? Copyright by Wydawnictwo Naukowe PWN S.A., Warszawa 2025
Wszystkie prawa zastrzeżone.
Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.
Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji.
Recenzenci: prof. dr hab. n med. Maciej Dąbrowski
prof. dr hab. n med. Sławomir Dobrzycki
Wydawca: Inga Miros
Redaktor prowadzący: Beata Bednarczuk
Redaktor merytoryczny: Danuta Roman
Korekta: Monika Ślusarska
Producent: Adam Krajewski
Współpraca redakcyjna: Agnieszka Lenik
Projekt okładki i stron tytułowych: Magdalena Kocińska O!Studio
eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2025 r. (Wydanie I)
Warszawa 2025
PZWL Wydawnictwo Lekarskie
ISBN 978-83-01-24635-8
DOI: https://doi.org/10.53271/2025.056
Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.
ul. G. Daimlera 2
02-460 Warszawa
pwn.pl
Księgarnia wysyłkowa:
tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88
e-mail: wysylkowa@pzwl.pl
Informacje w sprawie współpracy reklamowej: BR.PZWL@pwn.pl
Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwo Naukowe PWN S.A. Michał Latusek
Autorzy
prof. dr hab. n. med. Stanisław Bartuś
Oddział Kliniczny Kardiologii oraz Interwencji Sercowo-Naczyniowych
Szpital Uniwersytecki w Krakowie;
II Klinika Kardiologii
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum
dr n. med. Adam Bednarski
I Klinika Kardiologii i Elektrokardiologii Interwencyjnej oraz Nadciśnienia Tętniczego
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum
dr n. med. Beata Bobrowska
Oddział Kliniczny Kardiologii oraz Interwencji Sercowo-Naczyniowych
Szpital Uniwersytecki w Krakowie
dr hab. n. med. Krzysztof Bryniarski
Klinika Kardiologii Interwencyjnej
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum;
Oddział Kliniczny Kardiologii Interwencyjnej z Pododdziałem Intensywnego Nadzoru Kardiologicznego
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II
dr hab. n. med. Bernadeta Chyrchel
II Klinika Kardiologii
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum;
Oddział Kliniczny Kardiologii oraz Interwencji Sercowo-Naczyniowych
Szpital Uniwersytecki w Krakowie
lek. Ewa Czestkowska
Oddział Kliniczny Kardiologii oraz Interwencji Sercowo-Naczyniowych
Szpital Uniwersytecki w Krakowie
lek. Łukasz Drużbicki
Oddział Kliniczny Chirurgii Serca, Naczyń i Transplantologii
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II
prof. dr hab. n. med. Dominika Dudek
Katedra Psychiatrii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum
prof. dr hab. n. med. Artur Dziewierz
II Klinika Kardiologii
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum;
Oddział Kliniczny Kardiologii oraz Interwencji Sercowo-Naczyniowych
Szpital Uniwersytecki w Krakowie
dr n. med. Ewa Dziewięcka
Klinika Chorób Serca i Naczyń
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum;
Oddział Kliniczny Chorób Serca i Naczyń
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II
dr hab. n. med. Andrzej Gackowski, prof. UJ
Klinika Choroby Wieńcowej i Niewydolności Serca
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum;
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II
prof. dr hab. n. med. Grzegorz Gajos
Oddział Kliniczny Choroby Wieńcowej i Niewydolności Serca
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II;
Klinika Choroby Wieńcowej i Niewydolności Serca
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum
lek. Katarzyna Góra
I Klinika Kardiologii i Elektrokardiologii Interwencyjnej oraz Nadciśnienia Tętniczego
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum
prof. dr hab. n. med. Tomasz Grodzicki
Katedra Chorób Wewnętrznych i Gerontologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum
prof. dr hab. n. med. Rafał Januszek
Uniwersytet Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie
dr n. med. Grzegorz Karkowski
Oddział Kliniczny Elektrokardiologii
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II
dr n. med. Magdalena Kaźnica-Wiatr
Klinika Chorób Serca i Naczyń
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II
prof. dr hab. n. med. Paweł Kleczyński
Klinika Kardiologii Interwencyjnej
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum;
Oddział Kliniczny Kardiologii Interwencyjnej z Pododdziałem Intensywnego Nadzoru Kardiologicznego
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II
prof. dr hab. n. med. Janusz Konstanty-Kalandyk
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum;
Oddział Kliniczny Chirurgii Serca, Naczyń i Transplantologii
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II
dr hab. n. med. Marcin Kuniewicz
Oddział Kliniczny Elektrokardiologii
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II
prof. dr hab. n. med. Jacek Legutko
Klinika Kardiologii Interwencyjnej
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum;
Oddział Kliniczny Kardiologii Interwencyjnej z Pododdziałem Intensywnego Nadzoru Kardiologicznego
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II
dr n. med. Agnieszka Mawlichanów
Oddział Rehabilitacji Kardiologicznej
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II
prof. dr hab. n. med. Jadwiga Nessler
Klinika Choroby Wieńcowej i Niewydolności Serca
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum
dr n. med. Łukasz Niewiara
Klinika Kardiologii Interwencyjnej
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum;
