciy­li. Niy sztur­mu­jy­my. Po­cze­k?my na To­tyn­kop­fy. Wy­sy­ł?m na za­dek ma­łe­go ber­li­ni­?ka Gu­sin­dy ze mel­d?n­kym, a my ôko­pu­jy­my sie po le­ż?nc­ku, j? tak samo jak ko­żdy, ziy­mia spod kl?t­ki pier­sio­wyj przed sie­bie, tyla, żeby skryć po­stać, po­tym, je­źli styk­nie cza­su, to ko­pie sie głym­bij, i zaś głym­bij, niy­sko­rzij po­je­dyn­cze jamy ł?n­czy sie we ôkop, ale to niy te­r?z. Le­wis strzy­l? niy­cyl­nie, za kr?t­ko, pod­wie­la sie wstrzy­li, to by­dy­my po­kry­ci, niy­wi­docz­ni. War­cij, Män­ner, war­cij, ko­pać, wo­ł?m ino na to, żeby wie­dzie­li, żech je, że wa­chu­j? nad niy­mi. Gu­sin­da wr?c? po chwi­li, k?man­dyr k?m­pa­ni­je k?że sztur­mo­wać, t?ż do­bre, by­dy­my sztur­mo­wać, ale po­cze­kej­my, aże pod na­sze krzi­dło po­dyj­d?m To­tyn­kop­fy. Przi­trzi­ma­li cie ôgniym po dr?dze, Gu­sin­da, ro­zu­miysz? Bez to cze­k?my. Ja­wohl, Herr Leut­nant. Ru­szy­lich­my do sztur­mu, ja­keś ino do­tar ze by­fe­lym, pra? Na­tür­lich, Herr Leut­nant. Kie­sel, idź, wejz­drzij, je­źli lu­dzie s?m do­brze ôko­pa­ni. Idzie, po­łznie wzduż na­szyj po­zy­cy­je.

Kie­sel je noj­wa­żniyj­szy czło­wiek we mo­jim cugu, wa­żniyj­szy na­wet ôdy mie, k?man­dy­ra. To j? d?w?m by­fe­le, Kie­sel ale spra­wi?, iże moje by­fe­le przi­cho­dz?m do ży­ci?, skirz nie­go cug fun­gu­je jak jed­na ma­szy­ne­ry­j?, to ôn roz­strzi­g? k?n­flik­ty, to ôn wiy noj­le­pij, kery czło­wiek kaj wi­niyn su­żyć.

Miy­łu­j? go, jak ich wszy­skich, ale ône­go eks­tra, Man­szaft miy­łu­j? tak, jak bych miy­ło­woł wł?sne dzie­ci, kej bych ja­keś mioł, a ône­go zaś miy­łu­j? tak, jak bych miy­ło­woł ôd tych dzie­ci ro­dzi­ciel­k?. Je ze Ham­bur­ga, ôd nie­go mat­ka je pan­na, wiym, iże lu­dzie szep­ta­j?m miyn­dzy so­b?m, iże ôd nie­go ôj­ciec b?ł fran­cu­ski ma­tr?z, a Kie­sel zaś do ar­mi­je uciyk sku­li stra­chu przed mo­rzym. Jak mu było dwa­n?ście, to tre­fi­?ł na po­kł?d wie­lo­ryb­ni­ka, kaj swo­je ôd­ciyr­pioł i zniy­na­wi­dzi­?ł mo­rze nad wszy­sko na świe­cie, t?ż kej sk?ńcz?ł sie­dym­n?ście l?t, to sie zgło­si­?ł za fraj­wi­li­ka do woj­ska, bo ino za Fre­iwil­li­ge m?g li­czyć na to, że przi­zwo­l?m mu wy­brać, kaj by­dzie su­ż?ł. Ja­kim sp?so­bym tre­fi­?ł do śl?n­skich sa­pe­r?w, toch niy py­toł. Ze st?w­ki przi­dzie­ly­li by go na zi­cher do ma­ri­ny, a przi­ôbie­coł sie, iże już ni­g­dy wiyn­cyj na mo­rze ani niy wejz­drzi. Ôd­su­ż?ł t?ż swo­je p?r? l?t przed woj­n?m i po­sta­no­wi­?ł ôstać przi woj­sku za ka­pi­tu­lan­ta, fa­cho­we­go wo­j?ka. Ja­kim cu­dym niy umiy­ni­?ł sie we to, co we na­szyj ar­mi­ji noj­gor­sze, we tym­pe­go pru­ski­go unte­ro­fi­cy­ra, feld­fe­bla, co sie skł?d? ino ze ôkru­ciy­ństwa i gu­po­ty, a ta­kich dyć je wiynk­szo­ść? Tego niy wiym.

