[1] Dalum H. S., Tyssen F. R., Hem E., Prevalence and individual and workrelated factors associated with suicidal thoughts and behaviours among veterinarians in Norway: a crosssectional, nationwide survey-based study (the NORVET study), BMJ Open, 3. 01. 2022.
[2] Tropiło J., Prof. dr hab. Bohdan Rutkowiak - w 50rocznicę pracy zawodowej, [w:] Katalogu: Bohdan Rutkowiak - 50 lat pracy w zawodzie lekarza weterynarii; wyd. 1956.
[3] Wojciechowski K. J., Współcześni naukowcy weterynaryjni - wywiady, biogramy, wyd. Beezar 2017, s. 235-236.
[4] Tamże, s. 245.
[5] Zaniewska T., Hrabiowski biały dom. Gimnazjum w Sterdyni 1942 - 1950, Trans Humana Białystok 2004.
[6] Kiszczak L. A., Działalność społeczna i pozazawodowa prof. dr. hab. Jana Tropiło [w:] Króliński J. (oprac.) Sesja naukowa Wybitni lekarze weterynaryjni na przestrzeni dziejów w świecie i w Polsce, wyd. Dolnośląska Izba Lekarsko-Wydawnicza, Wrocław-Kobyla Góra 2003, s. 47-49.
[7] Wachnik Z., Ważniejsze przykłady pozazawodowej działalności lekarzy weterynarii. Referat wygłoszone w 1980 r. podczas uroczystości absolutoryjnej studentów Wydziału Weterynaryjnego we Wrocławiu.
II. Weterynaria małopolska
Małopolska - kraina historyczna Polski, obejmująca obecnie południowo-wschodnią część kraju, w górnym i częściowo środkowym dorzeczu Wisły oraz w dorzeczu górnej Warty. Po wprowadzeniu reformy administracyjnej w 1999 roku, określenia Małopolska używa się niemal wyłącznie w stosunku do obszaru utworzonego w trakcie wspomnianej reformy. Województwo małopolskie podzielone jest na 19 powiatów ziemskich i 3 grodzkie (Kraków, Nowy Sącz, Tarnów) oraz 182 gminy. Obejmuje powierzchnię 15 183 km? i jest jednym z najmniejszych w Polsce (zajmuje 12 miejsce w kraju). Stolicą regionu jest Kraków.
Opracowanie mapy: Zespół Małopolskiej Infrastruktury Informacji Przestrzennej - www.malopolska.pl [dostęp 29.03.2022]
W Polsce jednym z pierwszych zapisków związanych z leczeniem zwierząt jest rachunek z 1394 r. za leczenie konia króla Władysława II Jagiełły przez kowala Jakusza z Wiślicy. Niewątpliwie miało to miejsce w Krakowie. Także w Krakowie w 1532 r. wydana została u Floriana Unglera pierwsza polska książka weterynaryjna - Sprawa a lekarstwa końskie... Conrada.
W Krakowie Szymon Syrenius (Syreński) w 1613 r. wydał pracę zatytułowaną Zielnik Herbarzem z ięzyka łacińskiego zowią To iest opisanie własne imion, kształtu, przyrodzenia, skutków y mocy zioł wszelkich, która była przeznaczona dla... lekarzy aptekarzy, cyrulikom... końskim lekarzom mastalerzom ogrodnikom...
Autor przedstawił opis licznych chorób zwierząt - koni, bydła, owiec, kóz i świń wraz z ich leczeniem.
Po 66. latach, także w Krakowie, ukazała się praca Jakuba K. Haura, który studiował na Akademii Krakowskiej i po licznych podróżach osiadł na wsi i zajął się rolnictwem: Ziemiańska generalna Oekonomika... W pracy tej na 22 stronach Jakub K. Haura mówi o hodowli i leczeniu bydła, owiec, kóz, świń, ptactwa domowego i pszczół a koniom poświęca 15 stron.
Fot. Strona tytułowa Zielnika Szymona Syreńskiego (Syreniusza) (wyd. Cracoviae 1613) - (Domena publiczna)
Fot. Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie. Gabinet Starych Druków (Domena publiczna)
Opuszczając odległe czasy na chwilę zatrzymamy się w latach 80., kiedy to w Małopolsce 30 kwietnia 1870 r. ukazała się ustawa o organizacji służby zdrowia, w której znajdowały się ustawy o chorobach zaraźliwych i zarazach bydła, kwarantannach, nadzorach nad padłymi sztukami, utylizacją, grzebowiskami.
Na terenach wskazanych jako Małopolska od drugiej połowy XIX wieku pracowali lekarze weterynarii prywatnie praktykujący, inspektorzy weterynaryjni gubernialni, nadetatowi lekarze weterynarii, samorządowi, punktowi i powiatowi.
Chronologiczny zapis małopolskiej weterynarii państwowej:
1927 r. powstanie Wojewódzkiego Zarządu Weterynarii.
1952 r. - Wojewódzki Zakład Weterynarii i Wojewódzki Lekarz Weterynarii - Stefan Król.
