Pod otwartym niebem - Małgorzata Błotnicka

-
Proszę czekać

Od Autorki

Jest nie­dzie­la, dru­ga po­ło­wa czerw­ca 2009 roku, wła­śnie skoń­czy­łam za­ję­cia na uczel­ni, a w domu cze­ka­ją na mnie ra­por­ty z do­zo­rów. Mam dość, chcę od tego uciec, ale czy to w ogó­le moż­li­we?

Na­stęp­ne­go dnia, zu­peł­nie przy­pad­kiem, sły­szę, jak ktoś opo­wia­da o swo­jej dro­dze do San­tia­go de Com­po­ste­la i już wiem - to jest moż­li­we! Na­tych­miast dzwo­nię do młod­szej sio­stry:

- Idziesz ze mną?

- Tak! Oczy­wi­ście, że tak!

Jed­ne­go z ostat­nich dni przed wa­ka­cja­mi wy­cho­dzę do pra­cy, w drzwiach mi­jam młod­sze­go syna i jego ko­le­gę. Wiem, że nie­daw­no stra­cił ojca. Tro­chę znam jego mamę, kil­ka­krot­nie roz­ma­wia­ły­śmy o wy­czy­nach na­szych dzie­ci.

- Prze­mku - py­tam w nie­zro­zu­mia­łym im­pul­sie. - Czy two­ja mama po­szła­by ze mną i moją sio­strą na piel­grzym­kę do Hisz­pa­nii?

Nim uzmy­sła­wiam so­bie sza­leń­stwo tej pro­po­zy­cji, chło­piec po­da­je mi włą­czo­ny te­le­fon.

- Niech pani za­py­ta, do­brze by było...

Py­tam. Ci­sza. A po chwi­li:

- Tak, je­śli le­karz po­zwo­li, to tak, pój­dę z pa­nią.

*

Ty­dzień póź­niej. Wcze­sny, bar­dzo sło­necz­ny po­ra­nek. Je­ste­śmy pod­eks­cy­to­wa­ne: moja pięk­na sio­stra Ewa, Beti z ko­szu­lą zmar­łe­go męża na dnie ple­ca­ka i ja, kie­row­nicz­ka ca­łe­go za­mie­sza­nia. Śmie­jąc się, upy­cha­my wiel­kie ple­ca­ki w ba­gaż­ni­ku ma­łej maz­dy. Gdy kla­pa z trza­skiem opa­da pa­trzy­my na sie­bie - to już?!

- Jed­na za wszyst­kie, wszyst­kie z jed­ną... - Wy­cią­gam ręce do swo­ich to­wa­rzy­szek. Obej­mu­je­my się w mil­cze­niu i po chwi­li wsia­da­my do sa­mo­cho­du. Przed nami szmat dro­gi!

*

Pod otwar­tym nie­bem to po­wieść opar­ta na re­aliach szla­ku do San­tia­go de Com­po­ste­la w 2009 roku. W żad­nym stop­niu nie jest ona prze­wod­ni­kiem ani pa­mięt­ni­kiem z wę­drów­ki. Opi­sy­wa­ne miej­sca są rze­czy­wi­ste, ale przed­sta­wio­ne przez pry­zmat su­biek­tyw­nych wspo­mnień i sta­rych zdjęć. Bo­ha­te­ro­wie książ­ki mają swo­je pier­wo­wzo­ry w oso­bach po­zna­nych na szla­ku: Leo - to przy­stoj­ny ar­chi­tekt z Ka­na­dy, a Ela - Po­lka miesz­ka­ją­ca w Rzy­mie i re­ali­zu­ją­ca plan in­ten­cji. Mia­ły­śmy oka­zję ra­zem z nimi prze­mie­rzać frag­men­ty dro­gi. Do zbu­do­wa­nia syl­we­tek Yolan­dy, Ro­ber­ta, Car­men, Mar­ti­ny, Mar­ty i in­nych wy­ko­rzy­sta­łam oso­by spo­tka­ne, nie­kie­dy tyl­ko za­uwa­żo­ne na szla­ku, w ba­rze, al­ber­gue. Na­to­miast po­stać Bar­ba­ry na­ro­dzi­ła się pod­czas wę­drów­ki.

Ko­rzy­sta­jąc z oka­zji, z ca­łe­go ser­ca dzię­ku­ję Mar­ko­wi za oce­an cier­pli­wo­ści. Ewie za wy­słu­chi­wa­nie ob­szer­nych frag­men­tów przez te­le­fon i jej bez­cen­ne su­ge­stie. Wa­le­rii i Ma­riol­ce za bar­dzo cen­ne wska­zów­ki "tech­nicz­ne" oraz pierw­szym wy­daw­com: Ma­ry­si za wy­da­nie w we­lu­rze oraz Mar­ko­wi, Ani, Mał­go­si, Wa­le­rii za wy­da­nia w tecz­kach. Je­ste­ście moim wia­trem w ża­glach.

Pra­cu­jąc nad książ­ką, nie­mal­że fi­zycz­nie wra­ca­łam do opi­sy­wa­nych miejsc - czu­łam bez­li­to­sny upał, pył dro­gi, za­pach eu­ka­lip­tu­sów, ła­sko­ta­nie potu mię­dzy ło­pat­ka­mi i nie­da­ją­ce się po­ko­nać pra­gnie­nie, by tam wró­cić.

Uda­ło się w czerw­cu 2025 roku, ale to zu­peł­nie inna opo­wieść.

I. We wspólnym nawiasie

Bar­ba­ra

Szpi­tal miej­ski, szó­ste pię­tro, od­dział szó­sty we­wnętrz­ny, do spraw bez­na­dziej­nych. Moja man­tra - po­my­śla­ła jesz­cze w win­dzie.

Sta­ła twa­rzą do drzwi go­to­wa wyjść, gdy tyl­ko się otwo­rzą. Usi­ło­wa­ła igno­ro­wać wszech­obec­ny za­pach mo­czu i ja­kichś che­mi­ka­liów oraz ist­nie­nie bla­dych współ­to­wa­rzy­szy w pa­sia­stych szla­fro­kach, fla­ne­lo­wych pi­ża­mach i kap­ciach. Wy­szła pierw­sza i szyb­ko, ze wzro­kiem wbi­tym w pod­ło­gę, do­tar­ła do celu. Sala nu­mer sześć, łóż­ko przy oknie.

Mat­ka. Dzi­siaj jesz­cze bled­sza, mniej­sza i bar­dziej za­gu­bio­na w szpi­tal­nej po­ście­li. Nie spa­ła. Pa­trzy­ła na nie­koń­czą­cy się se­rial la­ta­ją­cych so­bie tyl­ko zna­ny­mi ścież­ka­mi ja­skó­łek i go­łę­bi. Co bar­dziej na­tar­czy­we sia­da­ły na pa­ra­pe­cie i stu­ka­ły dzio­ba­mi w szy­bę. Za­baw­nie prze­krzy­wia­ły łeb­ki, cza­sem prze­stę­po­wa­ły z nogi na nogę lub pu­szy­ły pió­ra, by za­sty­gnąć w ocze­ki­wa­niu. Pu­cha­te, sza­re po­sąż­ki. Bar­ba­ra sys­te­ma­tycz­nie ła­ma­ła za­kaz do­kar­mia­nia pta­ków. Chcia­ła, by za­okien­ne, pod­nieb­ne ży­cie trwa­ło i trwa­ło. Cier­pli­wie cze­ka­ła, aż pa­cjent­ka obok za­śnie, po­tem ostroż­nie otwie­ra­ła po­zio­my luf­cik okna i sy­pa­ła ryż. Fo­lio­wy wo­re­czek za­wsze cze­kał w to­reb­ce. Wspól­na ta­jem­ni­ca, a może i wy­kro­cze­nie, zbli­ży­ły mat­kę i cór­kę. Ra­zem ob­ser­wo­wa­ły pta­si roz­gar­diasz, spo­glą­da­ły na sie­bie zna­czą­co, ki­wa­ły gło­wa­mi, uśmie­cha­ły i ro­zu­mia­ły się le­piej niż kie­dy­kol­wiek wcze­śniej.

- Mamo... je­stem.

W od­po­wie­dzi krót­kie spoj­rze­nie i ni­kły uśmiech, po któ­rym ko­bie­ta zno­wu od­wró­ci­ła gło­wę w stro­nę okna.

- Mamo. - Po­gła­dzi­ła gra­na­to­wo­si­ną dłoń z przy­kle­jo­ną igłą. - Ma­mu­siu...

Gdy zwró­ci­ła gło­wę w jej stro­nę, z lę­kiem spoj­rza­ła w po­żół­kłe, za­łza­wio­ne oczy.

- Do­brze spa­łaś?

Mat­ka ski­nę­ła gło­wą.

- Tak - wy­szep­ta­ła. - Te­raz śpię pra­wie cały czas, chy­ba coś mi dają...

Bar­ba­ra po­my­śla­ła, że to do­brze, przy­naj­mniej nic jej nie boli. Po­cze­ka­ła jesz­cze chwi­lę, może coś do­po­wie, a gdy ci­sza za­czy­na­ła cią­żyć, roz­po­czę­ła co­dzien­ny ob­rzą­dek. Na­cią­gnę­ła pra­wie gład­kie prze­ście­ra­dło, po­pra­wi­ła po­ściel, na­sma­ro­wa­ła ko­ści­ste ple­cy, zmie­ni­ła pi­ża­mę i obie za­to­pi­ły się w ocze­ki­wa­niu na moż­li­wość wspól­ne­go prze­stęp­stwa.

Gdy w koń­cu z łóż­ka obok do­biegł ni­ski, głę­bo­ki od­dech, Bar­ba­ra ostroż­nie po­de­szła do okna i wy­sy­pa­ła ryż. Po­tem ob­ser­wo­wa­ły pta­si spek­takl, ale mat­ka wy­da­wa­ła się ja­koś nie­obec­na, zmę­czo­na bar­dziej niż zwy­kle przy­mknę­ła oczy.

- Ba­siu - ode­zwa­ła się. - Za­po­mnia­łam... za­po­mnia­łam ogro­du, ogro­du, nie umiem tam wejść...

Bar­ba­ra po­czu­ła skurcz gar­dła - ogród to była jej mi­łość. Do­pó­ki star­cza­ło sił, ple­wi­ła, ko­si­ła, pod­le­wa­ła, a żeby od­po­cząć prze­sia­dy­wa­ła w ką­cie pod brzo­za­mi. Ni­g­dy dość. Już zimą pla­no­wa­ła, gdzie co do­sa­dzi, do­glą­da­ła drzew, uwal­nia­ła je od śnie­gu i za­mar­twia­ła się, że pada za mało albo za dużo.

Po­gła­dzi­ła siną dłoń.

- Ju­tro przy­nio­sę ci coś z ogro­du, to so­bie przy­po­mnisz...

Mat­ka ski­nę­ła gło­wą i znów za­pa­trzy­ły się w okno. Gdy mrok ukrył fru­wa­ją­cych ar­ty­stów, mat­ka już spa­ła. Bar­ba­ra otu­li­ła ją szpi­tal­nym ko­cem po­wle­czo­nym w nie­bie­ską, spra­ną po­włocz­kę i po­gła­dzi­ła po po­licz­ku. Chwi­lę przy­glą­da­ła się bla­dej, wy­chu­dzo­nej twa­rzy, po­tem od­gar­nę­ła z czo­ła ko­smyk skle­jo­nych, na­dal jesz­cze ciem­nych wło­sów.

Śpij spo­koj­nie, ma­mu­siu - po­my­śla­ła. Ju­tro przyj­dę wcze­śniej.

Ko­lej­ny dzień roz­po­czął się ran­kiem, któ­ry nie wy­ma­gał po­śpie­chu. Z du­żym kub­kiem kawy w ob­ję­ciu mięk­kie­go koca wy­szła do ogro­du. W ką­cie, pod brzo­za­mi sta­re, drew­nia­ne krze­sło z pro­stym opar­ciem spo­koj­nie cze­ka­ło na mat­kę. Tyl­ko ona prze­sia­dy­wa­ła na nim go­dzi­na­mi obo­jęt­na na ku­szą­cy kom­fort są­sia­du­ją­ce­go le­ża­ka. Bar­ba­ra usia­dła i przy­po­mnia­ła so­bie, ja­kie jest nie­wy­god­ne. Po­mię­dzy list­ka­mi mło­dej tra­wy prze­bi­ja­ły drob­ne, pła­skie ka­mie­nie. Pod­nio­sła je­den - ja­sno­sza­ry, ak­sa­mit­ny w do­ty­ku, o ła­god­nym, za­okrą­glo­nym kształ­cie lek­ko zwę­ża­ją­cym się z jed­nej stro­ny.

- Ser­ce! Ser­ce ogro­du!

Wte­dy za­dzwo­nił.

- Dzień do­bry, dok­tor Ko­wal­ski ze szpi­ta­la miej­skie­go. Pani Bar­ba­ra?

Za­ci­snę­ła dłoń i po­czu­ła, jak krew pul­su­je wo­kół ka­mie­nia.

- Mam dla pani smut­ną wia­do­mość. Dziś o pią­tej pięć­dzie­siąt zmar­ła pani mama...

Mó­wił coś jesz­cze, ale nie słu­cha­ła. Sie­dzia­ła wy­pro­sto­wa­na na nie­wy­god­nym krze­śle, aż zro­zu­mia­ła, że mat­ka umar­ła. I że już ni­g­dy nie bę­dzie żywa. Zna­ny świat wła­śnie się skoń­czył. W po­czu­ciu nie­re­al­no­ści we­szła do domu, za­ło­ży­ła wczo­raj­sze ubra­nia, ale za­miast do szko­ły po­je­cha­ła do szpi­ta­la.

