Wstęp
Do najbardziej znanych wydarzeń z życia Jezusa Chrystusa należy bez wątpienia ostatnia wieczerza. Być może przyczyną tego stanu rzeczy jest to, że chyba mało jest fragmentów z ewangelii, które są tak rozmaicie rozumiane, jak właśnie opis spożycia ostatniej wieczerzy. Ta rozmaitość rozumienia musiała zaowocować oczywiście tym, że różnice interpretacyjne związane z tym fragmentem wywoływały w historii Kościoła niekończące się spory. Uniemożliwiały one porozumienie teologów, którzy wydawali się zgadzać się ze sobą pod względem wszystkiego. Ale czy rzeczywiście jest o co się spierać tak zawzięcie? Czy spory wokół rozumienia ostatniej wieczerzy musiały doprowadzić do niekończącej się wojny, która skutkiem były nawet ofiary śmiertelne? Czy krótki epizod z życia Jezusa musiał doprowadzić do tak wielu podziałów wśród Jego uczniów? Z jednej strony to tylko jeden wieczór z życia Jezusa, kilka słów i gestów mających miejsce podczas uroczystej wieczerzy. Z drugiej strony wciąż brak jest porozumienia co do znaczenia tego wydarzenia nie tylko pomiędzy największymi wyznaniami jak katolicy i protestanci, ale także wśród samych protestantów i innych wyznań uznających tylko Biblię za źródło prawdy.
Szczególnym zagadnieniem, które wciąż jest przyczyną największego sporu, którego końca nie widać, jest kwestia tego, czy na pamiątce wieczerzy ma miejsce cudowna przemiana chleba w Ciało Jezusa Chrystusa. Ci bowiem, którzy mają odmienne zdanie uważają, że pamiątka ostatniej wieczerzy jest tylko spotkaniem wspominającym dzieło Jezusa dokonane dla zbawienia człowieka. Celem tej rozprawy jest znalezienie odpowiedzi na pytanie, które stanowisko jest właściwe i zgodne z ze Słowem Bożym.
Najlepszym sposobem dojścia do tego celu będzie wybranie odpowiedniej metody. W tej rozprawie obrano metodę polegającą na badaniu nie tylko Pisma Świętego, ale też pism należących do tak zwanej Tradycji Kościoła. Wykorzystanie Pisma Świętego nie powinno nikogo dziwić. Jednak wykorzystanie tego, co składa się na Tradycję, może wzbudzać różne uczucia. Aby uniknąć nieporozumień, należy przede wszystkim ustalić sobie, czym ona właściwie jest. Zgodnie z punktem 81 "Katechizmu Kościoła Katolickiego" "Pismo święte jest mową Bożą, utrwaloną pod natchnieniem Ducha Świętego na piśmie. Święta Tradycja słowo Boże przez Chrystusa Pana i Ducha Świętego powierzone Apostołom przekazuje w całości ich następcom, by oświeceni Duchem Prawdy, wiernie je w swym nauczaniu zachowywali, wyjaśniali i rozpowszechniali". A zatem Tradycja ma być także Słowem Bożym otrzymanym od Chrystusa i Ducha Świętego przez apostołów (zapewne tych dwunastu) przekazanym ich następcom, którzy oświeceni Duchem Bożym wyjaśniają je i przekazują.
Tutaj pojawia się kilka wątpliwości. A mianowicie. Gdzie można znaleźć treść tego Słowa Bożego? Po drugie, kim są ci następcy apostołów, którzy otrzymali to Słowo i oświeceni Duchem Bożym przekazują je i wyjaśniają dzisiaj? Jest to wyjaśnione w p. 862 KKK. Dlatego Kościół naucza, że "biskupi z ustanowienia Bożego stali się następcami Apostołów jako pasterze Kościoła; kto więc ich słucha, słucha Chrystusa, a kto nimi gardzi, gardzi Chrystusem i Tym, który posłał Chrystusa". Tak więc tymi, co otrzymali Słowo Boże nieutrwalone w Piśmie Świętym i przekazują je dla nas, są dzisiaj biskupi rzymskokatoliccy. A ich nauczanie stanowi treść tej Tradycji. Rzecz oczywista, biskupi nauczają nie tylko dzisiaj. Toteż do Tradycji zalicza się też pisma, które powstawały na przestrzeni wielu setek lat i są owocem działalności teologicznej, jaką oni prowadzili.