Oddział Kliniczny Kardiologii Interwencyjnej z Pododdziałem Intensywnego Nadzoru Kardiologicznego
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II
lek. Karol Nowak
Zakład Chorób Zatorowo-Zakrzepowych
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum
dr hab. n. med. Agnieszka Olszanecka, prof. UJ
I Klinika Kardiologii, Elektrokardiologii Interwencyjnej oraz Nadciśnienia Tętniczego
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum
dr n. med. Artur Pawlik
Klinika Kardiologii oraz Interwencji Sercowo-Naczyniowych
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum;
Oddział Kliniczny Kardiologii oraz Interwencji Sercowo-Naczyniowych
Szpital Uniwersytecki w Krakowie
dr hab. n. med. Jacek Piątek
Oddział Kliniczny Chirurgii Serca, Naczyń i Transplantologii
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II;
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum
dr hab. n. med. Jakub Podolec, prof. UJ
Klinika Kardiologii Interwencyjnej
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum;
Oddział Kliniczny Kardiologii Interwencyjnej z Pododdziałem Intensywnego Nadzoru Kardiologicznego
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II
lek. Natalia Przytuła
Oddział Kliniczny Chorób Serca i Naczyń
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II
lek. Przemysław Ptak
Oddział Kliniczny Chirurgii Serca, Naczyń i Transplantologii
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II
dr n. med. Renata Rajtar-Salwa
II Klinika Kardiologii
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum;
Oddział Kliniczny Kardiologii oraz Interwencji Sercowo-Naczyniowych
Szpital Uniwersytecki w Krakowie
prof. dr hab. n. med. Marek Rajzer
I Klinika Kardiologii, Elektrokardiologii Interwencyjnej oraz Nadciśnienia Tętniczego
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum
prof. dr hab. n. med. Tomasz Rakowski
II Klinika Kardiologii
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum;
Oddział Kliniczny Kardiologii oraz Interwencji Sercowo-Naczyniowych
Szpital Uniwersytecki w Krakowie
dr n. med. Krzysztof Rewiuk
Katedra Chorób Wewnętrznych i Gerontologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum
lek. Jan Roczniak
Oddział Kliniczny Kardiologii oraz Interwencji Sercowo-Naczyniowych
Szpital Uniwersytecki w Krakowie
prof. dr hab. n. med. Paweł Rubiś
Klinika Chorób Serca i Naczyń
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum;
Oddział Kliniczny Chorób Serca i Naczyń
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II
dr n. med. Anna Rydlewska
Oddział Kliniczny Elektrokardiologii
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II
dr hab. n. med. Łukasz Rzeszutko
II Klinika Kardiologii
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum;
Oddział Kliniczny Kardiologii oraz Interwencji Sercowo-Naczyniowych
Szpital Uniwersytecki w Krakowie
lek. Karol Sabatowski
Oddział Kliniczny Kardiologii oraz Interwencji Sercowo-Naczyniowych
Szpital Uniwersytecki w Krakowie
dr n. med. Kamil Skowron
Katedra Patofizjologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum;
Oddział Kliniczny Kardiologii oraz Interwencji Sercowo-Naczyniowych
Szpital Uniwersytecki w Krakowie
lek. Adrian Stanek
Oddział Kliniczny Elektrokardiologii
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II
dr n. med. Konrad Stępień
Oddział Kliniczny Choroby Wieńcowej i Niewydolności Serca
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II;
Zakład Chorób Zatorowo-Zakrzepowych
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum
prof. dr hab. n. med. Katarzyna Stolarz-Skrzypek
I Klinika Kardiologii i Elektrokardiologii Interwencyjnej oraz Nadciśnienia Tętniczego
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum
prof. dr hab. n. med. Andrzej Surdacki
II Klinika Kardiologii
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum;
Oddział Kliniczny Kardiologii oraz Interwencji Sercowo-Naczyniowych
Szpital Uniwersytecki w Krakowie
lek. Piotr Szolc
Klinika Kardiologii Interwencyjnej
Instytut Kardiologii
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum;
Oddział Kliniczny Kardiologii Interwencyjnej z Pododdziałem Intensywnego Nadzoru Kardiologicznego
Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II
prof. dr hab. n. med. Lidia Tomkiewicz-Pająk
Ośrodek Wrodzonych Wad Serca u Młodocianych i Dorosłych
Uniwersytet Jagielloński - Collegium Medicum
dr n. med. Barbara Zawiślak
Oddział Intensywnego Nadzoru Kardiologicznego
Szpital Uniwersytecki w Krakowie
Przedmowa
Oddajemy w Państwa ręce monografię "Ostre zespoły wieńcowe. Od diagnostyki do terapii. Kompendium lekarza praktyka" - kompendium wiedzy na temat najnowszych standardów leczenia ostrych zespołów wieńcowych. Publikacja jest konsekwencją nie tylko zmiany wytycznych w zakresie leczenia ostrych zespołów wieńcowych, nadciśnienia i prewencji, ale przede wszystkim - rozwoju wiedzy i możliwości leczenia w tej grupie chorych. Publikacja nie zawiera jednak rozważań naukowych, lecz stanowi zwięzłe kompendium wiedzy dla praktyków prowadzących tę grupę pacjentów, w szczególności lekarzy rodzinnych, kardiologów, internistów, a także pielęgniarek i ratowników, którzy muszą mierzyć się z wieloma pytaniami ze strony pacjentów. Jest również dobrym podsumowaniem dla lekarzy oraz studentów przygotowujących się do egzaminu z kardiologii oraz chorób wewnętrznych.