Szó­ste pię­tro, tyl­ko po­kój nie ten. Po dru­giej stro­nie ko­ry­ta­rza, za drzwia­mi bez nu­me­ru i wi­zy­tów­ki. Wą­ski, z ma­łym oknem, po­ma­lo­wa­ny łusz­czą­cą się sza­rą far­bą. Dwa me­ta­lo­we, odra­pa­ne łóż­ka z obi­ty­mi po­żół­kłą ce­ra­tą ma­te­ra­ca­mi i jed­no, też me­ta­lo­we, krze­sło. Łóż­ko pod ścia­ną było pu­ste, na dru­gim le­ża­ła mat­ka. Bar­ba­ra po­de­szła i zmu­si­ła się by spoj­rzeć. Po­wie­ki skle­jo­ne wą­skim, prze­źro­czy­stym pla­strem i bro­da przy­wią­za­na ban­da­żem ze ster­czą­cym su­płem na czub­ku gło­wy. Po­czu­ła dreszcz. Cia­ło bez ży­cia... jak wy­lin­ka węża... to już nie jest ona...

Usia­dła na krze­śle, po­tem wsu­nę­ła w dłoń mat­ki ka­mień i za­ci­snę­ła na nim jesz­cze po­słusz­ne pal­ce. Na­gle po­my­śla­ła: nie, ta­kich rze­czy nie robi się ka­mie­niom, jego miej­sce jest wśród mło­dej tra­wy, ty też już tam je­steś.

Roz­war­ła wo­sko­wą dłoń, wy­ję­ła ka­mień, za­wi­nę­ła w pa­pie­ro­wą chu­s­tecz­kę i wsu­nę­ła do kie­sze­ni.

Wte­dy przy­szli. Obaj ubra­ni w kie­dyś bia­łe kom­bi­ne­zo­ny i prze­zro­czy­ste, dłu­gie far­tu­chy z fo­lii. Zgod­nie po­py­cha­li wą­ski, me­ta­lo­wy wó­zek w kształ­cie trum­ny.

- Le­piej niech już pani idzie - ode­zwał się ten wyż­szy, z pta­sią gło­wą.

Dru­gi po­chrzą­ki­wał i bez­sku­tecz­nie wal­czył z czkaw­ką.

Po­krę­ci­ła gło­wą, że nie, i ob­ser­wo­wa­ła. Na trzy czte­ry pod­nie­śli cia­ło, uło­ży­li na tru­mien­nym wóz­ku, przy­kry­li prze­ście­ra­dłem twarz, a po­tem na­ło­ży­li coś w kształ­cie wie­ka i wresz­cie, spraw­nie ma­new­ru­jąc, skie­ro­wa­li się ku drzwiom.

Po­szła za nimi. Duża win­da, tyl­ko dla per­so­ne­lu, zje­cha­ła do pod­zie­mi. Tam, w ci­szy za­kłó­ca­nej tur­ko­tem kó­łek to­czą­cych się po ka­mien­nej pod­ło­dze, czkaw­ki i chrząk­nięć ru­szy­li do przo­du. Po­głos po­tę­go­wał do­wo­dy ich obec­no­ści. Pach­nia­ło ku­rzem, li­zo­lem i czymś sta­rym. Ko­ry­tarz oświe­tlo­ny brud­nym świa­tłem, ze ścia­na­mi w zie­mi­sto­żół­tym ko­lo­rze mar­twe­go cia­ła zda­wał się nie mieć koń­ca. Za­trzy­ma­li się przy sze­ro­kich wa­ha­dło­wych drzwiach.

- Jak w kow­boj­skim sa­lo­nie. - Chy­ba na­wet się za­śmia­ła.

Ten z gło­wą pta­ka spoj­rzał zdzi­wio­ny.

- Da­lej pani nie pój­dzie - po­wie­dział.

Za­trzy­ma­ła się po­słusz­nie i pa­trzy­ła, jak otwar­te me­ta­lo­wym wóz­kiem drzwi po­chła­nia­ły or­szak, a po­tem, jak­by za­pra­sza­jąc i ją, ko­ły­sa­ły się tam i z po­wro­tem.

W domu było ina­czej. Sta­ła w po­ko­ju mat­ki i czu­ła, jak ob­le­pia ją pust­ka - do­tkli­wa, na­ma­cal­na jak za­sty­gła mgła. Po­my­śla­ła, że dom już wie, że tak że­gna tę, któ­ra nada­wa­ła mu sens by­cia do­mem. W ci­szę mia­ro­wo od­li­cza­ną cy­ka­niem ze­ga­ra wdar­ło się me­ta­licz­ne pstryk­nię­cie zwia­stu­ją­ce po­łu­dnio­wy, za­wsze wy­cze­ki­wa­ny, ry­tu­ał dwu­na­stu gon­gów. Zo­sta­wi­ły po so­bie drże­nie po­wie­trza i przy­mus zro­bie­nia cze­go­kol­wiek. Ro­zej­rza­ła się bez­rad­nie, a po­tem, tak jak sta­ła, wy­szła do ogro­du. Usia­dła na wy­cze­ku­ją­cym ko­goś in­ne­go krze­śle, któ­re tym ra­zem przy­wi­ta­ło jej obec­ność go­ścin­ną wy­go­dą.

Pew­nie już wiesz - po­my­śla­ła, gła­dząc sza­re, wy­płu­ka­ne desz­czem pod­ło­kiet­ni­ki. Wy­ję­ła z kie­sze­ni pa­pie­ro­we za­wi­niąt­ko, po­że­gna­ła wzro­kiem sza­rą za­war­tość i rzu­ci­ła w tra­wę. W ga­łę­ziach brzo­zy mi­go­ta­ło słoń­ce, ogrze­wa­ło jej twarz, jak­by chcia­ło przy­po­mnieć, że nie wszyst­ko umar­ło.

Spra­wy do za­ła­twie­nia zmu­sza­ły do wy­cho­dze­nia z domu. Bie­ga­ła i od­ha­cza­ła ko­lej­ne za­da­nia: ZUS, za­kład po­grze­bo­wy, cmen­tarz, ksiądz... Wie­czor­ne zmę­cze­nie było jak do­bry przy­ja­ciel - my­śle­nie o tym, co za­ła­twio­ne, a co jesz­cze do zro­bie­nia po­zwa­la­ło prze­gnać na­tręt­ny ob­raz twa­rzy mat­ki z za­le­pio­ny­mi po­wie­ka­mi i su­płem z ban­da­ża na czub­ku gło­wy. A cza­sa­mi na­wet umoż­li­wia­ło krót­ki, nie­spo­koj­ny sen.

Sam po­grzeb prze­trwa­ła tak, jak­by do­ty­czył ko­goś in­ne­go. Ubra­ła się w czar­ną, pro­stą su­kien­kę, czar­ne raj­sto­py i sznu­ro­wa­ne la­kier­ki. Ciem­ne wło­sy gład­ko za­cze­sa­ła do tyłu i upię­ła w mały kok na kar­ku.

Jak śmierć na kiju - po­my­śla­ła, pa­trząc na od­bi­cie bla­dej, wy­so­kiej, chu­dej ko­bie­ty w lu­strze. Po na­my­śle się­gnę­ła po srebr­ny ze­ga­rek, pre­zent od mat­ki. Wy­star­czy!

W ko­ście­le sie­dzia­ła w pierw­szej ław­ce. Sama. Nie­wy­god­ne opar­cie z drew­na zmu­sza­ło do utrzy­ma­nia pro­stej syl­wet­ki, a na­grza­ne słoń­cem mury nie da­wa­ły wy­tchnie­nia. Głos or­ga­nów, dzwon­ki przy oł­ta­rzu, szum wsta­wa­nia wier­nych i mo­dli­twy zwie­lo­krot­niał po­głos od­bi­ja­ny od ścian. Sta­ry ksiądz mó­wił o praw­dzi­wym ży­ciu po śmier­ci i o mi­ło­ści mat­ki, ale nie słu­cha­ła. Pa­trzy­ła na trum­nę z wią­zan­ką bia­łych ka­lii na wie­ku i nie mo­gła uwie­rzyć, że tam w środ­ku leży jej mat­ka. Po­win­na być w domu, pa­trzeć na ogród, słu­chać ra­dia i już od drzwi py­tać, co tam w szko­le.

Na cmen­tarz do­tar­li w samo po­łu­dnie. Żar lał się z nie­ba, a dźwię­ki gra­nej na trąb­ce Ci­szy za­kłó­ca­ło dud­nie­nie zie­mi ude­rza­ją­cej o wie­ko trum­ny. Mia­ła po­czu­cie, że to wszyst­ko do­ty­czy ko­goś in­ne­go, a ona jest tu tyl­ko nie­waż­nym wi­dzem. Czu­ła stróż­kę potu na ple­cach, ból gło­wy i dusz­ny za­pach kwia­tów. Po ce­re­mo­nii, gdy ża­łob­ni­cy pod­cho­dzi­li do niej z kon­do­len­cja­mi, od­po­wia­da­ła jak me­cha­nicz­na se­kre­tar­ka

- Dzię­ku­ję, bar­dzo dzię­ku­ję, tak, za­dzwo­nię, oczy­wi­ście za­pa­mię­tam, dzię­ku­ję...

Cmen­tarz po­wo­li pu­sto­szał, w koń­cu zo­sta­ła sama. Pa­trzy­ła na kwia­ty pię­trzą­ce się nie­pew­nym sto­sem opar­tym o ścia­nę gro­bu. Wo­kół wią­zan­ki z bia­łych, drob­nych kwia­tów za­ro­iły się psz­czo­ły, może osy. Gło­śno bzy­cza­ły, uwi­ja­ły się nad kwia­ta­mi, by cza­sem przy­siąść w ich ser­cu i wy­ko­nać swo­ją ro­bo­tę. Bar­ba­ra po­my­śla­ła o cmen­tar­nym mio­dzie, wy­obra­zi­ła so­bie ety­kie­tę z pisz­cze­la­mi na sło­ju z czar­ną za­war­to­ścią i się za­śmia­ła. Dźwięk wła­sne­go gło­su przy­po­mniał jej, gdzie jest. Ro­zej­rza­ła się, czy nie ma ko­goś w po­bli­żu, co by po­my­ślał... ale nie, była sama. Po­pra­wi­ła wią­zan­ki, szar­fy i po­wo­li prze­czy­ta­ła ta­bli­cę. Po­tem jesz­cze raz i jesz­cze, aż zro­zu­mia­ła, że nikt na nią nie cze­ka.

W domu prze­bra­ła się w spło­wia­łe, zno­szo­ne szor­ty i ba­weł­nia­ną blu­zę. Wy­pi­ła kawę na ta­ra­sie, po­tem spa­ce­ro­wa­ła po ogro­dzie, pró­bo­wa­ła czy­tać lub za­jąć się czym­kol­wiek... Do­pie­ro pią­ta po po­łu­dniu! Zaj­rza­ła do po­ko­ju mat­ki - pu­ste łóż­ko, bia­łe, pro­szą­ce o od­świe­że­nie ścia­ny, mil­czą­ce ra­dio i pust­ka. Wie­dzia­ła, że tak bę­dzie, ale do­pie­ro te­raz po­czu­ła, jak to boli. Prze­sta­ła być cór­ką, nie jest i nie bę­dzie mat­ką. Skurcz w gar­dle i gorz­ki smak w ustach.

Smak po­raż­ki - po­my­śla­ła. Pra­wie pięć­dzie­siąt­ka na kar­ku i ni­ko­go ani ni­cze­go, co trzy­ma­ło­by mnie przy ży­ciu. Ty przy­naj­mniej mia­łaś ojca i mnie. A ja?

Pła­ka­ła dłu­go i nie wie­dzia­ła - nad śmier­cią czy nad ży­ciem.

Do szko­ły wró­ci­ła na samo za­koń­cze­nie roku szkol­ne­go. We­szła na ostat­nią chwi­lę, w za­sa­dzie już tyl­ko na roz­da­nie świa­dectw i aka­de­mię. Zło­ści­ły ją ukrad­ko­we spoj­rze­nia, nie chcia­ła współ­czu­cia, kon­do­len­cji ani żad­nych roz­mów. Wszy­scy wie­dzie­li, że miesz­ka­ła tyl­ko z mat­ką i myśl, że te­raz będą ubo­le­wać nad jej sa­mot­no­ścią była nie do znie­sie­nia. Po uro­czy­sto­ści się wy­mknę­ła, po­zo­ru­jąc po­śpiech. Nie, nie, żad­na kawa, żad­ne piwo...

Wsia­dła do sa­mo­cho­du, ale nim prze­krę­ci­ła klu­czyk, wie­dzia­ła, że nie chce wra­cać do domu. Dłu­go jeź­dzi­ła bez celu, w koń­cu za­trzy­ma­ła się przy ryn­ku. Ru­szy­ła przed sie­bie bez żad­ne­go pla­nu. Po­czu­ła się jak tu­ryst­ka w ob­cym mie­ście. Ze zdzi­wie­niem od­kry­wa­ła pięk­no sta­rych ka­mie­ni­czek, oglą­da­ła wy­sta­wy skle­pów i to­czą­ce się na uli­cach ży­cie. Do­brze po po­łu­dniu żo­łą­dek przy­po­mniał o so­bie nie­przy­jem­nym ssa­niem. We­szła do naj­bliż­sze­go ka­wiar­nia­ne­go ogród­ka. Z jed­nej stro­ny ota­cza­ły go do­ni­ce z wie­lo­barw­ny­mi, wy­so­ki­mi tra­wa­mi, a z dru­giej czer­wo­ny mur po­ro­śnię­ty blusz­czem. Jak na cmen­ta­rzu, ale co za róż­ni­ca. Sia­dła pod mu­rem. Było pu­sto, tyl­ko ta para kil­ka sto­li­ków da­lej. Roz­ma­wia­li bli­sko po­chy­le­ni ku so­bie, on gła­dził jej rękę...

