Pod otwartym niebem - Małgorzata Błotnicka

Reflow text when sidebars are open.
Jest niedziela, druga połowa czerwca 2009 roku, właśnie skończyłam zajęcia na uczelni, a w domu czekają na mnie raporty z dozorów. Mam dość, chcę od tego uciec, ale czy to w ogóle możliwe?
Następnego dnia, zupełnie przypadkiem, słyszę, jak ktoś opowiada o swojej drodze do Santiago de Compostela i już wiem - to jest możliwe! Natychmiast dzwonię do młodszej siostry:
- Idziesz ze mną?
- Tak! Oczywiście, że tak!
Jednego z ostatnich dni przed wakacjami wychodzę do pracy, w drzwiach mijam młodszego syna i jego kolegę. Wiem, że niedawno stracił ojca. Trochę znam jego mamę, kilkakrotnie rozmawiałyśmy o wyczynach naszych dzieci.
- Przemku - pytam w niezrozumiałym impulsie. - Czy twoja mama poszłaby ze mną i moją siostrą na pielgrzymkę do Hiszpanii?
Nim uzmysławiam sobie szaleństwo tej propozycji, chłopiec podaje mi włączony telefon.
- Niech pani zapyta, dobrze by było...
Pytam. Cisza. A po chwili:
- Tak, jeśli lekarz pozwoli, to tak, pójdę z panią.
*
Tydzień później. Wczesny, bardzo słoneczny poranek. Jesteśmy podekscytowane: moja piękna siostra Ewa, Beti z koszulą zmarłego męża na dnie plecaka i ja, kierowniczka całego zamieszania. Śmiejąc się, upychamy wielkie plecaki w bagażniku małej mazdy. Gdy klapa z trzaskiem opada patrzymy na siebie - to już?!
- Jedna za wszystkie, wszystkie z jedną... - Wyciągam ręce do swoich towarzyszek. Obejmujemy się w milczeniu i po chwili wsiadamy do samochodu. Przed nami szmat drogi!
*
Pod otwartym niebem to powieść oparta na realiach szlaku do Santiago de Compostela w 2009 roku. W żadnym stopniu nie jest ona przewodnikiem ani pamiętnikiem z wędrówki. Opisywane miejsca są rzeczywiste, ale przedstawione przez pryzmat subiektywnych wspomnień i starych zdjęć. Bohaterowie książki mają swoje pierwowzory w osobach poznanych na szlaku: Leo - to przystojny architekt z Kanady, a Ela - Polka mieszkająca w Rzymie i realizująca plan intencji. Miałyśmy okazję razem z nimi przemierzać fragmenty drogi. Do zbudowania sylwetek Yolandy, Roberta, Carmen, Martiny, Marty i innych wykorzystałam osoby spotkane, niekiedy tylko zauważone na szlaku, w barze, albergue. Natomiast postać Barbary narodziła się podczas wędrówki.
Korzystając z okazji, z całego serca dziękuję Markowi za ocean cierpliwości. Ewie za wysłuchiwanie obszernych fragmentów przez telefon i jej bezcenne sugestie. Walerii i Mariolce za bardzo cenne wskazówki "techniczne" oraz pierwszym wydawcom: Marysi za wydanie w welurze oraz Markowi, Ani, Małgosi, Walerii za wydania w teczkach. Jesteście moim wiatrem w żaglach.
Pracując nad książką, niemalże fizycznie wracałam do opisywanych miejsc - czułam bezlitosny upał, pył drogi, zapach eukaliptusów, łaskotanie potu między łopatkami i niedające się pokonać pragnienie, by tam wrócić.
Udało się w czerwcu 2025 roku, ale to zupełnie inna opowieść.
Szpital miejski, szóste piętro, oddział szósty wewnętrzny, do spraw beznadziejnych. Moja mantra - pomyślała jeszcze w windzie.
Stała twarzą do drzwi gotowa wyjść, gdy tylko się otworzą. Usiłowała ignorować wszechobecny zapach moczu i jakichś chemikaliów oraz istnienie bladych współtowarzyszy w pasiastych szlafrokach, flanelowych piżamach i kapciach. Wyszła pierwsza i szybko, ze wzrokiem wbitym w podłogę, dotarła do celu. Sala numer sześć, łóżko przy oknie.
Matka. Dzisiaj jeszcze bledsza, mniejsza i bardziej zagubiona w szpitalnej pościeli. Nie spała. Patrzyła na niekończący się serial latających sobie tylko znanymi ścieżkami jaskółek i gołębi. Co bardziej natarczywe siadały na parapecie i stukały dziobami w szybę. Zabawnie przekrzywiały łebki, czasem przestępowały z nogi na nogę lub puszyły pióra, by zastygnąć w oczekiwaniu. Puchate, szare posążki. Barbara systematycznie łamała zakaz dokarmiania ptaków. Chciała, by zaokienne, podniebne życie trwało i trwało. Cierpliwie czekała, aż pacjentka obok zaśnie, potem ostrożnie otwierała poziomy lufcik okna i sypała ryż. Foliowy woreczek zawsze czekał w torebce. Wspólna tajemnica, a może i wykroczenie, zbliżyły matkę i córkę. Razem obserwowały ptasi rozgardiasz, spoglądały na siebie znacząco, kiwały głowami, uśmiechały i rozumiały się lepiej niż kiedykolwiek wcześniej.
- Mamo... jestem.
W odpowiedzi krótkie spojrzenie i nikły uśmiech, po którym kobieta znowu odwróciła głowę w stronę okna.
- Mamo. - Pogładziła granatowosiną dłoń z przyklejoną igłą. - Mamusiu...
Gdy zwróciła głowę w jej stronę, z lękiem spojrzała w pożółkłe, załzawione oczy.
- Dobrze spałaś?
Matka skinęła głową.
- Tak - wyszeptała. - Teraz śpię prawie cały czas, chyba coś mi dają...
Barbara pomyślała, że to dobrze, przynajmniej nic jej nie boli. Poczekała jeszcze chwilę, może coś dopowie, a gdy cisza zaczynała ciążyć, rozpoczęła codzienny obrządek. Naciągnęła prawie gładkie prześcieradło, poprawiła pościel, nasmarowała kościste plecy, zmieniła piżamę i obie zatopiły się w oczekiwaniu na możliwość wspólnego przestępstwa.
Gdy w końcu z łóżka obok dobiegł niski, głęboki oddech, Barbara ostrożnie podeszła do okna i wysypała ryż. Potem obserwowały ptasi spektakl, ale matka wydawała się jakoś nieobecna, zmęczona bardziej niż zwykle przymknęła oczy.
- Basiu - odezwała się. - Zapomniałam... zapomniałam ogrodu, ogrodu, nie umiem tam wejść...
Barbara poczuła skurcz gardła - ogród to była jej miłość. Dopóki starczało sił, plewiła, kosiła, podlewała, a żeby odpocząć przesiadywała w kącie pod brzozami. Nigdy dość. Już zimą planowała, gdzie co dosadzi, doglądała drzew, uwalniała je od śniegu i zamartwiała się, że pada za mało albo za dużo.
Pogładziła siną dłoń.
- Jutro przyniosę ci coś z ogrodu, to sobie przypomnisz...
Matka skinęła głową i znów zapatrzyły się w okno. Gdy mrok ukrył fruwających artystów, matka już spała. Barbara otuliła ją szpitalnym kocem powleczonym w niebieską, spraną powłoczkę i pogładziła po policzku. Chwilę przyglądała się bladej, wychudzonej twarzy, potem odgarnęła z czoła kosmyk sklejonych, nadal jeszcze ciemnych włosów.
Śpij spokojnie, mamusiu - pomyślała. Jutro przyjdę wcześniej.
Kolejny dzień rozpoczął się rankiem, który nie wymagał pośpiechu. Z dużym kubkiem kawy w objęciu miękkiego koca wyszła do ogrodu. W kącie, pod brzozami stare, drewniane krzesło z prostym oparciem spokojnie czekało na matkę. Tylko ona przesiadywała na nim godzinami obojętna na kuszący komfort sąsiadującego leżaka. Barbara usiadła i przypomniała sobie, jakie jest niewygodne. Pomiędzy listkami młodej trawy przebijały drobne, płaskie kamienie. Podniosła jeden - jasnoszary, aksamitny w dotyku, o łagodnym, zaokrąglonym kształcie lekko zwężającym się z jednej strony.
- Serce! Serce ogrodu!
Wtedy zadzwonił.
- Dzień dobry, doktor Kowalski ze szpitala miejskiego. Pani Barbara?
Zacisnęła dłoń i poczuła, jak krew pulsuje wokół kamienia.
- Mam dla pani smutną wiadomość. Dziś o piątej pięćdziesiąt zmarła pani mama...