1952-1975 - Miejski Zakład Weterynarii w Krakowie - dr Tadeusz Korzinek.
1972 r. - Wojewódzki Lekarz Weterynarii - Czesław Kluk.
1975-1990 - dwustopniowy podział administracyjny kraju - Krakowski Zakład Weterynarii. Wojewódzkim Lekarzem Weterynarii oraz Dyrektorem Krakowskiego Zakładu Weterynarii był Czesław Kluk.
1990 - zmiany organizacyjne służby weterynaryjnej - Wojewódzki Zakład Weterynarii do 1997 r. Od 1991-1997 Wojewódzkim Lekarzem Weterynarii w Krakowie był Kazimierz Czerwonka.
1997 r. przekształcenie w Państwową Inspekcję Weterynaryjną a następnie w Inspekcję Weterynaryjną.
1997-2016 Wojewódzkim Lekarzem Weterynarii - Krzysztof Ankiewicz. W 1999 r. tytuł Wojewódzki Lekarz Weterynarii dla województwa małopolskiego z siedzibą w Tarnowie zmieniona na Małopolski Wojewódzki Lekarz Weterynarii.
1999 r. - powstanie 17. Powiatowych Inspektoratów Weterynarii. Do 2002 r. podległość administracyjna i finansowa Staroście i Prezydentom miast, w 2003 r. Wojewodzie, a od 2004 r. Wojewódzkiemu Lekarzowi Weterynarii.
W 2016 r. na stanowisko Małopolskiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii powołana została Agnieszka Szewczyk-Kuta.
Chronologiczny zapis samorządu weterynaryjnego w Małopolsce.
1886 - staraniem Aleksandra Litticha (napisał statut, był pierwszym prezesem tow.) powstało Galicyjskie Towarzystwo Weterynarskie. Organem prasowym od pierwszego roku był Przegląd Weterynarski.
1918 - zmiana tytułu na Przegląd Weterynaryjny. Miesięcznik poświęcony medycynie weterynaryjnej i hodowli - organ Małopolskiego Towarzystwa Lekarzy Weterynaryjnych.
1924 - miesięcznik organem Małopolskiego Towarzystwa Lekarzy Weterynarii i Towarzystwa Lekarzy Weterynaryjnych Województwa Krakowskiego i Śląskiego (stał się również organem Krakowsko-Śląskiego Towarzystwa Lekarzy Weterynaryjnych).
W 1930 roku doszło do zjednoczenia towarzystw lokalnych - Zrzeszenie Lekarzy Weterynaryjnych Rzeczpospolitej Polskiej.
W 1937 roku ponownie zmieniono tytuł na Przegląd Weterynaryjny. Miesięcznik poświęcony naukom weterynaryjnym.
1946 - powstaje Krakowsko-Rzeszowska Izba Lekarzy Weterynarii - przewodniczący dr T. Kucz.
1954 - likwidacja Izb.
1991 - powstała Izba Lekarsko-Weterynaryjna. Pierwszym prezesem Krajowej Izby Lekarsko-Weterynaryjnej został Andrzej Komorowski z Krakowa. Powołano Małopolską Izbę Lekarsko-Weterynaryjną z siedzibą w Tarnowie. W 1999 r. wydzielono z Izby krakowskiej Podkarpacką Izbę Lekarsko-Weterynaryjną. Prezesi Małopolskiej Izby Lekarsko-Weterynaryjnej: dr Jan Mach, dr Wacław Czaja, dr Piotr Żmuda i Lech Pankiewicz.
[1] Dresaż - ujeżdżenie (z fr. Dressage). Ujeżdżenie jest jedną z trzech prób, jakie obejmuje wszechstronny konkurs konia wierzchowego. W nowoczesnym ujeżdżeniu jeździec i koń wykonują serię określonych wcześniej ruchów, zwanych figurami, na czworokątnej arenie.
[2] Kosiniak-Kamysz K., 25. rocznica śmierci prof. Władysława Bielańskiego 10.03.1910-15.03.1982, Biuletyn Informacyjny Akademii Rolniczej im. Hugona Kołłątaja nr 2 (50) czerwiec-lipiec 2007, s. 11-17 biuletyn_2_50.pdf (urk.edu.pl) [dostęp 22.04.2022].
[3] Wojciechowski K. J., Współcześni naukowcy weterynaryjni - wywiady, biogramy, wyd. Beezar 2017.
[4] Tischner M., Władysław Bielański (1911-1982) [w:] Prost E. K., Wybitni polscy lekarze weterynarii XX wieku w nauce i zawodzie, LTN, Lublin 2005.
[5] Tenis stołowy często zamiennie nazywany ping-pongiem. Są to jednak dwie dyscypliny sportu.
[6] Ciupryk T., Moje kontakty ze sportem, Życie Wet. 4, 1994, s. 123-124.
