Przedmowa tłumacza
We współczesnej filozofii moralnej, społecznej i politycznej ważne miejsce zajmują prace powstające w ramach typowo anglosaskich kierunków myślowych. Początki głównych nurtów tej filozofii łączy się z takimi nazwiskami, jak: Thomas Hobbes i David Hume. Istnieją jednak również autorzy nieznani większości polskich czytelników. Należy do nich Joseph Butler, w tradycji angielskiej zwykle nazywany biskupem Butlerem.
Ten filozofujący teolog, o pokolenie młodszy od Hobbesa, niecałe 20 lat starszy od Hume'a, pozostaje bardzo szanowaną postacią anglosaskiej filozofii moralnej i filozofii religii. Szczyt jego popularności przypada na wiek XIX, gdy teksty jego autorstwa stały się obowiązkową lekturą dla studentów wydziałów teologicznych i filozoficznych na angielskich uniwersytetach. Wtedy też jego dzieła zawędrowały do Ameryki. David E. White w swoim wstępie do wydania dzieł zebranych Butlera z 2006 r. stwierdza nawet, że w początkach XIX wieku teksty Butlera były w świecie anglojęzycznym, także w Ameryce, lekturą obowiązkową dla osób uważających się za wykształcone.
Chociaż apologetyczna część jego twórczości zdezaktualizowała się w pewnym stopniu, to Butler do dziś pozostaje, zdaniem niektórych komentatorów, jednym z najczęściej cytowanych autorów w analitycznej filozofii religii1. Na przykład często powołuje się na niego Richard Swinburne2, a w znaczących podręcznikach historii etyki można znaleźć poświęcony mu rozdział.
Poważną barierą przeszkadzającą w zapoznaniu się z myślą tego autora jest bardzo trudna, niefilozoficzna forma jego tekstów oraz brak przekładów na język polski. W połączeniu z archaicznym językiem oryginału ogranicza to grono możliwych odbiorców. Był to jeden z powodów, dla których postanowiłem przetłumaczyć jedno z dwóch głównych dzieł Butlera koncentrujące się przede wszystkim na kwestiach etycznych.
Piętnaście kazań to zbiór piętnastu tekstów kazań wygłoszonych w kościele, które autor zebrał i przygotował do wydania drukiem. Rozważa w nich między innymi kwestie z zakresu moralności prywatnej i publicznej, relacji między nimi oraz zagadnienia psychologii moralności, a także powiązań tychże z religią objawioną.
W dalszej części przedmowy zaprezentuję specyficzne cechy tego tekstu z punktu widzenia tłumacza. Przedstawię także miejsce, jakie twórczość tego autora zajmuje w dziejach filozofii moralnej i sposób, w jaki przyczyniła się do jej rozwoju. Ze względu na to, że rozwój ten w znacznym stopniu dotyczył języka, którym filozofia posługuje się w odniesieniu do moralności, przyjrzę się także bliżej zastosowanym w oryginale pojęciom oraz zaproponuję ich polskie tłumaczenia.
Taki sposób prezentacji podstaw teoretycznych mojego tłumaczenia powinien ułatwić lekturę tekstu Butlera, umieszczając go we właściwym kontekście historycznym i lingwistycznym.
Jakub Zawiła-Niedźwiecki
1Ziemiński (2002).
2Penelhum (1985).