Niniejsza monografia nie zastępuje wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego dotyczących prewencji, diagnostyki i leczenia ostrych zespołów wieńcowych, stanowi raczej ich podsumowanie i praktyczne uzupełnienie, zwracając uwagę na najczęstsze problemy w codziennej praktyce.
Książka została napisana przez grono ekspertów ze wszystkich jednostek Instytutu Kardiologii Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum zlokalizowanych w Szpitalu Uniwersyteckim oraz Krakowskim Szpitalu Specjalistycznym im. św. Jana Pawła II w Krakowie. Ponadto jej wydanie zbiega się z Jubileuszem 45-lecia powstania Instytutu Kardiologii oraz 25-lecia uruchomienia całodobowych dyżurów hemodynamicznych dla pacjentów z zawałem w serca w Krakowie.
Autorzy niniejszego wydania dedykują tę publikację wszystkim lekarzom pracującym w 165 ośrodkach kardiologii w Polsce, gdzie codziennie, przez całą dobę prowadzi się dyżury zawałowe.
Mamy nadzieję, że lektura książki pozwoli Czytelnikom na uporządkowanie i poszerzenie dotychczasowej wiedzy na temat leczenia i prewencji ostrych zespołów wieńcowych oraz znalezienie odpowiedzi na nurtujące ich pytania i wątpliwości.
Dziękujemy wszystkim Autorkom i Autorom opracowania za trud włożony w przygotowanie manuskryptu, a przede wszystkim za podzielenie się swoją wiedzą praktyczną i doświadczeniem, które zazwyczaj nie znajduje pełnego odzwierciedlenia w wytycznych towarzystw naukowych.
prof. Stanisław Bartuś
prof. Jacek Legutko
Słowo wstępne Profesora Macieja Dąbrowskiego
Z dużą przyjemnością i uznaniem rekomenduję Państwu książkę "Ostre zespoły wieńcowe. Od diagnostyki do terapii. Kompendium lekarza praktyka" pod redakcją prof. Stanisława Bartusia i prof. Jacka Legutko jako obszerne, interdyscyplinarne i wyjątkowo aktualne kompendium wiedzy. Wiedzy, która wykracza poza tematykę samych ostrych zespołów wieńcowych (OZW). To nowoczesna publikacja stanowiąca odpowiedź na realne potrzeby praktyki klinicznej i edukacji medycznej w dobie dynamicznie rozwijającej się kardiologii.
Książka obejmuje całość zagadnień związanych z opieką nad pacjentem z OZW - od podstaw epidemiologicznych i patofizjologicznych, przez diagnostykę, leczenie i postępowanie szpitalne, aż po rehabilitację i prewencję wtórną. Co ważne, publikacja łączy wiedzę z wielu obszarów kardiologii: chorób współistniejących, metod obrazowania, farmakoterapii i strategii terapeutycznych, kardiologii interwencyjnej, rehabilitacji, a nawet aspektów organizacyjnych i systemowych. To właśnie ta szeroka perspektywa czyni książkę ważnym przewodnikiem po diagnostyce i leczeniu OZW, a także kompletnym podręcznikiem nowoczesnej kardiologii klinicznej.
Publikacja oparta jest na zasadach medycyny opartej na faktach (EBM) i zawiera liczne odniesienia do wyników aktualnych badań, rejestrów, metaanaliz, a także wytycznych towarzystw naukowych. Autorzy wzbogacili materiał o rzetelne dane statystyczne, które pozwalają lepiej zrozumieć skalę problemów klinicznych i efektywność stosowanych strategii terapeutycznych. Wiedza teoretyczna została umiejętnie powiązana z praktyką kliniczną - książka zawiera omówienie ważnej kazuistyki, schematy postępowania, algorytmy decyzyjne i przykłady z życia klinicznego, które ułatwiają wykorzystanie zdobytej wiedzy w codziennej pracy.
Na szczególne uznanie zasługuje również fakt, że opracowanie odnosi się do aktualnej sytuacji systemowej i medycznej w Polsce, uwzględnia jej specyfikę, wyzwania i możliwości organizacyjne. Jednocześnie autorzy publikacji uwzględniają perspektywę szerszego, europejskiego i światowego kontekstu rozwoju kardiologii, analizują kierunki zmian w diagnostyce, leczeniu i strukturze opieki kardiologicznej. Pokazują, w jaki sposób polska kardiologia wpisuje się w globalne standardy, ale też jak może kształtować własną, zrównoważoną drogę rozwoju.