Mo­żno kejś, za fa­cho­we­go wo­j?ka we cza­sie po­ko­ju, ôn b?ł pra­wie taki, mo­żno to do­piy­ro woj­na zro­biy­ła abo wy­ci­?n­gła ś nie­go czło­wie­ka? Po­znoł żech Kie­se­la le­d­wo rok tymu na­z?d, niy wiym, jaki b?ł wcza­śnij. Tyn Kie­sel, co go zn?m, je jed­nak czło­wiek. Ôd d?w­na ż?dyn niy tr?pi sie u n?s eg­ze­cyr­k?m abo re­gu­la­mi­na­mi m?n­du­ro­wy­mi, niy s?m my, jako 6. Ba­ta­li­j?n Pi­j?niy­r?w Śl?n­skich, ôfi­cjal­ni Sturm­trup­pen, a jed­nak wszy­scy u n?s no­sz?m ôwi­j?cze za­miast wy­so­kich b?t?w, bo tak wy­god­nij. Kie­sel db? ô to, żeby nowi wo­j?cy ze do­po­łniyń na­szy­wa­li sk?rzan­ne ł?ty na ko­la­na i łok­cie, bo wiy, że niy­prze­tar­ty m?n­dur je wa­żniyj­szy ôd re­gu­la­mi­nu, Kie­sel d?w? po­z?r na to, czy po­je­dli, czy tym­pi­?m wszy. Kie­sel na­wet tuli, kej świy­ży re­krut pła­cze w nocy pod de­k?m i woł? mamy. A kej kery wyje ôd stra­chu, cie­pie gwer i chce uciy­kać, to Kie­sel by m?g go po­dać do re­por­tu i B?g wiy, jak by sie to sk?ńczy­ło, ale Kie­sel za­miast tego pod­no­si gwer, ôd­sta­wi? go, ôdwo­dzi syn­ka, je­źli ino idzie go ôdwiyś, uspo­ko­j?, po­cie­sz?, k?r­mi, poji.

Sta­r? sie ô nich, cho­ćby ôn b?ł je­jich ôj­ciec i mat­ka na­r?z, j? miy­łu­j? ich wszy­skich ôd nie­go miy­ło­ści­?m. Kie­sel pła­cze, kej umiy­ra­j?m, i pła­cze nad tymi, co przi­cho­dz?m nowi, żeby z nami umrzić. Dyk­tu­je im list­ki do ma­tek, do ż?n i do dzio­uch?w, co bez­ma tam na nich cze­ka­j?m, i piyk­ne s?m te dyk­to­wa­ne list­ki ôd Kie­se­la, szczy­re, ale tak, żeby cyn­zu­ra niy mu­sia­ła nic skry­ślać, co pod­no­sz?m na du­chu, ale niy ôszy­dli­we, i do tego bo­ga­te, bo Kie­sel, niy­miec­ki feld­fe­bel Kie­sel, fest r?d czy­t?, i to niy ino Go­ethe­go abo Lön­sa, ale tyż Ril­ke­go, co go tak m?sz rada, Agnes, pa­miyn­t?m tyn t?mik ze zie­l?n?m ôkła­dzi­n?m, co ś nim sie hned niy ro­ze­st?w?sz. Spodo­boł by ci sie Kie­sel, cy­ta­ty ze Ril­ke­go wpi­su­je syn­k?m we te list­ki, a mat­ki sie po­tym dzi­wi­?m, że tyn gupi jak sztw?r­t? m?n­ka, k?no­pia­ty bau­er­ski syn na­r?z ze ôko­p?w wier­sze przi­sy­ł?.

