- Mówicie, że człowiek sam przez
się nie odróżnia dobra od zła, że wszystko zależy od środowiska. Ja
sądzę, że wszystkiem kieruje przypadek. A na dowód opowiem wam coś
o sobie...
Tak zaczął, szanowany przez wszystkich Iwan Wasyljewicz,
przerywając rozmową, która toczyła się między nami. Mówiliśmy o
tem, że dla osobistego udoskonalenia się, trzeba zmienić warunki,
wśród których się żyje. Nikt właściwie nie mówił tego, że człowiek
nie odróżnia zła od dobra. Iwan Wasyljewicz miał zwyczaj odpowiadać
na własne myśli, nasuwające mu się w czasie rozmowy, a potem dla
udowodnienia ich, opowiadać wypadki ze swego życia.
Teraz zrobił to samo.
- Opowiem coś o sobie. Całe moje życie ułożyło się tak, a
nie inaczej nie z racji środowiska, a zupełnie z innego powodu.
- Z jakiego? - spytaliśmy.
- Długa to historja. Żeby zrozumieć ją, musiałbym wiele
opowiadać.
Iwan Wasyljewicz zamyślił się i pokiwał głową.
- Tak - rzekł. - Całe moje życie uległo zmianie od jednej
nocy, a raczej od ranka.
- Cóż to było?
- To, że byłem bardzo zakochany. Kochałem się wiele razy,
ale to była moja najsilniejsza miłość. Dawne czasy: Ona ma już dwie
zamężne córki. Była to B... tak, Warieńka B. - Iwan Wasyljewicz
wymienił nazwisko. - Mając lat pięćdziesiąt zwracała uwagę swą
pięknością, za młodu, jako osiemnastoletnia dziewczyna, była
zachwycająca: wysoka, pełna wdzięku i wyniosła; trzymała się zawsze
niezwykle prosto, odrzuciwszy głowę w tył i to nadawało jej, przy
urodzie i wysokim wzroście, mimo ubóstwa, jakiś królewski wygląd.
Królewskość ta przestraszałaby i odpychała ludzi od niej, gdyby nie
życzliwy, zawsze wesoły uśmiech ust i wspaniałych błyszczących
oczu, oraz całej młodej postaci.
- Jak to ją Iwan Wasyljewicz opisuje.
- Żebym nie wiem jak ją opisywał, nie umiał, bym oddać w
słowach jej urody. Ale nie w tem rzecz. To, co chcę opowiedzieć,
działo się w czterdziestym roku. Byłem wówczas studentem w
prowincjonalnym uniwersytecie. Nie wiem, czy to dobrze, czy źle,
ale nie było wówczas w uniwersytecie naszym żadnych kółek, nie
krążyły wśród nas żadne teorje. Byliśmy młodzi i żyliśmy według
praw młodości; uczyliśmy się i bawili. Byłem wesoły i żwawy przytem
bogaty. Miałem dzielnego wałacha, jedziem z pannami (łyżwy jeszcze
nie były w modzie); z towarzyszami hulałem (wtedy nie piliśmy nic
prócz szampana, o ile były pieniądze). Największą uciechę sprawiały
mi wieczory i bale. Tańczyłem dobrze i byłem nieszpetny.
- Niema co udawać skromnego - wtrąciła jedna ze słuchaczek.
- Znany pana portret. Nietylko nie był pan brzydki, ale piękny.
-
Mniejsza o to. W owym czasie, kiedy się kochałem, byłem na ostatnim
balu u gubernatora szambelana, bogatego, gościnnego i dobrodusznego
starca. Przyjmowała gości żona jego ubrana w aksamitną suknię,
ubrylantowana, wydekoltowana na wzór portretów Elizawety Piotrówny.
Bal był cudowny: prześliczna sala, znakomita muzyka, wspaniały
bufet i morze szampana. Chociaż lubiłem wino, nie piłem, bo byłem
pijany z miłości, ale tańczyłem za to do upadłego i walce i polki,
naturalnie, ile można było, z Wareńką. Miała ona białą suknię z
różowym paskiem, białe skórkowe rękawiczki, nie dochodzące do łokci
i białe atłasowe buciki. Mazura odbił mi inżynier Anisimow - dotąd
nie mogę mu tego przebaczyć - poprosił ją, gdy tylko weszła, a ja
tymczasem jeździłem do fryzjera i po rękawiczki i spóźniłem się.
Mazura więc tańczyłem nie z nią, a z pewną niemeczką, do której
troszkę przedtem się zalecałem. Zdaje mi się, że owego wieczoru
bardzo byłem dla niej niegrzeczny - nie mówiłem z nią, nie
patrzałem na nią - śledziłem wzrokiem wysoką, strojną postać w
białej sukni z różowym paskiem, promieniejącą, zarumienioną twarz i
życzliwe, miłe oczy. Nie ja jeden, wszyscy na nią patrzyli i
zachwycali się nią, równie mężczyźni jak kobiety mimo to, że ona
wszystkie je zaćmiła. Niepodobna było nie zachwycać się.
POZOSTAŁY TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.