Mówił coś jeszcze, ale nie słuchała. Siedziała wyprostowana na niewygodnym krześle, aż zrozumiała, że matka umarła. I że już nigdy nie będzie żywa. Znany świat właśnie się skończył. W poczuciu nierealności weszła do domu, założyła wczorajsze ubrania, ale zamiast do szkoły pojechała do szpitala.
Szóste piętro, tylko pokój nie ten. Po drugiej stronie korytarza, za drzwiami bez numeru i wizytówki. Wąski, z małym oknem, pomalowany łuszczącą się szarą farbą. Dwa metalowe, odrapane łóżka z obitymi pożółkłą ceratą materacami i jedno, też metalowe, krzesło. Łóżko pod ścianą było puste, na drugim leżała matka. Barbara podeszła i zmusiła się by spojrzeć. Powieki sklejone wąskim, przeźroczystym plastrem i broda przywiązana bandażem ze sterczącym supłem na czubku głowy. Poczuła dreszcz. Ciało bez życia... jak wylinka węża... to już nie jest ona...
Usiadła na krześle, potem wsunęła w dłoń matki kamień i zacisnęła na nim jeszcze posłuszne palce. Nagle pomyślała: nie, takich rzeczy nie robi się kamieniom, jego miejsce jest wśród młodej trawy, ty też już tam jesteś.
Rozwarła woskową dłoń, wyjęła kamień, zawinęła w papierową chusteczkę i wsunęła do kieszeni.
Wtedy przyszli. Obaj ubrani w kiedyś białe kombinezony i przezroczyste, długie fartuchy z folii. Zgodnie popychali wąski, metalowy wózek w kształcie trumny.
- Lepiej niech już pani idzie - odezwał się ten wyższy, z ptasią głową.
Drugi pochrząkiwał i bezskutecznie walczył z czkawką.
Pokręciła głową, że nie, i obserwowała. Na trzy cztery podnieśli ciało, ułożyli na trumiennym wózku, przykryli prześcieradłem twarz, a potem nałożyli coś w kształcie wieka i wreszcie, sprawnie manewrując, skierowali się ku drzwiom.
Poszła za nimi. Duża winda, tylko dla personelu, zjechała do podziemi. Tam, w ciszy zakłócanej turkotem kółek toczących się po kamiennej podłodze, czkawki i chrząknięć ruszyli do przodu. Pogłos potęgował dowody ich obecności. Pachniało kurzem, lizolem i czymś starym. Korytarz oświetlony brudnym światłem, ze ścianami w ziemistożółtym kolorze martwego ciała zdawał się nie mieć końca. Zatrzymali się przy szerokich wahadłowych drzwiach.
- Jak w kowbojskim salonie. - Chyba nawet się zaśmiała.
Ten z głową ptaka spojrzał zdziwiony.
- Dalej pani nie pójdzie - powiedział.
Zatrzymała się posłusznie i patrzyła, jak otwarte metalowym wózkiem drzwi pochłaniały orszak, a potem, jakby zapraszając i ją, kołysały się tam i z powrotem.
W domu było inaczej. Stała w pokoju matki i czuła, jak oblepia ją pustka - dotkliwa, namacalna jak zastygła mgła. Pomyślała, że dom już wie, że tak żegna tę, która nadawała mu sens bycia domem. W ciszę miarowo odliczaną cykaniem zegara wdarło się metaliczne pstryknięcie zwiastujące południowy, zawsze wyczekiwany, rytuał dwunastu gongów. Zostawiły po sobie drżenie powietrza i przymus zrobienia czegokolwiek. Rozejrzała się bezradnie, a potem, tak jak stała, wyszła do ogrodu. Usiadła na wyczekującym kogoś innego krześle, które tym razem przywitało jej obecność gościnną wygodą.
Pewnie już wiesz - pomyślała, gładząc szare, wypłukane deszczem podłokietniki. Wyjęła z kieszeni papierowe zawiniątko, pożegnała wzrokiem szarą zawartość i rzuciła w trawę. W gałęziach brzozy migotało słońce, ogrzewało jej twarz, jakby chciało przypomnieć, że nie wszystko umarło.
Sprawy do załatwienia zmuszały do wychodzenia z domu. Biegała i odhaczała kolejne zadania: ZUS, zakład pogrzebowy, cmentarz, ksiądz... Wieczorne zmęczenie było jak dobry przyjaciel - myślenie o tym, co załatwione, a co jeszcze do zrobienia pozwalało przegnać natrętny obraz twarzy matki z zalepionymi powiekami i supłem z bandaża na czubku głowy. A czasami nawet umożliwiało krótki, niespokojny sen.
Sam pogrzeb przetrwała tak, jakby dotyczył kogoś innego. Ubrała się w czarną, prostą sukienkę, czarne rajstopy i sznurowane lakierki. Ciemne włosy gładko zaczesała do tyłu i upięła w mały kok na karku.
Jak śmierć na kiju - pomyślała, patrząc na odbicie bladej, wysokiej, chudej kobiety w lustrze. Po namyśle sięgnęła po srebrny zegarek, prezent od matki. Wystarczy!
W kościele siedziała w pierwszej ławce. Sama. Niewygodne oparcie z drewna zmuszało do utrzymania prostej sylwetki, a nagrzane słońcem mury nie dawały wytchnienia. Głos organów, dzwonki przy ołtarzu, szum wstawania wiernych i modlitwy zwielokrotniał pogłos odbijany od ścian. Stary ksiądz mówił o prawdziwym życiu po śmierci i o miłości matki, ale nie słuchała. Patrzyła na trumnę z wiązanką białych kalii na wieku i nie mogła uwierzyć, że tam w środku leży jej matka. Powinna być w domu, patrzeć na ogród, słuchać radia i już od drzwi pytać, co tam w szkole.
Na cmentarz dotarli w samo południe. Żar lał się z nieba, a dźwięki granej na trąbce Ciszy zakłócało dudnienie ziemi uderzającej o wieko trumny. Miała poczucie, że to wszystko dotyczy kogoś innego, a ona jest tu tylko nieważnym widzem. Czuła stróżkę potu na plecach, ból głowy i duszny zapach kwiatów. Po ceremonii, gdy żałobnicy podchodzili do niej z kondolencjami, odpowiadała jak mechaniczna sekretarka
- Dziękuję, bardzo dziękuję, tak, zadzwonię, oczywiście zapamiętam, dziękuję...
Cmentarz powoli pustoszał, w końcu została sama. Patrzyła na kwiaty piętrzące się niepewnym stosem opartym o ścianę grobu. Wokół wiązanki z białych, drobnych kwiatów zaroiły się pszczoły, może osy. Głośno bzyczały, uwijały się nad kwiatami, by czasem przysiąść w ich sercu i wykonać swoją robotę. Barbara pomyślała o cmentarnym miodzie, wyobraziła sobie etykietę z piszczelami na słoju z czarną zawartością i się zaśmiała. Dźwięk własnego głosu przypomniał jej, gdzie jest. Rozejrzała się, czy nie ma kogoś w pobliżu, co by pomyślał... ale nie, była sama. Poprawiła wiązanki, szarfy i powoli przeczytała tablicę. Potem jeszcze raz i jeszcze, aż zrozumiała, że nikt na nią nie czeka.
W domu przebrała się w spłowiałe, znoszone szorty i bawełnianą bluzę. Wypiła kawę na tarasie, potem spacerowała po ogrodzie, próbowała czytać lub zająć się czymkolwiek... Dopiero piąta po południu! Zajrzała do pokoju matki - puste łóżko, białe, proszące o odświeżenie ściany, milczące radio i pustka. Wiedziała, że tak będzie, ale dopiero teraz poczuła, jak to boli. Przestała być córką, nie jest i nie będzie matką. Skurcz w gardle i gorzki smak w ustach.
Smak porażki - pomyślała. Prawie pięćdziesiątka na karku i nikogo ani niczego, co trzymałoby mnie przy życiu. Ty przynajmniej miałaś ojca i mnie. A ja?
Płakała długo i nie wiedziała - nad śmiercią czy nad życiem.
Do szkoły wróciła na samo zakończenie roku szkolnego. Weszła na ostatnią chwilę, w zasadzie już tylko na rozdanie świadectw i akademię. Złościły ją ukradkowe spojrzenia, nie chciała współczucia, kondolencji ani żadnych rozmów. Wszyscy wiedzieli, że mieszkała tylko z matką i myśl, że teraz będą ubolewać nad jej samotnością była nie do zniesienia. Po uroczystości się wymknęła, pozorując pośpiech. Nie, nie, żadna kawa, żadne piwo...