Kie­sel m? tyż mia­no, Jo­hann, ale sam ôn je Kie­sel. R?d pa­trz? na nie­go sie roz­lu­źniać, kej mych­my s?m na eta­pie, znoj­do­wać gib­ko jaki sznaps, noj­prz?d d? mie, po­tym do man­sza­ftu i na­re­ście na k?ńcu do sa­me­go sie­bie. R?d pa­trz? na nie­go czer­wiy­nieć na gym­bie nad po­łn?m feld­fla­sz?m, przi ôgniu, i brać wbrew swo­jij niy­na­wi­ści do mo­rza n?cić De Ham­bor­ger Ve­er­ma­ster[1], a kej bie­re n?cić, to ke­ryś ze chop­c?w wart­ko znoj­du­je cyj? i po chwi­li Kie­sel, czer­w?ny na gym­bie, w?n­sa­ty i piyk­ny co­łkim doś w?nt­pli­wym piyk­nym niy­miec­ki­go unte­ro­fi­cy­ra, gr? i śpiy­w?, moc­nym gło­sym śpiy­w? t? ma­tr?sk? śpiyw­k?, zwrot­ki we Plat­t­deutsch[2], niy ro­zu­mi? nic, i po­tym jesz­cze tyn fre­chow­nie yn­glic­ki, we k?n­te­kście na­szyj woj­ny i ôko­p?w, re­fryn, blow, boys, blow, for Ca­li­for­ni-oooo, the­re is plen­ty of gold, so I am told, on the banks of Sa­cra­ment-oooo, a man­szaft su­ch?, jy, je­źli je co jeś, pije, je­źli je co pić, i czu­je to, cze­go niy ro­zu­miy ż?dyn, fto niy j?d ze kam­ra­tym zupy ze jed­ne­go ko­tła, niy społ we kam­ra­ta wtu­l?ny pod dw?ma man­tla­mi we ôko­pie, bo tak cie­plij, niy ż?ł i niy umiy­roł spo­łym.

Taki je Kie­sel. The­re is plen­ty of gold, so I am told, on the banks od Sa­cra­men­to. Te­r?z wr?c? d? mie, klep­niy­ńciym we ple­ca d?w? znać, że wszy­sko do­brze. Kej by tak we 1914 feld­fe­bel klep­n?ł ôfi­cy­ra we ple­ca... Tam­te­go świa­ta już niy ma i cie­szy mie, że go niy ma, Agnes, ale niy wiym jesz­cze, jaki m? być świat nowy, a ja­kiś by­dzie, niy ma w?n­t?w.

Cze­k?my. Tro­ch?ch je ze­szte­ro­wa­ny, je­źli k?man­dyr k?m­pa­ni­je niy przi­śle, żeby być zi­cher, jesz­cze jed­ne­go by­fe­la do sztur­mu, byd? mu­sioł ser­wać cug ôd razu i ud?wać, że Gu­sin­da pra­wie sam przed se­kun­d?m do­tar. Ôgl?n­d?m sie, ł?ncz­ni­ka na szczy­ńście niy wi­dać.

Nie­bo za nami ja­sne ôd sł?ńca, co st?w?.

Nie­bo przed nami ja­sne ôd bio­łych gwi­?zd szpli­tr?w i cz?r­ne, ćma­wo­mo­dre nie­bo nad nami.