Nie­spo­dzie­wa­ny atak nie­po­ha­mo­wa­nej za­zdro­ści spra­wił, że szyb­ko od­wró­ci­ła wzrok. Ze zło­ścią, nie­grzecz­nie ski­nę­ła na kel­ner­kę - ktoś ra­czy po­dejść!?

Po­de­szła, mło­da i chy­ba wy­stra­szo­na. Się­ga­ją­cy zie­mi ciem­no­zie­lo­ny far­tuch pod­kre­ślał jej kru­chość. Po chwi­li nie­wpraw­nym ge­stem po­da­ła kawę, a ona za­mó­wi­ła jesz­cze bu­tel­kę nie­ga­zo­wa­nej wody. Tyl­ko po to, by uśmiech­nąć się i po­ka­zać, że nie, wca­le nie jest taka zła. I wy­so­ki na­pi­wek w na­dziei, że choć po czę­ści zre­kom­pen­su­je swo­je cham­stwo, ale się nie uda­ło. Wstyd po­zo­stał.

Za nic na świe­cie nie chcia­ła za­ra­żać swo­im bó­lem i swo­ją sa­mot­no­ścią.

Igno­ru­jąc otar­cia od nie­wy­god­nych bu­tów, znów cho­dzi­ła po mie­ście. Mi­ja­ła zna­ne i nie­zna­ne ulicz­ki, od­po­czy­wa­ła na przy­stan­kach, ale już nie czu­ła się jak tu­ryst­ka. O zmierz­chu zro­zu­mia­ła, że musi wró­cić.

*

W domu za­ję­ła się bo­lą­cy­mi sto­pa­mi. Umy­ła je sza­rym my­dłem i po­szła opa­trzeć do po­ko­ju mat­ki. Nim usia­dła na łóż­ku, włą­czy­ła ra­dio, któ­re od­po­wie­dzia­ło ża­ło­snym, mo­no­ton­nym szme­rem wspól­nej mo­dli­twy.

- Co to, kur­wa, jest! Cze­goś ty słu­cha­ła?! - Na­gły przy­pływ zło­ści skie­ro­wa­ła na sie­bie. - Dla­cze­go ci na to po­zwa­la­łam?

Zna­ła od­po­wiedź - świę­ty spo­kój! Ty słu­cha­łaś, a ja mia­łam cię z gło­wy.

Za­le­d­wie kil­ka dni temu, szu­ka­jąc ja­kichś do­ku­men­tów, zna­la­zła za­my­ka­ne, pla­sti­ko­we pu­de­łecz­ko wy­peł­nio­ne do­wo­da­mi wpłat. Co mie­siąc po­kaź­na sum­ka za­si­la­ła sta­cję ra­dio­wą. Do­pie­ro unie­ru­cho­mie­nie mat­ki w domu za­ha­mo­wa­ło wy­pływ stru­mie­nia ży­wej go­tów­ki.

- Oto co spon­so­ro­wa­łam!

Cię­żar w pier­si przy­brał na sile. Nie wie­dzia­ła, do kogo mia­ła więk­szy żal - do mat­ki czy sa­mej sie­bie. Szu­ka­łaś bli­sko­ści, a ja? Zo­sta­wia­łam cię na pa­stwę tej sta­cji. Mó­wi­łaś, że tak jest do­brze, ja uda­wa­łam, że ci wie­rzę. Mo­głam wię­cej roz­ma­wiać, wię­cej ci czy­tać, mo­głam, mo­głam... Dość!

Zsu­nę­ła się z łóż­ka i pod­ska­ku­jąc na jed­nej no­dze, ru­szy­ła, by zmie­nić sta­cję. Już przy ra­diu za­trzy­ma­ła ruch ręki - ktoś opo­wia­dał o dro­dze. Słu­cha­ła da­lej - Ca­mi­no, buen ca­mi­no - te sło­wa po­ja­wia­ły się naj­czę­ściej.

Na­uczy­ciel­skie na­wy­ki ka­za­ły spraw­dzić, co się za nimi kry­je. Kuś­ty­ka­jąc, do­tar­ła do swo­je­go po­ko­ju, otwo­rzy­ła kom­pu­ter: Ca­mi­no de San­tia­go, dro­ga dla każ­de­go, po­nad sie­dem­set dzie­więć­dzie­siąt ki­lo­me­trów tra­sy z fran­cu­skie­go Sa­int-Jean-Pied-de-Port do hisz­pań­skie­go San­tia­go de Com­po­ste­la...

Po­czu­ła gwał­tow­ny przy­pływ ener­gii. Z wy­pie­ka­mi na twa­rzy czy­ta­ła o szla­ku, jego hi­sto­rii, zna­cze­niu, po­tem wspo­mnie­nia piel­grzy­mów i wresz­cie nie­koń­czą­ce się zdję­cia. Nad ra­nem wró­ci­ła do łóż­ka. Pod za­mknię­ty­mi po­wie­ka­mi za­pi­sał się ob­raz krę­tej, czer­wo­nej ścież­ki po­śród oliw­nych drze­wek.

Cho­dze­nie do­brze mi robi - zdą­ży­ła po­my­śleć, nim za­pa­dła w sen.

Obu­dził ją świer­got pta­ków i blask po­ran­ne­go słoń­ca. Nie chcia­ła jesz­cze wsta­wać, ale ja­kaś na­tręt­na myśl, prze­ko­na­nie, że jest coś waż­ne­go do za­ła­twie­nia prze­gna­ła reszt­ki snu.

O co cho­dzi, prze­cież już po po­grze­bie... co jest? - my­śli nie da­wa­ły jej spo­ko­ju. Od­po­wiedź znie­nac­ka roz­bły­sła w gło­wie i przy­wró­ci­ła ja­sność my­śli - no tak, no prze­cież! Hisz­pa­nia, San­tia­go de Com­po­ste­la!

Po­wró­cił noc­ny en­tu­zjazm, a z nim kom­pu­te­ro­we ob­ra­zy. Idzie! Tak, pój­dzie do San­tia­go na koń­cu świa­ta. Tego wła­śnie po­trze­bu­je - celu, dzia­ła­nia, zmę­cze­nia, bólu i cze­go­kol­wiek in­ne­go niż to tu. Cze­goś, co wy­peł­ni pust­kę, po­mo­że się obu­dzić, po­zbie­rać się i po­czuć ży­cie, po­czuć co­kol­wiek...

Chy­ba mi po­mo­głaś - zwró­ci­ła się w my­ślach do mat­ki. Uśmiech­nę­ła się - kawa!

Wy­pi­ła ją przy kom­pu­te­rze. Kla­wisz en­ter uru­cho­mił wczo­raj­sze ob­ra­zy. Uwo­dzi­ły róż­no­rod­no­ścią, nie­któ­re w sie­lan­ko­wej sce­ne­rii owiec i ła­nów psze­ni­cy, inne po­śród wą­skich, stro­mych wą­wo­zów, jesz­cze inne w eu­ka­lip­tu­so­wych la­sach.

Będę tam, będę... - na­dzie­ja i nie­do­wie­rza­nie pul­so­wa­ły z każ­dym ude­rze­niem ser­ca.

Leo

Zo­ba­czył go z da­le­ka. Sie­dział w cie­niu pla­ta­na, na tu­ry­stycz­nym krze­seł­ku pod ni­skim mu­rem od­dzie­la­ją­cym brzeg Se­kwa­ny od uli­cy. An­dre. An­dre, bu­ki­ni­sta. Nie­ru­cho­my, po­chy­lo­ny nad książ­ką wy­glą­dał jak po­sąg. Tyl­ko si­wo­bia­łe, rzad­kie ko­smy­ki nie­sfor­nie wy­my­ka­ją­ce się spod czar­nej myc­ki roz­wie­wał wiatr od rze­ki.

Jego księ­gar­nia była ostat­nia w sze­re­gu, co za­pew­nia­ło spo­ro prze­strze­ni. Na koń­cu swo­ich ośmiu me­trów roz­kła­dał tek­styl­ne krze­sło, w rogu opie­rał żół­tą pa­ra­sol­kę i czy­tał. Cza­sa­mi ob­ser­wo­wał spa­ce­ru­ją­cych, uci­nał so­bie z nimi po­ga­węd­ki, ale przede wszyst­kim czy­tał. Wy­sta­wiał sta­re pla­ka­ty, gra­fi­ki, ka­len­da­rze i tro­chę akwa­re­li, w su­mie nie­wie­le.

- Tyl­ko ory­gi­na­ły - pod­kre­ślał z dumą.

Ko­chał książ­ki i miał nie­złą ofer­tę. Spo­ro cen­niej­szych eg­zem­pla­rzy trzy­mał w za­mknię­tych, ma­lo­wa­nych na ciem­no­zie­lo­ny ko­lor skrzy­niach, bo nie wszyst­ko jest dla wszyst­kich - ma­wiał.

Otwie­rał je dla nie­licz­nych, ale wier­nych by­wal­ców. Leo do­ce­niał, że i on miał do nich do­stęp, ale prze­cież zna­li się od lat.

Jesz­cze w cza­sach biz­ne­so­wych suk­ce­sów An­dre lu­bi­li uci­nać so­bie dłuż­sze po­ga­węd­ki. Duży sa­lon ze sta­ry­mi me­bla­mi i sztu­ką użyt­ko­wą pro­spe­ro­wał le­piej niż do­brze. Ad­rien­ne & An­dre zaj­mo­wał roz­le­gły par­ter sta­rej, se­ce­syj­nej ka­mie­ni­cy w szes­na­stej dziel­ni­cy Pa­ry­ża. Przy­cią­gał bo­ga­tą ofer­tą oraz ele­ganc­ką ob­słu­gą. Wszyst­kich: An­dre, jego żonę Ad­rien­ne oraz in­nych pra­cow­ni­ków ma­ją­cych kon­takt z klien­ta­mi obo­wią­zy­wał strój wi­zy­to­wy. Wie­lu no­wo­bo­gac­kich miesz­czu­chów wła­śnie tu bu­do­wa­ło szla­chet­ną prze­szłość swo­ich ro­dzin. Tym bar­dziej, że sa­lon ofe­ro­wał nie tyl­ko me­ble i sztu­kę użyt­ko­wą, ale też ich hi­sto­rie, a za do­dat­ko­wą opła­tę pro­jek­ty wnętrz. Aż któ­re­goś dnia, zu­peł­nie nie­spo­dzie­wa­nie An­dre znik­nął. Z dnia na dzień. In­te­res da­lej kwitł pod tro­skli­wym okiem Ad­rien­ne, jego żony, ale bez przy­ja­ciel­skich po­ga­wę­dek to już nie było to.

Jak ka­mień w wodę - my­ślał Leo i nie do­py­ty­wał, gdy Ad­rien­ne tyl­ko po­trzą­sa­ła gło­wą. Po­sta­no­wił usza­no­wać wolę nie­obec­no­ści.

Do­pie­ro po la­tach, zu­peł­nie przy­pad­kiem spo­tkał go tu, na le­wym brze­gu Se­kwa­ny. Kie­dyś An­dre - biz­nes­men w gar­ni­tu­rze od Dio­ra, te­raz An­dre - bu­ki­ni­sta. W czar­nych spodniach, czar­nych bu­tach, czar­nej, ba­weł­nia­nej ko­szu­li z dłu­gi­mi rę­ka­wa­mi i w śmiesz­nej, czar­nej myc­ce, któ­rą zimą za­stę­po­wał weł­nia­ną cza­pecz­ką. Czar­ną.

Sta­ra sym­pa­tia od­ro­dzi­ła się na nowo. Te­raz Leo i Czar­ny An­dre miłe, biz­ne­so­we po­ga­węd­ki za­mie­ni­li na dłu­gie roz­mo­wy lub chwi­le mil­cze­nia osło­dzo­ne sma­kiem kawy z kar­da­mo­nem, mio­dem i czymś jesz­cze. Leo nie py­tał, ale An­dre opo­wie­dział:

- Marc, mój star­szy brat, za­gi­nął. Któ­re­goś dnia, jak za­wsze rano wy­szedł z domu do księ­gar­ni i nie wró­cił. Nie ma go. Ale kie­dy wró­ci, za­sta­nie swo­ją księ­gar­nię w na­le­ży­tym sta­nie.

I żeby tak było, An­dre sa­lon w szes­na­stej dziel­ni­cy za­mie­nił na stra­gan nad Se­kwa­ną. Przez pierw­sze lata szu­kał bra­ta, w koń­cu zro­zu­miał, że nie­po­trzeb­nie.

- Wró­ci jak bę­dzie go­tów - po­wta­rzał. - Księ­gar­nia cze­ka.

Leo się nie spie­szył. Cie­szył go wi­dok przy­ja­cie­la, bo ostat­ni­mi cza­sy rza­dziej otwie­rał księ­gar­nię. Te­raz już tyl­ko prze­pi­so­we czte­ry razy w ty­go­dniu, a i to na krót­ko. Im był bli­żej, tym wy­raź­niej wi­dział, że An­dre bar­dziej po­chy­la się do przo­du, że wło­sy ma dłuż­sze, ale rzad­sze i jesz­cze coś... sta­rość, smu­tek? Gdy pod­szedł, An­dre spoj­rzał znad książ­ki.