W trakcie omawiania roli Tradycji nie sposób nie wspomnieć o tak zwanych ojcach i doktorach Kościoła. Bowiem w języku religii katolickiej, w najogólniejszym znaczeniu Tradycja to przekazywanie wiary poprzez Biblię, następnie poprzez pisma ojców, doktorów Kościoła, decyzje soborów i dokumenty papieskie.[1] Ojcowie Kościoła to funkcjonujące w Kościele katolickim określenie wielkich mężów pierwszych 6-7 wieków, którzy objaśniali wiarę za pomocą swoich pism.[2] Typowy ojciec Kościoła charakteryzuje się takimi głównymi cechami jak świętość życia, prawowierne nauczanie i uznanie jego tytułu przez Kościół. Tytuł "doktorzy" w Kościele katolickim odnosi się do tych świętych, którzy przyczynili się do znacznego pogłębienia znaczenia misterium Boga i wydatnie powiększyli bogactwo doświadczenia chrześcijańskiego. W odróżnieniu od tytułu "ojciec Kościoła", tytuł doktor przysługuje wybitnym osobistościom wszystkich wieków.[3]
Aby rozwiązać postawiony w tej rozprawie problem badawczy, nadano jej następującą strukturę. W pierwszym rozdziale zostały zebrane najważniejsze i najstarsze teksty mówiące o tak zwanej eucharystii. W drugim autor przyjrzy się ciekawemu dogmatowi związanego z eucharystią, a jest nim dogmat o przeistoczeniu. W trzeci rozdział jest poświęcony sporom, jakie rodzą się w związku z interpretacją tak zwanej mowy Jezusa o chlebie. W czwartym zostanie poddane analizie sprawa ofiarniczego charakteru eucharystii. Rozdział piąty to przegląd najciekawszych cudów eucharystycznych. W ostatnim rozdziale autor będzie szukał odpowiedzi na pytania, po co Jezus zasiadł do ostatniej wieczerzy i po co do jej pamiątki mają przystępować Jego wyznawcy.
[1] http://www.katechizm.opoka.org.pl/rkkkII-2-1.htm
[2] Punkt 1330 Katechizmu Kościoła Katolickiego, [w:] http://www.katechizm.opoka.org.pl/rkkkII-2-1.htm
[3] Użyte w książce cytaty biblijne pochodzą z: Pismo Święte. Stary i Nowy Testament. Pilnie i wiernie przetłumaczone w 1632 roku z uwspółcześnioną gramatyką i słownictwem, Toruń 2018.
[4] W czasach nowotestamentowych Korynt był miastem. A zatem jego mieszkańcy to "koryntianie".
[5] Daniélou J. i Marrou H. I., HISTORIA KOŚCIOŁA, Warszawa, 1986, Tom I Od początków do roku 600, s. 72.
[6] Por. Starowieyski M., Eucharystia pierwszych chrześcijan, Ojcowie Kościoła nauczają o Eucharystii, Kraków, 1997, 2014, s. 40.
[7] Bańka M., Słownik wyrazów obcych PWN, Warszawa, 2004.
[8] Por. Starowieyski M., Tamże, s. 10.
[9] Por. Tamże, s. 15.
[10] Antiocheński Ignacy, List do Rzymian [za:] Starowieyski M., Eucharystia pierwszych chrześcijan, Ojcowie Kościoła nauczają o Eucharystii, Kraków, 1997, 2014, s. 82.
[11] Antiocheński Ignacy, Tamże [za:] Starowieyski M. Tamże, s. 81- 82.
[12] Antiocheński Ignacy, List do Smyrneńczyków [za:] Starowieyski M. Tamże, s. 81- 82.
[13] Por. http://www.katechizm.opoka.org.pl/rkkkI-2-2.htm
[14] Święty Justyn, Apologiae, 1, 65 [za:] http://www.katechizm.opoka.org.pl/rkkkI-2-2.htm
[15] Por. Daniélou J. i Marrou H. I., Tamże, s. 136.
[16] Chodzi zapewne o łamanie chleba, użycie nazwy rytuału rzymskokatolickiego jest spowodowane korzystaniem przez autora z książki napisanej przez katolickich autorów.