Publikacja została stworzona z myślą o szerokim gronie odbiorców:
> lekarzach specjalistach i rezydentach w trakcie szkolenia z zakresu kardiologii, chorób wewnętrznych, intensywnej terapii i medycyny ratunkowej,
> studentach medycyny zainteresowanych kardiologią, którzy szukają merytorycznie solidnej, nowoczesnej i przystępnie napisanej literatury,
> a także członkach zespołów interdyscyplinarnych zaangażowanych w opiekę nad pacjentem kardiologicznym - w tym pielęgniarkach, ratownikach medycznych, fizjoterapeutach i psychologach klinicznych.
"Ostre zespoły wieńcowe" to imponujące, wielowymiarowe opracowanie, które łączy rzetelną wiedzę naukową, dane epidemiologiczne, praktykę kliniczną oraz nowoczesne podejście do opieki nad pacjentem. To nie tylko podręcznik leczenia OZW, ale również obraz poziomu i ambicji współczesnej polskiej kardiologii.
Z pełnym przekonaniem rekomenduję tę książkę jako kluczową pozycję na półce każdego lekarza zajmującego się chorobami układu sercowo-naczyniowego - dziś i w przyszłości.
prof. dr hab. n. med. Maciej Dąbrowski
Słowo wstępne Profesora Sławomira Dobrzyckiego
W ciągu ostatnich dziesięciu lat ostre zespoły wieńcowe (OZW) stały się jednym z głównych problemów zdrowotnych na całym świecie. Również w Polsce należą do najczęściej stawianych rozpoznań kardiologicznych. Każdego roku leczy się w naszym kraju około 100 tys. chorych z ostrymi zespołami wieńcowymi. Biorąc pod uwagę znaczenie kliniczne OZW, uważam inicjatywę autorów, którzy przygotowali w formie podręcznika kompleksowe opracowanie różnorodnych prezentacji klinicznych choroby wieńcowej, składających się na ostateczne rozpoznanie OZW, za niezwykle cenną. Trudu tego podjęli się krakowscy znamienici eksperci z Instytutu Kardiologii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, pod kierownictwem wybitych kardiologów interwencyjnych - profesorów Stanisława Bartusia i Jacka Legutko. W książce uwzględniono postęp w dziedzinie patofizjologii, diagnostyki, farmakoterapii oraz stale udoskonalanych metod rewaskularyzacji tętnic wieńcowych w OZW, dzięki czemu będzie ona bardzo pomocna dla lekarzy mających kontakt z chorymi z zawałem serca i dławicą niestabilną, w tym kardiologów, kardiochirurgów, internistów czy lekarzy szpitalnych oddziałów ratunkowych. Pragnę podkreślić, że omawiana monografia jest zgodna z najnowszymi wytycznymi towarzystw naukowych (PTK, ESC, AHA, ACC) oraz uwzględnia wyniki najważniejszych, międzynarodowych badań klinicznych opartych na medycynie faktów (EBM).
Podręcznik składa się z 22 rozdziałów, które dogłębnie opisują problematykę ostrych zespołów wieńcowych. Kolejne rozdziały układają się w logiczną całość, wprowadzając czytelnika na kolejne poziomy trudnej wiedzy z zakresu dławicy niestabilnej i zawału serca. Po zapoznaniu się z całością monografii uważam, że wszystkie rozdziały napisano w sposób przejrzysty i zrozumiały dla lekarzy, z wykorzystaniem eksperckiej wiedzy autorów. Nie podejmuję się analizy wszystkich rozdziałów monografii - tego dokonają czytelnicy, wyszukując najbardziej interesujące ich problemy z obszaru OZW, jednakże chciałbym wymienić rozdziały, które wydają mi się szczególnie interesujące. W rozdziale dotyczącym patofizjologii zawału serca podtrzymano nadal aktualny podział na dławicę niestabilną, zawał NSTEMI i STEMI. Patofizjologia zawału jest analizowana na podstawie klasyfikacji zawartej w czwartej uniwersalnej definicji ostrego zawału serca. Ten system klasyfikacji umożliwia wyodrębnienie różnych mechanizmów patofizjologicznych leżących u podstaw poszczególnych postaci zawału serca. Patofizjologię poszczególnych typów zawału serca przedstawiono wyczerpująco i w sposób zrozumiały. Równie interesująca jest sekcja dotycząca diagnostyki OZW. Zawarto w niej i szczegółowo opisano aktualnie dostępne metody diagnostyczne. Autorzy interesująco przedstawiają zalety znajomości niuansów zapisu EKG w zawale serca. Badanie to, znane od lat, ma nadal swoje wielkie znaczenie w diagnostyce chorych z bólem w klatce piersiowej, o czym słusznie