- Wiesz, gdzie jest krze­seł­ko. - Uśmiech­nął się.

Kawę z kar­da­mo­nem, mio­dem i czymś jesz­cze pili w mil­cze­niu, w koń­cu Leo cięż­ko wes­tchnął:

- Ve­ro­ni­que zwie­dza sto­li­ce Eu­ro­py. Wiesz... po­dróż po­ślub­na.

An­dre uważ­nie po­pa­trzył na nie­go, do­pił kawę, z wy­sił­kiem wstał i pod­szedł do jed­nej ze swo­ich skrzyń. Chwi­lę w niej szpe­rał, a gdy zna­lazł to, cze­go szu­kał, wró­cił na krze­sło i przez chwi­lę uspo­ka­jał od­dech.

- Ve­ro­ni­que do­ro­sła, mu­sisz po­zwo­lić jej odejść - po­wie­dział, gła­dząc czar­ną okład­kę. - A to ci po­mo­że.

Spoj­rzał mu w oczy, lek­ko się uśmiech­nął i po­dał książ­kę.

Była so­lid­nie pod­nisz­czo­na, z mięk­kiej, żół­tej okład­ki spo­glą­da­ła na nie­go dziw­na po­stać z ko­stu­rem, w ka­pe­lu­szu przy­ozdo­bio­nym musz­lą.

- Co to jest? - Leo ze zdzi­wie­niem spoj­rzał na przy­ja­cie­la i prze­czy­tał na głos: - Miam-miam-dodo en el Ca­mi­no Fran­cés: Sa­int-Jean-Pied-de-Port/San­tia­go de Com­po­ste­la/Fi­ster­ra1.

- Wie­lo­krot­nie my­śla­łem, żeby tam pójść - mó­wił An­dre - ale cze­kam na bra­ta... ale ty? Te­raz mo­żesz. Po­myśl o tym!

My­ślał. A gdy Cla­ire wró­ci­ła z week­en­do­we­go biz­ne­so­we­go spo­tka­nia z wła­ści­cie­lem hur­tow­ni mar­mu­ru, po­czuł nie­chęć. Znów to samo! Gzi­ła się z tym gru­ba­sem gdzieś w Mar­sy­lii i na­wet nie sta­ra się tego ukryć. Za­wsze, od sa­me­go po­cząt­ku, mu­sia­ło być po jej my­śli. Była star­sza, koń­czy­ła stu­dia, gdy on, pro­win­cjusz, do­pie­ro je za­czy­nał. Wszyst­ko wie­dzia­ła, wszyst­ko or­ga­ni­zo­wa­ła i z fa­so­nem wpro­wa­dza­ła go w ży­cie pa­ry­skiej mło­dzie­ży. Od­kry­wa­ła przed nim Ame­ry­kę. Ko­le­dzy z roku za­zdro­ści­li mu, a on czuł, że zła­pał pana Boga za nogi. Chciał jej i tyl­ko jej. Na za­wsze i na wy­łącz­ność. Wie­rzył, że Cla­ire go ko­cha, ale ona tyl­ko się z nim ba­wi­ła. A i to do cza­su.

Nie­chcia­na cią­ża zmie­ni­ła wszyst­ko. Na­praw­dę "ra­zem" byli tyl­ko te pierw­sze parę mie­się­cy, do ślu­bu. Po­tem uro­dzi­ła się Ve­ro­ni­que, Cla­ire skoń­czy­ła stu­dia i rzu­ci­ła się w wir pra­cy. Pro­jek­ty eg­zo­tycz­nych aran­ża­cji bal­ko­nów oka­za­ły się strza­łem w dzie­siąt­kę.

- Ktoś musi za­ra­biać - uci­na­ła każ­dą roz­mo­wę. - Ty skup się na ma­łej i na stu­diach, do­brze by było, że­byś skoń­czył.

Nie wi­dy­wa­li się ca­ły­mi dnia­mi, je­śli jej tak pa­so­wa­ło. Czas mi­jał, skoń­czył stu­dia, a gdy mała po­szła do szko­ły, za­an­ga­żo­wał się w bal­ko­ny. Fir­ma się roz­wi­ja­ła, do­dat­ko­wo za­ję­li się aran­ża­cją miej­skich prze­strze­ni. Cla­ire otwar­cie ro­man­so­wa­ła z wła­ści­cie­lem hur­tow­ni mar­mu­ru, a on był oj­cem i mat­ką Ve­ro­ni­que. Mie­wał prze­lot­ne ro­man­se i nie wie­dział, co od­po­wie­dzieć, gdy mó­wi­ła:

- Nie bądź pru­de­ryj­ny, mamy pie­nią­dze i wol­ność... Cze­go ci jesz­cze po­trze­ba?

Nie wie­dział cze­go, więc da­lej żył pod jej dyk­tan­do. Ale nie dziś.

- Tro­chę mnie nie bę­dzie - po­wie­dział.

Zi­gno­ro­wał py­ta­nie w jej spoj­rze­niu.

- Od po­nie­dział­ku, Cla­ire, od po­nie­dział­ku - za­koń­czył roz­mo­wę.

Uśmie­chał się do sie­bie, na­wet pod­śpie­wy­wał pod no­sem, gdy je­chał me­trem do Le Prin­temps na za­ku­py. Ze zdzi­wie­niem od­krył, że od daw­na nie czuł się tak do­brze.

Ela

Skoń­czy­ła dwa­dzie­ścia pięć lat i tań­czy­ła z ra­do­ści, gdy prze­czy­ta­ła swo­je na­zwi­sko na li­ście szczę­śliw­ców za­kwa­li­fi­ko­wa­nych na prak­ty­ki stu­denc­kie w Rzy­mie. Kan­dy­da­tów nie bra­ko­wa­ło, ale zna­jo­mość wło­skie­go i wy­so­kie, par­tyj­ne sta­no­wi­sko ojca spra­wi­ły, że ma­rze­nie sta­ło się fak­tem. Mia­ła na­dzie­ję, że pro­tek­cja nie była po­trzeb­na, ale cóż... Po­cho­dze­nie z od­po­wied­niej świa­to­po­glą­do­wo, słusz­nie za­an­ga­żo­wa­nej po­li­tycz­nie ro­dzi­ny gwa­ran­to­wa­ło, że nie przy­nie­sie wsty­du i wró­ci do kra­ju.

Prak­ty­ki stu­denc­kie w Azien­da Sa­ni­ta­ria Lo­ca­le Roma A trak­to­wa­ła jak lek­cje wło­skie­go u si­gno­ry Ad­ria­ny. Zgła­sza­ła się do wszyst­kie­go, za­wsze pierw­sza, za­wsze go­to­wa i chęt­na. Z Pol­ski przy­je­cha­ły tu we trzy, tyl­ko ona była ate­ist­ką i choć nie za­wsze się do­ga­dy­wa­ły, to ra­zem było ła­twiej. Ela nie kry­ła swo­ich po­glą­dów, ale wy­nie­sio­ne z domu ro­dzin­ne­go prze­ko­na­nia na te­mat re­li­gij­ne­go za­bo­bo­nu za­cho­wy­wa­ła dla sie­bie. W nie­dziel­ne po­łu­dnia z ko­le­żan­ka­mi obo­wiąz­ko­wo za­li­cza­ła Anioł Pań­ski i bło­go­sła­wień­stwo Jana Paw­ła II. Dzi­wi­ła się, że kwiat rzym­skiej in­te­li­gen­cji i tu­ry­ści z ca­łe­go świa­ta spo­ty­ka­ją się na Pla­cu Świę­te­go Pio­tra, by uczest­ni­czyć w re­li­gij­nej ce­le­bra­cji. Prze­cież na­uka od lat po­twier­dza ma­te­rial­ną isto­tę rze­czy­wi­sto­ści - jest to, co jest. Tyl­ko i wy­łącz­nie. Po­mi­mo swo­ich prze­ko­nań lu­bi­ła nie­dzie­le w Wa­ty­ka­nie - tyl­ko to ob­ser­wu­ję, w ogó­le mnie to nie ru­sza - uspra­wie­dli­wia­ła sie­bie przed sobą. I po­sta­na­wia­ła - kie­dyś roz­wi­kłam ten pa­ra­doks - była tego pew­na.

Cza­sem słu­cha­ła pa­pie­ża, szu­ka­jąc w gło­szo­nych sło­wach wiel­ko­ści, a cza­sa­mi tyl­ko ob­ser­wo­wa­ła tłum. Wier­ni nie­czu­li na dłu­go­trwa­łe sta­nie i wa­run­ki at­mos­fe­rycz­ne z twa­rza­mi za­sty­gły­mi w re­li­gij­nym unie­sie­niu, cza­sem mo­kry­mi od łez trwa­li w na­boż­nym sku­pie­niu, ocze­ku­jąc bło­go­sła­wień­stwa. Po­tem, gdy pa­pie­skie okno opu­sto­sza­ło, a zgro­ma­dze­ni wzmoc­nie­ni zna­kiem krzy­ża roz­cho­dzi­li się w je­dy­nie so­bie zna­nych kie­run­kach, one szły na piz­zę i lody. Cza­sem do­dat­ko­wo za­li­cza­ły ja­kieś mu­zeum lub kino.

Wła­śnie tu, na Pla­cu Świę­te­go Pio­tra od Jana Paw­ła II do­wie­dzia­ły się o sta­nie wo­jen­nym w Pol­sce. Wie­dzia­ły o nie­po­ko­jach, straj­kach i in­ter­no­wa­niach w Pol­sce. Roz­ma­wia­ły o tym ze sobą i z wło­ski­mi zna­jo­my­mi, ale mia­ły na­dzie­ję, że nie jest tak źle i sy­tu­acja ja­koś się uspo­koi. Do­pie­ro ogło­sze­nie świa­tu, że stan wo­jen­ny stał się fak­tem, prze­ra­zi­ła je na do­bre. Pa­pież mó­wił o prze­la­nej krwi i po­trze­bie po­ko­ju, a one pła­ka­ły i tu­li­ły się do sie­bie po­łą­czo­ne wspól­ną trwo­gą. Bały się o bli­skich po­zo­sta­wio­nych w kra­ju oraz czu­ły win­ne za swo­je po­czu­cie bez­pie­czeń­stwa i pra­gnie­nie po­zo­sta­nia w Rzy­mie. Gdy sło­wa pa­pie­ża uci­chły, ra­zem z in­ny­mi Po­la­ka­mi, choć też i Wło­cha­mi, prze­szły z Pla­cu Świę­te­go Pio­tra pod am­ba­sa­dę PRL w Pa­rio­li. I ra­zem z in­ny­mi wy­krzy­ki­wa­ły ha­sła wol­no­ścio­we, pro­te­sto­wa­ły prze­ciw de­cy­zji Woj­sko­wej Rady Oca­le­nia Na­ro­do­we­go i do­ma­ga­ły się uwol­nie­nia in­ter­no­wa­nych. Pa­mię­ta, jak pra­cow­ni­cy am­ba­sa­dy sta­li w oknach i ro­bi­li zdję­cia. A ona... ni­g­dy przed­tem ani po­tem nie czu­ła się tak bar­dzo Po­lką.

Na­stęp­ne­go dnia na mie­ście po­ja­wi­ły się pla­ka­ty: Mó­dl­my się za Pol­skę. Po­słusz­na we­zwa­niu, wie­czo­ra­mi przed ba­zy­li­ką wa­ty­kań­ską wraz z ty­sią­ca­mi in­nych czy­ta­ła nie­zna­ne sło­wa pa­cie­rzy. Czu­ła ich moc i pod­da­wa­ła się tej no­wej, nie­zna­nej sile. Ale nie, nie, to nie wte­dy uwie­rzy­ła... wte­dy, tam pod ba­zy­li­ką była prze­ko­na­na, że to ja­kaś ma­so­wa hip­no­za. W domu ro­dzin­nym od dziec­ka sły­sza­ła, że ko­ścio­ły sta­no­wią sie­dli­sko za­bo­bo­nu, a re­li­gia to opium dla sła­be­uszy i głup­ków. Na­le­ża­ło je omi­jać sze­ro­kim łu­kiem, ale prze­cież nie tu. Tu było ja­koś ina­czej.

Po przy­jeź­dzie do Rzy­mu za­czę­ła do­strze­gać pięk­no bu­dow­li i obiek­tów sa­kral­nych. Były jak mu­zea, ga­le­rie lub da­wa­ły schro­nie­nie przed desz­czem. Do­pie­ro gdy uczest­ni­czy­ła w Mo­dli­twach za Pol­skę do­świad­cza­ła nie­zro­zu­mia­łe­go po­czu­cia siły, a ko­ścio­ły prze­sta­ły być już tyl­ko pięk­ny­mi bu­dow­la­mi wy­peł­nio­ny­mi dzie­ła­mi sztu­ki. Jed­nak praw­dzi­wej prze­mia­ny do­świad­czy­ła znacz­nie póź­niej, na La­te­ra­nie.

Dłu­go zwle­ka­ła by tam pójść... Może prze­czu­wa­ła, że coś się wy­da­rzy? I bała się tego? Już sama na­zwa - Pa­pie­ska Ar­cy­ba­zy­li­ka Naj­święt­sze­go Zba­wi­cie­la, Świę­te­go Jana Chrzci­cie­la i Świę­te­go Jana Ewan­ge­li­sty. Mat­ka i Gło­wa Wszyst­kich Ko­ścio­łów Mia­sta i Świa­ta bu­dzi­ła re­spekt.

