Podążając śladami nieobecnych - Włodzimierz Gibasiewicz, Przemysław Zieliński

Wstęp

Książka Podążając śladami nieobecnych poświęcona została grupie lekarzy weterynaryjnych, którzy w latach 1945-1951 nie poddali się obowiązkowej rejestracji w polskim systemie prawnym. Ministerstwo Rolnictwo i Reform Rolny na stronach czasopisma społeczno-zawodowego lekarzy weterynarii opublikowało Zestawienie nazwisk tych lekarzy, którzy wymienieni byli w Spisie lekarzy weterynaryjnych z marca 1939 r., a nie zgłosili się do rejestracji po wojnie.

W Zestawieniu wymienia się niemal połowę lekarzy weterynarii sprzed II wojny światowej. Dzisiaj wiemy, że zginęło/poległo/zmarło ponad 25 % lekarzy weterynarii żyjących i pracujących wówczas w II Rzeczpospolitej Polskiej. Oznacza to, że pozostali lekarze zarejestrowali się później bądź wybrali emigrację. Emigracja była ukierunkowana na Państwo Izrael - lekarze weterynarii narodowości żydowskiej i wyznania mojżeszowego oraz przede wszystkim na kraje Zachodu - Australia, Kanada, Stany Zjednoczone, Argentyna, Anglia i inne.

Rozpoczynamy jednak tradycyjnie prezentując dłuższe opracowania biografii Niepowtarzalnych.

W następnej części niniejszej publikacji mieliśmy umieścić Przewodnik po 25 książkach dr. Włodzimierza A. Gibasiewicza. Dotarcie do biogramów znajdujących się w tylu pozycjach niewątpliwie nie jest proste i łatwe, nie tylko Czytelnikom ale także kolejnym badaczom historii weterynarii. W takiej sytuacji rodzi się konieczność przeglądania indeksów nazwisk większości z 25 książek, a tych grubszych przeglądanie nawet strona po stronie, gdyż autorowi zabrakło sił i cierpliwości aby opracować skorowidz nazwisk. Pan Przemysław Zieliński zaproponował opracowanie stosownego przewodnika ułatwiającego poruszanie się w gąszczu niemal dwóch tysięcy biogramów i niestety... temat nas przerósł. Przystąpimy do jego prezentacji w następnej publikacji. Przepraszamy.

Zakończenie książki to słów kilka o autorach i fotografie z ich młodszymi braćmi/przyjaciółmi i już tradycyjnie recenzje wcześniejszych publikacji dr. W. Gibasiewicza.

Na pozostanie w naszej pamięci, w pamięci spiżowej, oczekują ONI i bezszmerowo kibicują naszym poczynaniom, naszym prezentacjom. Wobec powyższego cichutko zapraszamy do lektury.

Wprowadzenie

/.../ Nie wiem, czy doczeka publikacji książki. A ona jest dla niego, dla nich świadków, którzy znikają. I dla młodych, bo bez przeszłości są słabsi. Każdy potrzebuje adresu. Własnego - to krótki cytat z ciekawej rozmowy Pauli Szewczyk z pisarską Agatą Tuszyńską. Rozmowa opublikowana w Wysokich Obcasach, maj 2023. Ostatnia publikacja pisarki - Czarna torebka.

Czytałem ten artykuł w salonie u fryzjera, gdyż zabiegi na głowie żony to półtoragodzinny proces, i odniosłem wrażenie, że dziennikarka rozmawia... ze mną. Kwestiami wymienionymi w rozmowie z pisarską zajmuję się od 20 lat. Staram się zapisać w papierowej pamięci jak najwięcej ulotnych życiorysów kolegów z mojego pięknego zawodu. Opowiadam o losach lekarzy zwierząt w czasach walk o wolność Ojczyzny, walk o niepodległość, w czasie okupacji niemieckiej i sowieckiej oraz z lat krótko po "wyzwoleniu". Opisując losy niemal dwóch tysięcy lekarzy zastanawiałem się, podobnie jak wspomniana pisarska, czy postępuję właściwie, czy mam prawo do utrwalania pamięci o nich, czy mam prawo do przywracania przebiegu ich życia. Czy mamy prawo decydować o tym, by pamięć o nich nie zaginęła, by byli dalej z nami, w naszej świadomości - by było z nami ich bohaterstwo, ich tragizm, determinacja i poświęcenie dla dobra Ojczyzny?

Podczas rozlicznych badań historycznych wątpliwości moje zostały rozwiane i na tak trudne pytania, znalazłem prostą odpowiedź, kiedy to "zaobserwowałem", że prezentowani bohaterowie w danym momencie "opiekują" się moimi poczynaniami, podpowiadają nawet, gdzie zaglądać i po jakie dokumenty sięgać, niemal każdy mój krok był dokładnie śledzony, podpowiadano nawet następne kroki i następnych bohaterów.

Podczas pracy nad dwudziestoma sześcioma książkami czułem obecność tych, o których w danym momencie opowiadałem. Przypomnę jeden przykład: jadę na cmentarz do Rogoźna, na grób bestialsko zamordowanego lekarza weterynarii we wrześniu 1939 r. i pod cmentarzem, gdy zastanawiałem się jak trafić do jego grobu, dzwoni telefon i słyszę głos wnuczki wspomnianego lekarza!

Kiedy po dwudziestu latach dociekań historyka zawodu, zbliżyłem się - w swoim rozumowaniu - do wyczerpania materiału i końca moich skromnych możliwości badawczych, pojawia się - ni stąd ni zowąd - osoba dysponująca dostępem do nowych źródeł informacji, z których wcześniej korzystałem w bardzo ograniczonym stopniu.

Teraz już razem - opowiadamy kolejne fascynujące losy lekarzy zwierząt/weterynarii. A końca nie widać...

[1] Davies N., Europa walczy 1939-1945. Nie takie proste zwycięstwo, wyd. ZNAK 2008, s. 349.

[2] Gibasiewicz W. A., O wolność Polski. Lekarze zwierząt, tom I, 2021, s. 65.

[3] Millak K., Słownik polskich lekarzy weterynaryjnych biograficzno-bibliograficzny 1394-1918, Warszawa 1960-1963, s. 25-26.

[4] Tamże, s. 280.

[5] Jastrzębski J., Alfons Budziński - weterynarz, archeolog, Medycyna Weter. 1987, nr 11, s. 700-701.

[6] Gwardiak J., Alfons Budziński (1822-1885) - weterynarz i archeolog, w: Słownik biograficzny białostocko-łomżyński, zeszyt 1 (przew. zespołu red. Adam Dobroński), Białystok 2002, s. 19-21; tenże, Uczestnicy działań niepodległościowo-rewolucyjnych na ziemi łomżyńskiej 1794-1918. Leksykon, Łomża 2005, s. 39-40; Andrzej Matusiewicz, Pionier archeologii, w: Biografie suwalskie, część 4 (red. Małgorzata Pawłowska), Suwałki 1997, s. 10-12; tenże, Budziński Alfons (1822-1885), lekarz weterynarii, archeolog, w: Suwalski słownik biograficzny, tom 1 (przew. kolegium red. Tadeusz Budrewicz), Suwałki 2021, s. 78-80.