przypominają czytelnikom krakowscy kardiolodzy. Zagadnieniem szczególnie interesującym mnie - jako kardiologa interwencyjnego - jest inwazyjna diagnostyka. Angiografia wieńcowa nadal pozostaje standardem diagnostycznym w chorobie wieńcowej, a zwłaszcza w OZW, umożliwiając szybkie ustalenie rozpoznania z jednoczesną rewaskularyzacją tętnicy dozawałowej. Cennym i często niezbędnym uzupełnieniem angiografii jest ocena czynnościowa zmian w tętnicach wieńcowych oraz funkcji mikrokrążenia, a uzyskane wyniki ułatwiają podjęcie decyzji o potrzebie i zakresie rewaskularyzacji. Autorzy opisują stosowane obecnie metody oceny fizjologicznej i profesjonalnie przekonują czytelnika o zaletach oraz potrzebie ich stosowania w codziennej praktyce klinicznej. Kolejnym elementem nowoczesnej diagnostyki jest obrazowanie wewnątrznaczyniowe - zarówno ultrasonografia wewnątrznaczyniowa, jak i optyczna tomografia koherentna. Obie te metody uzyskały wysokie rekomendacje w aktualnych wytycznych towarzystw naukowych. Autorzy monografii zdecydowanie podtrzymują duże znaczenie obrazowania wewnątrznaczyniowego i jednoznacznie zachęcają do coraz szerszego stosowania tych metod w pracowniach hemodynamicznych. Zagadnienia dotyczące farmakoterapii i leczenia inwazyjnego różnych postaci OZW zostały opisane wyczerpująco i rozdziały im poświęcone z pewnością będą stanowić kompendium nowoczesnej wiedzy dla specjalistów wszystkich oddziałów kardiologicznych. Autorzy monografii podkreślają również znaczenie rehabilitacji pozawałowej czy często pomijanego problemu depresji pacjentów po przebytym OZW.
Gorąco rekomenduję omawianą pozycję i mam nadzieję, że każdy kardiolog uzna ten podręcznik za wyjątkowo użyteczne źródło aktualnej wiedzy popartej praktyką autorów podręcznika.
prof. dr hab. n. med. Sławomir Dobrzycki
1Epidemiologia ostrych zespołów wieńcowych
Katarzyna Góra,Adam Bednarski,Katarzyna Stolarz-Skrzypek
Słowa kluczowe: ostry zespół wieńcowy - choroba niedokrwienna serca - epidemiologia - czynniki ryzyka - zapadalność - śmiertelność.
1.1.
Wprowadzenie
Choroba niedokrwienna serca (ChNS) to pojęcie obejmujące wszystkie stany niedokrwienia mięśnia sercowego bez względu na jego powód. Najczęstszą jej przyczyną (> 98% przypadków) jest miażdżyca tętnic wieńcowych, czyli choroba wieńcowa. Do innych, rzadkich przyczyn ChNS zalicza się: skurcz tętnicy wieńcowej - dławica odmienna (dławica Prinzmetala), zator tętnicy wieńcowej, zapalenie tętnic wieńcowych, zmiany w tętnicach wieńcowych w przebiegu zaburzeń metabolizmu, zakrzepicę tętniczą wskutek zaburzeń hemostazy, zmniejszoną podaż tlenu w stosunku do zapotrzebowania. Podstawowym objawem choroby niedokrwiennej serca jest dławica piersiowa. Charakteryzuje się ona bólem w klatce piersiowej, który jest związany z niewystarczającym zaopatrzeniem mięśnia sercowego w tlen w stosunku do zapotrzebowania.
Choroba wieńcowa (coronary artery disease, CAD) to patologiczny proces chorobowy charakteryzujący się tworzeniem i narastaniem blaszki miażdżycowej w tętnicach nasierdziowych. Choroba ta może mieć długie i stabilne okresy, ale może również w dowolnym momencie stać się niestabilna, zazwyczaj z powodu ostrego zdarzenia zakrzepowo-miażdżycowego spowodowanego pęknięciem lub erozją blaszki miażdżycowej. Najczęściej choroba wieńcowa ma jednak charakter przewlekły, postępujący, przez co stanowi zagrożenie nawet w pozornie niemych klinicznie okresach. Dynamiczny charakter procesu chorobowego skutkuje różnymi obrazami klinicznymi, które zostały sklasyfikowane jako:
> przewlekłe zespoły wieńcowe, czyli stany, w których niedokrwienie występujące najczęściej pod wpływem wzrostu obciążenia mięśnia sercowego (np. podczas wysiłku fizycznego, stresu) ma niewielkie nasilenie i choroba rozwija się stosunkowo wolno;
> ostre zespoły wieńcowe, w których przebiegu niedobór tlenu jest duży, często dochodzi do prawie całkowitego przerwania dopływu krwi do mięśnia sercowego, a niedokrwienie gwałtownie narasta i stanowi bezpośrednie zagrożenie życia. Do tej grupy należą zawały serca.