Gdy w koń­cu któ­rejś nie­dzie­li do­tar­ła na La­te­ran, sama nie wie­dząc dla­cze­go, omi­nę­ła ar­cy­ba­zy­li­kę i skie­ro­wa­ła się ku Sca­la San­ta2. Pa­mię­ta chwi­lę, gdy sta­nę­ła na­prze­ciw nich, spoj­rza­ła w górę i zo­ba­czy­ła Ukrzy­żo­wa­ne­go. Nie­ocze­ki­wa­ne wzru­sze­nie na­peł­ni­ło oczy łza­mi. Uklę­kła na pierw­szym stop­niu, po­czu­ła twar­de kan­ty osło­ny z orze­cho­we­go drze­wa i za­pach ty­się­cy od­de­chów. Wspię­ła się wy­żej. Po­chy­li­ła nad kro­plą je­zu­so­wej krwi w szkla­nym oku za­mknię­tym zło­tą ro­ze­tą i przy­ci­snę­ła dło­nie do pier­si, by za­trzy­mać szloch. Po­wo­li wspi­na­ła się wy­żej i czu­ła, jak zbli­ża się do Ukrzy­żo­wa­ne­go. Na ostat­nim stop­niu do­strze­gła małe kar­tecz­ki wci­śnię­te przez wier­nych w wą­ską szcze­li­nę mię­dzy drew­nia­ną obu­do­wą a mar­mu­rem. Przy­ło­ży­ła dłoń do ust.

- Nie opusz­czaj mnie - szep­nę­ła, po­ło­ży­ła dłoń na szcze­li­nę i spoj­rza­ła w twarz Ukrzy­żo­wa­ne­go.

Tak. Sta­re dzie­je, ale tam­ten dzień zmie­nił wszyst­ko. Wte­dy, na Sca­la San­ta za­czę­ła nowe ży­cie. Opo­wie­dzia­ła o tym wy­da­rze­niu mło­de­mu Fa­bia­no Espo­si­to. Był ka­pe­la­nem w Azien­da Sa­ni­ta­ria Lo­ca­le Roma A i do­dat­ko­wo, przez parę go­dzin ty­go­dnio­wo, pra­co­wał jako le­karz me­dy­cy­ny ogól­nej. Spo­ty­ka­li się w sto­łów­ce, za­zwy­czaj ko­men­to­wa­li po­go­dę lub tyl­ko uśmie­cha­li do sie­bie, ale lu­bi­li swo­je to­wa­rzy­stwo. Któ­re­goś razu opo­wie­dzia­ła mu o zda­rze­niu na La­te­ra­nie i o tym, jak było w domu ro­dzin­nym. Za­py­ta­ła, czy wsty­dli­wie i w ukry­ciu udzie­la­ne sa­kra­men­ty są dla Boga waż­ne.

- Wszyst­kie przy­ję­te sa­kra­men­ty są waż­ne. Ale TY je­steś dla Nie­go waż­niej­sza- po­wie­dział. - Bóg za­wo­łał cię, moż­na po­wie­dzieć, że na­wet wy­brał.

A gdy spo­tka­li się na­stęp­ne­go dnia opo­wia­dał, o piel­grzym­ce do San­tia­go de Com­po­ste­la.

-Ta dro­ga ma szcze­gól­ną moc i po­zwa­la zro­zu­mieć wie­le rze­czy. Roz­wie­wa wąt­pli­wo­ści lub daje im pra­wo do po­ja­wia­nia się. Idź... a gdy już bę­dziesz na szla­ku, po­módl się za mnie. Za moje po­wo­ła­nie. To ka­pry­śna gwiaz­da i zda­rza się, że jej blask bled­nie...

De­cy­zję o piel­grzym­ce pod­ję­ła od razu, jesz­cze pod­czas tam­tej roz­mo­wy z księ­dzem Fa­bia­no, ale przy­go­to­wy­wa­ła się do niej przez dwa lata. Ana­li­zo­wa­ła mapy, czy­ta­ła opra­co­wa­nia hi­sto­rycz­ne i wspo­mnie­nia in­nych, ale przede wszyst­kim dużo cho­dzi­ła. Za­raz po pra­cy, jesz­cze w kli­ni­ce, prze­bie­ra­ła się w tu­ry­stycz­ne buty, wy­god­ne spodnie i cho­wa­ła to­reb­kę do ple­ca­ka. Po­tem je­cha­ła me­trem do wcze­śniej za­pla­no­wa­ne­go miej­sca i stam­tąd pie­szo wra­ca­ła do domu. Naj­mniej dzie­sięć, po­tem już pięt­na­ście i wię­cej ki­lo­me­trów. Chcia­ła być ab­so­lut­nie go­to­wa, wszyst­ko mu­sia­ło być per­fek­cyj­nie za­pla­no­wa­ne. Dwa­dzie­ścia osiem eta­pów piel­grzym­ki jak dwa­dzie­ścia osiem stop­ni San­ta Sca­la. My­śla­ła i mo­dli­ła się, by nadać jej głę­bo­ki sens. I zna­la­zła - in­ten­cje! Mo­dli­twy, zmę­cze­nie, ból, nie­wy­go­dę ofia­ru­je po­trze­bu­ją­cym. Nie, nie bę­dzie im mó­wić. Po pro­stu pój­dzie. Pierw­szy etap z Ron­ce­sval­les do Lar­ra­so­a?y od razu po­da­ro­wa­ła ka­pry­śnej gwieź­dzie po­wo­ła­nia Fa­bia­no Espo­si­to, a ostat­ni zo­sta­wi­ła dla sie­bie. Po­zo­sta­łe przy­cho­dzi­ły do niej same. W pra­cy, w domu, w czy­jejś opo­wie­ści... Wte­dy po­sta­na­wia­ła - To­bie. To­bie po­da­ru­ję moją dro­gę, mo­dli­twę i nie­wy­go­dę - i za­pi­sy­wa­ła ko­lej­ną in­ten­cję na no­wej kart­ce gru­be­go no­te­su z czer­wo­ną okład­ką.

Gdy było ich dwa­dzie­ścia osiem, nad­szedł czas, by wy­ru­szyć w dro­gę.

1 Miam-miam-dodo en el Ca­mi­no Fran­cés: Sa­int-Jean-Pied-de-Port/San­tia­go de Com­po­ste­la/Fi­ster­ra - kul­to­wy prze­wod­nik Szla­kiem Świę­te­go Ja­ku­ba do San­tia­go de Com­po­ste­la, Les edi­tions du Vieux Cray­on 2005.

2 Sca­la San­ta (hiszp.) - Świę­te Scho­dy - wy­ko­na­ne są z bia­łe­go mar­mu­ru. W 1723 roku z ini­cja­ty­wy pa­pie­ża In­no­cen­te­go XIII zo­sta­ły za­bez­pie­czo­ne drew­nia­ny­mi na­kład­ka­mi za­po­bie­ga­ją­cy­mi po­wsta­wa­niu wgłę­bień po­wo­do­wa­nych przez mi­lio­ny piel­grzy­mów.

II. Pierwszy akapit

Leo: z Pa­ry­ża do Sa­int-Jean-Pied-de-Port

Le Prin­temps3 usy­tu­owa­ny w dzie­wią­tej dziel­ni­cy gwa­ran­to­wał uda­ne za­ku­py i chwi­lę nie­kła­ma­nej przy­jem­no­ści. Ko­pu­ła za­wie­szo­na na da­chu bu­dyn­ku za­wsze przy­cią­ga­ła wzrok. Za­leż­nie od pory dnia i po­go­dy świa­tło ina­czej tań­czy­ło w ko­lo­ro­wych, wi­tra­żo­wych kwia­tach, ro­ze­tach i li­ściach po­łą­czo­nych fan­ta­zyj­nie wi­ją­cy­mi się ło­dy­ga­mi art déco. Ele­gan­cja i szyk! Za­ku­py lu­bił za­czy­nać od kawy pod pro­mie­nia­mi prze­bi­ja­ją­cy­mi przez barw­ne szkła wi­tra­żu, ale dzi­siaj mu­sia­ła wy­star­czyć re­flek­sja, że te­raz wy­gry­wa nie­bie­ski.

Na czwar­tym pię­trze do­stał wszyst­ko, cze­go szu­kał: lek­ki ple­cak, kij­ki, cien­ki sztor­miak, od­dy­cha­ją­ce buty i ubra­nia - na­wet nie wie­dział, że coś ta­kie­go jest - oraz la­tar­kę i srebr­ną bu­tel­kę z fil­trem. I choć cią­gle jesz­cze nie do­wie­rzał, że przy­go­to­wu­je się do piel­grzym­ki, to na­dal uśmie­chał się na wspo­mnie­nie miny Cla­ire. Nie, nie roz­ma­wia­li od tam­te­go cza­su. Cla­ire nie była cie­ka­wa, mia­ła swo­je ży­cie i nie wtrą­ca­ła się w jego oso­bi­ste spra­wy. I tego sa­me­go ocze­ki­wa­ła od nie­go. W spra­wach fir­mo­wych do­ga­dy­wa­li się do­brze, mie­li do sie­bie za­ufa­nie, więc obo­wiąz­ki biz­ne­so­we uło­ży­ły się w na­tu­ral­ny spo­sób. Ona dba­ła, żeby nie za­bra­kło zle­ceń, a on, by wszyst­kie były re­ali­zo­wa­ne na naj­wyż­szym po­zio­mie. No i spra­wy za­wo­do­we za­wsze przed­kła­da­li nad pry­wat­ne. Te­raz zmie­nił re­gu­ły, ale Cla­ire na­wet nie za­py­ta­ła. Nic. Zero za­in­te­re­so­wa­nia.

Po po­wro­cie do domu da­lej zma­gał się z po­czu­ciem dzi­wacz­no­ści swo­ich przy­go­to­wań - co za głu­po­ta! W tyle gło­wy tli­ła się ja­kaś na­dzie­ja, że sta­nie się coś, co go za­trzy­ma w domu.

Ale po­nie­waż nic ta­kie­go się nie wy­da­rzy­ło, we wtor­ko­wy ra­nek w od­dy­cha­ją­cych ubra­niach i bu­tach, z ple­ca­kiem na ra­mio­nach wy­siadł z me­tra. Przed po­tęż­ną szkla­ną fa­sa­dą wio­dą­cą do wnę­trza hali dwor­co­wej po­czuł się jak wte­dy, gdy oj­ciec, pra­cow­nik śred­nie­go szcze­bla na ko­lei w ro­dzin­nym Char­le­vil­le-Mézi­?res, za­brał go do sie­bie. Ten je­den raz. Spa­ce­ro­wa­li po ma­szy­now­niach, oj­ciec po­ka­zy­wał mu za­byt­ko­we lo­ko­mo­ty­wy i te no­wo­cze­sne me­cha­ni­zmy ste­ru­ją­ce ro­gat­ka­mi, a na­wet za­pro­wa­dził do miej­sca, skąd za­po­wia­da­no od­jaz­dy i przy­jaz­dy po­cią­gów. Pra­wie po­czuł swo­ją dłoń gi­ną­cą w bez­piecz­nym uści­sku du­żej, cie­płej ręki ojca. Nie trze­ba było ni­cze­go się bać! Oj­ciec pa­no­wał nad wiel­ko­ścią wszyst­kie­go, nad ha­ła­sem i nad po­tęż­ny­mi, że­la­zny­mi stwo­ra­mi.

Te­raz we­ge­to­wał w ja­kimś bel­gij­skim domu star­ców, a Gare Mont­par­nas­se4 bu­dził nie­chcia­ne wspo­mnie­nia. Po­iry­to­wa­ny prze­gnał je, miał za­le­d­wie kil­ka mi­nut, by zdą­żyć. Po­ciąg TGV nr 8537 z Pa­ry­ża do Sa­int-Jean-Pied-de-Port od­cho­dził o dzie­sią­tej je­de­na­ście i obie­cy­wał po­ko­nać od­le­głość sze­ściu­set dzie­więć­dzie­się­ciu ki­lo­me­trów w pięć go­dzin i dzie­więć mi­nut, z za­le­d­wie jed­ną, szes­na­sto­mi­nu­to­wą prze­siad­ką, w Ba­jon­nie.

Zdą­żył w ostat­niej chwi­li. Z ulgą roz­siadł się w sza­rym, wy­god­nym fo­te­lu wa­go­nu pierw­szej kla­sy i pra­wie od razu po­czuł, jak po­ciąg za­czy­na żyć. Naj­pierw le­d­wo wy­czu­wal­ne drga­nia de­li­kat­nie re­zo­nu­ją­ce od pod­ło­gi, a po­tem krót­ki, nie­śmia­ły ruch do przo­du, któ­ry po za­le­d­wie kil­ku­na­stu se­kun­dach wci­snął go w fo­tel. Do­brze to znał. Gdy miesz­kał z ro­dzi­ca­mi w Char­le­vil­le-Mézi­?res po­cią­gi były na co dzień obec­ne w ich ży­ciu. Ko­lej za­pew­nia­ła ca­łej ro­dzi­nie pra­wie bez­płat­ne bi­le­ty na wszyst­kie po­łą­cze­nia, więc ko­rzy­sta­li, kie­dy się dało. W nie­dzie­le jeź­dzi­li na wy­ciecz­ki do Pa­ry­ża lub do bel­gij­skich mia­ste­czek na za­ku­py. Było ta­niej i skle­py dłu­żej otwar­te. Do­pie­ro jak wy­je­chał na stu­dia, prze­siadł się do sa­mo­cho­du. Cla­ire nie lu­bi­ła ko­lei ani ni­cze­go, co pu­blicz­ne.