Wsiadła do samochodu, ale nim przekręciła kluczyk, wiedziała, że nie chce wracać do domu. Długo jeździła bez celu, w końcu zatrzymała się przy rynku. Ruszyła przed siebie bez żadnego planu. Poczuła się jak turystka w obcym mieście. Ze zdziwieniem odkrywała piękno starych kamieniczek, oglądała wystawy sklepów i toczące się na ulicach życie. Dobrze po południu żołądek przypomniał o sobie nieprzyjemnym ssaniem. Weszła do najbliższego kawiarnianego ogródka. Z jednej strony otaczały go donice z wielobarwnymi, wysokimi trawami, a z drugiej czerwony mur porośnięty bluszczem. Jak na cmentarzu, ale co za różnica. Siadła pod murem. Było pusto, tylko ta para kilka stolików dalej. Rozmawiali blisko pochyleni ku sobie, on gładził jej rękę...
Niespodziewany atak niepohamowanej zazdrości sprawił, że szybko odwróciła wzrok. Ze złością, niegrzecznie skinęła na kelnerkę - ktoś raczy podejść!?
Podeszła, młoda i chyba wystraszona. Sięgający ziemi ciemnozielony fartuch podkreślał jej kruchość. Po chwili niewprawnym gestem podała kawę, a ona zamówiła jeszcze butelkę niegazowanej wody. Tylko po to, by uśmiechnąć się i pokazać, że nie, wcale nie jest taka zła. I wysoki napiwek w nadziei, że choć po części zrekompensuje swoje chamstwo, ale się nie udało. Wstyd pozostał.
Za nic na świecie nie chciała zarażać swoim bólem i swoją samotnością.
Ignorując otarcia od niewygodnych butów, znów chodziła po mieście. Mijała znane i nieznane uliczki, odpoczywała na przystankach, ale już nie czuła się jak turystka. O zmierzchu zrozumiała, że musi wrócić.
*
W domu zajęła się bolącymi stopami. Umyła je szarym mydłem i poszła opatrzeć do pokoju matki. Nim usiadła na łóżku, włączyła radio, które odpowiedziało żałosnym, monotonnym szmerem wspólnej modlitwy.
- Co to, kurwa, jest! Czegoś ty słuchała?! - Nagły przypływ złości skierowała na siebie. - Dlaczego ci na to pozwalałam?
Znała odpowiedź - święty spokój! Ty słuchałaś, a ja miałam cię z głowy.
Zaledwie kilka dni temu, szukając jakichś dokumentów, znalazła zamykane, plastikowe pudełeczko wypełnione dowodami wpłat. Co miesiąc pokaźna sumka zasilała stację radiową. Dopiero unieruchomienie matki w domu zahamowało wypływ strumienia żywej gotówki.
- Oto co sponsorowałam!
Ciężar w piersi przybrał na sile. Nie wiedziała, do kogo miała większy żal - do matki czy samej siebie. Szukałaś bliskości, a ja? Zostawiałam cię na pastwę tej stacji. Mówiłaś, że tak jest dobrze, ja udawałam, że ci wierzę. Mogłam więcej rozmawiać, więcej ci czytać, mogłam, mogłam... Dość!
Zsunęła się z łóżka i podskakując na jednej nodze, ruszyła, by zmienić stację. Już przy radiu zatrzymała ruch ręki - ktoś opowiadał o drodze. Słuchała dalej - Camino, buen camino - te słowa pojawiały się najczęściej.
Nauczycielskie nawyki kazały sprawdzić, co się za nimi kryje. Kuśtykając, dotarła do swojego pokoju, otworzyła komputer: Camino de Santiago, droga dla każdego, ponad siedemset dziewięćdziesiąt kilometrów trasy z francuskiego Saint-Jean-Pied-de-Port do hiszpańskiego Santiago de Compostela...
Poczuła gwałtowny przypływ energii. Z wypiekami na twarzy czytała o szlaku, jego historii, znaczeniu, potem wspomnienia pielgrzymów i wreszcie niekończące się zdjęcia. Nad ranem wróciła do łóżka. Pod zamkniętymi powiekami zapisał się obraz krętej, czerwonej ścieżki pośród oliwnych drzewek.
Chodzenie dobrze mi robi - zdążyła pomyśleć, nim zapadła w sen.
Obudził ją świergot ptaków i blask porannego słońca. Nie chciała jeszcze wstawać, ale jakaś natrętna myśl, przekonanie, że jest coś ważnego do załatwienia przegnała resztki snu.
O co chodzi, przecież już po pogrzebie... co jest? - myśli nie dawały jej spokoju. Odpowiedź znienacka rozbłysła w głowie i przywróciła jasność myśli - no tak, no przecież! Hiszpania, Santiago de Compostela!
Powrócił nocny entuzjazm, a z nim komputerowe obrazy. Idzie! Tak, pójdzie do Santiago na końcu świata. Tego właśnie potrzebuje - celu, działania, zmęczenia, bólu i czegokolwiek innego niż to tu. Czegoś, co wypełni pustkę, pomoże się obudzić, pozbierać się i poczuć życie, poczuć cokolwiek...
Chyba mi pomogłaś - zwróciła się w myślach do matki. Uśmiechnęła się - kawa!
Wypiła ją przy komputerze. Klawisz enter uruchomił wczorajsze obrazy. Uwodziły różnorodnością, niektóre w sielankowej scenerii owiec i łanów pszenicy, inne pośród wąskich, stromych wąwozów, jeszcze inne w eukaliptusowych lasach.
Będę tam, będę... - nadzieja i niedowierzanie pulsowały z każdym uderzeniem serca.
Zobaczył go z daleka. Siedział w cieniu platana, na turystycznym krzesełku pod niskim murem oddzielającym brzeg Sekwany od ulicy. Andre. Andre, bukinista. Nieruchomy, pochylony nad książką wyglądał jak posąg. Tylko siwobiałe, rzadkie kosmyki niesfornie wymykające się spod czarnej mycki rozwiewał wiatr od rzeki.
Jego księgarnia była ostatnia w szeregu, co zapewniało sporo przestrzeni. Na końcu swoich ośmiu metrów rozkładał tekstylne krzesło, w rogu opierał żółtą parasolkę i czytał. Czasami obserwował spacerujących, ucinał sobie z nimi pogawędki, ale przede wszystkim czytał. Wystawiał stare plakaty, grafiki, kalendarze i trochę akwareli, w sumie niewiele.
- Tylko oryginały - podkreślał z dumą.
Kochał książki i miał niezłą ofertę. Sporo cenniejszych egzemplarzy trzymał w zamkniętych, malowanych na ciemnozielony kolor skrzyniach, bo nie wszystko jest dla wszystkich - mawiał.
Otwierał je dla nielicznych, ale wiernych bywalców. Leo doceniał, że i on miał do nich dostęp, ale przecież znali się od lat.
Jeszcze w czasach biznesowych sukcesów Andre lubili ucinać sobie dłuższe pogawędki. Duży salon ze starymi meblami i sztuką użytkową prosperował lepiej niż dobrze. Adrienne & Andre zajmował rozległy parter starej, secesyjnej kamienicy w szesnastej dzielnicy Paryża. Przyciągał bogatą ofertą oraz elegancką obsługą. Wszystkich: Andre, jego żonę Adrienne oraz innych pracowników mających kontakt z klientami obowiązywał strój wizytowy. Wielu nowobogackich mieszczuchów właśnie tu budowało szlachetną przeszłość swoich rodzin. Tym bardziej, że salon oferował nie tylko meble i sztukę użytkową, ale też ich historie, a za dodatkową opłatę projekty wnętrz. Aż któregoś dnia, zupełnie niespodziewanie Andre zniknął. Z dnia na dzień. Interes dalej kwitł pod troskliwym okiem Adrienne, jego żony, ale bez przyjacielskich pogawędek to już nie było to.
Jak kamień w wodę - myślał Leo i nie dopytywał, gdy Adrienne tylko potrząsała głową. Postanowił uszanować wolę nieobecności.
Dopiero po latach, zupełnie przypadkiem spotkał go tu, na lewym brzegu Sekwany. Kiedyś Andre - biznesmen w garniturze od Diora, teraz Andre - bukinista. W czarnych spodniach, czarnych butach, czarnej, bawełnianej koszuli z długimi rękawami i w śmiesznej, czarnej mycce, którą zimą zastępował wełnianą czapeczką. Czarną.
Stara sympatia odrodziła się na nowo. Teraz Leo i Czarny Andre miłe, biznesowe pogawędki zamienili na długie rozmowy lub chwile milczenia osłodzone smakiem kawy z kardamonem, miodem i czymś jeszcze. Leo nie pytał, ale Andre opowiedział:
- Marc, mój starszy brat, zaginął. Któregoś dnia, jak zawsze rano wyszedł z domu do księgarni i nie wrócił. Nie ma go. Ale kiedy wróci, zastanie swoją księgarnię w należytym stanie.
I żeby tak było, Andre salon w szesnastej dzielnicy zamienił na stragan nad Sekwaną. Przez pierwsze lata szukał brata, w końcu zrozumiał, że niepotrzebnie.
- Wróci jak będzie gotów - powtarzał. - Księgarnia czeka.