Ostre zespoły wieńcowe (acute coronary syndromes, ACS) definiują spektrum schorzeń obejmujących pacjentów, u których występują ostre objawy kliniczne, ze zmianami w 12-odprowadzeniowym elektrokardiogramie (EKG) lub bez nich oraz z dynamicznym zwiększeniem stężenia troponiny sercowej (cTn). U pacjentów, u których podejrzewa się ACS, może ostatecznie zostać rozpoznany ostry zawał mięśnia sercowego (acute myocardial infarction, AMI) lub niestabilna dławica piersiowa (unstable angina, UA). Rozpoznanie zawału mięśnia sercowego (myocardial infarction, MI) jest uzależnione od uniesienia odcinka ST w EKG - zawał serca STEMI (ST-elevation myocardial infarction), lub od uwalniania cTn przy braku takiego uniesienia - zawał serca NSTEMI (non-ST-elevation acute coronary syndrome); rozpoznanie MI opiera się na czwartej uniwersalnej definicji zawału serca.
Niestabilną dławicę piersiową definiuje się jako niedokrwienie mięśnia sercowego w spoczynku lub przy minimalnym wysiłku bez ostrego uszkodzenia/martwicy kardiomiocytów. UA charakteryzuje się specyficznymi objawami klinicznymi w postaci: długotrwałej (> 20 min) dławicy piersiowej w spoczynku, ciężkiej dławicy piersiowej o nowym początku, dławicy piersiowej, której częstotliwość wzrasta, lub dławicy piersiowej występującej po niedawnym epizodzie zawału serca. Ostre zespoły wieńcowe wiążą się z szeroką gamą objawów klinicznych, począwszy od pacjentów, u których w momencie rozpoznania nie występują objawy, po pacjentów z utrzymującym się dyskomfortem/bólami w klatce piersiowej oraz pacjentów z zatrzymaniem krążenia, niestabilnością elektryczną/hemodynamiczną lub wstrząsem kardiogennym.
Należy pamiętać, że ostry zespół wieńcowy nie jest równoznaczny z zawałem serca, chociaż są one blisko ze sobą powiązane. Ostre zespoły wieńcowe definiuje się jako martwicę kardiomiocytów w przebiegu ostrego niedokrwienia mięśnia sercowego. Obejmuje to zawał serca spowodowany zdarzeniami zakrzepowo-miażdżycowymi (zawał serca typu 1), a także inne potencjalne przyczyny niedokrwienia mięśnia sercowego i martwicy miocytów (zawał serca typu 2-5).
1.2.
Epidemiologia
Choroby układu sercowo-naczyniowego (cardiovascular diseases, CVD) są najczęstszą przyczyną śmiertelności i zachorowalności na całym świecie, a znaczny udział w tym mają kraje o niskich i średnich dochodach. Do głównych modyfikowalnych czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca zalicza się:
> nadciśnienie tętnicze,
> zaburzenia lipidowe,
> palenie tytoniu,
> nadwagę i otyłość,
> niewłaściwą dietę,
> cukrzycę,
> nadużywanie alkoholu,
> niską aktywność fizyczną,
> czynniki psychospołeczne.
W badaniu INTERHEART wykazano, że za ponad 90% ryzyka związanego z wystąpieniem ostrego zespołu wieńcowego jest odpowiedzialny styl życia, w tym wyżej wymienione czynniki. Ta obserwacja znajduje potwierdzenie u obu płci i jest szczególnie widoczna u osób młodszych. Dyslipidemie są najczęstszym i najsłabiej kontrolowanym czynnikiem ryzyka w Polsce. Polska wypada gorzej niż kraje Europy Zachodniej pomimo zauważalnych pozytywnych zmian w występowaniu CVD w latach 1990-2017. Jest to ważne wyzwanie dla zdrowia publicznego. W ogólnopolskich badaniach LIPIDOGRAM 2015 i LIPIDOGEN 2015 wśród dorosłej populacji w podstawowej opiece zdrowotnej stężenie cholesterolu całkowitego > 3 mmol/l wykryto u 61% badanych, a > 4,9 mmol/l u 58%, stężenie triglicerydów > 1,7 mmol/l u 33%, natomiast u 14% badanych stężenie cholesterolu frakcji lipoprotein o wysokiej gęstości (high-density lipoprotein-cholesterol, HDL-C) wynosiło < 1 mmol/l u mężczyzn i < 1,2 mmol/l kobiet. W Polsce cel terapeutyczny leczenia hipolipemizującego osiąga mniejszy odsetek pacjentów niż w Europie Zachodniej. Szacuje się, że poniżej 5% pacjentów z rodzinną hipercholesterolemią ma ustalone rozpoznanie.
Nadciśnienie tętnicze, według danych sprawozdawczych Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ), w Polsce w 2018 r. miało 9,9 mln osób powyżej 17. r.ż. (w tym 4,3 mln mężczyzn i 5,6 mln kobiet), co stanowiło około 31,5% dorosłej populacji.