Zli­tuj sie nad nami, Boże, co go niy ma. Za­r?z ru­szy­my, zli­tuj sie nad nami, Pa­nie, zli­tuj sie nady mn?m, Agnes, moja pani, świa­tło mo­ji­go ży­ci?.

I na­r?z ze przod­ku, ze pra­wyj str?ny, durch jesz­cze we ćmie si­ka­j?m pł?miy­nie, du­gie jyn­zo­ry ôgnia, co ka­pi­?m, je­dyn po dru­gim, i le­wis już niy szcze­k?, za niy­mi ôdzy­wa­j?m sie ma­szi­nyn­gwe­ry, gu­che t?mp­niy­ńcia gra­na­t?w, t?ż los, los, los, Män­ner! Niy ma już we świe­cie in­k­sze­go piyk­na i być niy może, niy ma piyk­na ôkr?m boju i du­gich jyn­zo­r?w pł?miy­ni, kej piysz­cz?m sk?r? bez sp?l?n? wo­łn? ôd m?n­du­r?w.

Los, los, krzi­cz?, te­r?z już krzi­cz?, i le­cy­my, gra­na­ty we ryn­kach, przed nami na­r?z ôdzy­w? sie vic­kers, co sa­pie, i sły­sz? miyn­ke chla­śniy­ńcia kul we cia­ła ôd mo­jich chop­c?w, cho­ćby ftoś cie­poł mo­kry­mi gru­da­mi ziy­mie, kryć sie, kryć!!! I zaś w ziy­mi?, ko­piy­my, ko­piy­my, za da­le­ko na gra­na­t?, He­inz do­sto­ooł! - krzi­czy po pol­sku Ku­bit­za, wko­pu­jy­my sie, Ku­bit­za już strzy­l? ze ma­szi­no­we­go null-acht-fün­fzehn. Kie­sel leży przi mie, pa­trzi na mie ze py­ta­niym, wiym, że mu­sz? coś po­sta­no­wić, d?w?m sie jesz­cze dzie­siy­ńć se­kund, i wtyn­cz?s na­stymp­ny jyn­z?r ôgnia wy­si­ku­je ze szpri­ce To­tyn­kop­f?w ze strasz­nym szu­mym, co ôgu­sz? i spa­d? stru­g?m na yn­glic­ki ôkop, vic­kers milk­nie, ze ôko­pu wy­ska­ku­j?m po­sta­cie Yn­gli­k?w we fla­mach. Je­dyn leci we na­sz? str?n?, żyw? fa­kla, ryn­ce m? unie­si­?ne i ze tych r?nk uno­sz?m sie pł?miy­nie, co upod?b­ni? go do ôgni­ste­go ôrła, leci i sły­chać wy­cie.

Gu­sin­da sy­mu­je ze ple­c?w gwer, bez by­fe­la, prze­la­do­wu­je, przi­ci­sk? do ra­miy­nia. Niy chce, żeby Yn­glik ciyr­pioł. Gu­sin­da strzy­l? noj­le­pij ze co­łkij k?m­pa­ni­je, t?ż skr?ci mu te myn­czar­nie, na­wet za cyn? niy­su­bor­dy­na­cy­je. Wtyn­cz?s jed­nak Kie­sel de­li­kat­nym, piesz­czo­tli­wym ge­stym kła­dzie mu dł?ń na ko­kot­ku ôd gwe­ru, niy przi­zw?l?.

Ôst?w. Niych sie Yn­glik p?li, pra­wi m?j do­bry, słod­ki Kie­sel, i mały ber­li­ni­?k Gu­sin­da niy strzy­l?. Yn­glik leci, po czym pad? i gore jesz­cze bez chwi­l?, już spo­koj­ny.

Los, los, lo­oooos!