Leo się nie spieszył. Cieszył go widok przyjaciela, bo ostatnimi czasy rzadziej otwierał księgarnię. Teraz już tylko przepisowe cztery razy w tygodniu, a i to na krótko. Im był bliżej, tym wyraźniej widział, że Andre bardziej pochyla się do przodu, że włosy ma dłuższe, ale rzadsze i jeszcze coś... starość, smutek? Gdy podszedł, Andre spojrzał znad książki.
- Wiesz, gdzie jest krzesełko. - Uśmiechnął się.
Kawę z kardamonem, miodem i czymś jeszcze pili w milczeniu, w końcu Leo ciężko westchnął:
- Veronique zwiedza stolice Europy. Wiesz... podróż poślubna.
Andre uważnie popatrzył na niego, dopił kawę, z wysiłkiem wstał i podszedł do jednej ze swoich skrzyń. Chwilę w niej szperał, a gdy znalazł to, czego szukał, wrócił na krzesło i przez chwilę uspokajał oddech.
- Veronique dorosła, musisz pozwolić jej odejść - powiedział, gładząc czarną okładkę. - A to ci pomoże.
Spojrzał mu w oczy, lekko się uśmiechnął i podał książkę.
Była solidnie podniszczona, z miękkiej, żółtej okładki spoglądała na niego dziwna postać z kosturem, w kapeluszu przyozdobionym muszlą.
- Co to jest? - Leo ze zdziwieniem spojrzał na przyjaciela i przeczytał na głos: - Miam-miam-dodo en el Camino Francés: Saint-Jean-Pied-de-Port/Santiago de Compostela/Fisterra1.
- Wielokrotnie myślałem, żeby tam pójść - mówił Andre - ale czekam na brata... ale ty? Teraz możesz. Pomyśl o tym!
Myślał. A gdy Claire wróciła z weekendowego biznesowego spotkania z właścicielem hurtowni marmuru, poczuł niechęć. Znów to samo! Gziła się z tym grubasem gdzieś w Marsylii i nawet nie stara się tego ukryć. Zawsze, od samego początku, musiało być po jej myśli. Była starsza, kończyła studia, gdy on, prowincjusz, dopiero je zaczynał. Wszystko wiedziała, wszystko organizowała i z fasonem wprowadzała go w życie paryskiej młodzieży. Odkrywała przed nim Amerykę. Koledzy z roku zazdrościli mu, a on czuł, że złapał pana Boga za nogi. Chciał jej i tylko jej. Na zawsze i na wyłączność. Wierzył, że Claire go kocha, ale ona tylko się z nim bawiła. A i to do czasu.
Niechciana ciąża zmieniła wszystko. Naprawdę "razem" byli tylko te pierwsze parę miesięcy, do ślubu. Potem urodziła się Veronique, Claire skończyła studia i rzuciła się w wir pracy. Projekty egzotycznych aranżacji balkonów okazały się strzałem w dziesiątkę.
- Ktoś musi zarabiać - ucinała każdą rozmowę. - Ty skup się na małej i na studiach, dobrze by było, żebyś skończył.
Nie widywali się całymi dniami, jeśli jej tak pasowało. Czas mijał, skończył studia, a gdy mała poszła do szkoły, zaangażował się w balkony. Firma się rozwijała, dodatkowo zajęli się aranżacją miejskich przestrzeni. Claire otwarcie romansowała z właścicielem hurtowni marmuru, a on był ojcem i matką Veronique. Miewał przelotne romanse i nie wiedział, co odpowiedzieć, gdy mówiła:
- Nie bądź pruderyjny, mamy pieniądze i wolność... Czego ci jeszcze potrzeba?
Nie wiedział czego, więc dalej żył pod jej dyktando. Ale nie dziś.
- Trochę mnie nie będzie - powiedział.
Zignorował pytanie w jej spojrzeniu.
- Od poniedziałku, Claire, od poniedziałku - zakończył rozmowę.
Uśmiechał się do siebie, nawet podśpiewywał pod nosem, gdy jechał metrem do Le Printemps na zakupy. Ze zdziwieniem odkrył, że od dawna nie czuł się tak dobrze.
Skończyła dwadzieścia pięć lat i tańczyła z radości, gdy przeczytała swoje nazwisko na liście szczęśliwców zakwalifikowanych na praktyki studenckie w Rzymie. Kandydatów nie brakowało, ale znajomość włoskiego i wysokie, partyjne stanowisko ojca sprawiły, że marzenie stało się faktem. Miała nadzieję, że protekcja nie była potrzebna, ale cóż... Pochodzenie z odpowiedniej światopoglądowo, słusznie zaangażowanej politycznie rodziny gwarantowało, że nie przyniesie wstydu i wróci do kraju.
Praktyki studenckie w Azienda Sanitaria Locale Roma A traktowała jak lekcje włoskiego u signory Adriany. Zgłaszała się do wszystkiego, zawsze pierwsza, zawsze gotowa i chętna. Z Polski przyjechały tu we trzy, tylko ona była ateistką i choć nie zawsze się dogadywały, to razem było łatwiej. Ela nie kryła swoich poglądów, ale wyniesione z domu rodzinnego przekonania na temat religijnego zabobonu zachowywała dla siebie. W niedzielne południa z koleżankami obowiązkowo zaliczała Anioł Pański i błogosławieństwo Jana Pawła II. Dziwiła się, że kwiat rzymskiej inteligencji i turyści z całego świata spotykają się na Placu Świętego Piotra, by uczestniczyć w religijnej celebracji. Przecież nauka od lat potwierdza materialną istotę rzeczywistości - jest to, co jest. Tylko i wyłącznie. Pomimo swoich przekonań lubiła niedziele w Watykanie - tylko to obserwuję, w ogóle mnie to nie rusza - usprawiedliwiała siebie przed sobą. I postanawiała - kiedyś rozwikłam ten paradoks - była tego pewna.
Czasem słuchała papieża, szukając w głoszonych słowach wielkości, a czasami tylko obserwowała tłum. Wierni nieczuli na długotrwałe stanie i warunki atmosferyczne z twarzami zastygłymi w religijnym uniesieniu, czasem mokrymi od łez trwali w nabożnym skupieniu, oczekując błogosławieństwa. Potem, gdy papieskie okno opustoszało, a zgromadzeni wzmocnieni znakiem krzyża rozchodzili się w jedynie sobie znanych kierunkach, one szły na pizzę i lody. Czasem dodatkowo zaliczały jakieś muzeum lub kino.
Właśnie tu, na Placu Świętego Piotra od Jana Pawła II dowiedziały się o stanie wojennym w Polsce. Wiedziały o niepokojach, strajkach i internowaniach w Polsce. Rozmawiały o tym ze sobą i z włoskimi znajomymi, ale miały nadzieję, że nie jest tak źle i sytuacja jakoś się uspokoi. Dopiero ogłoszenie światu, że stan wojenny stał się faktem, przeraziła je na dobre. Papież mówił o przelanej krwi i potrzebie pokoju, a one płakały i tuliły się do siebie połączone wspólną trwogą. Bały się o bliskich pozostawionych w kraju oraz czuły winne za swoje poczucie bezpieczeństwa i pragnienie pozostania w Rzymie. Gdy słowa papieża ucichły, razem z innymi Polakami, choć też i Włochami, przeszły z Placu Świętego Piotra pod ambasadę PRL w Parioli. I razem z innymi wykrzykiwały hasła wolnościowe, protestowały przeciw decyzji Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego i domagały się uwolnienia internowanych. Pamięta, jak pracownicy ambasady stali w oknach i robili zdjęcia. A ona... nigdy przedtem ani potem nie czuła się tak bardzo Polką.
Następnego dnia na mieście pojawiły się plakaty: Módlmy się za Polskę. Posłuszna wezwaniu, wieczorami przed bazyliką watykańską wraz z tysiącami innych czytała nieznane słowa pacierzy. Czuła ich moc i poddawała się tej nowej, nieznanej sile. Ale nie, nie, to nie wtedy uwierzyła... wtedy, tam pod bazyliką była przekonana, że to jakaś masowa hipnoza. W domu rodzinnym od dziecka słyszała, że kościoły stanowią siedlisko zabobonu, a religia to opium dla słabeuszy i głupków. Należało je omijać szerokim łukiem, ale przecież nie tu. Tu było jakoś inaczej.
Po przyjeździe do Rzymu zaczęła dostrzegać piękno budowli i obiektów sakralnych. Były jak muzea, galerie lub dawały schronienie przed deszczem. Dopiero gdy uczestniczyła w Modlitwach za Polskę doświadczała niezrozumiałego poczucia siły, a kościoły przestały być już tylko pięknymi budowlami wypełnionymi dziełami sztuki. Jednak prawdziwej przemiany doświadczyła znacznie później, na Lateranie.