[7] Akta Stanu Cywilnego, Warszawa, Cyrkuł VII, Księga urodzeń, 1822, nr 228. Skan w bazie Skanoteka (metryki,genealodzy.pl, dostęp: 7 czerwca 2023).

[8] Tomasz Suma, Urzędnicy pocztowi w Królestwie Polskim 1815-1871. Słownik biograficzny, Warszawa 2005.

[9] Akta Stanu Cywilnego, Warszawa, Cyrkuł VII, Księga małżeństw, 1821, nr 88. Skan w bazie Skanoteka (metryki,genealodzy.pl, dostęp: 7 czerwca 2023).

[10] Gerber R., Studenci Uniwersytetu Warszawskiego 1808-1831. Słownik biograficzny, Wrocław 1979, s. 306.

[11] Turkowski T., Budziński Stanisław, w: Polski Słownik Biograficzny, tom III, 1937, s. 162.

[12] "Kronika Rodzinna", nr 4, 15 lutego 1895, s. 128 (paginacja roczna); "Przyjaciel Dzieci", nr 42, 19 października 1895, s. 498 (paginacja roczna).

[13] Kozłowska U., Justyna Budzińska-Tylicka. Przyczynek do biografii, Szczecin 2020, s. 10.

[14] Szarejko P., Słownik lekarzy polskich XIX wieku, tom II, Warszawa 1994, s. 34-38 (Justyna Budzińska-Tylicka, Stefan Budziński).

[15] Dajnowicz M., Janusz Gwardiak. Uczestnicy działań niepodległościowo-rewolucyjnych na ziemi łomżyńskiej 1794-1918. Leksykon, Łomża 2005, ss. 399 [rec.], "Studia Łomżyńskie", 2006, s. 411.

[16] Gibasiewicz W., Początek od końca drogi. Lekarze weterynarii w walce o niepodległość, Kraków 2018, s. 104-107; Gibasiewicz W., Weterynaria na przestrzeni wieku (1919-2019), Warszawa 2019, s. 48-50; Gibasiewicz W., O wolność Polski. Lekarze zwierząt, tom I, 2021, s. 54-58.

[17] Gibasiewicz W., O wolność Polski..., tom I, s. 54.

[18] Jakubowski S., Lekarze weterynarii w walkach o niepodległość w latach 1830-1920, Życie Weter., 1981, nr 2, s. 153-154.

[19] Gibasiewicz W., O wolność Polski..., tom I, s. 56.

[20] Bielecki R., Słownik biograficzny oficerów powstania listopadowego, tom II: E-K, Warszawa 1996, s. 164.

[21] Kuzicki J., Zakłady (dépôts) dla emigrantów polskich w Châteauroux i departamencie Indre w latach 1831-1833, "Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne", tom 147 (2020), zeszyt 1, s. 41.

[22] Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne Polskie 1832-1863. Przywódcy i kadry członkowskie, Warszawa 1964, s. 229.

[23] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne. Emigranci polscy na studiach we Francji w latach 1832-1848, Warszawa 1986, s. 132.

[24] Konarska B, Polskie drogi emigracyjne..., s. 281.

[25] "Materiały do Biografii, Genealogii i Heraldyki Polskiej", tom 7/8, 1985, s. 169.

[26] Baza genealogiczna Geneteka (geneteka.genealodzy.pl, dostęp: 17 sierpnia 2023 r.).

[27] Gibasiewicz W., O wolność Polski..., tom I, s. 56.

[28] Bielecki R., Słownik oficerów..., tom II, s. 306.

[29] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 301.

[30] Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s. 304.

[31] Gibasiewicz W., O wolność Polski..., tom I, s. 56.

[32] Bielecki R., Słownik oficerów..., tom II, s. 345; Konarska B., Polskie drogi emigracyjne... s. 311; Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s. 325.

[33] Akt z roku 1834 przeciw Adamowi Czartoryskiemu, wyobrazicielowi systemu polskiej arystokracyi, Poitiers 1839, s. 3, 27 (wpis dotyczący Pawła Kozaryna).

[34] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 132, 139.

[35] "Emigracya Polska. Stowarzyszenie Podatkowe, Wydział Tymczasowy", [1863], s. 9.

[36] Demokrata Polski, 1845, nr 2, 4 stycznia 1845, s. 3 (paginacja roczna s. 87).

[37] Gibasiewicz W., O wolność Polski..., t. I, s. 56.

[38] Bielecki R., Słownik oficerów..., tom III, Warszawa 1998, s. 156.

[39] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 346.

[40] Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s. 449.

[41] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 136-137.

[42] Gibasiewicz W., Weterynaria na przestrzeni wieku..., s. 64-65.

[43] Gibasiewicz W., O wolność Polski..., tom I, s. 56.

[44] Bielecki R., Słownik oficerów..., tom III, s. 308.

[45] Aftanazy R., Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, tom III, Wrocław 1992, s. 296.

[46] Uruski S., Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, tom XIV, Warszawa 1917, s. 105.

[47] "Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego", 1832, nr 34, 14 maja 1832, s. 3 (paginacja roczna s. 473).

[48] Millak K., Słownik polskich lekarzy weterynaryjnych biograficzno-bibliograficzny 1394-1918, Lublin 1963, s. 188.

[49] Gibasiewicz W., O wolność Polski..., tom I, s. 56-57.

[50] Bielecki R., Słownik oficerów..., tom III, s. 354.

[51] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 376.

[52] Uruski S., Rodzina..., tom XV, Warszawa 1931, s. 83.

[53] Kurier Warszawski, nr 3, 3 stycznia 1861, s. 3.

[54] Kurier Warszawski, nr 218, 24 września 1862, s. 2.

[55] Kurier Warszawski, nr 2, 3 stycznia 1872, s. 3.

[56] Gibasiewicz W., O wolność Polski..., tom I, s. 57.

[57] Bielecki R., Słownik oficerów..., tom III, s. 404-405.

[58] Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s. 582.

[59] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 384-385.

[60] Gibasiewicz W., O wolność Polski..., tom I, s. 58.

[61] Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s. 652.

[62] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 404.

[63] Gerber R., Studenci Uniwersytetu Warszawskiego 1808-1831. Słownik biograficzny, Wrocław 1977, s. 328.

[64] Baza genealogiczna gw.geneanet.org (dostęp: 17 września 2023). Informacje dotyczące rodziny Studzińskich pochodzą z drzewa genealogicznego prowadzonego przez użytkownika "Laurencot", zatem być może po córce bezpośredniego potomka Aleksandra Studzińskiego.

[65] "Recueil de médecine vétérinaire", tom 78, 1901, s. 458; "Revue vétérinaire et Journal de médecine vétérinaire et de zootechnie réunis", tom 58, 1901, s. 568.

[66] "Recueil de médecine vétérinaire", tom 53, 1876, s. 1353.

[67] Gibasiewicz W., O wolność Polski..., tom I, s. 54-55.

[68] Cyrkularz, 1830, nr 22, s. 105.

[69] Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s. 135.

[70] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 193, 251.

[71] Łątka J. S., Słownik Polaków w Imperium Osmańskim i w Republice Turcji, Kraków 2005, s. 90.

[72] Gibasiewicz W., O wolność Polski..., tom I, s. 55-56.