[7] Tischner H., Zygmunt Ewy (1913-1994) [w:] Prost E. K., Wybitni polscy lekarze weterynarii XX wieku w nauce i zawodzie, LTN, Lublin 2005, s. 78-81.
[8] pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_Ewy [dostęp 16.04.2022].
[9] Nowakowska-Zamachowska M., Pieszka M., Pieszka M., Zygmunt Ewy - lekarz weterynarii, twórca polskiej szkoły fizjologii zwierząt, Medycyna Weter. 2016, 72 (4), 269-272.
[10] Bukład E., Historia Oddziału Krakowskiego Związku Kynologicznego w Polsce - część III, V., Kraków 2010.
[11] Gibasiewicz W. A., Odnalezione głosy. Zadziwiające losy lekarzy zwierząt. Wyd. Warszawska Firma Wydawnicza, Warszawa 2013, s. 19-38.
[12] Jurgielewicz-Bielczykowa K., Na ścieżkach losu. Perpignan, Romainville, Ravensbrück, Neubrandenburg, wyd. ZP Grupa Sp. z o.o., Warszawa 2007, s. 92.
[13] Tropiło J., Helena Jurgielewicz 1897-1980 [w:] Prost. E., Wybitni polscy lekarze weterynarii XX wieku w nauce i zawodzie, s. 151-155.
[14] Gibasiewicz W. A., Życie godne pomnika, WFW 2011, s. 225-230.
[15] Szarek J., Helena Jurgielewicz - lekarz weterynarii cz. 1, Gazeta Myślenicka 43, 17.11.2020; Helena Jurgielewicz - okres wojny i piekło obozu koncentracyjnego w Ravensbrück, 46, 8.11.2020.
[16] Wojtasik L., Miasta Przydrożne w krakowskim Teatrze Stygmator. Kraków Zaprasza, relacje z wydarzeń kulturalnych, http://www.teatrstygmator.blog.pl/ [dostęp 14.03.2022].
[17] Komorowski A., Moja droga [w:] Weterynaria na przestrzeni wieku, Główny Inspektorat Weterynarii, Warszawa 2019, s. 193-199.
[18] Empel W., Józef Kulczycki (1888-1974) [w:] Prost E., Wybitni polscy lekarze weterynarii XX wieku w nauce i zawodzie, LTN, Lublin 2005, s. 213-217.
[19] Kobryńczuk Fr., http://www.wiescisokolowskie.pl/ostatnie-dni-ulanskiego-zycia-kasztanki-marszalka[dostęp 15.04.2022].
[20] Rozwadowski K., Dr Jan Nawrocki - Kalos Kagathos, Miscellanea, Życie Wet. 2, 1994, s. 55-56.
[21] Kikta T., Sylwetki twórców polskiej mikrobiologii stosowanej, ludzkiej i weterynaryjnej: Prof. dr Julian Ignacy Nowak (1865-1946), Nowości Weterynarii 1 (IV), 1974, s. 109-111.
[22] Jakubowski S., Pozazawodowe zainteresowania lekarzy i techników weterynarii w przeszłości i obecnie. I. Muzyka, sztuka aktorska, archeologia i kolekcjonerstwo, Medycyna Wet., 2, 40, 1984, s. 125-127.
[23] Szaflarski J., Julian Ignacy Nowak pionier polskiej mikrobiologii weterynaryjnej (1865-1946), Medycyna Wet. 1, XX, 1963, s. 56-60.
[24] Wryk R., Olimpijczycy Drugiej Rzeczypospolitej, wyd. Nauka i Innowacje, 2015.
[25] Wryk R., Olimpijczycy Drugiej Rzeczypospolitej. Poznań: Nauka i Innowacje, 2015, s. 202-204.
[26] A. S. [w:] Lekarze weterynarii na Śląsku w latach 1995-2005, Katowice 2009, s. 158.
[27] Werzbinka D., "Odeszli... Spoczywają...". Zmarł lek. wet. Zdzisław Pankiewicz, Biuletyn Śląskiej Izby Lekarsko-Weterynaryjnej, 2001.
[28] Administrator, Sportowa rodzina Pankiewiczów - Rodzina na start!, Rodzina na start! - Serwis poświęcony aktywności fizycznej w rodzinie, 10.08.2016 [dostęp 17.04.2022].
[29] Tamże.
[30] Tamże.
[31] Pl.Wikipedia.org/wiki/Radek_Rak [dostęp 3.04.2022].
[32] Wojciechowski K. J., Współcześni naukowcy weterynaryjni - wywiady, biogramy, wyd. Beezar.pl, 2017, s. 541-555.
[33] Wisłowski J., Wspomnienie o matce, Krystynie Wisłowskiej, z domu Kubalskiej, Biuletyn Dolnośląskiej Izby Lekarsko-Weterynaryjnej 29, nr 1, (113), 2019, 77-80.
[34] Zaniewska T., Witraż z Chironem w tle. Antologia poezji lekarzy weterynarii, Krajowa i Warszawska Izba Lekarsko-Weterynaryjna, Warszawa 2011, s. 272, 273.