Sry­w?my sie, le­cy­my, piyr­szy ôkop, Gra­na­ten! Szar­piy­my szn?r­ki we sztil­kach, cie­piy­my we ty­si­?nc razy ćwi­cz?nym ryt­mie, noj­prz?d szty­ry, po­tym szty­ry, zaś szty­ry, se­ry­j? t?mp­niy­ńć, te­r?z Kie­sel ze ku­gel­sprit­zym na przod­ku, piyr­szy, kr?t­ke se­ry­je, los, los, los, noże, strzy­l?m trzi razy ze pi­st?le we ple­ca ôd Yn­gli­ka, co uciy­k?, za sztw?r­tym ra­zym tre­fi­?m, pad? na gym­b?, prze­la­tu­j? p? nim, wdep­tu­j? go w ma­ras, los, los, los, Män­ner, gra­na­ty, t?mp­niy­ńcia, kr?t­ke se­ry­je, dych, ser­ce dud­ni, pul­su­j?m skr?nie, kaj Kie­sel? Po­ka­zu­je, że na lewo, do­brze, los, los, los, ale wy­la­tu­je na mie Yn­glik, ze ba­j?ne­tym na gwe­rze. Strzy­l?m r?z, dru­gi, trze­ci, chy­bi­?m za ko­żdym ra­zym, uchy­l?m sie we ôstat­nim m?my­ńcie, niy­da­le­ko gu­che t?mp­niy­ńcia ôd gra­nat, po­je­dyn­cze szu­sy, zw?l?my sie spo­łym na dno ôd ôko­pu, przi­ci­sk? mi gwer do kar­ku, chce d?wić, za­p?m­nioł, że m?m pi­st?l?, wy­szar­pu­j? ryn­k? ze nul­lach­t?m spod sie­bie, przi­sta­wi­?m mu do zie­ber, strzy­l?m, chc? strzy­lić jesz­cze r?z, ale pi­st?la dru­gi r?z już niy strzy­l?. Ście­pu­j? roz­dyr­ga­ne­go Yn­gli­ka ze sie­bie, ko­lan­ko ôd pi­st?le styr­czy, nul­lach­ta pr?zn?, niy ma cza­su zmiy­nić ma­ga­zyn­ka, cie­pi? j? i pod­no­sz? gwer ôd Yn­gli­ka, pod­no­sz? i bij?, ba­j?net wła­zi we cia­ło, drze ô zie­bra, i tam go ôsta­wi­?m, styr­czy wbi­ty we cia­ło jak we ziy­mi?. Pod­no­sz? zma­ra­sz?n?, pr?zn? pi­st?l?, ôciy­r?m z wiynk­sza ze ma­ra­su, prze­dmu­chu­j? l?f, zmiy­ni­?m ma­ga­zy­nek, nul­lach­ta sie niy za­tnie, niy ma sie co szte­ro­wać, wy­ci­?n­g?m na­stymp­n? gra­na­t?, kaj man­szaft, je, do­bre, kaj Kie­sel?

Dniy­je.

Kie­sel? Kie­sel? Man­szaft po­ka­zu­je, wr?c?my, d?w?m w pra­wo, Kie­sel, je Kie­sel, sie­dzi na dnie ôd ôko­pu, ôpar­ty ô ścia­n? i jed­n?m ryn­k?m pr?bu­je ôbj?ńć ki­ku­ty ôd ôb?ch n?g, co je mu urwa­ło, jed­n?m, bo dru­g? zwi­s?, trzi­mie sie ino na sk?rze. Mina? - py­t?m ko­goś. Łap­ka?