[73] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 233.

[74] "Journal d'agriculture pratique et de jardinage", tom 4, 1847, s. 284.

[75] "Journal de médecine vétérinaire", tom 2, 1855, s. 434.

[76] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 235.

[77] Szarejko P., Słownik lekarzy polskich XIX wieku, tom V, Warszawa 2000, s. 54-55.

[78] Gibasiewicz W., O wolność Polski..., tom I, s. 56.

[79] Warchałowski S., I poleciał w świat daleki... Wspomnienia z Brazylii, Polski i Peru, Warszawa 2009, s. 23.

[80] Uruski S., Rodzina..., tom IV, Warszawa 1907, s. 159.

[81] Bieliński J., Stan nauk lekarskich za czasów Akademii Medyko-Chirurgicznej Wileńskiej bibliograficznie przedstawiony. Przyczynek do dziejów medycyny, Warszawa 1889, s. 745.

[82] Malewski Cz., Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. Powiaty lidzki, oszmiański i wileński, Warszawa 2016, s. 498-499.

[83] "Kurier Warszawski", nr 166, 17 czerwca 1888, s. 3.

[84] Tygodnik Ilustrowany, nr 40, 3 października 1914, s. 4 (paginacja roczna - s. 690).

[85] Zanim wróciła Polska. Martyrologium ludności unickiej na Podlasiu w latach 1866-1905 w świetle wspomnień (wybór i oprac. Krawczak T.), Warszawa 1994, s. 83.

[86] Edmund Ginalski, hasło w Wikipedii, https://pl.wikipedia.org/wiki/Edmund_Ginalski (dostęp: 16 września 2023).

[87] Gibasiewicz W., O wolność Polski..., tom I, s. 57.

[88] Kosiek Z., Rudnicki Adam Antoni, w: Polski Słownik Biograficzny, tom XXXII, Wrocław 1991, s. 613-615.

[89] Szarejko P., Słownik lekarzy polskich XIX wieku, tom V, Warszawa 2000, s. 394.

[90] Bielecki R., Słownik oficerów..., tom II, s. 347.

[91] Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s. 326.

[92] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 311.

[93] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 135-136.

[94] Bielecki R., Słownik oficerów..., t. III, s. 49; Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 324; Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s. 378.

[95] Teki Dworzaczka. Materiały historyczno-genealogiczne do dziejów szlachty wielkopolskiej XV - XX wieku, elektroniczna baza danych Biblioteki Kórnickiej Polskiej Akademii Nauk (http://teki.bkpan.poznan.pl/, dostęp: 17 września 2023).

[96] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 139.

[97] Demokrata Polski, tom V, nr 1, 28 września 1842, s. 56.

[98] Teka Wileńska, nr 2, 1857, s. 246.

[99] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 329-330.

[100] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 139.

[101] Pugacewicz I. H., Batignolles 1842-1874. Edukacja Wielkiej Emigracji, Warszawa 2017, s. 587.

[102] List L. Łosiewicza do L. Niedźwieckiego z 31 grudnia 1873 r., sygnatura BK 02406, dostępny w Wielkopolskiej Bibliotece Cyfrowej; https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/238168/edition/200505/content (dostęp: 2 października 2023).

[103] Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s. 393.

[104] "Materiały do Biografii, Genealogii i Heraldyki Polskiej", tom 7/8, 1985, s. 268.

[105] "Materiały do Biografii...", tom 7/8, s. 269.

[106] Gruss N., Szkoła Polska w Paryżu, Warszawa 1962, s. 146; Pugacewicz I., Batignolles..., s. 572; Kolumna Z. [Nowolecki A.], Pamiątka dla rodzin polskich, część II, Kraków 1868, s. 162.

[107] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 419-420; Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s.694-695.

[108] Akta Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu, tom I, Paryż 1991, s. 174.

[109] Aftanazy R., Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, tom V: Województwo wołyńskie, Wrocław 1994, s. 139.

[110] Bykowski-Jaksa P., Pamiętniki włóczęgi, tom I, Warszawa 1872, s. 53.

[111] Polska encyklopedia szlachecka, tom XI (red. Starykoń-Kasprzycki S. J.), Warszawa 1938, s. 354.

[112] Kaczkowski J., Konfiskaty na ziemiach polskich pod zaborem rosyjskim po powstaniach roku 1831 i 1863, Warszawa 1918, s. 383.

[113] "Rocznik Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu. Rok 1868", 1869, s. 421.

[114] Bolesławita B. [Kraszewski J. I.], Rachunki z roku 1868, rok trzeci, Poznań 1869, s. 1026.

[115] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 446; Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s. 802.

[116] Millak K., Słownik lekarzy..., s. 268.

[117] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 138.

[118] Kaczkowski J., Konfiskaty na ziemiach..., s. 335.

[119] Kurier Warszawski, nr 83, 28 marca 1855, s. 2.

[120] Przegląd Rzeczy Polskich, zeszyt 11, 31 sierpnia 1862, s. 46.

[121] Bielecki R., Słownik oficerów..., tom II, s. 343; Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 310; Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s. 324.

[122] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 138.

[123] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 385-386.

[124] Bielecki R., Słownik oficerów..., tom III, s. 413.

[125] Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s. 588-189.

[126] "Kalendarzyk Polityczny na Rok 1846", rocznik 14, Warszawa 1846, s. 147.

[127] Bielecki R., Słownik oficerów..., tom II, s. 258; Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 297; Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s. 284.

[128] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 303-304.

[129] Bielecki R., Słownik oficerów..., tom III, s. 18-19; Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 320.

[130] Bielecki R., Słownik oficerów..., tom III, s. 73; Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 330; Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s. 393.

[131] Bielecki R., Słownik oficerów..., tom III, s. 327; Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 373; Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s. 543.

[132] Bielecki R., Słownik oficerów..., tom III, s. 340; Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 373-374; Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s. 548.

[133] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 379-380; Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s. 567.

[134] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 389; Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s. 599.

[135] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 422; Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s. 709-710.

[136] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 442; Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s. 783.

[137] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 444-445; Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s. 796.

[138] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne. Emigranci polscy na studiach we Francji 1832-1848, Warszawa 1986, s. 349.

[139] Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne Polskie 1832-1863. Przywódcy i kadry członkowie. Przewodnik biobiliograficzny, Warszawa 1964, s. 460.

[140] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 133, 193.

[141] Wic W., Rok 1848 w Krakowie, w: Rok 1848. Wiosna Ludów w Galicji (red. Wic W.), Kraków 1999, s. 43

[142] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 348 - podaje nazwisko w formie Moszczyński; Tyrowicz M., Towarzystwo Demokratyczne..., s. 456 - w formie Moszczański.

[143] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 422.

[144] Akta Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu, tom I, Paryż 1991, s. 175.

[145] Millak K., Słownik polskich lekarzy weterynaryjnych biograficzno-bibliograficzny 1394-1918, Lublin 1963, s. 65.

[146] Baza Szukaj w archiwach (szukajwarchiwach.gov.pl, dostęp: 4 października 2023).

[147] Romankówna M., Gosselin Emilia, w: Polski słownik biograficzny, tom VIII, 1959-1960, s. 357.

