AKT I

W domu Madhava. - Madhav, Lekarz.

Zanim się zjawił, nie zależało mi na tem; było mi tak swobodnie. Ale teraz, skoro przybył, niebiosa wiedzą skąd, jego ja ukochane przepełnia mi serce; kiedy pójdzie, dom mój przestanie być domem. Lekarzu, czy sądzicie - Skoro w gwiazdach i chmurach pisane mu żyć, będzie żył długo. Ale wedle tego, co powiadają księgi lekarskie, zdaje się - Wielki Boże! Cóż? Uczeni twierdzą: "Żółć, czy też udar mózgowy, katar czy podagra, wszystko jednako się rodzi". Dajcie spokój, nie zawracajcie mi głowy waszemi księgami. Zwiększacie tylko mą bojaźń. Powiedzcie lepiej co robić. Należy jaknajstaranniej pielęgnować chorego. Słusznie, ale powiedzcie mi w jaki sposób. Już wspomniałem. Nie śmie opuścić pokoju. Biedne dziecko! Gdy pomyślę, że przez cały dzień będzie ślęczeć - Cóż innego możecie uczynić? Mgła jesienna i słońce, oto niebezpieczeństwo dla małego chłopaka. Wszak nauczyły mnie księgi: "Jeśli sapiesz lub mdlejesz, masz żółtaczkę, wysypkę, lub oczy przyćmione"... Proszę, osławcie to! Więc zamknąć biedaczka? Czyż niema innego sposobu leczenia? Niema - "bo gdy wiatr wieje, a słońce"... Cóż pomoże mi teraz "gdy tak, owak i siak"? Mówcie do rzeczy. Cóż robić? Wasz sposób jest bardzo przykry dla biednego chłopaka. Amal przecie tak spokojnie znosi chorobę. Serce mi pęka, ilekroć zadrży, biorąc wasze lekarstwo. Im więcej drży, tem pewniejszy skutek. Wszak zauważył już mądry Czyabana: "Lekarstwa i dobre rady: najlepsze są, które najgorzej smakują". Ach tak! Muszę już odejść. Ojej, do kroćset, w sam raz przybywa ojczulek. Ale, ale, nie kąsam przecie. Jesteś diabłem, który dzieciom głowę zawraca. Nie jesteś dzieckiem i w domu twym niema dzieci. Więc nie wiesz jeszcze, że u mnie chowa się synek malutki? Nie pamiętasz, że żona moja pragnęła, byśmy sobie dziecko przybrali? Stara to historja, której nawet słuchać nie chciałeś. Przypominasz sobie pewnie, z jakim trudem zgarniałem zawsze przebrzydłe pieniądze. A oto, ni stąd, ni zowąd, miał się zjawić przybłęda, by przetrwonić mozolnie uciułany, luby grosz. Znienawidziłem tę myśl. Ale ten chłopak tak jakoś dziwnie przytulił się do mego serca... Taki to więc ból! Puszczasz dla niego pieniądze, a brzęczące wesołki cieszą się swą wędrówką. Przedtem gnała mnie tylko namiętność. Nie mogłem poprostu inaczej, musiałem pracować za grosz. Odkąd trudzę się dla dziecka, radość sprawia mi praca; ot, matka, która je żywi. Dziwne powiadasz mi rzeczy. A gdzie znalazłeś chłopaka? Jest to synek męża, który był druhem przysiężnym mej żony i pochodził z tej samej wsi, co i ona. Matkę stracił jeszcze jako dziecię małe, a niedawno odumarł go także ojciec. Biedaczek! tembardziej mnie potrzebuje. Lekarz mówi, że wszystkie wnętrzności w jego ciałku szamocą się i że niema wiele nadziei, by go utrzymać przy życiu. Istnieje dlań tylko jedna możliwość ratunku: należy go strzedz przed słońcem i wiatrem jesiennym. Dlatego przerażasz mnie co się zowie! Doprawdy, zabawa taka nie przystoi twym latom. Wabić dzieci na wolne powietrze! Boże, chroń moją duszę! Więc jestem równie szkodliwy jak wiatr jesienny i słońce? Ależ przyjacielu! Znam także inną zabawę. Wiem, jak się dziatki przytrzymuje w pokoju. Wieczorem po skończonej robocie, przyjdę i zaprzyjaźnię się z dzieciakiem. Oho! To ty Amal? Nie wolno mi wyjść z dworka? Ani na chwilę? Nie, nie kochanie! Patrz, tam gdzie ciotka soczewicę w młynku miele, siedzi wiewiórka, ogon podnosi, maciupeńkiemi rączkami ziarnka zbiera i rozgryza je. Nie wolno mi tam pobiedz? Nie, kochanie, nie! Chciałbym być wiewiórką. Skakałbym po drzewach i cieszyłbym się bardzo. Wujaszku, czemu nie chcesz, bym tam