- Sa­mo­chód to wol­ność - po­wta­rza­ła, a on jak za­wsze przy­zna­wał jej ra­cję.

Po­cią­giem jeź­dził już tyl­ko do ro­dzi­ców, co­raz rza­dziej, a po na­ro­dzi­nach Ve­ro­ni­que w za­sa­dzie prze­stał ich od­wie­dzać.

Było, co było - po­my­ślał, się­gnął po swój żół­ty Miam-miam-dodo en el Ca­mi­no Fran­cés: Sa­int-Jean-Pied-de-Port/San­tia­go de Com­po­ste­la/Fi­ster­ra... Po­gła­dził znisz­czo­ną okład­kę i otwo­rzył na chy­bił tra­fił. Etap czter­na­sty Fró­mi­sta - Car­rión de los Con­des (dzie­więt­na­ście ki­lo­me­trów). Ja pier­do­le, co ja wy­pra­wiam - po­my­ślał po raz nie wia­do­mo któ­ry.

Pa­trzył w okno na ucie­ka­ją­cy w za­wrot­nym tem­pie kra­jo­braz. Za kil­ka go­dzin po­ciąg po­ko­na sześć­set dzie­więć­dzie­siąt ki­lo­me­trów, do­wie­zie go do Sa­int-Jean-Pied-de-Port, skąd roz­pocz­nie swo­je po­nad sie­dem­set pięć­dzie­siąt. Pie­szo.

My­ślał o Ve­ro­ni­que, swo­jej ma­łej dziew­czyn­ce. Pie­go­wa­ta bu­zia, rude locz­ki i kle­ją­ce od cu­kier­ków ca­łu­sy... Te­raz włó­czy się po Eu­ro­pie z tym idio­tą Pau­lem, młod­szym od niej. I co on so­bie wy­obra­ża? Że dla nie­go ze­rwie ze wszyst­ki­mi kon­takt? Prze­cież nie musi wy­bie­rać, a gdy­by już... Nie, nie bę­dzie gdy­bał. Swo­je po­wie­dział. Wy­je­dzie na ja­kiś czas, Ve­ro­ni­que przej­rzy na oczy i wszyst­ko wró­ci do nor­my. An­dre do­brze mu po­ra­dził. Cla­ire oczy­wi­ście za­do­wo­lo­na. Jej za­wsze za­le­ża­ło na jed­nym, ta jej wol­ność. Do­bre okre­śle­nie dla speł­nia­nia swo­ich za­chcia­nek. W tym była naj­lep­sza! Tak jak te­raz, na­wet nie za­py­ta­ła: Leo, do­kąd?

Ro­zej­rzał się wo­kół. Był sam. Wy­brał wa­riant ci­che­go prze­dzia­łu i wła­śnie od­krył, że jest sam nie tyl­ko w po­cią­gu. Je­śli wcze­śniej od­czu­wał coś po­dob­ne­go, to nowe zle­ce­nia i ka­pry­sy Ve­ro­ni­que sku­tecz­nie to roz­pra­sza­ły. I te­raz nie uciek­nie już od tego.

Sa­int-Jean-Pied-de-Port oka­za­ło się mia­stecz­kiem, któ­re nie opar­ło się piel­grzym­ko­wej ko­mer­cji. Stra­ga­ny z pąt­ni­czy­mi ki­ja­mi, wi­sior­ka­mi z musz­la­mi świę­te­go Ja­ku­ba i ki­czo­wa­ty­mi fi­gur­ka­mi świę­tych gę­sto ob­sia­dły pra­wą stro­nę ulicz­ki aż do cen­trum. Mimo po­po­łu­dnia słoń­ce moc­no przy­grze­wa­ło. Po­my­ślał, że pro­fe­sjo­nal­ny eks­pe­dient w Le Prin­temps jed­nak nie prze­wi­dział wszyst­kie­go. Bę­dzie mu­siał ku­pić coś na gło­wę, ale to póź­niej.

Skie­ro­wał się na Pla­ce Char­les de Gaul­le do Ho­tel des Py­rénées. W Sa­int-Jean-Pied-de-Port to naj­lep­szy ad­res, lo­ka­li­za­cja i wa­run­ki lep­sze, niż moż­na by się spo­dzie­wać. Po­kój nie roz­cza­ro­wał - duży i ja­sny, z wy­god­nym po­dwój­nym łóż­kiem, luk­su­so­wą ła­zien­ką i oknem na ho­te­lo­wy ba­sen wy­ło­żo­ny nie­praw­do­po­dob­nie nie­bie­ski­mi ka­fla­mi w roz­gwiaz­dy. Wpraw­nie zlu­stro­wał po­miesz­cze­nie, po­sta­wił ple­cak na fo­te­lu sto­ją­cym przy oknie i po­my­ślał, że przy­jem­nie bę­dzie tu wró­cić. Te­raz chciał za­ła­twić pasz­port piel­grzy­ma - co za na­zwa - ku­pić coś na gło­wę i po­roz­glą­dać się po mia­stecz­ku.

Biu­ro ob­słu­gi piel­grzy­mów umiesz­czo­ne w sta­rym, ka­mien­nym bu­dyn­ku po­wi­ta­ło go chło­dem i trój­ką ocze­ku­ją­cych na pierw­sze pie­cząt­ki do pasz­por­tów. Dwie ko­bie­ty w ko­lo­ro­wych blu­zach z po­la­ru i siwy męż­czy­zna spo­koj­nie cze­ka­li na swo­ją ko­lej. Pod­cho­dzi­li do sto­li­ka, pod­sta­wia­li swo­je pasz­por­ty i wy­cho­dzi­li że­gna­ni zwy­cza­jo­wym - buen ca­mi­no. Leo nie miał jesz­cze pasz­por­tu i przez chwi­lę się za­sta­na­wiał, czy tu­taj go uzy­ska. Nie­po­trzeb­nie. Sie­dzą­ca nie­co z boku, siwa, ale mło­da ko­bie­ta w czar­nej, dłu­giej suk­ni i sza­rej ka­mi­zel­ce, uśmie­chem i ski­nie­niem ręki za­pro­si­ła go do sto­łu. Usiadł na se­le­dy­no­wym, pla­sti­ko­wym krze­śle i w mil­cze­niu cze­kał, co da­lej. Ko­bie­ta po­now­nie się uśmiech­nę­ła i roz­po­czę­ła pro­ce­du­rę. Py­ta­ła o dane per­so­nal­ne, ad­re­so­we, od­ręcz­nie wpi­sa­ła je do gru­bej księ­gi i na ko­niec spy­ta­ła o cel piel­grzym­ki. Uśmiech­nę­ła się, gdy po­wie­dział, że ma ocho­tę po­spa­ce­ro­wać i do­pre­cy­zo­wa­ła py­ta­nie - re­li­gij­ny, du­cho­wy czy tu­ry­stycz­ny?

Wy­brał "tu­ry­stycz­ny", za­pła­cił dwa euro i pod­sta­wił pasz­port do pod­stem­plo­wa­nia.

Na ko­niec po­da­ła mu ulot­kę z map­ką, z za­zna­czo­ną tra­są i ży­czy­ła: buen ca­mi­no. Wy­szedł na upał i da­lej się za­sta­na­wiał nad py­ta­niem o cel piel­grzym­ki.

Przy jed­nym z ulicz­nych stra­ga­nów ku­pił śmiesz­ny, sło­mia­ny ka­pe­lusz.

Ale cyrk - my­ślał i nie słu­chał sprze­daw­cy, któ­ry prze­ko­ny­wał, że do­brze chro­ni gło­wę i kark, a do tego jest prze­wiew­ny i twa­rzo­wy.

Przez ja­kiś czas spa­ce­ro­wał po wą­skich, ka­mien­nych ulicz­kach, aż do­tarł do bra­my Pu­er­ta de San­tia­go, któ­ra od wie­ków otwie­ra pierw­szy etap ca­mi­no. Wła­śnie mi­jał ją ja­kiś wie­ko­wy sta­ru­szek. Siwy i chu­dy, w ubra­niach, o któ­rych trud­no po­wie­dzieć, że są od­dy­cha­ją­ce, pod­pie­rał się drew­nia­nym ko­stu­rem. Wy­raź­nie zmę­czo­ny szedł wol­no, aż znik­nął za za­krę­tem. Ju­tro - po­my­ślał Leo i ru­szył w stro­nę ho­te­lu.

Bar­ba­ra: z Ka­li­sza do Ron­ce­sval­les

Do piel­grzym­ki przy­go­to­wa­ła się w trzy dni. Pierw­sza eks­cy­ta­cja za­mie­ni­ła się w nie­pew­ność, a po­tem w strach. Nie zna ję­zy­ka, nie by­wa­ła z gra­ni­cą, ani na­wet nie ko­rzy­sta­ła z ho­te­li. Czu­ła się pro­win­cjo­nal­na, nie­oby­ta, a jed­nak ja­kaś siła pcha­ła ją przo­du. Prze­ga­nia­ła na­tręt­ne oba­wy i nie­spo­koj­ne my­śli prze­ko­na­niem, że zwy­kli lu­dzie też po­dró­żu­ją po świe­cie, więc i ona da radę! Dzia­ła­ła jak w tran­sie. Czu­ła w so­bie ener­gię, któ­ra wy­peł­nia­ła pust­kę, da­wa­ła siłę i na­dzie­ję. Żyła!

Wy­bra­ła dro­gę fran­cu­ską. Lata temu czy­ta­ła o niej mat­ce w Piel­grzy­mie, a te­raz sama ją prze­mie­rzy, zo­ba­czy, po­czu­je, do­tknie jej sen­su. Opo­wiem ci, jak tam jest na­praw­dę - obie­cy­wa­ła w my­ślach. Pie­szo wy­ru­szy z Hisz­pa­nii, omi­nie naj­trud­niej­szy fran­cu­ski od­ci­nek po Pi­re­ne­jach i za­cznie od Ron­ce­sval­les. Do­je­dzie tam sa­mo­cho­dem i za­par­ku­je go przy klasz­to­rze.

Za­ku­py zo­sta­wi­ła na ko­niec, przy­naj­mniej z tym nie po­win­no być pro­ble­mów. Na pod­sta­wie rad in­ter­ne­to­wych piel­grzy­mów przy­go­to­wa­ła li­stę po­trzeb­nych rze­czy.

Naj­waż­niej­sze to wie­dzieć, cze­go się chce - my­śla­ła, za­trzy­mu­jąc sa­mo­chód na par­kin­gu przed tu­ry­stycz­nym hi­per­mar­ke­tem.

Przy­wi­ta­ły ją ob­szer­ne bok­sy or­ga­ni­zo­wa­ne przez alej­ki z dro­go­wska­za­mi do po­szcze­gól­nych dzia­łów - kem­ping, tu­ry­sty­ka gór­ska, węd­kar­stwo, że­glar­stwo, trek­king i Bóg je­den wie, co jesz­cze...

- O, mat­ko! - Roz­glą­da­ła się bez­rad­nie.

Grzecz­ne:

- Mogę w czymś po­móc? - było jak rzu­co­ne koło ra­tun­ko­we. Głos na­le­żał do wy­so­kie­go, chu­de­go ru­dziel­ca z pie­go­wa­ty­mi rę­ka­mi i bia­łą skó­rą. Po­lu­bi­ła go od razu.

- Szu­kam dzia­łu piel­grzym­ka - od­po­wie­dzia­ła - naj­le­piej w Hisz­pa­nii.

Ru­dzie­lec się uśmiech­nął.

- Dłu­gi spa­cer przed pa­nią.

Spoj­rzał na li­stę i za­pro­wa­dził ją do dzia­łu tu­ry­sty­ka kra­jo­znaw­cza.

- Damy radę. - Uśmiech­nął się, a Bar­ba­ra mu uwie­rzy­ła.

Po­tem było oglą­da­nie, przy­miar­ki i wy­wo­dy ru­dziel­ca - ple­cak ko­niecz­nie z pa­sem na bio­drach, buty co naj­mniej o nu­mer więk­sze, śpi­wór - z izo­la­cją od spodu... jesz­cze la­tar­ka i ap­tecz­ka. I oczy­wi­ście ubra­nia. Pra­wie wszyst­kie nowe, bo z wła­snej sza­fy nic się nada­wa­ło. W ma­mi­nej wy­pa­trzy­ła nie­uży­wa­ną cie­płą, nie­bie­ską blu­zę z kap­tu­rem, któ­ryś świą­tecz­ny pre­zent. Szyb­ko­sch­ną­cy ręcz­nik wiel­ko­ści i gru­bo­ści chust­ki do nosa naj­pierw wpra­wił w osłu­pie­nie, a po­tem roz­śmie­szył. Ale... do­brze, niech bę­dzie!

- W tak da­le­kiej tra­sie war­to mieć jed­no­oso­bo­wy, lek­ki na­miot - prze­ko­ny­wał Rudy. Po­tem po­ma­gał za­pa­ko­wać się ze wszyst­kim, przez cały czas udzie­lał do­brych rad, a na ko­niec ży­czył wia­tru w ple­cy.

Dam radę, je­stem świet­nie przy­go­to­wa­na - po­my­śla­ła i pra­wie w to uwie­rzy­ła.