Długo zwlekała by tam pójść... Może przeczuwała, że coś się wydarzy? I bała się tego? Już sama nazwa - Papieska Arcybazylika Najświętszego Zbawiciela, Świętego Jana Chrzciciela i Świętego Jana Ewangelisty. Matka i Głowa Wszystkich Kościołów Miasta i Świata budziła respekt.
Gdy w końcu którejś niedzieli dotarła na Lateran, sama nie wiedząc dlaczego, ominęła arcybazylikę i skierowała się ku Scala Santa2. Pamięta chwilę, gdy stanęła naprzeciw nich, spojrzała w górę i zobaczyła Ukrzyżowanego. Nieoczekiwane wzruszenie napełniło oczy łzami. Uklękła na pierwszym stopniu, poczuła twarde kanty osłony z orzechowego drzewa i zapach tysięcy oddechów. Wspięła się wyżej. Pochyliła nad kroplą jezusowej krwi w szklanym oku zamkniętym złotą rozetą i przycisnęła dłonie do piersi, by zatrzymać szloch. Powoli wspinała się wyżej i czuła, jak zbliża się do Ukrzyżowanego. Na ostatnim stopniu dostrzegła małe karteczki wciśnięte przez wiernych w wąską szczelinę między drewnianą obudową a marmurem. Przyłożyła dłoń do ust.
- Nie opuszczaj mnie - szepnęła, położyła dłoń na szczelinę i spojrzała w twarz Ukrzyżowanego.
Tak. Stare dzieje, ale tamten dzień zmienił wszystko. Wtedy, na Scala Santa zaczęła nowe życie. Opowiedziała o tym wydarzeniu młodemu Fabiano Esposito. Był kapelanem w Azienda Sanitaria Locale Roma A i dodatkowo, przez parę godzin tygodniowo, pracował jako lekarz medycyny ogólnej. Spotykali się w stołówce, zazwyczaj komentowali pogodę lub tylko uśmiechali do siebie, ale lubili swoje towarzystwo. Któregoś razu opowiedziała mu o zdarzeniu na Lateranie i o tym, jak było w domu rodzinnym. Zapytała, czy wstydliwie i w ukryciu udzielane sakramenty są dla Boga ważne.
- Wszystkie przyjęte sakramenty są ważne. Ale TY jesteś dla Niego ważniejsza- powiedział. - Bóg zawołał cię, można powiedzieć, że nawet wybrał.
A gdy spotkali się następnego dnia opowiadał, o pielgrzymce do Santiago de Compostela.
-Ta droga ma szczególną moc i pozwala zrozumieć wiele rzeczy. Rozwiewa wątpliwości lub daje im prawo do pojawiania się. Idź... a gdy już będziesz na szlaku, pomódl się za mnie. Za moje powołanie. To kapryśna gwiazda i zdarza się, że jej blask blednie...
Decyzję o pielgrzymce podjęła od razu, jeszcze podczas tamtej rozmowy z księdzem Fabiano, ale przygotowywała się do niej przez dwa lata. Analizowała mapy, czytała opracowania historyczne i wspomnienia innych, ale przede wszystkim dużo chodziła. Zaraz po pracy, jeszcze w klinice, przebierała się w turystyczne buty, wygodne spodnie i chowała torebkę do plecaka. Potem jechała metrem do wcześniej zaplanowanego miejsca i stamtąd pieszo wracała do domu. Najmniej dziesięć, potem już piętnaście i więcej kilometrów. Chciała być absolutnie gotowa, wszystko musiało być perfekcyjnie zaplanowane. Dwadzieścia osiem etapów pielgrzymki jak dwadzieścia osiem stopni Santa Scala. Myślała i modliła się, by nadać jej głęboki sens. I znalazła - intencje! Modlitwy, zmęczenie, ból, niewygodę ofiaruje potrzebującym. Nie, nie będzie im mówić. Po prostu pójdzie. Pierwszy etap z Roncesvalles do Larrasoa?y od razu podarowała kapryśnej gwieździe powołania Fabiano Esposito, a ostatni zostawiła dla siebie. Pozostałe przychodziły do niej same. W pracy, w domu, w czyjejś opowieści... Wtedy postanawiała - Tobie. Tobie podaruję moją drogę, modlitwę i niewygodę - i zapisywała kolejną intencję na nowej kartce grubego notesu z czerwoną okładką.
Gdy było ich dwadzieścia osiem, nadszedł czas, by wyruszyć w drogę.
1 Miam-miam-dodo en el Camino Francés: Saint-Jean-Pied-de-Port/Santiago de Compostela/Fisterra - kultowy przewodnik Szlakiem Świętego Jakuba do Santiago de Compostela, Les editions du Vieux Crayon 2005.
2 Scala Santa (hiszp.) - Święte Schody - wykonane są z białego marmuru. W 1723 roku z inicjatywy papieża Innocentego XIII zostały zabezpieczone drewnianymi nakładkami zapobiegającymi powstawaniu wgłębień powodowanych przez miliony pielgrzymów.
Le Printemps3 usytuowany w dziewiątej dzielnicy gwarantował udane zakupy i chwilę niekłamanej przyjemności. Kopuła zawieszona na dachu budynku zawsze przyciągała wzrok. Zależnie od pory dnia i pogody światło inaczej tańczyło w kolorowych, witrażowych kwiatach, rozetach i liściach połączonych fantazyjnie wijącymi się łodygami art déco. Elegancja i szyk! Zakupy lubił zaczynać od kawy pod promieniami przebijającymi przez barwne szkła witrażu, ale dzisiaj musiała wystarczyć refleksja, że teraz wygrywa niebieski.
Na czwartym piętrze dostał wszystko, czego szukał: lekki plecak, kijki, cienki sztormiak, oddychające buty i ubrania - nawet nie wiedział, że coś takiego jest - oraz latarkę i srebrną butelkę z filtrem. I choć ciągle jeszcze nie dowierzał, że przygotowuje się do pielgrzymki, to nadal uśmiechał się na wspomnienie miny Claire. Nie, nie rozmawiali od tamtego czasu. Claire nie była ciekawa, miała swoje życie i nie wtrącała się w jego osobiste sprawy. I tego samego oczekiwała od niego. W sprawach firmowych dogadywali się dobrze, mieli do siebie zaufanie, więc obowiązki biznesowe ułożyły się w naturalny sposób. Ona dbała, żeby nie zabrakło zleceń, a on, by wszystkie były realizowane na najwyższym poziomie. No i sprawy zawodowe zawsze przedkładali nad prywatne. Teraz zmienił reguły, ale Claire nawet nie zapytała. Nic. Zero zainteresowania.
Po powrocie do domu dalej zmagał się z poczuciem dziwaczności swoich przygotowań - co za głupota! W tyle głowy tliła się jakaś nadzieja, że stanie się coś, co go zatrzyma w domu.
Ale ponieważ nic takiego się nie wydarzyło, we wtorkowy ranek w oddychających ubraniach i butach, z plecakiem na ramionach wysiadł z metra. Przed potężną szklaną fasadą wiodącą do wnętrza hali dworcowej poczuł się jak wtedy, gdy ojciec, pracownik średniego szczebla na kolei w rodzinnym Charleville-Mézi?res, zabrał go do siebie. Ten jeden raz. Spacerowali po maszynowniach, ojciec pokazywał mu zabytkowe lokomotywy i te nowoczesne mechanizmy sterujące rogatkami, a nawet zaprowadził do miejsca, skąd zapowiadano odjazdy i przyjazdy pociągów. Prawie poczuł swoją dłoń ginącą w bezpiecznym uścisku dużej, ciepłej ręki ojca. Nie trzeba było niczego się bać! Ojciec panował nad wielkością wszystkiego, nad hałasem i nad potężnymi, żelaznymi stworami.
Teraz wegetował w jakimś belgijskim domu starców, a Gare Montparnasse4 budził niechciane wspomnienia. Poirytowany przegnał je, miał zaledwie kilka minut, by zdążyć. Pociąg TGV nr 8537 z Paryża do Saint-Jean-Pied-de-Port odchodził o dziesiątej jedenaście i obiecywał pokonać odległość sześciuset dziewięćdziesięciu kilometrów w pięć godzin i dziewięć minut, z zaledwie jedną, szesnastominutową przesiadką, w Bajonnie.
Zdążył w ostatniej chwili. Z ulgą rozsiadł się w szarym, wygodnym fotelu wagonu pierwszej klasy i prawie od razu poczuł, jak pociąg zaczyna żyć. Najpierw ledwo wyczuwalne drgania delikatnie rezonujące od podłogi, a potem krótki, nieśmiały ruch do przodu, który po zaledwie kilkunastu sekundach wcisnął go w fotel. Dobrze to znał. Gdy mieszkał z rodzicami w Charleville-Mézi?res pociągi były na co dzień obecne w ich życiu. Kolej zapewniała całej rodzinie prawie bezpłatne bilety na wszystkie połączenia, więc korzystali, kiedy się dało. W niedziele jeździli na wycieczki do Paryża lub do belgijskich miasteczek na zakupy. Było taniej i sklepy dłużej otwarte. Dopiero jak wyjechał na studia, przesiadł się do samochodu. Claire nie lubiła kolei ani niczego, co publiczne.