[148] Ilnicka M., Emilia Gosselin, "Bluszcz", nr 18, 18 stycznia (30 stycznia) 1866, s. 1-2.

[149] Kurier Warszawski, nr 64, 20 marca 1865, s. 2.

[150] Baza danych Geneteka (geneteka.genealodzy.pl, dostęp: 4 października 2023).

[151] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 270.

[152] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 270.

[153] Konarska B., Polskie drogi emigracyjne..., s. 132-133.

[154] Fotografie wykorzystane w niniejszym rozdziale zostały udostępnione przez dr. P. Stewarta

[155] Wytrwałość się opłaca - historia absolwenta lek. wet. Petera Stewarda (autor: is), Głos Uczelni z 3 grudnia 2022 r.

[156] Janczak A. R., Przez ciemnię nocy. Dzieje 307 Nocnego Dywizjonu Myśliwskiego "Lwowskiego" 1940-1947, wyd. Przegląd Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej, Poznań 1999.

[157] Janczak A. R., Puchacze czuwają w mroku, wyd. MON, Warszawa 1977, s. 89-90.

[158] Terlecki R., Komisja Akademickich Studiów Medycyny Weterynaryjnej w Edynburgu 1943-1948, Rocznik Nauk Społecznych, T. XVII, Zeszyt 2, s. 45.

[159] Dytko T., Liberatorem do Polski, Wydawnictwo AA, Kraków 2018, s. 97-144 (wybrane fragmenty).

[160] Matuszewska M., Studia weterynaryjne w Szkocji we wspomnieniach prof. dr hab. Jerzego Preibischa [w:] Praca zbiorowa T. Zaniewska, N. Pospieszny, Z. Stankiewicz: Światło wśród burzy. Szkolnictwo i oświata polska na Zachodzie w czasie drugiej wojny światowej. Wyd. Uniwersytecie Trans Humana, Białystok 2004.

[161] Kejdana S., Wacław Olszewski, Medycyna Weter. 14 (2), 1958, s. 121.

[162] Gibasiewicz W. A., O wolność Polski. Lekarze zwierząt, t. I., wyd. Ridero 2021, s. 166-191.

[163] Gibasiewicz W. A., Weterynaria na przestrzeni wieku (1919-2019), wyd. Główny Inspektorat Weterynarii, Warszawa 2019, s. 26-27.

[164] Lietz W., Umundurowanie lekarzy weterynarii w latach 1914-1939, Sesja Naukowa - Wybitni lekarze weterynariii na przestrzeni dziejów w świecie i w Polsce, Historia zawodu lekarsko-weterynaryjnego, Zainteresowania pozazawodowe lekarzy weterynarii, Wrocław-Kobyla Góra 2003, s. 68-69.

[165] dws.org.pl - Służba Weterynaryjna - początki

[166] Skulski Franciszek Wacław ur. w 1887 r. W szwadronie dowodzonym przez Beliny-Prażmowskiego od sierpnia 1914 r. pełnił funkcję lekarz wet. do 1916 r. Przeniesiony został do I Pułku Artylerii Legionów. Dyplom lekarza weterynaryjnego uzyskał we Lwowie w 1922 r. Jednakże od 1912 r. był demonstratorem w klinice chirurgicznej co pozwalało na pełnienie funkcji lekarza wet. Po odzyskaniu niepodległości był w Szpitalu Koni Nr 3 w Łodzi i w Nr 10 w Przemyślu. W latach 1931-1939 pracował jako sejmikowy lekarz wet. w Radziejowie. Zmarł w 1958 r.

[167] Bronisław Mendlowski - opis ze strony katalog.muzeum.krakow.pl/pl/work/MNK-III-ra-5342-Portret-Bronisława-Mendlowskiego-porucz [dostęp 30.08.2018 r.]: Bronisław Mendlowski (1875), lekarz weterynarii, odkomenderowany do Legionów Polskich z armii austriackiej. Według Słownika Biograficznego Oficerów L.P. był referentem weterynarii w Komendzie Legionów; według inskrypcji Mendlowskiego na jego portrecie rysowanym przez Wodzinowskiego (MWP) był szefem weterynaryjnym Legionów Polskich. Po wycofaniu Legionów z frontu prawdopodobnie odwołany do c.k. armii (nie figuruje w Liście starszeństwa oficerów Legionów Polskich z kwietnia 1917 roku). Portret Mendlowskiego musiał powstać na Wołyniu, na przełomie grudnia 1915 i stycznia 1916 roku. Wtedy Gottlieb miał po raz pierwszy możliwość portretowania oficerów Komendy Legionów. Nadto Mendlowski pozuje w płaszczu narzuconym na ramiona, co świadczy o chłodzie panującym w pomieszczeniu służącym artyście za pracownię. Wacława Milewska.

[168] Pająk J. Z., Wodzinowski-Skarbek Karol [w:] Szczepański J. (pod red.), Świętokrzyski Słownik Biograficzny, t. 2 1795-1918, wyd. Agencja Reklamowo-Wydawnicza "Jard", Kielce 2009, s. 502.

[169] Cygan W. K., Oficerowie Legionów Polskich 1914-1917. Słownik biograficzny, t. III L-O, wyd. Barwa i Broń, Warszawa 2006, s. 127.

[170] Gibasiewicz W. A., Martyrologia Żydów lekarzy weterynarii w okupowanej Polsce, wyd. Witanet 2020, s. 159-160

[171] Borowski W., Wielki Almanach Powstańców Wielkopolskich i Bojowników o Niepodległość Ziemi Sierakowsko-Międzychodzkiej 1918-1921, t. III K pod red. R. Chalasza, wyd. Expansa, Poznań 2023, s. 209-213.

[172] Winiarski Zb. (red.), Słownik biograficzny działaczy ruchu ludowego, wyd. LSW 1989, s. 253-254.

[173] Millak K., Słownik... s. 148.

[174] Krzyżewski W., Historia weterynarii Ziemi Przasnyskiej w XIX i XX wieku, Praca doktorska napisana pod kierunkiem dra hab. Jana Tropiły prof. nadzw. SGGW, Przasnysz 1994, s. 241.

[175] Gibasiewicz W. A., O wolność Polski. Lekarze zwierząt, t. I, wyd. Ridero, Kraków 2021, s. 673.

[176] Tenże, Sykonium. Nieznane losy lekarzy zwierząt, wyd. WITANET, Konin 2023, s. 126.

[177] Millak K., Słownik polskich lekarzy weterynaryjnych..., s. 254.

[178] Łukaszyński Wł., Zarys dziejów weterynarii Ziemi Rzeszowskiej w latach 1871-2000, wyd. Podkarpacka Okręgowa Izba lekarsko-Weterynaryjna z/s w Przemyślu, Rzeszów 2003, s. 327,

[179] Gibasiewicz W. A., Pasje sensem życia, wyd. Ridero, Kraków 2022.

[180] Millak K., Słownik biograficzny polskich..., s. 191.

[181] Zarębski M., Zaczęło się od przytułku..., wyd. Staszowskie Towarzystwo Kulturalne, 1991, s. 34.

[182] Gibasiewicz W. A., Suplement... s. 109.

[183] Gibasiewicz W. A., Okruchy... s. 106-107.