Dzień przed wy­jaz­dem za­trosz­czy­ła się o dom. Ro­śli­ny w jed­nym po­ko­ju i pani He­len­ka, są­siad­ka z domu obok - za­ła­twi­ły spra­wę. Ga­da­tli­wa i cie­kaw­ska za­le­wa­ła Bar­ba­rę po­to­kiem współ­czu­ją­cych słów, po­tem wy­py­ty­wa­ła o wy­jazd, ale in­for­ma­cja - urlop - mu­sia­ła jej wy­star­czyć.

Gdy wszyst­ko usta­li­ły, z ulgą za­mknę­ła za nią drzwi i wró­ci­ła do przy­go­to­wań. Rze­czy do ple­ca­ka pię­trzy­ły się na łóż­ku. Wie­dzia­ła, że za­pa­ku­je nie wię­cej niż po­ło­wę z na­szy­ko­wa­nych, ale jak wy­brać? Przy­da­ły się rady ru­dziel­ca, po­sor­to­wa­ła kup­ki: na dzień, do spa­nia, ko­sme­ty­ki, le­kar­stwa, pe­le­ry­na i la­tar­ka. I za­pa­so­we buty. Po­tem odło­ży­ła wszyst­ko to, co nie wy­da­wa­ło się nie­zbęd­ne, i za­bra­ła się do pa­ko­wa­nia. Na dno ple­ca­ka wło­ży­ła to, co rza­dziej uży­wa­ne, na wierz­chu rze­czy po­trzeb­ne na bie­żą­co. I jesz­cze mała ner­ka - na te­le­fon, do­ku­men­ty i bu­tel­kę wody. Myśl o ju­trze to­wa­rzy­szy­ła każ­dej czyn­no­ści. Wy­wo­ły­wa­ła szyb­sze bi­cie ser­ca, a wie­czo­rem nie po­zwa­la­ła po­wie­kom za­kryć oczu. Prze­wra­ca­ła się z boku na bok. W my­ślach pocz­tów­ko­we wi­docz­ki gi­nę­ły pod na­po­rem sa­mo­cho­do­wych stłu­czek i sa­mot­ne­go błą­ka­nia w gó­rach.

Prze­cież mi po­mo­żesz - skie­ro­wa­ła myśl do mat­ki, nim w koń­cu li­to­ści­wy sen po­da­ro­wał jej krót­ki od­po­czy­nek.

Wy­szła z domu i po­wo­li za­mknę­ła drzwi. Za­bra­kło iry­tu­ją­ce­go - jedź ostroż­nie - któ­re sły­sza­ła za każ­dym ra­zem, gdy się­ga­ła po klu­czy­ki, ale od­po­wie­dzia­ła jak za­wsze - do­brze, do­brze, będę uwa­żać!

W sa­mo­cho­dzie po­czu­ła gę­sią skór­kę, su­chość w ustach i wca­le nie­lek­ki dreszcz. Dwa ty­sią­ce dwie­ście czter­dzie­ści dwa ki­lo­me­try przez Eu­ro­pę! Ru­chem klu­czy­ka przy­wo­ła­ła szum sil­ni­ka i ha­sło: kie­ruj się na po­łu­dnio­wy za­chód. Do­brze zna­ne rze­czy po­mo­gły uspo­ko­ić od­dech.

Po­dróż mi­ja­ła szyb­ko. Słu­cha­ła mu­zy­ki, ale przede wszyst­kim wspo­mi­na­ła mat­kę, jej ży­cie, swo­je ży­cie.

Czy by­łaś szczę­śli­wa, mamo? Choć tro­chę? - za­sta­na­wia­ła się.

Ob­ra­zy cią­głych kłót­ni mię­dzy ro­dzi­ca­mi i na­stę­pu­ją­cych po nich ci­chych dni nie po­zo­sta­wia­ły złu­dzeń. Nie wie­dzia­ła, co gor­sze - mat­czy­ne pre­ten­sje i wy­bu­chy zło­ści o wszyst­ko i o nic czy dni mar­twej ci­szy. Nie­ustan­ne na­pię­cie, zim­ne świę­ta, okrop­ne pre­zen­ty. Ale cza­sem chcie­li, na­praw­dę się sta­ra­li. Mat­ka gra­ła ojcu ulu­bio­ne ka­wał­ki na pia­ni­nie, a on przy­no­sił jej kwia­ty, za­wsze czer­wo­ne róże.

- Dla mo­jej kró­lo­wej - mó­wił.

- Nie­po­trzeb­nie wy­da­jesz pie­nią­dze - od­po­wia­da­ła, ale uśmie­cha­ła się tak pięk­nie!

Po­tem, gdy oj­ciec umarł, oka­za­ło się, że dłu­go cho­ro­wał, nie le­czył się i nie po­wie­dział im ani sło­wa. Nie wie­dzia­ły, dla­cze­go i do­kąd wy­cho­dzi, skąd to mil­cze­nie, za­my­ka­nie u sie­bie w po­ko­ju... Więc żal i pre­ten­sje.

Umarł na scho­dach przed do­mem, jak wra­cał z pu­stym wia­drem ze śmiet­ni­ka.

Jego śmierć zmie­ni­ła wszyst­ko. Część mat­ki umar­ła ra­zem z nim - uci­chła, zo­bo­jęt­nia­ła i prze­sta­ła grać na pia­ni­nie. Do­pó­ki mo­gła, cho­dzi­ła na cmen­tarz. Tam pła­ka­ła... może z żalu, może z tę­sk­no­ty. A ona, Ba­sia? - czu­ła się zdra­dzo­na przez ojca. Chcia­ła móc się nim zaj­mo­wać, ro­bić mu sok z bu­ra­ków, żeby wie­dział, jak bar­dzo go ko­cha. A tak? Ni­g­dy mu o tym nie po­wie­dzia­ła. W domu nie mó­wi­ło się ta­kich rze­czy.

Po­tem za­cho­ro­wa­ła mat­ka. Była skrę­po­wa­na swo­ją cho­ro­bą, wsty­dzi­ła się i sta­ra­ła ni­ko­go nie an­ga­żo­wać. A ona, je­dy­na cór­ka, skwa­pli­wie to wy­ko­rzy­sty­wa­ła - jak nie chcesz, to nie... sko­ro tak wo­lisz... do­brze, pój­dę do sie­bie...

I zo­sta­wia­ła ją z ra­diem.

Mi­ja­ła gra­ni­ce, pra­wie ich nie za­uwa­ża­jąc. Nie czu­ła zmę­cze­nia, tyl­ko to na­pię­cie. Bała się wszyst­kie­go! Na­wet ko­niecz­ność tan­ko­wa­nia. Za­trzy­ma­ła się przy sta­cji ben­zy­no­wej, ale nim pod­je­cha­ła sa­mo­cho­dem pod dys­try­bu­tor, naj­pierw przyj­rza­ła się "na su­cho". Sa­mo­ob­słu­go­we prze­ra­ża­ły, ale te nor­mal­ne dzia­ła­ły tak jak wszę­dzie. Ufff...

Pierw­szą noc spę­dzi­ła we Fran­cji, w przy­droż­nym mo­te­lu, w oko­li­cach Metz. Mały, urzą­dzo­ny w wiej­skim sty­lu da­wał po­czu­cie swoj­sko­ści. Ciem­no­skó­ry re­cep­cjo­ni­sta po zdaw­ko­wym po­wi­ta­niu uniósł wska­zu­ją­cy pa­lec do góry z za­py­ta­niem:

- Une? - Gdy ski­nę­ła gło­wą, po­dał klucz i wska­zał na cy­fer­bla­cie ze­ga­ra sió­dem­kę z in­for­ma­cją. - Pe­tit déjeu­ner.

W po­ko­ju ode­tchnę­ła z ulgą.

- Nie­źle so­bie ra­dzę. - Uśmiech­nę­ła się, a po­tem za­pa­dła w głę­bo­ki, wol­ny od ob­ra­zów sen.

Ran­kiem re­cep­cjo­ni­sta oka­zał się rów­nież kel­ne­rem. Zie­wa­jąc, z nie­świe­żym od­de­chem, po­dał małą fi­li­żan­kę kawy z jesz­cze mniej­szym ro­ga­li­kiem. Szyb­ko upo­ra­ła się ze śnia­da­niem, któ­re tyl­ko wzmo­gło głód. Wy­szła, nie mó­wiąc do wi­dze­nia. Nie było komu.

Przed wy­jaz­dem usta­wi­ła na­wi­ga­cję na Bor­de­aux.

Stam­tąd za­le­d­wie nie­ca­łe dwie­ście ki­lo­me­trów. - Uśmiech­nę­ła się w my­ślach. - Już bli­sko.

Po­dróż za­czę­ła dłu­gim ob­jaz­dem re­mon­to­wa­nej dro­gi, a po­tem były ko­lej­ne. Je­cha­ła cały dzień z krót­ki­mi prze­rwa­mi na przy­droż­nych po­sto­jach. Pod sa­mym Bor­de­aux zmę­czo­na i głod­na już nie ufa­ła sa­mej so­bie. Je­cha­ła ostroż­nie, mia­ła wszyst­kie­go dość, gdy nie­spo­dzie­wa­ne - za dwie­ście me­trów skręć w pra­wo - ka­za­ło zwol­nić jesz­cze bar­dziej. Pra­wo to była wą­ska dro­ga pro­wa­dzą­cą w głąb lasu.

Po­mył­ka - po­my­śla­ła, ale po­now­ne: skręć w pra­wo za­nie­po­ko­iło, a po trze­cim - zje­cha­ła.

Wą­ska, wy­bo­ista i oto­czo­na gę­stym la­sem dro­ga unie­moż­li­wia­ła ruch dwu­stron­ny, wy­da­wa­ła się nie mieć koń­ca, a jej bez­kres spra­wiał wra­że­nie, że las ją po­chła­nia.

Jak czar­na dziu­ra - my­śla­ła, kur­czo­wo ści­ska­jąc kie­row­ni­cę.

Nie­po­kój na­ra­stał wraz z mi­ja­ny­mi ki­lo­me­tra­mi - prze­cież, do cho­le­ry, to musi do­kądś pro­wa­dzić! - pró­bo­wa­ła uspo­ka­jać samą sie­bie. Do­brze zna­ne - kie­ruj się na pół­noc­ny za­chód - spra­wi­ło, że po­czu­ła, jak za­le­wa ją fala zło­ści.

- Za­mknij się - wark­nę­ła. - Po­trze­bu­ję noc­le­gu, a nie gów­nia­nych rad.

Spoj­rza­ła na ze­ga­rek. Nie­po­trzeb­nie, zbli­ża­ła się pół­noc. Je­cha­ła nie­skoń­cze­nie dłu­go, nim zo­ba­czy­ła w od­da­li mi­go­czą­ce świa­tła.

- O mój Boże, mamo, na­resz­cie! Tam musi ktoś być, dzię­ki ci, Pa­nie, dzię­ki - szep­ta­ła raz po raz prze­peł­nio­na na­dzie­ją.

Po le­wej zo­ba­czy­ła sze­ro­ko otwar­tą bra­mą z du­żym, neo­no­wo­błę­kit­nym na­pi­sem: CAM­PING. Wje­cha­ła na roz­le­gły dzie­dzi­niec z rzad­ka po­ro­śnię­ty wy­so­ki­mi so­sna­mi. Drżą­ce w po­dmu­chach wia­tru cie­nie drzew spra­wi­ły, że jesz­cze chwi­lę zo­sta­ła w sa­mo­cho­dzie. Pa­trzy­ła na znaj­du­ją­cy się w od­le­gło­ści kil­ku­na­stu me­trów roz­le­gły bu­dy­nek z pół­okrą­głym, mu­ro­wa­nym ta­ra­sem pod­par­tym ko­lum­na­mi. Wy­so­kie, oświe­tlo­ne okna były jak la­tar­nie. Wes­tchnę­ła cięż­ko, się­gnę­ła po te­le­fon i ru­szy­ła w kie­run­ku bu­dyn­ku. Ni­ski­mi scho­da­mi we­szła na ta­ras. Nie­pew­na, co da­lej, za­trzy­ma­ła się, te­le­fon wsu­nę­ła do kie­sze­ni, a spo­co­ne i drżą­ce dło­nie wy­tar­ła w spodnie.

Po pra­wej stro­nie ta­ra­su na roz­le­głej po­la­nie wy­dzie­lo­no sze­reg miejsc pod na­mio­ty lub wozy kem­pin­go­we. Sta­ły rzę­dem, każ­de w kształ­cie li­te­ry U ogro­dzo­ne sta­ran­nie ufor­mo­wa­nym ży­wo­pło­tem z buksz­pa­no­wych krze­wów.

- Dla­cze­go, do cho­le­ry, ni­ko­go tu nie ma? Pew­nie do­pie­ro się przy­go­to­wu­ją do otwar­cia... - usi­ło­wa­ła uspo­ko­ić samą sie­bie.

Buksz­pa­no­we po­ko­je, po­dob­nie jak ta­ras, ukła­da­ły się w łuk, a ostat­nie gi­nę­ły w ciem­no­ściach. Na lewo sto­ły z krze­sła­mi i ław­ki. Nie­któ­re scho­wa­ne w ażu­ro­wych al­ta­nach, inne po­śród drzew.

- Halo - za­wo­ła­ła. - Jest tu kto? - Od­po­wie­dzia­ła jej ci­sza.

- Halo, halo! - pró­bo­wa­ła jesz­cze raz, kur­czo­wo ści­ska­jąc te­le­fon. - Halo!