- Samochód to wolność - powtarzała, a on jak zawsze przyznawał jej rację.
Pociągiem jeździł już tylko do rodziców, coraz rzadziej, a po narodzinach Veronique w zasadzie przestał ich odwiedzać.
Było, co było - pomyślał, sięgnął po swój żółty Miam-miam-dodo en el Camino Francés: Saint-Jean-Pied-de-Port/Santiago de Compostela/Fisterra... Pogładził zniszczoną okładkę i otworzył na chybił trafił. Etap czternasty Frómista - Carrión de los Condes (dziewiętnaście kilometrów). Ja pierdole, co ja wyprawiam - pomyślał po raz nie wiadomo który.
Patrzył w okno na uciekający w zawrotnym tempie krajobraz. Za kilka godzin pociąg pokona sześćset dziewięćdziesiąt kilometrów, dowiezie go do Saint-Jean-Pied-de-Port, skąd rozpocznie swoje ponad siedemset pięćdziesiąt. Pieszo.
Myślał o Veronique, swojej małej dziewczynce. Piegowata buzia, rude loczki i klejące od cukierków całusy... Teraz włóczy się po Europie z tym idiotą Paulem, młodszym od niej. I co on sobie wyobraża? Że dla niego zerwie ze wszystkimi kontakt? Przecież nie musi wybierać, a gdyby już... Nie, nie będzie gdybał. Swoje powiedział. Wyjedzie na jakiś czas, Veronique przejrzy na oczy i wszystko wróci do normy. Andre dobrze mu poradził. Claire oczywiście zadowolona. Jej zawsze zależało na jednym, ta jej wolność. Dobre określenie dla spełniania swoich zachcianek. W tym była najlepsza! Tak jak teraz, nawet nie zapytała: Leo, dokąd?
Rozejrzał się wokół. Był sam. Wybrał wariant cichego przedziału i właśnie odkrył, że jest sam nie tylko w pociągu. Jeśli wcześniej odczuwał coś podobnego, to nowe zlecenia i kaprysy Veronique skutecznie to rozpraszały. I teraz nie ucieknie już od tego.
Saint-Jean-Pied-de-Port okazało się miasteczkiem, które nie oparło się pielgrzymkowej komercji. Stragany z pątniczymi kijami, wisiorkami z muszlami świętego Jakuba i kiczowatymi figurkami świętych gęsto obsiadły prawą stronę uliczki aż do centrum. Mimo popołudnia słońce mocno przygrzewało. Pomyślał, że profesjonalny ekspedient w Le Printemps jednak nie przewidział wszystkiego. Będzie musiał kupić coś na głowę, ale to później.
Skierował się na Place Charles de Gaulle do Hotel des Pyrénées. W Saint-Jean-Pied-de-Port to najlepszy adres, lokalizacja i warunki lepsze, niż można by się spodziewać. Pokój nie rozczarował - duży i jasny, z wygodnym podwójnym łóżkiem, luksusową łazienką i oknem na hotelowy basen wyłożony nieprawdopodobnie niebieskimi kaflami w rozgwiazdy. Wprawnie zlustrował pomieszczenie, postawił plecak na fotelu stojącym przy oknie i pomyślał, że przyjemnie będzie tu wrócić. Teraz chciał załatwić paszport pielgrzyma - co za nazwa - kupić coś na głowę i porozglądać się po miasteczku.
Biuro obsługi pielgrzymów umieszczone w starym, kamiennym budynku powitało go chłodem i trójką oczekujących na pierwsze pieczątki do paszportów. Dwie kobiety w kolorowych bluzach z polaru i siwy mężczyzna spokojnie czekali na swoją kolej. Podchodzili do stolika, podstawiali swoje paszporty i wychodzili żegnani zwyczajowym - buen camino. Leo nie miał jeszcze paszportu i przez chwilę się zastanawiał, czy tutaj go uzyska. Niepotrzebnie. Siedząca nieco z boku, siwa, ale młoda kobieta w czarnej, długiej sukni i szarej kamizelce, uśmiechem i skinieniem ręki zaprosiła go do stołu. Usiadł na seledynowym, plastikowym krześle i w milczeniu czekał, co dalej. Kobieta ponownie się uśmiechnęła i rozpoczęła procedurę. Pytała o dane personalne, adresowe, odręcznie wpisała je do grubej księgi i na koniec spytała o cel pielgrzymki. Uśmiechnęła się, gdy powiedział, że ma ochotę pospacerować i doprecyzowała pytanie - religijny, duchowy czy turystyczny?
Wybrał "turystyczny", zapłacił dwa euro i podstawił paszport do podstemplowania.
Na koniec podała mu ulotkę z mapką, z zaznaczoną trasą i życzyła: buen camino. Wyszedł na upał i dalej się zastanawiał nad pytaniem o cel pielgrzymki.
Przy jednym z ulicznych straganów kupił śmieszny, słomiany kapelusz.
Ale cyrk - myślał i nie słuchał sprzedawcy, który przekonywał, że dobrze chroni głowę i kark, a do tego jest przewiewny i twarzowy.
Przez jakiś czas spacerował po wąskich, kamiennych uliczkach, aż dotarł do bramy Puerta de Santiago, która od wieków otwiera pierwszy etap camino. Właśnie mijał ją jakiś wiekowy staruszek. Siwy i chudy, w ubraniach, o których trudno powiedzieć, że są oddychające, podpierał się drewnianym kosturem. Wyraźnie zmęczony szedł wolno, aż zniknął za zakrętem. Jutro - pomyślał Leo i ruszył w stronę hotelu.
Do pielgrzymki przygotowała się w trzy dni. Pierwsza ekscytacja zamieniła się w niepewność, a potem w strach. Nie zna języka, nie bywała z granicą, ani nawet nie korzystała z hoteli. Czuła się prowincjonalna, nieobyta, a jednak jakaś siła pchała ją przodu. Przeganiała natrętne obawy i niespokojne myśli przekonaniem, że zwykli ludzie też podróżują po świecie, więc i ona da radę! Działała jak w transie. Czuła w sobie energię, która wypełniała pustkę, dawała siłę i nadzieję. Żyła!
Wybrała drogę francuską. Lata temu czytała o niej matce w Pielgrzymie, a teraz sama ją przemierzy, zobaczy, poczuje, dotknie jej sensu. Opowiem ci, jak tam jest naprawdę - obiecywała w myślach. Pieszo wyruszy z Hiszpanii, ominie najtrudniejszy francuski odcinek po Pirenejach i zacznie od Roncesvalles. Dojedzie tam samochodem i zaparkuje go przy klasztorze.
Zakupy zostawiła na koniec, przynajmniej z tym nie powinno być problemów. Na podstawie rad internetowych pielgrzymów przygotowała listę potrzebnych rzeczy.
Najważniejsze to wiedzieć, czego się chce - myślała, zatrzymując samochód na parkingu przed turystycznym hipermarketem.
Przywitały ją obszerne boksy organizowane przez alejki z drogowskazami do poszczególnych działów - kemping, turystyka górska, wędkarstwo, żeglarstwo, trekking i Bóg jeden wie, co jeszcze...
- O, matko! - Rozglądała się bezradnie.
Grzeczne:
- Mogę w czymś pomóc? - było jak rzucone koło ratunkowe. Głos należał do wysokiego, chudego rudzielca z piegowatymi rękami i białą skórą. Polubiła go od razu.
- Szukam działu pielgrzymka - odpowiedziała - najlepiej w Hiszpanii.
Rudzielec się uśmiechnął.
- Długi spacer przed panią.
Spojrzał na listę i zaprowadził ją do działu turystyka krajoznawcza.
- Damy radę. - Uśmiechnął się, a Barbara mu uwierzyła.
Potem było oglądanie, przymiarki i wywody rudzielca - plecak koniecznie z pasem na biodrach, buty co najmniej o numer większe, śpiwór - z izolacją od spodu... jeszcze latarka i apteczka. I oczywiście ubrania. Prawie wszystkie nowe, bo z własnej szafy nic się nadawało. W maminej wypatrzyła nieużywaną ciepłą, niebieską bluzę z kapturem, któryś świąteczny prezent. Szybkoschnący ręcznik wielkości i grubości chustki do nosa najpierw wprawił w osłupienie, a potem rozśmieszył. Ale... dobrze, niech będzie!
- W tak dalekiej trasie warto mieć jednoosobowy, lekki namiot - przekonywał Rudy. Potem pomagał zapakować się ze wszystkim, przez cały czas udzielał dobrych rad, a na koniec życzył wiatru w plecy.
Dam radę, jestem świetnie przygotowana - pomyślała i prawie w to uwierzyła.