Kie­sel mil­czy, m? szy­ro­ko ôtwar­te ôczy i usta, i blank bio­ł? gym­b?, z w?n­s?w spły­w? mu stru­żka krwie, cho­ćby ftoś ôd­kry­ńci­?ł ko­ko­tek, m?n­dur po­cha­ra­ta­ny szpli­tra­mi, m?j do­bry, mały Kie­sel, ham­bur­ger, co niy­na­wi­dzi­?ł mo­rza. Man­szaft sto­ji, mil­czy, wiym, że niy mo­gy­my sam tak st?ć, wiym tyż, że niy ma syn­su ci­?n­gn?ńć go na eta­p?, niy we tym szta­ńdzie. K?ż? sie kryć, for­po­sta, przi­klyn­k?m przi Kie­se­lu, wy­ci­?n­g?m pla­sk?w­k? ze sznap­sym, przi­sta­wi­?m mu do ust, niy g?d?m nic, Kie­sel pije.

Niym­cy mu­sz?m umrzić, pra­wi Kie­sel co­r?z słab­szym gło­sym.

Was? - py­t?m. Niy ro­zu­mi?.

Niym­cy mu­sz?m umrzić, że­bych­my mo­gli żyć, po­wt?rz?.

Deutsch­land muß ster­ben, da­mit wir le­ben kön­nen.

Ze ki­ku­t?w ud?w si­ka­j?m szpri­ce krwie i w k?ńcu, moc wart­ko słab­n?m i już niy ma Kie­se­la, ale szturm na n?s niy po­cze­k?. Niym­cy mu­sz?m umrzić, że­bych­my mo­gli żyć. Żeby żyć, Niym­cy mu­sz?m żrać n?s, na­sze cia­ła, żrać n?s i srać nami we ôko­po­wy ma­ras. Jak dugo Niym­cy ży­j?m, to my niy prze­sta­ny­my umiy­rać.

Niym­cy mu­sz?m umrzić, zgi­n?ńć, star­te ma­j?m być ze po­wiyrch­nie ziy­mie. Na­r?z to miar­ku­j?. Miar­ku­j? i za­r?z ô tym za­p?mi­n?m, boch niy wi­niyn, niy mog? już ô tym my­śleć. Niy m?m zw?le.

Pod­no­sz? ku­gel­spritz, los, Män­ner. Los. Man­szaft pła­cze. Płacz­ki żło­bi­?m ja­sne śla­dy na zma­ra­sz?nych py­skach pod strze­cha­mi ôd hel­m?w, sta­re cho­py smar­ka­j?m we ôbwi­słe, po­ż?łkłe ôd ta­ba­ku w?ńsi­ska, man­szaft pła­cze po swo­jim ôjcu i do­bryj mat­ce, Kie­se­lu, ale idy­my da­lij, los, los, wtyn­cz?s wpa­d? na n?s ł?ncz­nik ze k?m­pa­ni­je, ôdw­r?t, wr?c?my, s?m gy­fan­gne­ry, wr?c?my, wr?c?my, lu­dzie, ino Kie­sel już niy wr?ci, niy wr?c?m tyż He­inz, Schu­bert, Gor­goń i Pi­su­la.

Wy­c?fu­jy­my sie na­szym prze­cho­dym we z?sie­kach, wart­ko, bie­ż?my, przi­giy­ńci, da­lij c?fi­?m sie dal­sze cugi, hel­my p?ma­lo­wa­ne na kra­sia­te fle­ki ka­mu­fla­żu, wr?c?my, wtyn­cz?s nie­bo gwi­żdże, blank in­ak­szyj ani­że­li gwi­żdż?m na­sze szpli­try wy­so­ko nad go­wa­mi, t?ż je gwizd, cie­pi? sie na ziy­mi?, ale pod­wie­la jij si­?n­g?m, czu­ja pi­źniy­ńcie, cho­ćby ftoś wal­n?ł we m?j szta­lo­wy helm piy­ńcio­ki­lo­gra­mo­wym pyr­li­kym, i niy czu­j? już nic, je ino ćma.

A we ćmie, Agnes, ja­śnie­je two­ja tw?rz i szy­dz?n­cy uśmiych i źwiyn­cz?m two­je sło­wa.

Geh jetzt, Alo­is. Geh.