[184] Millak K., Lekarze weterynaryjni pochodzący z Polski w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, Medycyna Weter., nr 4, XVIII, 1962 s. 238.

[185] Millak K., Lekarze weterynaryjni..., s. 239.

[186] Tamże, s. 239.

[187] Millak K., Lekarze weterynaryjni..., s. 239.

[188] Tamże, s. 240.

[189] Millak K. Lekarze weterynaryjni..., s. 240.

[190] Tamże

[191] Tamże

[192] Tamże

[193] Tamże

[194] https://www.dw.com/pl/polskie-drogi-powojenne-losy-dipisow-w-niemczech/ 2.08.2020 [dostęp 27.07.2023].

[195] Gibasiewicz W.A., Sykonium. Nieznane losy lekarzy zwierząt, wyd. WITANET 2023.

[196] Przegląd Weterynaryjny R. 54, nr 3, s. 203.

[197] Przegląd Weterynaryjny R. 54, nr 7, s. 556-557.

[198] Króliński J., Słowniku biograficznym lekarzy weterynarii Dolnego Śląska 1945-1999, wyd. Dolnośląska Izba Lekarsko-Weterynaryjna, Wrocław 2000, s. 188.

[199] Krzyżewski W. [w:] Tropiło, J., Drugi słownik biograficzny..., s. 154.

[200] Gruszewski W., Służba weterynaryjna na tle zmian ustrojowych [w:] Gibasiewicz W. A., Wielkopolska Weterynaria 1919-2019, wyd. Wielkopolska Izba Lekarsko-Weterynaryjna, Poznań 2019, s. 193.

[201] Łukaszyński Wł., Kurzeja Kazimierz Wincenty [w:] Praca zbiorowa, Drugi słownik biograficzny..., s. 101.

[202] Łukaszyński Wł., Bobra Adam Mikołaj [w:] Tropiło J., Drugi słownik biograficzny..., s. 37.

[203] 8 Pułk Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego - Wikipedia, wolna encyklopedia [dostęp 30.07.2023].

[204] https://teatrnn.pl ? artykuly ? krasnobrod-historia-miasta [dostęp 30.07.2023]

[205] Affek-Bujalska B., Kospath-Pawłowski E., Księga pochowanych żołnierzy polskich poległych w II w. ś. T. 1, Żołnierze września (cz.2), wyd. Ajaks, Pruszków 1993.

[206] https://www.archiwummuzykiwiejskiej.pl/index.php. Zolnierczyk-Stefan [dostęp 1.08.2023].

[207] Sroka S. T., Nauki weterynaryjne we Lwowie do roku 1945, Rzeszów 1999, s. 282.

[208] Kłaczyński Wł., Miejsce, wyd. Samorządowe Centrum Kultury w Mielcu, Firma Profi-Med., Mielec 2005.

[209] Witek J., Encyklopedia Miasta Mielec, wyd. Korso.

[210] Świerczyński Zb., Wspomnienie adiutanta pułku (Wola-Ochota 1939), wyd. Pojezierze, Olsztyn 1982.

[211] Talarek A., wcj24.pl [dostęp 06.08.2023].

[212] https://www.wolniisolidarni.czest.pl/2021/08/27/wojciech-lis-msciel-postrach-niemcow-sowietow-i-ich-komunistycznych-pacholkow-z-ziemi-mieleckiej/

[213] Lutyński W., Udział przedstawicieli weterynarii w życiu publicznym, Medycyna Weter., 1983, nr 8, s. 508.

[214] Fijałkowski T., Płocharski Adam Jan [w:] Polski Słownik Biograficzny, tom XXVI, 1981, s. 786-787.

[215] Słownik biograficzny działaczy ruchu ludowego (red. Dancygier J., Abramczyk J.), Warszawa 1989, s. 324.

[216] Słownik biograficzny żołnierzy Batalionów Chłopskich, tom V (red. Wojtas M.), Lublin 2009, s. 519.

[217] Fijałkowski T., Pod kryptonimem Wkra 1939-1945, Warszawa 1968, s. 146-147.

[218] Mieczkowski A., Ruch ludowy wobec religii i Kościoła rzymskokatolickiego w latach 1939-1949, w: Między polityką a historią. Księga pamiątkowa na sześćdziesięciopięciolecie profesora Zygmunt Hemmerlinga (red. Nadolski M.), Warszawa 1995, s. 101.

[219] Minakowski M. J., Wielka genealogia Minakowskiego. Genealogia potomków Sejmu Wielkiego, https://www.sejm-wielki.pl/b/psb.23239.1 [dostęp: 30 sierpnia 2023].

[220] Słownik ruchu ludowego..., s. 323-324; Fijałkowski T., Pod kryptonimem..., s. 310.

[221] Krajowa Unia Producentów Soków, strona kups.org.pl [dostęp: 11 września 2023].

[222] Złota Księga Nauki Polskiej (red. Pikoń K.), Gliwice 2006, s. 639-640.

[223] Gibasiewicz W. A., Suplement do Niepowtarzalnych. Zadziwiające losy lekarzy zwierząt, 2017, s. 170-238.

[224] Słownik żołnierzy Batalionów..., tom III, Lublin 2005, s. 364-365.

[225] Słownik żołnierzy Batalionów..., tom III, s. 270-271.

[226] Pawłowski F., Samodzielni pracownicy naukowo-dydaktyczni Akademii Rolniczej w Lublinie w latach 1944-1996, Lublin 1998, s. 229-230.

[227] Instytut Pamięci Narodowej, inwentarz.ipn.gov.pl [dostęp: 11 września 2023].

[228] Gibasiewicz W. A., Początek od końca drogi, AVALON 2018, s. 399-413.

[229] Słownik żołnierzy Batalionów..., tom I, Lublin 1998, s. 446.

[230] Tamże, s. 684.

[231] Słownik żołnierzy Batalionów..., tom I, s. 404.

[232] Gibasiewicz W. A., Sykonium. Nieznane losy lekarzy zwierząt, wyd. WITANET 2023.

[233] Suski T., Historia Krasnosielca (zarys), Krasnosielcki Zeszyt Historyczny nr 47, kwiecień 2021 r. s. 37-38.

[234] Kmoch M. W., KL Soldau, Stare Jabłonki i Żabikowo - w 74. Rocznicę, Krasnosielcki Zeszyt Historyczny nr 37, XI-XII 2018, s. 76.

[235] Drwęcki A., Zbrodnia w Starych Jabłonkach pod Ostródą, Przasnysz 1994.

[236] Affek-Bujalska B., Kospath-Pawłowski E., Księga pochowanych żołnierzy polskich poległych w II w. ś. T. 1, Żołnierze września (cz.2), wyd. Ajaks, Pruszków 1993.

[237] Kąkol B., Historia budynku Muzeum Kaszubskiego ma związek z lekarzami weterynarii, Muzeum Kaszubskie w Kartuzach, 23. 08. 2020 [dostęp 07.08.2023].

[238] Stryszak A., 100-lecie weterynarii polskiej na Pomorzu Gdańskim [w:] Gibasiewicz W.A., Weterynaria na przestrzeni wieku (1919-2019), wyd. 2019, s. 283.