Dzień przed wyjazdem zatroszczyła się o dom. Rośliny w jednym pokoju i pani Helenka, sąsiadka z domu obok - załatwiły sprawę. Gadatliwa i ciekawska zalewała Barbarę potokiem współczujących słów, potem wypytywała o wyjazd, ale informacja - urlop - musiała jej wystarczyć.
Gdy wszystko ustaliły, z ulgą zamknęła za nią drzwi i wróciła do przygotowań. Rzeczy do plecaka piętrzyły się na łóżku. Wiedziała, że zapakuje nie więcej niż połowę z naszykowanych, ale jak wybrać? Przydały się rady rudzielca, posortowała kupki: na dzień, do spania, kosmetyki, lekarstwa, peleryna i latarka. I zapasowe buty. Potem odłożyła wszystko to, co nie wydawało się niezbędne, i zabrała się do pakowania. Na dno plecaka włożyła to, co rzadziej używane, na wierzchu rzeczy potrzebne na bieżąco. I jeszcze mała nerka - na telefon, dokumenty i butelkę wody. Myśl o jutrze towarzyszyła każdej czynności. Wywoływała szybsze bicie serca, a wieczorem nie pozwalała powiekom zakryć oczu. Przewracała się z boku na bok. W myślach pocztówkowe widoczki ginęły pod naporem samochodowych stłuczek i samotnego błąkania w górach.
Przecież mi pomożesz - skierowała myśl do matki, nim w końcu litościwy sen podarował jej krótki odpoczynek.
Wyszła z domu i powoli zamknęła drzwi. Zabrakło irytującego - jedź ostrożnie - które słyszała za każdym razem, gdy sięgała po kluczyki, ale odpowiedziała jak zawsze - dobrze, dobrze, będę uważać!
W samochodzie poczuła gęsią skórkę, suchość w ustach i wcale nielekki dreszcz. Dwa tysiące dwieście czterdzieści dwa kilometry przez Europę! Ruchem kluczyka przywołała szum silnika i hasło: kieruj się na południowy zachód. Dobrze znane rzeczy pomogły uspokoić oddech.
Podróż mijała szybko. Słuchała muzyki, ale przede wszystkim wspominała matkę, jej życie, swoje życie.
Czy byłaś szczęśliwa, mamo? Choć trochę? - zastanawiała się.
Obrazy ciągłych kłótni między rodzicami i następujących po nich cichych dni nie pozostawiały złudzeń. Nie wiedziała, co gorsze - matczyne pretensje i wybuchy złości o wszystko i o nic czy dni martwej ciszy. Nieustanne napięcie, zimne święta, okropne prezenty. Ale czasem chcieli, naprawdę się starali. Matka grała ojcu ulubione kawałki na pianinie, a on przynosił jej kwiaty, zawsze czerwone róże.
- Dla mojej królowej - mówił.
- Niepotrzebnie wydajesz pieniądze - odpowiadała, ale uśmiechała się tak pięknie!
Potem, gdy ojciec umarł, okazało się, że długo chorował, nie leczył się i nie powiedział im ani słowa. Nie wiedziały, dlaczego i dokąd wychodzi, skąd to milczenie, zamykanie u siebie w pokoju... Więc żal i pretensje.
Umarł na schodach przed domem, jak wracał z pustym wiadrem ze śmietnika.
Jego śmierć zmieniła wszystko. Część matki umarła razem z nim - ucichła, zobojętniała i przestała grać na pianinie. Dopóki mogła, chodziła na cmentarz. Tam płakała... może z żalu, może z tęsknoty. A ona, Basia? - czuła się zdradzona przez ojca. Chciała móc się nim zajmować, robić mu sok z buraków, żeby wiedział, jak bardzo go kocha. A tak? Nigdy mu o tym nie powiedziała. W domu nie mówiło się takich rzeczy.
Potem zachorowała matka. Była skrępowana swoją chorobą, wstydziła się i starała nikogo nie angażować. A ona, jedyna córka, skwapliwie to wykorzystywała - jak nie chcesz, to nie... skoro tak wolisz... dobrze, pójdę do siebie...
I zostawiała ją z radiem.
Mijała granice, prawie ich nie zauważając. Nie czuła zmęczenia, tylko to napięcie. Bała się wszystkiego! Nawet konieczność tankowania. Zatrzymała się przy stacji benzynowej, ale nim podjechała samochodem pod dystrybutor, najpierw przyjrzała się "na sucho". Samoobsługowe przerażały, ale te normalne działały tak jak wszędzie. Ufff...
Pierwszą noc spędziła we Francji, w przydrożnym motelu, w okolicach Metz. Mały, urządzony w wiejskim stylu dawał poczucie swojskości. Ciemnoskóry recepcjonista po zdawkowym powitaniu uniósł wskazujący palec do góry z zapytaniem:
- Une? - Gdy skinęła głową, podał klucz i wskazał na cyferblacie zegara siódemkę z informacją. - Petit déjeuner.
W pokoju odetchnęła z ulgą.
- Nieźle sobie radzę. - Uśmiechnęła się, a potem zapadła w głęboki, wolny od obrazów sen.
Rankiem recepcjonista okazał się również kelnerem. Ziewając, z nieświeżym oddechem, podał małą filiżankę kawy z jeszcze mniejszym rogalikiem. Szybko uporała się ze śniadaniem, które tylko wzmogło głód. Wyszła, nie mówiąc do widzenia. Nie było komu.
Przed wyjazdem ustawiła nawigację na Bordeaux.
Stamtąd zaledwie niecałe dwieście kilometrów. - Uśmiechnęła się w myślach. - Już blisko.
Podróż zaczęła długim objazdem remontowanej drogi, a potem były kolejne. Jechała cały dzień z krótkimi przerwami na przydrożnych postojach. Pod samym Bordeaux zmęczona i głodna już nie ufała samej sobie. Jechała ostrożnie, miała wszystkiego dość, gdy niespodziewane - za dwieście metrów skręć w prawo - kazało zwolnić jeszcze bardziej. Prawo to była wąska droga prowadzącą w głąb lasu.
Pomyłka - pomyślała, ale ponowne: skręć w prawo zaniepokoiło, a po trzecim - zjechała.
Wąska, wyboista i otoczona gęstym lasem droga uniemożliwiała ruch dwustronny, wydawała się nie mieć końca, a jej bezkres sprawiał wrażenie, że las ją pochłania.
Jak czarna dziura - myślała, kurczowo ściskając kierownicę.
Niepokój narastał wraz z mijanymi kilometrami - przecież, do cholery, to musi dokądś prowadzić! - próbowała uspokajać samą siebie. Dobrze znane - kieruj się na północny zachód - sprawiło, że poczuła, jak zalewa ją fala złości.
- Zamknij się - warknęła. - Potrzebuję noclegu, a nie gównianych rad.
Spojrzała na zegarek. Niepotrzebnie, zbliżała się północ. Jechała nieskończenie długo, nim zobaczyła w oddali migoczące światła.
- O mój Boże, mamo, nareszcie! Tam musi ktoś być, dzięki ci, Panie, dzięki - szeptała raz po raz przepełniona nadzieją.
Po lewej zobaczyła szeroko otwartą bramą z dużym, neonowobłękitnym napisem: CAMPING. Wjechała na rozległy dziedziniec z rzadka porośnięty wysokimi sosnami. Drżące w podmuchach wiatru cienie drzew sprawiły, że jeszcze chwilę została w samochodzie. Patrzyła na znajdujący się w odległości kilkunastu metrów rozległy budynek z półokrągłym, murowanym tarasem podpartym kolumnami. Wysokie, oświetlone okna były jak latarnie. Westchnęła ciężko, sięgnęła po telefon i ruszyła w kierunku budynku. Niskimi schodami weszła na taras. Niepewna, co dalej, zatrzymała się, telefon wsunęła do kieszeni, a spocone i drżące dłonie wytarła w spodnie.
Po prawej stronie tarasu na rozległej polanie wydzielono szereg miejsc pod namioty lub wozy kempingowe. Stały rzędem, każde w kształcie litery U ogrodzone starannie uformowanym żywopłotem z bukszpanowych krzewów.
- Dlaczego, do cholery, nikogo tu nie ma? Pewnie dopiero się przygotowują do otwarcia... - usiłowała uspokoić samą siebie.
Bukszpanowe pokoje, podobnie jak taras, układały się w łuk, a ostatnie ginęły w ciemnościach. Na lewo stoły z krzesłami i ławki. Niektóre schowane w ażurowych altanach, inne pośród drzew.
- Halo - zawołała. - Jest tu kto? - Odpowiedziała jej cisza.
- Halo, halo! - próbowała jeszcze raz, kurczowo ściskając telefon. - Halo!