Liczba osób z cukrzycą stale wzrasta. Zgodnie z danymi NFZ w 2018 r. na cukrzycę chorowało prawie 3 mln osób. Zachorowalność na tę chorobę wzrosła w latach 2013-2018 o 13,5% i jedynie w połowie za ten wzrost odpowiadają zmiany demograficzne. Problemy z masą ciała i otyłość nasilają się w szybkim tempie w większości państw, w tym również w Polsce. Na podstawie danych EuroStatu szacuje się, że w 2019 r. 58% dorosłych Polaków miało nadwagę lub otyłość. Do codziennego palenia papierosów w 2022 r. przyznało się aż 28,8% dorosłych Polaków (30,8% mężczyzn i 27,1% kobiet), a wynik ten ma tendencję zwyżkową względem poprzednich lat.
Zgodnie z szacunkami Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME, 2020) w 2017 r. na chorobę niedokrwienną serca chorowało w Europie 3,5% osób, o 0,2% więcej niż w 2012 r. Największy odsetek osób chorych na ChNS w 2017 r. zanotowały Węgry, Bułgaria oraz Litwa i wyniósł on w tych krajach ponad 5%. Odsetek ten wzrósł w porównaniu z 2012 r. w prawie wszystkich krajach europejskich, z wyjątkiem Wielkiej Brytanii i Szwecji. Ostry zespół wieńcowy jest często pierwszym objawem klinicznym CVD. W 2019 r. w Europie odnotowano 5,8 miliona nowych przypadków choroby niedokrwiennej serca. Szacunkowa mediana wśród państw europejskich standaryzowanej pod względem wieku zachorowalności na 100 tys. osób wyniosła 293,3. CVD pozostają najczęstszą przyczyną zgonów w Europie, odpowiadając za prawie 2,2 miliona zgonów kobiet i nieco ponad 1,9 miliona zgonów mężczyzn. Choroba niedokrwienna serca jest najczęstszą przyczyną zgonów z powodu CVD w Europie, odpowiada za 38% wszystkich zgonów z powodu CVD u kobiet i 44% u mężczyzn.
Według danych IHME w 2017 r. w Polsce na chorobę niedokrwienną serca chorowało 4,2% populacji i było to o 0,1% więcej niż w 2012 r. W latach 1990-2017 zarówno liczba, jak i odsetek osób chorych na ChNS w Polsce wykazywały tendencję wzrostową. Trend ten kształtował się podobnie u kobiet i u mężczyzn. Z kolei liczba nowych zachorowań na ChNS w Polsce spadała w latach 1990-2017. Widoczne było to zwłaszcza w przypadku zapadalności mężczyzn, dla których wartości w 1995 r. były znacznie wyższe od poziomu zapadalności kobiet, a do 2017 r. spadły do podobnego poziomu. W 2017 r. udział wskaźnika DALY (disability-adjusted life years) - utracona długość życia korygowana niepełnosprawnością - dotyczącego choroby niedokrwiennej serca w stosunku do DALY wszystkich chorób wyniósł w Polsce 11,3%, czyli więcej niż dla krajów Unii Europejskiej, w których wyniósł 8,6%.
Informacje dotyczące epidemiologii ACS w Polsce zaczerpnięto z danych:
> Narodowego Funduszu Zdrowia (informacje o świadczeniach finansowanych ze środków publicznych udzielonych w ramach lecznictwa szpitalnego, gdzie główną przyczyną hospitalizacji było ACS, na podstawie kodów ICD10 (International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems, 10th Revision),
> Ogólnopolskiego Rejestru Ostrych Zespołów Wieńcowych prowadzonego od 2003 r. przez Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu,
> Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego.
Według danych Ogólnopolskiego Rejestru Ostrych Zespołów Wieńcowych z lat 2009-2012 liczba pacjentów z ACS wynosiła około 85-90 tys. rocznie, co daje zapadalność na poziomie 224 do 235 na 100 tys. osób rocznie.
W tym oszacowaniu uwzględniono: pacjentów przyjętych z powodu zawału serca (88,2%), pacjentów przyjętych z innych powodów, ale zmarłych w szpitalu z powodu ACS (5,2%) oraz pacjentów, którzy zmarli poza szpitalem z powodu zawału serca (6,6%). Mediana wieku pacjentów dla mężczyzn wyniosła 63 lata, a dla kobiet 74 lata. Mężczyźni stanowili 62% pacjentów z ACS. Zapadalność na ACS wśród mężczyzn w 2012 r. wyniosła 297,7 na 100 tys. osób i była o 76% wyższa w porównaniu z szacunkami dla kobiet (169,1 na 100 tys.). Po uwzględnieniu różnic wiekowych częstość występowania ACS u mężczyzn była 2,5-krotnie większa niż u kobiet. W 2009 r. STEMI występowało częściej (59% wszystkich przypadków ACS) niż NSTEMI. W kolejnych latach liczba przypadków STEMI zmniejszała się i stanowiła mniej niż połowę (48%) wszystkich przypadków ACS w 2012 r. Spośród 324,3 tys. hospitalizacji z powodu zawału serca w latach 2009-2012 ogółem zmarło 27 500 pacjentów (8,5%). Śmiertelność wewnątrzszpitalna z powodu ACS była ściśle związana z wiekiem, jednak w kolejnych latach obserwacji zmniejszała się we wszystkich grupach wiekowych. Skorygowana co do wieku pacjentów śmiertelność była właściwie taka sama u obu płci. Całkowita liczba ponownych hospitalizacji w ciągu roku po zawale serca wyniosła 84 718, z czego 61,9% było spowodowanych przyczynami sercowo-naczyniowymi. Najczęstszymi przyczynami były stabilna choroba wieńcowa (27%), niewydolność serca (7,9%), nawracający zawał serca (7%) i niestabilna dławica piersiowa (6,8%). W ciągu roku od zawału serca jedynie 22% pacjentów uczestniczyło w programie rehabilitacji kardiologicznej. Całkowita śmiertelność w ciągu roku wyniosła 19,4% (wśród pacjentów leczonych inwazyjne 12,3%, natomiast wśród pacjentów otrzymujących wyłącznie leczenie nieinwazyjne 38,0%).