[239] Na posesji stoją 2 budynki pochodzące z początku XX w., w których obecnie mieszczą się sale ekspozycyjne, edukacyjne, konferencyjne, magazynowe i administracyjne Muzeum Kaszubskiego im. Franciszka Tredera w Kartuzach. Pierwotnie willa wraz z budynkiem gospodarczym, należała do okręgowego weterynarza Joachima Ruchy. Willa ma charakter bogatej rezydencji podmiejskiej. Jest to ceglany, otynkowany budynek na podmurówce kamiennej, z wielospadowymi dachami, z naczółkami i lukarną, z oszkloną werandą od północy i przybudówką od wschodu. Elewacja posiada liczne elementy dekoracyjne: na poziomie 2 kondygnacji konstrukcję szkieletową, w części przyjmującą formy zbliżone do odwróconych ostrołuków, ozdobną stolarkę werandy, fantazyjne zakończenia krokwi i konsolek wspierających strop oraz zaznaczone łukowato, ceglane nadproża okienne i drzwiowe. Obok stoi budynek gospodarczy, w którym pierwotnie mieściły się stajnie, jest 2 kondygnacyjny, ceglany, częściowo tynkowany, postawiony na podmurówce kamiennej. Ściany szczytowe poddasza przykuwają uwagę ciekawym wątkiem muru pruskiego, a okna i drzwi mają ozdobne nadproża.

[240] Gibasiewicz W. A., Niepowtarzalni z Wielkopolski, wyd. Witanet 2017, s. 206.

[241] Nowak B., Echa powojenne - Wspomnienia lekarza weterynarii, POMERANIA nr 4, 1977, s. 38.

[242] Millak K., Słownik polskich lekarzy...., s. 196.

[243] Więzienie nr 4 Zarządu Wojskowego NKWD Ochrony Tyłów Północnej Grupy Wojsk Armii Czerwonej - oficjalna nazwa obozu internowania zorganizowanego przez NKWD w Grudziądzu. Obóz w Grudziądzu istniał najdłużej ze wszystkich obozów NKWD przeznaczonych dla Pomorzan: aresztowanych za przynależność do Armii Krajowej, Tajnej Organizacji Wojskowej "Gryf Pomorski", uciekinierów z Wehrmachtu oraz osób przynależnych do III grupy Volkslisty i Volkssturmu [wikipedia.pl]. W obozie występowała wysoka śmiertelność - zmarło 8 tys. osób. Został zlikwidowany we wrześniu 1945.

[244] Kąkol B., Korespondencja prof. dr hab. Jerzego Ostoi-Sedzimira, Kaszubskie Zeszyty Muzealne, nr 3, 2018, s. 114-119.

[245] Krzyżewski W., Historia weterynarii Ziemi Przasnyskiej w XIX i XX wieku, Przasnysz 1994, s. 197-199.

[246] Lewandowski E., Ciechanowski słownik biograficzny, Ciechanów 2008, s. 13-14.

[247] Konrad Millak, Słownik polskich lekarzy weterynaryjnych biograficzno-bibliograficzny 1394-1918, Warszawa 1960-1963, s. 10.

[248] Błaszczyk G., Dorpatczycy. Polscy studenci na Uniwersytecie Dorpackim w latach 1802-1918 i ich dalsze losy. Słownik biograficzny, tom II: I-M, Poznań 2022, s. 353.

[249] Millak K., Ośrodek naukowy dorpacki w historii weterynarii polskiej, "Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Seria Historyczna", zeszyt 1, 1963, s. 177.

[250] W. Krzyżewski, Historia weterynarii..., dz. cyt., podaje tak w biogramie Bezuchłego w rozdziale Życiorysy pracowników służby weterynaryjnej (s. 199), ale już na s. 87 wymienia go jako powiatowego lekarza weterynarii w Przasnyszu w latach 1925-1933, bezpośredniego następcę na tym stanowisku Antoniego Korsaka.

[251] Kalendarz Informator Płocki na r. 1925, Płock [1925], s. 154.

[252] Księga małżeństw parafii katolickiej w Przasnyszu, 1925, nr 54 (ślub Zygmunta Kuczyńskiego i Tamary Bezugła). Wykaz aktów dostępny w bazie Geneteka (geneteka.genealodzy.pl, dostęp: 20 czerwca 2023).

[253] W. Krzyżewski, Historia weterynarii..., dz. cyt., s. 98.

[254] Tamże, s. 144.

[255] Czerwińska G., Z historii służb weterynaryjnych, "Gazeta Urzędowa. Pismo Samorządu Powiatu Ciechanowskiego", 2021, nr 4, s. 18. Pozostałe życiorysy podają jedynie datę roczną śmierci Leona Bezuchłego.

[256] Księga małżeństw parafii katolickiej w Przasnyszu, 1925, nr 54 (ślub Zygmunta Kuczyńskiego i Tamary Bezugła). Wykaz aktów dostępny w bazie Geneteka (geneteka.genealodzy.pl, dostęp: 20 czerwca 2023).

[257] Błaszczyk G., Dorpatczycy..., dz. cyt., tom II, s. 352-353.

[258] Drugi słownik biograficzny polskich lekarzy weterynarii 1919-2000, tom I: A-H (red. Tropiło J.), Warszawa 2009, s. 62.

[259] Bazy danych dostępne na stronie Wojskowego Biura Historycznego wbh.wp.mil.pl (dostęp: 6 października 2023).

[260] Braniewski S., Siedliszcze pod okupacją niemiecką (1939-1944). Część V. Działalność partyzantki radzieckiej na terenie gminy Siedliszcze, "Głos Pawłowa", nr 4 (46), listopad 2018, s. 7.

[261] Jastrzębski T., Dominik Jastrzębski 1901-1971. Doktor medycyny weterynaryjnej, major Wojska Polskiego na Zachodzie. Wspomnienia - Pamiątki - Dokumenty, Szczecin 2021, 74 ss.

[262] Drugi słownik biograficzny polskich lekarzy weterynarii 1919-2000, tom II: I-K, Warszawa 2013, s. 26.

[263] Gibasiewicz W., Wielkopolska Weterynaria 1919-2019, Poznań 2019, s. 259 (fot. s. 258).

[264] Millak K., Słownik polskich lekarzy weterynaryjnych biograficzno-bibliograficzny 1394-1918, Lublin 1963, s. 171.

[265] Wieluński słownik biograficzny, tom III (red. Szczerbik Z., Włodarczyk Z.), Wieluń 2016, s. 91-92.

[266] Radomszczański słownik biograficzny, tom I (red. Mieczyński G.), Radomsko 2017, s. 141-142.

[267] Uruski S., Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, tom XIII, Warszawa 1916, s.161-162; Żychliński T., Złota księga szlachty polskiej, rocznik 9, Poznań 1887, s. 113-115.

[268] Szarejko P., Słownik lekarzy polskich XIX wieku, tom IV, Warszawa 1997, s. 296.

[269] Słowo (Warszawa), nr 2, 2 stycznia 1907, s. 4.

[270] Baza genealogiczna Geneteka (geneteka.genealodzy.pl, dostęp: 3 października 2023).

[271] Millak K., Słownik lekarzy..., s. 198.

[272] Turlejski G., Rudny Tadeusz Jan, w: Radomszczański słownik biograficzny, tom II (red. Mieczyński G.), Radomsko 2019, s. 163-164.