Nikt nie odpowiadał. Podeszła do drzwi wejściowych i lekko je pchnęła. Otworzyły się i pokazały jasno oświetlone wnętrze budynku. Podobnie jak plac urządzone było symetrycznie. Na prawo część sanitarna: rząd toalet, obok umywalki - każda z lustrem i wieszakami na ręczniki, nieco dalej prysznice. Otwarte drzwi jednej z kabin pokazały granatową kosmetyczkę i wieszak z białym ręcznikiem wykończonym frędzlami. Lśniące, jasnoszare kafle podkreślały zimną biel ścian i elegancką bezosobowość tego miejsca.
Wróciła do drzwi i skierowała się w lewo. Korytarz był dość szeroki, z kilkorgiem drzwi po jednej stronie. Na pierwszych dostrzegła wizytówkę z napisem bureau. Zapukała raz i drugi, ale nie doczekała się odpowiedzi. Po chwili niepewnie nacisnęła klamkę. Drzwi ustąpiły i ukazały proste biurko z monitorem komputera, na którym niestrudzenie szybowały ku górze kolorowe bańki wygaszacza. Obok leżały starannie ułożone papiery i kubek z długopisami. Przy biurku nieco odsunięty szary, półokrągły tapicerowany fotel, a dwa kolejne - przy niedużym stoliku pod oknem.
Poczuła czyjąś obecność oraz jak podnoszą się jej włoski na przedramionach. Powoli wycofała się tyłem i plecami pchnęła drzwi. Biegiem wróciła na taras, w kilku krokach zeskoczyła ze schodów. Tuż za nimi zahaczyła stopą o wystający korzeń i runęła przed siebie. Poczuła, jak telefon wysuwa się z dłoni i szybuje do przodu. Podniosła się i zaczęła go szukać. Widziała jedynie majaczące, niewyraźne kształty kamieni i nisko przyciętych pni.
- O matko, matko przenajświętsza - szeptała. - Nie mam szans, o Boże, pomóż mi...
Kucnęła, pochyliła się do przodu i na czworakach macając dłońmi po ziemi, posuwała się do przodu. Ignorowała ukłucia twardych sosnowych igieł i ostrych kamyków, a gdy w końcu poczuła gładką obecność, chwyciła mocno, prawie nie wierząc, że jakimś cudem się udało.
Wsiadła do samochodu i patrzyła w czarną czeluść otwartych wrót kempingu lekko rozproszoną zimnym światłem neonu. Nie umiała zdecydować, co przeraża bardziej, to tu czy to tam. Policzyła od stu do jednego i gdy tylko udało się jako tako zebrać myśli, powiedziała:
- To tylko kemping, z którego ktoś wyszedł - przekonała samą siebie. - Pusty kemping, nic więcej, nic więcej...
Wzięła głęboki wdech, zdecydowanie wjechała samochodem w pierwszy bukszpanowy pokój i wyjęła z bagażnika swój szybki, jednoosobowy namiot.
Linki się plątały, było ich za dużo, a płachty namiotu nijak nie chciały przybrać formy trójkątnego domku. Zrezygnowała po kilkunastu minutach. Założyła niebieską bluzę matki. Śpiwór wsunęła na podłogę nierozłożonego namiotu i wczołgała się tak, by głowę mieć na zewnątrz. Nad sobą zobaczyła ocean usłany miliardami gwiazd. Poruszył ją swoim bezkresnym pięknem, sprawił, że strach nieco zelżał. Patrzyła w niebo, aż pojęła, że nie musi wszystkiego rozumieć. Jest tu, w lesie, w miejscu, którego być może nie ma na żadnej mapie, ale przecież jest tutaj. Poczuła, że jest, jak ma być.
Z jakiegoś powodu dotarłam tutaj - myślała - a skoro tak, to niech się dzieje, zgadzam się...
Strach zelżał, zostało uczucie niezwykłości. Oddychała spokojnie, czekając na sen lub to, co ma być. Niebo wydawało się być bliżej i bliżej, prawie na wyciągnięcie ręki, a gwiazdy jak to gwiazdy, jedne świeciły pewnym blaskiem, a inne ledwie migotały, jakby dopiero tu dotarły i właśnie zaczynały swój podniebny byt.
- Jesteś jedną z nich, mamo? - Czule pogładziła rękaw niebieskiej bluzy.
Ranek był mglisty, szary i chłodny, okna budynku świeciły nadal. W pośpiechu, byle jak wrzuciła do bagażnika niezłożony namiot. Dopiero teraz zobaczyła dziurę w spodniach na kolanie i brudne od piachu i krwi dłonie. Już przy aucie rozejrzała się jeszcze raz w nadziei, że ktoś jednak się pojawi. Mgła rozmywała kontury budynku, przez co wydawał się jeszcze bardziej nie z tego świata.
To jakieś cholerne widmo, nie kemping - pomyślała, ale szybko zbeształa samą siebie. I żeby udowodnić, że nie ma tu nic niezwykłego, wróciła i w szparę pod drzwiami pokoju z napisem biuro wsunęła dziesięć euro. Zignorowała rząd umywalek i pospiesznie wróciła do auta. Niecierpliwie przekręciła kluczyk, a dobrze znany szum silnika sprawił, że odetchnęła z ulgą.
Leśna droga powoli zamieniła się w górski trakt. Pojawiły się zakręty, które tworzyły coraz ciaśniejsze serpentyny. Po ich bokach wyrastały pionowe skały pokryte mchem i siatkami w kolorze moro. Jechała coraz wolniej, starając się nie patrzeć wstecz i modląc się, by nie wyjechał nikt z naprzeciwka. Przed południem krajobraz złagodniał. Pojedyncze domy z kamienia łączyły się w urokliwe - jak z reklamowych prospektów - miasteczka. Na rynkach i ulicznych chodnikach kafejki wabiły zapachem świeżo parzonej kawy. Zatrzymała się przy jednej z nich. Stoliki z wikliny miały szklane blaty, a duże fotele zapewniały wygodę dzięki poduszkom w kolorowe pasy, takie same jak na dającej cień markizie.
Zupełnie inaczej niż w tej cmentarnej z bluszczem - pomyślała, a potem nie mogła uwierzyć, że od wyjazdu z domu minęły zaledwie dwa dni.
Lekki wiatr podkreślał letnią atmosferę. Barbara zamówiła śniadanie i postanowiła nie zwracać uwagi na zdziwioną minę kelnera. Czekając na posiłek, skorzystała z łazienki, umyła zęby, ręce i uśmiechnęła się do odbicia w lustrze. Tym razem obok solidnej filiżanki z kawą były rogaliki, białe pieczywo, masło, miód i zestaw dżemów. I duża szklanka soku. Zjadła wszystko. Wróciło wspomnienie dzisiejszej nocy. Pomyślała o matce - pomogłaś mi.
Poczuła się pewniej. W kafejce oprócz niej był starszy mężczyzna ubrany w jasne lniane spodnie i taką samą koszulę z krótkim rękawem. Laskę oparł o fotel obok, a na siedzeniu położył biały kaszkiet z daszkiem. Popijał drugą kawę. Czytał szeroko rozłożoną gazetę i po każdym łyku przecierał dłonią siwe, gęste wąsy. Przyglądała mu się ukradkiem.
Jak kadr z francuskiego filmu... - myślała, uśmiechając się do siebie.
Mężczyzna zauważył uśmiech i odpowiedział poważnym skinieniem głowy. Wychodząc, pomachała mu ręką. Poczuła, że nie jest sama.
Jechała powoli. Wiedziała, że jest blisko, ale pojawienie się przydrożnej tablicy z napisem Roncesvalles zaskoczyło i tak. Poczuła dobrze znany galop serca i przypływ energii. Wyboista uliczka zaprowadziła pod mury kościoła z ciosanego żółtokremowego kamienia, który roztaczał głęboki cień i siłę niezmienności. Z niedowierzaniem, że jednak tu dotarła, przyglądała się wszystkiemu. Dopiero niecierpliwy klakson z tyłu zmusił ją do działania. Ruszyła z wolna i po kilkudziesięciu metrach skręciła w rozległy, prawie pusty przyklasztorny dziedziniec. Wysiadła z samochodu i dalej nie dowierzając, że to dzieje się naprawdę, skierowała się ku wysokiej bramie z ciosanego kamienia.
Powitał ją mrok, chłód i zapach czegoś nieokreślonego. Pomyślała, że tak pachnie czas zamknięty na wieki w tych murach. Z wysokiego, wąskiego okna sączyła się smuga światła, która niczym błogosławieństwo spływała na pochyloną nad blatem ciemnego stołu zakonnicę.
[...]
Pozostało jeszcze 90% treści tej książki.
3 Printemps Haussmann - kultowy, luksusowy dom towarowy założony w 1865 roku, położony w 9. dzielnicy Paryża.
4 Gare Montparnasse - jeden z głównych dworców Paryża, usytuowany na lewym brzegu Sekwany, na granicy 14. i 15. Dzielnicy.