[17] Por. Starowieyski M., Tamże, s. 44.
[18] Hipolit Rzymski, Tradycja apostolska [za:] Starowieyski M., Tamże, s. 268-269.
[19] Jan Chryzostom, Homilie na List do Hebrajczyków 17,3 [za:] Starowieyski M., Tamże, s. 19.
[20] Por. Tamże, s. 21
[21] Por. Św. Ambroży, Sakramenty 6,4 [za:] Starowieyski M., Tamże, s. 20.
[22] Cyryl Jerozolimski, Katecheza 22, 2 [za:] Starowieyski M., Tamże, s. 20.
[23] Por. Tamże, s. 64.
[24] Por. Tamże, s. 48.
[25] Por. Tamże, s. 23.
[26] Por. Tamże, s. 82-83.
[27] Cyryl Jerozolimski, Katecheza mistagogiczna 4 (22) [za:] Starowieyski M. Tamże, s. 20-21.
[28] Augustyn z Hippony (św.), tytuł dzieła nieznany [za:] Starowieyski M., Tamże, s. 94-95.
[29] Por. Starowieyski M., Tamże, s. 25.
[30] Por. Witczyk, H. i Cisowski, M. Tamże, s. 369.
[31] Didache [za]: Starowieyski M., Pierwsi świadkowie, Sandomierz 1998, s. 37.
[32] Por. Kaczorowski B. (red.), Chrześcijaństwo. Encyklopedia PWN, Warszawa 2007, s. 634.
[33] Por. Myszor W., Stanula E. (red.), Pokarm nieśmiertelności. Eucharystia w życiu pierwszych chrześcijan, Katowice 1987, s. 64.
[34] Orygenes, Komentarz do Ewangelii św. Mateusza, [za:]. Myszor W., Stanula E. (red), Tamże, s. 69.
[35] Orygenes, Homilie o Księdze Kapłańskiej [za:] Myszor W., Tamże, s. 71.
[36] Tamże, [za:] Tamże, s. 71
[37] Por. Myszor W., Tamże, s. 73.
[38] Por. Kaczorowski B. (red.), Tamże, s. 634.
[39] Por. Myszor W., Tamże, s. 123.
[40] Por. Tamże, s. 133.
[41] https://pl.glosbe.com/s%C5%82ownik-%C5%82aci%C5%84sko-polski/figura
[42] Słowo "sakrament" pojawiające się w pismach starochrześcijańskich nie powinno być rozumiane zgodnie z dzisiejszym znaczeniem tego słowa. Łac. "sacramentum" oznacza "tajemnica".
[43] Quintus S. F. Tertulian, Przeciw Marcjonowi, III rozdział, 19 werset, [za:] Myszor W., Tamże, s. 133.
[44] Tamże, [za:] Tamże, s. 133.
[45] Por. Myszor W., Tamże, s. 133.
[46] Hipolit Rzymski, Tradycja Apostolska, [za:] Starowieyski M. Tamże, s. 416.
[47] Por. Starowieyski M., Tamże, s. 77.
[48] Euzebiusz z Cezarei, Demonstratio evangelica [za:] Starowieyski M., Tamże, s. 126.
[49] Patrologia Graeca, Parisiis, 1857-1866 [za:] Starowieyski M., Tamże, s. 166.
[50] Augustyn z Hippony, Homilia 25, [za:] Myszor W., Stanula E. (red), Tamże, s. 200.
[51] Por. Myszor W., Stanula E. (red), Tamże, s. 200.
[52] Augustyn z Hippony, Homilia 26 [za:] Myszor W., Stanula E. (red), Tamże, s. 200.
[53] Augustyn z Hippony, Sermo, [za:] Myszor W., Stanula E. (red), Tamże, s. 200.
[54] Augustyn z Hippony, Homilia 26, [za:] Myszor W., Stanula E. (red), Tamże, s. 201.
[55] Chiniquy Ch., Pięćdziesiąt lat w Kościele rzymskim, Warszawa 2007, s. 102.
[1] http://www.katechizm.opoka.org.pl/rkkkII-2-1.htm
[2] Tamże.
[3] Bańka M., Tamże.
[4] Tamże.