[273] Sroka S. T., Nauki weterynaryjne we Lwowie do roku 1945, Rzeszów 1999, s. 277-298 (wykaz absolwentów lwowskiej szkoły z lat 1881-1944).

[274] "Rząd i Wojsko", nr 11, 14 marca 1920, s. 12.

[275] Informacje ze strony Stowarzyszenia Przyjaciół Miasta Kamieńska (spmk.edu, dostęp: 3 października 2023).

[1] Millak K., Słownik polskich lekarzy weterynaryjnych 1394-1918, wyd. PWRiL Lublin-Warszawa 1960-1963, s. 2.

[2] Gibasiewicz W. A., Utrwalone skrawki życia, wyd. WFW 2014, s. 273-274.

[3] Millak K., Lekarze weterynaryjni pochodzący z Polski w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, Medycyna Weter. 4 (18), 1962, s. 239.

[4] Gibasiewicz W. A., Utrwalone skrawki życia, wyd. WFW 2014. S. 233.

[5] Millak K., Lekarze weterynaryjni pochodzący z Polski w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, Medycyna Weter. 4 (18), 1962, s. 239.

[6] Millak K., Lekarze weterynaryjni pochodzący z Polski w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, Medycyna Weter. 4 (18), 1962, s. 239.

[7] Teczka studenta - Archiwum UW.

[8] Ziemia Lubelska, nr 71, 13 marca 1927, s. 4.

[9] Millak K., Słownik..., s. 45.

[10] Kurier Warszawski, nr 13, 13 stycznia 1939, s. 7.

[11] Teczka studenta - Archiwum UW.

[12] Spis... 1939, poz. 26-27.

[13] Zestawienie..., poz. 152.

[14] Danel J. K., Druga Wielka Emigracja 1945-1990. Słownik Biograficzny T. I, A-F, wyd. Officina Simonidis, Zamość 2011, s. 564.

[15] Millak K., Lekarze weterynaryjni pochodzący z Polski w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, Medycyna Weter. 4 (18), 1962, s. 239.

[16] Witek J., Encyklopedia Miasta Mielec, Wyd. Korso.

[17] Tamże, s. 239.

[18] Millak K., Słownik lekarzy weterynaryjnych..., s. 51.

[19] Klepsydra Henryka Fabiańskiego udostępniona w Cyfrowej Bibliotece Jagiellońskiej jbc.bj.uj.edu.pl [dostęp: 3 października 2023].

[20] Gibasiewicz W. A., Utrwalone skrawki życia, wyd. WFW Warszawa 2014, s. 262.

[21] Gibasiewicz W. A., O wolność Polski. Lekarze zwierząt, t. I. wyd. Ridero 2021, s. 514.

[22] Danel J. K., Druga Wielka Emigracja 1945-1990. Słownik Biograficzny T. I, A-F, wyd. Officina Simonidis, Zamość 2011, s. 223.

[23] Praca zbiorowa, Drugi słownik biograficzny polskich lekarzy weterynarii 1919-2000, T. II I-K, wyd. Krajowa Izba Lekarsko-Weterynaryjna, Warszawa 2013, s. 12.

[24] Millak K., Słownik polskich lekarzy weterynaryjnych..., s. 77.

[25] Praca zbiorowa, Drugi słownik biograficzny polskich lekarzy weterynarii 1919-2000, T. II I-K, wyd. Krajowa Izba Lekarsko-Weterynaryjna, Warszawa 2013, s. 13.

[26] Gibasiewicz W. A., Utrwalone skrawki życia, s. 237.

[27] Millak K., Lekarze weterynaryjni pochodzący z Polski w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, Medycyna Weter. 4 (18), 1962, s. 239.

[28] Praca zbiorowa, Drugi słownik biograficzny polskich lekarzy weterynarii 1919-2000, T. II I-K, wyd. Krajowa Izba Lekarsko-Weterynaryjna, Warszawa 2013, s. 14.

[29] Millak K., Słownik polskich lekarzy weterynaryjnych..., s. 83.

[30] Millak K., Lekarze weterynaryjni pochodzący z Polski w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, Medycyna Weter. 4 (18), 1962, s. 239

[31] Praca zbiorowa, Drugi słownik biograficzny polskich lekarzy weterynarii..., s. 28.

[32] Millak K., Słownik..., s. 93.

[33] Tamże, s. 94,

[34] Millak K., Słownik..., s. 95.

[35] Gibasiewicz W. A., O wolność Polski. Lekarze zwierząt. Zginęli za Ojczyznę, t. II, s. 373.

[36] Millak K., Lekarze weterynaryjni pochodzący..., s. 240.

[37] Gibasiewicz W. A., Sykonium. Nieznane losy lekarzy zwierząt, wyd. WITANET 2023.

[38] Sanak M., Łukasz Kulczycki 19 VIII 1911 - 3 V 2018, Rocznik Polskiej Akademii Umiejętności. Rok 2019, Kraków 2020, s. 259-261 https://pau.krakow.pl/Rocznik_PAU/2019/Rocznik_2019_zmarli_Kulczycki.pdf

[39] Millak K., Słownik..., s. 120.

[40] Praca zbiorowa, Drugi słownik..., s. 100.

[41] Gibasiewicz W. A., Lekarze zwierząt w powstaniu wielkopolskim, wyd. Witanet 2018, s. 84-85.

[42] https://gdynia.grobonet.com/grobonet/start.kuropka [Dostęp 18.05.2023].

[43] http://www.sbc.org.pl/Content/121001/Kurier_Czestochowski_Nr_286_1940.pdf, s. 4 [Dostęp 18.05.2023].

[44] Jakubowski S., Lekarze weterynarii... s. 152.

[45] Tropiło J., (autor biogramu) [w:] Drugi słownik...

[46] Tamże, s. 101.

[47] Praca zbiorowa, Drugi słownik..., s. 105.

[48] Millak K., Słownik biograficzny..., s. 123.

[49] Millak K., Słownik... s. 134.

[50] Zapomniany obóz. "Największy zbiorowy grób warszawiaków" - DW - 03.04.2015 [dostęp 19.06.2023]

[51] Millak K., Lekarze weterynaryjni pochodzący z Polski... s. 240.

[52] Straty.pl [dostęp 19.06.2023].

[53] Millak K., Lekarze weterynaryjni pochodzący..., s. 240.

[54] Millak K., Słownik lekarzy weterynaryjnych..., s. 155.

[55] Baza danych Kartoteka ewidencji ludności miasta Poznania z lat 1870-1931 e-kartoteka.net [dostęp: 3 października 2023].

[56] Klepsydra Jana Mrozika udostępniona w Cyfrowej Bibliotece Jagiellońskiej jbc.bj.uj.edu.pl, [dostęp: 3 października 2023].

[57] Bazy danych Arolsen Archives, collections.arolsen-archives.org. [dostęp: 3 października 2023].

[58] Przegląd Weterynaryjny, 1937, nr 1, s. 51 (poz. 29).

[59] Głos Wielkopolski, nr 286, 11 grudnia 1945, s. 5

[60] Millak K., Lekarze weterynaryjni pochodzący... s, 240.