Nikt nie od­po­wia­dał. Po­de­szła do drzwi wej­ścio­wych i lek­ko je pchnę­ła. Otwo­rzy­ły się i po­ka­za­ły ja­sno oświe­tlo­ne wnę­trze bu­dyn­ku. Po­dob­nie jak plac urzą­dzo­ne było sy­me­trycz­nie. Na pra­wo część sa­ni­tar­na: rząd to­a­let, obok umy­wal­ki - każ­da z lu­strem i wie­sza­ka­mi na ręcz­ni­ki, nie­co da­lej prysz­ni­ce. Otwar­te drzwi jed­nej z ka­bin po­ka­za­ły gra­na­to­wą ko­sme­tycz­kę i wie­szak z bia­łym ręcz­ni­kiem wy­koń­czo­nym frędz­la­mi. Lśnią­ce, ja­sno­sza­re ka­fle pod­kre­śla­ły zim­ną biel ścian i ele­ganc­ką bez­oso­bo­wość tego miej­sca.

Wró­ci­ła do drzwi i skie­ro­wa­ła się w lewo. Ko­ry­tarz był dość sze­ro­ki, z kil­kor­giem drzwi po jed­nej stro­nie. Na pierw­szych do­strze­gła wi­zy­tów­kę z na­pi­sem bu­re­au. Za­pu­ka­ła raz i dru­gi, ale nie do­cze­ka­ła się od­po­wie­dzi. Po chwi­li nie­pew­nie na­ci­snę­ła klam­kę. Drzwi ustą­pi­ły i uka­za­ły pro­ste biur­ko z mo­ni­to­rem kom­pu­te­ra, na któ­rym nie­stru­dze­nie szy­bo­wa­ły ku gó­rze ko­lo­ro­we bań­ki wy­ga­sza­cza. Obok le­ża­ły sta­ran­nie uło­żo­ne pa­pie­ry i ku­bek z dłu­go­pi­sa­mi. Przy biur­ku nie­co od­su­nię­ty sza­ry, pół­okrą­gły ta­pi­ce­ro­wa­ny fo­tel, a dwa ko­lej­ne - przy nie­du­żym sto­li­ku pod oknem.

Po­czu­ła czy­jąś obec­ność oraz jak pod­no­szą się jej wło­ski na przed­ra­mio­nach. Po­wo­li wy­co­fa­ła się ty­łem i ple­ca­mi pchnę­ła drzwi. Bie­giem wró­ci­ła na ta­ras, w kil­ku kro­kach ze­sko­czy­ła ze scho­dów. Tuż za nimi za­ha­czy­ła sto­pą o wy­sta­ją­cy ko­rzeń i ru­nę­ła przed sie­bie. Po­czu­ła, jak te­le­fon wy­su­wa się z dło­ni i szy­bu­je do przo­du. Pod­nio­sła się i za­czę­ła go szu­kać. Wi­dzia­ła je­dy­nie ma­ja­czą­ce, nie­wy­raź­ne kształ­ty ka­mie­ni i ni­sko przy­cię­tych pni.

- O mat­ko, mat­ko prze­naj­święt­sza - szep­ta­ła. - Nie mam szans, o Boże, po­móż mi...

Kuc­nę­ła, po­chy­li­ła się do przo­du i na czwo­ra­kach ma­ca­jąc dłoń­mi po zie­mi, po­su­wa­ła się do przo­du. Igno­ro­wa­ła ukłu­cia twar­dych so­sno­wych igieł i ostrych ka­my­ków, a gdy w koń­cu po­czu­ła gład­ką obec­ność, chwy­ci­ła moc­no, pra­wie nie wie­rząc, że ja­kimś cu­dem się uda­ło.

Wsia­dła do sa­mo­cho­du i pa­trzy­ła w czar­ną cze­luść otwar­tych wrót kem­pin­gu lek­ko roz­pro­szo­ną zim­nym świa­tłem neo­nu. Nie umia­ła zde­cy­do­wać, co prze­ra­ża bar­dziej, to tu czy to tam. Po­li­czy­ła od stu do jed­ne­go i gdy tyl­ko uda­ło się jako tako ze­brać my­śli, po­wie­dzia­ła:

- To tyl­ko kem­ping, z któ­re­go ktoś wy­szedł - prze­ko­na­ła samą sie­bie. - Pu­sty kem­ping, nic wię­cej, nic wię­cej...

Wzię­ła głę­bo­ki wdech, zde­cy­do­wa­nie wje­cha­ła sa­mo­cho­dem w pierw­szy buksz­pa­no­wy po­kój i wy­ję­ła z ba­gaż­ni­ka swój szyb­ki, jed­no­oso­bo­wy na­miot.

Lin­ki się plą­ta­ły, było ich za dużo, a płach­ty na­mio­tu ni­jak nie chcia­ły przy­brać for­my trój­kąt­ne­go dom­ku. Zre­zy­gno­wa­ła po kil­ku­na­stu mi­nu­tach. Za­ło­ży­ła nie­bie­ską blu­zę mat­ki. Śpi­wór wsu­nę­ła na pod­ło­gę nie­roz­ło­żo­ne­go na­mio­tu i wczoł­ga­ła się tak, by gło­wę mieć na ze­wnątrz. Nad sobą zo­ba­czy­ła oce­an usła­ny mi­liar­da­mi gwiazd. Po­ru­szył ją swo­im bez­kre­snym pięk­nem, spra­wił, że strach nie­co ze­lżał. Pa­trzy­ła w nie­bo, aż po­ję­ła, że nie musi wszyst­kie­go ro­zu­mieć. Jest tu, w le­sie, w miej­scu, któ­re­go być może nie ma na żad­nej ma­pie, ale prze­cież jest tu­taj. Po­czu­ła, że jest, jak ma być.

Z ja­kie­goś po­wo­du do­tar­łam tu­taj - my­śla­ła - a sko­ro tak, to niech się dzie­je, zga­dzam się...

Strach ze­lżał, zo­sta­ło uczu­cie nie­zwy­kło­ści. Od­dy­cha­ła spo­koj­nie, cze­ka­jąc na sen lub to, co ma być. Nie­bo wy­da­wa­ło się być bli­żej i bli­żej, pra­wie na wy­cią­gnię­cie ręki, a gwiaz­dy jak to gwiaz­dy, jed­ne świe­ci­ły pew­nym bla­skiem, a inne le­d­wie mi­go­ta­ły, jak­by do­pie­ro tu do­tar­ły i wła­śnie za­czy­na­ły swój pod­nieb­ny byt.

- Je­steś jed­ną z nich, mamo? - Czu­le po­gła­dzi­ła rę­kaw nie­bie­skiej blu­zy.

Ra­nek był mgli­sty, sza­ry i chłod­ny, okna bu­dyn­ku świe­ci­ły na­dal. W po­śpie­chu, byle jak wrzu­ci­ła do ba­gaż­ni­ka nie­zło­żo­ny na­miot. Do­pie­ro te­raz zo­ba­czy­ła dziu­rę w spodniach na ko­la­nie i brud­ne od pia­chu i krwi dło­nie. Już przy au­cie ro­zej­rza­ła się jesz­cze raz w na­dziei, że ktoś jed­nak się po­ja­wi. Mgła roz­my­wa­ła kon­tu­ry bu­dyn­ku, przez co wy­da­wał się jesz­cze bar­dziej nie z tego świa­ta.

To ja­kieś cho­ler­ne wid­mo, nie kem­ping - po­my­śla­ła, ale szyb­ko zbesz­ta­ła samą sie­bie. I żeby udo­wod­nić, że nie ma tu nic nie­zwy­kłe­go, wró­ci­ła i w szpa­rę pod drzwia­mi po­ko­ju z na­pi­sem biu­ro wsu­nę­ła dzie­sięć euro. Zi­gno­ro­wa­ła rząd umy­wa­lek i po­spiesz­nie wró­ci­ła do auta. Nie­cier­pli­wie prze­krę­ci­ła klu­czyk, a do­brze zna­ny szum sil­ni­ka spra­wił, że ode­tchnę­ła z ulgą.

Le­śna dro­ga po­wo­li za­mie­ni­ła się w gór­ski trakt. Po­ja­wi­ły się za­krę­ty, któ­re two­rzy­ły co­raz cia­śniej­sze ser­pen­ty­ny. Po ich bo­kach wy­ra­sta­ły pio­no­we ska­ły po­kry­te mchem i siat­ka­mi w ko­lo­rze moro. Je­cha­ła co­raz wol­niej, sta­ra­jąc się nie pa­trzeć wstecz i mo­dląc się, by nie wy­je­chał nikt z na­prze­ciw­ka. Przed po­łu­dniem kra­jo­braz zła­god­niał. Po­je­dyn­cze domy z ka­mie­nia łą­czy­ły się w uro­kli­we - jak z re­kla­mo­wych pro­spek­tów - mia­stecz­ka. Na ryn­kach i ulicz­nych chod­ni­kach ka­fej­ki wa­bi­ły za­pa­chem świe­żo pa­rzo­nej kawy. Za­trzy­ma­ła się przy jed­nej z nich. Sto­li­ki z wi­kli­ny mia­ły szkla­ne bla­ty, a duże fo­te­le za­pew­nia­ły wy­go­dę dzię­ki po­dusz­kom w ko­lo­ro­we pasy, ta­kie same jak na da­ją­cej cień mar­ki­zie.

Zu­peł­nie ina­czej niż w tej cmen­tar­nej z blusz­czem - po­my­śla­ła, a po­tem nie mo­gła uwie­rzyć, że od wy­jaz­du z domu mi­nę­ły za­le­d­wie dwa dni.

Lek­ki wiatr pod­kre­ślał let­nią at­mos­fe­rę. Bar­ba­ra za­mó­wi­ła śnia­da­nie i po­sta­no­wi­ła nie zwra­cać uwa­gi na zdzi­wio­ną minę kel­ne­ra. Cze­ka­jąc na po­si­łek, sko­rzy­sta­ła z ła­zien­ki, umy­ła zęby, ręce i uśmiech­nę­ła się do od­bi­cia w lu­strze. Tym ra­zem obok so­lid­nej fi­li­żan­ki z kawą były ro­ga­li­ki, bia­łe pie­czy­wo, ma­sło, miód i ze­staw dże­mów. I duża szklan­ka soku. Zja­dła wszyst­ko. Wró­ci­ło wspo­mnie­nie dzi­siej­szej nocy. Po­my­śla­ła o mat­ce - po­mo­głaś mi.

Po­czu­ła się pew­niej. W ka­fej­ce oprócz niej był star­szy męż­czy­zna ubra­ny w ja­sne lnia­ne spodnie i taką samą ko­szu­lę z krót­kim rę­ka­wem. La­skę oparł o fo­tel obok, a na sie­dze­niu po­ło­żył bia­ły kasz­kiet z dasz­kiem. Po­pi­jał dru­gą kawę. Czy­tał sze­ro­ko roz­ło­żo­ną ga­ze­tę i po każ­dym łyku prze­cie­rał dło­nią siwe, gę­ste wąsy. Przy­glą­da­ła mu się ukrad­kiem.

Jak kadr z fran­cu­skie­go fil­mu... - my­śla­ła, uśmie­cha­jąc się do sie­bie.

Męż­czy­zna za­uwa­żył uśmiech i od­po­wie­dział po­waż­nym ski­nie­niem gło­wy. Wy­cho­dząc, po­ma­cha­ła mu ręką. Po­czu­ła, że nie jest sama.

Je­cha­ła po­wo­li. Wie­dzia­ła, że jest bli­sko, ale po­ja­wie­nie się przy­droż­nej ta­bli­cy z na­pi­sem Ron­ce­sval­les za­sko­czy­ło i tak. Po­czu­ła do­brze zna­ny ga­lop ser­ca i przy­pływ ener­gii. Wy­bo­ista ulicz­ka za­pro­wa­dzi­ła pod mury ko­ścio­ła z cio­sa­ne­go żół­to­kre­mo­we­go ka­mie­nia, któ­ry roz­ta­czał głę­bo­ki cień i siłę nie­zmien­no­ści. Z nie­do­wie­rza­niem, że jed­nak tu do­tar­ła, przy­glą­da­ła się wszyst­kie­mu. Do­pie­ro nie­cier­pli­wy klak­son z tyłu zmu­sił ją do dzia­ła­nia. Ru­szy­ła z wol­na i po kil­ku­dzie­się­ciu me­trach skrę­ci­ła w roz­le­gły, pra­wie pu­sty przy­klasz­tor­ny dzie­dzi­niec. Wy­sia­dła z sa­mo­cho­du i da­lej nie do­wie­rza­jąc, że to dzie­je się na­praw­dę, skie­ro­wa­ła się ku wy­so­kiej bra­mie z cio­sa­ne­go ka­mie­nia.

Po­wi­tał ją mrok, chłód i za­pach cze­goś nie­okre­ślo­ne­go. Po­my­śla­ła, że tak pach­nie czas za­mknię­ty na wie­ki w tych mu­rach. Z wy­so­kie­go, wą­skie­go okna są­czy­ła się smu­ga świa­tła, któ­ra ni­czym bło­go­sła­wień­stwo spły­wa­ła na po­chy­lo­ną nad bla­tem ciem­ne­go sto­łu za­kon­ni­cę.

[...]

Pozostało jeszcze 90% treści tej książki.

3 Prin­temps Haus­smann - kul­to­wy, luk­su­so­wy dom to­wa­ro­wy za­ło­żo­ny w 1865 roku, po­ło­żo­ny w 9. dziel­ni­cy Pa­ry­ża.

4 Gare Mont­par­nas­se - je­den z głów­nych dwor­ców Pa­ry­ża, usy­tu­owa­ny na le­wym brze­gu Se­kwa­ny, na gra­ni­cy 14. i 15. Dziel­ni­cy.