[5] http://www.katechizm.opoka.org.pl/rkkkII-2-1.htm
[6] Tamże.
[7] Tamże.
[8] Tamże.
[9] Zwane jest to także transsubstancjacją.
[10] Punkt 1413 KKK (http://www.katechizm.opoka.org.pl/rkkkII-2-1.htm)
[11] Bańka M., Tamże.
[12] Tamże.
[13] Tamże.
[14] Bańka M., Tamże.
[15] Hunt D., Kobieta jadąca na bestii, t. drugi, 2019, s. 166.
[16] Por. Tamże, s. 167.
[17] Chiniquy Ch., Tamże, s. 48.
[18] Por. Sailor, https://www.biblia.info.pl/blog/boze-cialo-od-herezji-do-wielkiego-swieta/ [w:] https://www.biblia.info.pl/blog/
[19] Por. Chiniquy Ch., Tamże, s. 165-166.
[20] Por. Tamże, s. 112-114.
[21] Por. Heinze T. H., Odpowiedzi dla moich przyjaciół-katolików, Ontario, 1996, s. 7
[1] Bańka M., Tamże.
[2] Łabuda P., Wstęp ogólny do Pisma Świętego [w:] Łabuda P. (red.), Poznając Biblię, Tarnów, 2010, s. 159.
[3] Ez 36: 26
[4] Kuziak M., Sztuka mówienia Poradnik praktyczny, Bielsko-Biała, 2008, s. 166.
[5] Motyw-elementarna-dająca się analitycznie wyodrębnić-jednostka konstrukcyjna świata przedstawionego w utworze (...) zdarzenie, przedmiot, sytuacja, przeżycie, postać itp. (Sławiński J. (red.), Słownik terminów literackich, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, 1976.)
[6] Sławiński J. (red.), Słownik terminów literackich, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, 1976.
[7] Bańka M., Tamże.
[8] https://www.partykula.pl/lis-symbolika/
[9] Semantyczny-dotyczący znaczenia wyrazów, znaczeniowy. (Bańka M. Tamże)
[10] Sławiński J. (red.), Tamże.
[11] Por. Sławiński J. (red.), Tamże, (hasło "alegoria).
[12] Por. Kuziak M., Tamże, s. 166, 168.
[13] Por. Łazińska B., Zdunkiewicz-Jedynak D. i Klejnocki R., Słowa i teksty. Język polski. Podręcznik, klasa 2. Literatura i nauka o języku, Warszawa 2003, s. 58.
[14] Bańka M., Tamże.
[15] Por. Kraszewski Z., Logika. Nauka rozumowania, Warszawa 1975, s. 72.
[16] Por. Tamże, s. 76-77.
[17] Dla uproszczenia pominięte zostanie twierdzenie Jezusa, że kto spożywa Jego Ciało i jeszcze pije Jego krew ma życie wieczne.
[1] Por. Allegri R., Krew Boga-historia cudów eucharystycznych, Kraków 2005, s. 28.
[2] Por. Tamże, s. 95.
[3] Por. Tamże, s. 70.
[4] Por. Tamże, s. 50-53.
[5] Por. Tamże, s. 64-68.
[6] Por. Tamże, s. 74.
[7] Por. Tamże, s. 79.
[8] Por. Tamże, s. 88.
[9] Por. Tamże, s. 103.
[10] Por. Tamże, s. 106.
[11] Por. Tamże, s. 117.
[12] Por. Tamże s. 147.
[13] Por. Tamże, s. 125-126.
[14] Por. Tamże, s. 53
[15] Por. Tamże, s, 55.
[16] Por. Tamże, s. 74-75.
[17] Por. Bogen H. J., Biotechnika, Warszawa 1979, s. 134.
[18] Por. Heinze T. F., Tamże, s. 7.
[19] Por. Allegri R., Tamże, s. 194-197.
[20] Por. Tamże, s. 38-44.
[21] Por. Chiniquy Ch., Tamże, s. 429.
[22] Por. Chick J. T., Jezuici, Ontario, 2021, s. 27.
[23] Liguori A., Theologia moralis, 1845, [w:] Chiniquy Ch., Pięćdziesiąt lat w Kościele rzymskim, s. 80-81.
[24] Tamże, s. 81.
[25] Chiniquy Ch., Tamże, s. 83.