pobiegł? Lekarz mówi, że zabawa na dworze może ci zaszkodzić. Skąd lekarz wie o tem? Dniami i nocami czyta przecie książki. A z nich dowiaduje się o wszystkiem. O pogodzie, która jutro będzie, o lekarstwach na ból głowy, kaszel, lub inne dolegliwości. Ach, jaki ja głupi! Nie umiem czytać książek! A wiesz Ty, że ludzie uczeni nigdy z dworka nie wychodzą? Naprawdę? Jakżeż-by mogli? Rankiem i wieczorem pracują i harują nad księgami. Tak i ty, gdy dorośniesz, będziesz wciąż siedzieć w domu i czytać bez ustanku. Zostaniesz uczonym. Nie, nie, wujaszku, proszę cię, bardzo cię proszę, ja nie chcę zostać uczonym. Doprawdy nie mam ochoty. Gdybym był mógł się uczyć! Jesteś jeszcze mały, nie rozumiesz, że to popłaca. Wolę ot tak chodzić sobie i oglądać wszystko. Cóż tu jest do oglądania? Poco wciąż się gapić? Popatrz na górę, którą widać z naszego okna. Chciałbym pójść dalej, daleko - daleko - O, ty głuptasku! Wejść na szczyt i znowu zejść w dół. Jakgdyby nie było nic innego do czynienia! Widzisz przecie, że góra wyrasta prościuteńko, niby słup graniczny. To znaczy, że nie można pójść dalej. Nienapróżno wzniesiono ją z tylu grubych kamieni. Wujaszku, myślisz, że to znak, który mówi: zostańcie tutaj! A mnie się zdaje, że to ręce ziemi ku niebu wyciągnięte. Ludzie, siedzący przy oknie kochają te dłonie. Sądzę, że ludzie uczeni - Nie, na takie sprawy nie mają czasu. Nie są głupcami, jak ty. Wiesz, wczoraj spotkałem człowieka, który był głupi jak ja. Niemożliwe! Na barkach niósł kij bambusowy, u kija chwiał się z przodu tłumoczek, w lewej ręce trzymał garnek miedziany i szedł tak przez łąkę, w starych butach, jak wymierzył, prosto w góry. Spytałem go: "Dokąd idziesz?" Odpowiedział: "Nie wiem". Spytałem znów: "Po co idziesz?" Rzekł: "Rozglądam się za pracą". Powiedz, wujaszku, czy ty także musisz rozglądać się za pracą? Pewno, że muszę; wielu z nas rozgląda się po drodze. Cudownie! Chciałbym wędrować jak oni, możebym przecie znalazł robotę. A jeśli będziesz szukał i nie znajdziesz nic? Wówczas pójdę dalej i będę się cieszył. Patrzyłem na człowieka, który w podartych butach powoli kroczył drogą. A kiedy przyszedł nad wodę, płynącą u stóp figowca, zatrzymał się i nogi obmył w strumieniu. Potem dobył z zawiniątka nieco mąki, utartej fasoli, zwilżył je wodą i począł spożywać. Potem związał węzełek, włożył go na plecy i przeszedł wbród rzeczułkę. Prosiłem ciotkę, by pozwoliła mi zjeść śniadanie, tak jak ten człowiek, nad brzegiem strumienia. A cóż ciotka na to? Powiedziała: "Wpierw musisz być rumiany i silny. Gdy wyzdrowiejesz, będziesz mógł się bawić, gdzie ci się spodoba." Wujaszku, czy ja wnet wyzdrowieję? Wkrótce, z pewnością, kochanie. Ale wtedy natychmiast pójdę sobie stąd. A czy wiesz już, dokąd? Będę wędrować poprzez wiele rzek i będę wbród przechodzić strumienie. Upalny dzień, wszyscy śpią w dworkach, już zamknęli drzwi, a ja gościńcem idę - Aha, rozumiem. No, no, - zobaczymy! Wujaszku, nie zostanę uczonym? Prawda, że nie? A czem wołałbyś zostać? Nie wiem jeszcze. Zastanowię się nad tem. Powiem ci może jutro. Jeźli nie będziesz wołał obcych ludzi - Ale ja tak lubię rozmawiać ze wszystkimi! Ukradną cię! Zobaczysz! O! To byłoby cudownie! Czemu mnie nikt nie zabiera? Wszyscy chcą, bym tu został, bym wciąż siedział tutaj. Czas iść do pracy. Amal, słyszysz? Nie wychodź z pokoju. Nie wyjdę, wujaszku! - (po chwili) Wolno mi patrzeć przez okno? Kwaśne mleko, kwaśne mleko, dobre świeże mleko! Człowieku, hej, człowieku! Chcesz kupić nieco kwaśnego mleka? Gdybym mógł! Ale nie mam pieniędzy. Poco więc wołasz? Tracę czas napróżno. Szkoda, że nie mogę pójść z Tobą.

RESZTA TEKSTU DOSTĘPNA W PEŁNEJ WERSJI.