[61] Millak K., Lekarze weterynaryjni... s. 240.

[62] Millak K., Lekarze weterynaryjni... s. 240.

[63] Gibasiewicz W., O wolność Polski. Lekarze zwierząt. Zginęli za Ojczyznę, tom II, 2021, s. 595.

[64] Hanke R., Słownik biograficzny polskiego śpiewactwa Górnego Śląska dla upamiętnienia stulecia Związku Śląskich Kół Śpiewaczych 1910-2010, Katowice 2010, s. 155.

[65] XVI Sprawozdanie dyrekcyi c.k. gimnazyum polskiego w Cieszynie za rok szkolny 1910/11, Cieszyn 1911, s. 58.

[66] Portal genealogiczny Familysearch (ancestors.familysearch.org, dostęp: 3 października 2023).

[67] Millak K., Lekarze weterynaryjni... s. 240.

[68] Teczka studenta Nr 28645 - Archiwum UW.

[69] Millak K., Lekarze weterynarii pochodzący z Polski w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, Medycyna Weter. 4 (18), 1962, s. 240.

[70] Gibasiewicz W. A., Utrwalone skrawki życia, wyd. WFW 2014, s. 251.

[71] Zawilski A., Bitwy polskiego września, wyd. ZNAK 2009, s. 804-805.

[72] Teczka studenta Nr 22829 - Archiwum UW.

[73] Szews J., Słownik biograficzny Ziemi Lubawskiej 1244-2000, Lubawa 2000, s. 166-167.

[74] Millak K., Słownik polskich lekarzy weterynaryjnych biograficzno-bibliograficzny 1394-1918, PWRiL 1960-1963, s. 290.

[75] Millak K, Lekarze weterynaryjni..., s. 240.

[76] Spis... 1939, s. 114-115.

[77] Millak K., Słownik lekarzy weterynaryjnych..., s. 213.

[78] Corpus studiosorum Universitatis Iagellonicae 1850/51 - 1917/18, S-Ś (red. Stopka K.), Kraków 2014, s. 214.

[79] Przegląd Weterynaryjny, 1913, nr 8/9, s. 253.

[80] Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-ungarischen Monarchie, 1916, s. 916.

[81] Haliczanin. Kalendarz powszechny (...) ma rok pański 1923, Lwów 1923, s. 26.

[82] Nowy Czas, nr 4, 20 stycznia 1946, s. 4.

[83] Gibasiewicz W. A., Śladami Niepowtarzalnych, Kraków 2020, s. 249-250.

[84] Łoza S., Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania, Warszawa 1939, s. 283.

[85] Klonowska M., W Sokołówku był sposób na niepodległość, "Rocznik Historyczny Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego", rocznik 34, 2018, s. 341-342, 345.

[86] Informacje ze strony Polskiego Towarzystwa Botanicznego, https://pbsociety.org.pl/default/slownik-polskich-botanikow/ (dostęp: 3 października 2023).

[87] Przegląd Weterynaryjny, 1937, nr 1, s. 51.

[88] Program Politechniki Śląskiej im. Wincentego Pstrowskiego w Gliwicach na rok akademicki 1956/1957, Gliwice 1957, s. 87, 91.

[89] Gibasiewicz W. A., Historia w odcieniach szarości, Wyd. AVALON, Kraków 2019, s. 297-298.

[90] Millak K., Lekarze weterynaryjni pochodzący z Polski w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, Medycyna Weterynaryjna 1962, 18 (4), s. 238-241.

[91] Spis lekarzy weterynaryjnych Rzeczpospolitej Polskiej, Warszawa 1939.

[92] Spis lekarzy weterynaryjnych Rzeczpospolitej Polskiej, Warszawa 1931.

[93] IPN - www.straty.pl [dostęp 10.06.2019].

[94] Wykaz poległych i zmarłych żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na obczyźnie w latach 1939-1946, wyd. Instytut Historyczny im. Gen. Sikorskiego, Londyn 1952.

[95] Kryska-Karski T., Straty korpusu oficerskiego 1939-1945, Londyn 1996.

[96] Kartoteka w Yad Vashem [dostęp 9. 07.2023].

[97] Millak K., Słownik lekarzy..., s. 224-225.

[98] Gibasiewicz W., O wolność Polski..., tom I, 2021, s. 191.

[99] Millak K., Lekarze weterynaryjni pochodzący..., s. 241.

[100] Brzozowski St., Polacy na studiach gospodarstwa wiejskiego w Niemczech w XIX i XX wieku, Polska Akademia Nauk, Instytut Historii, Oświaty i Techniki, Ossolineum, Wrocław-Warszawa -Kraków-Gdańsk-Łódź, 1898.

[101] Przegląd Weterynaryjny, 1935, nr 4, s. 270 (poz. 9).

[102] Bazy danych Arolsen Archives, collections.arolsen-archives.org. [dostęp: 10 października 2023].

[103] Prystajecky M., Loves Lived. Yaroslav (Jerry) Prystajecky, 78, "The Globe and Mail", 31 marca 2015 (online: www.theglobeandmail.com [dostęp: 3 października 2023].

[104] Baza danych o miejscach pochówku Find a grave (https://www.findagrave.com/memorial/225589294/cornel-trylich, dostęp: 10 października 2023).

[105] Witek J., Encyklopedia Miasta Mielec, Wyd. Korso.

[106] Gibasiewicz W., Początek od końca drogi, Kraków 2018, s. 177-178.

[107] Gibasiewicz W., O wolność Polski..., tom II, 2021, s. 756-759.

[108] Szczygielska M., Winiarczyk Stanisław, w: Słownik biograficzny Południowego Podlasia i Wschodniego Mazowsza, tom III (red. Piłatowicz J., Maksymiuk K., Świeszczakowska H.), Siedlce 2019, s. 157 (tej samej autorki życiorysy ojca Feliksa i stryja Aleksandra Winiarczyków na s. 154-157).

[109] Millak K., Słownik lekarzy weterynaryjnych..., s. 263.

[110] Grodziska K., Polskie groby na cmentarzach północnej Walii, Kraków 2004, s. 292.

[111] Millak K., Lekarze weterynaryjni pochodzący..., s. 241.

[112] Millak K., Słownik lekarzy weterynaryjnych..., s. 68.

[113] Baza genealogiczna Geneteka (genealodzy.geneteka.pl, dostęp: 7 października 2023).

[114] Corpus studiosorum Universitatis Iagellonicae..., S-Ś, s. 793.

[115] Czas (Kraków), nr 73, 29 marca 1901, s. 1.

[116] Sroka S. T., Nauki weterynaryjne we Lwowie do roku 1945, Rzeszów 1999, s. 84, 316.

[117] Przegląd Weterynaryjny, 1910, nr 6, s. 242.

[118] Przegląd Weterynaryjny, 1911, nr 2, s. 82.

[119] Przegląd Weterynaryjny, 1913, nr 12, s. 330.

[120] Hodowca Drobiu, 1907, nr 9, s. 82.

[121] Rolnik, nr 5, 27 stycznia 1911, s. 78.

[122] Zgórniak M., Gromczakiewicz Juliusz, w: Polski słownik biograficzny, tom VIII, 1959-1960, s. 633.