W danych NFZ z ostatniego roku raportowania (2019 r.) odnotowano 102,7 tys. przypadków ACS (u 98,4 tys. osób), czyli o 19% mniej niż w 2014 r. Spadek liczby przypadków ACS wynikał ze zmniejszenia rozpoznań niestabilnej dławicy piersiowej o 30 tys. (55%), głównie pomiędzy rokiem 2017 a 2018. W przypadku STEMI i NSTEMI w latach 2014-2019 zaobserwowano wzrost ich liczby o 6 tys. (9%) - zdecydowanie więcej było epizodów NSTEMI (ryc. 1.1).
Rycina 1.1.
Porównanie liczby przypadków zawałów serca STEMI, NSTEMI oraz niestabilnej dławicy piersiowej w latach 2014-2019. Opracowanie na podstawie danych NFZ.
NSTEMI (non-ST-elevation acute coronary syndrome) - zawał serca bez uniesienia odcinka ST; STEMI (ST-elevated myocardial infarction) - zawał serca z uniesieniem odcinka ST; UA (unstable angina) - niestabilna dławica piersiowa.
Średni wiek pacjentów z ACS w 2019 r. wynosił 66,3 roku, przy czym dla kobiet było to 72,2 roku, a dla mężczyzn - 65,5 roku. Wśród przypadków ACS przeważali mężczyźni w grupie wiekowej 60-74 lata. Z kolei w grupie pacjentów powyżej 80. r.ż. więcej było kobiet.
W 2019 r., w przeliczeniu na liczbę dorosłych mieszkańców, najwięcej przypadków ACS stwierdzono w województwie lubuskim - 477 przypadków na 100 tys. dorosłych. Z kolei najmniejszą liczbę przypadków ACS odnotowano w województwie podlaskim - 223.
Według raportu NFZ w 2018 r. około 46% pacjentów przed wystąpieniem ACS miało rozpoznawane nadciśnienie tętnicze, 19% cukrzycę typu 2, natomiast dyslipidemię rozpoznawano tylko u 6% chorych.
Ze względu na pandemię COVID-19 liczba hospitalizacji z powodu zawału serca według danych pochodzących ze Śląskiej Bazy Sercowo-Naczyniowej była w 2020 r. o 25% mniejsza niż w 2019 r. Według innych ogólnopolskich danych w 2020 r. we wszystkich województwach obserwowano zmniejszenie liczby wezwań zespołów ratowniczych z powodu bólu w klatce piersiowej o średnio 11,7%, a całkowita liczba hospitalizacji z powodu ACS spadła średnio o 43,6% w porównaniu z latami poprzednimi. Przełożyło się to na mniejszą liczbę pacjentów włączonych do programu koordynowanej opieki po zawale serca KOS (spadek o 26%). Wyniki leczenia zawału w 2020 r. również były gorsze niż w 2019 r. - śmiertelność wewnątrzszpitalna w 2020 r. była wyższa w porównaniu z 2019 r. o 34%. Autorzy omawianego opracowania zwracają także uwagę na znaczące różnice w poszczególnych regionach Polski - mogą one wynikać z różnego, regionalnego nasilenia epidemii.
Podsumowując, w latach 2014-2018 w Polsce można było zaobserwować zmniejszającą się liczbę pacjentów z ACS. Towarzyszyła temu poprawa wyników leczenia. Wyzwaniem dla systemu ochrony zdrowia była pandemia COVID-19 i wiążące się z nią pogorszenie dostępu pacjentów kardiologicznych do opieki zdrowotnej. Nadchodzące lata powinny przywrócić korzystny trend w zakresie zmniejszających się wskaźników zapadalności na ostre zespoły wieńcowe oraz śmiertelności.
Piśmiennictwo
1. Balwicka-Szczyrba M., Balwicki Ł., Hanke W. i wsp.: POLSKIE ZDROWIE 2.0 Rekomendacje strategiczne na lata 2023-2027: redukcja używania tytoniu i innych produktów zawierających nikotynę, szczególnie wśród młodego pokolenia Polaków. Polska Akademia Nauk, Wydział V Nauk Medycznych, Komitet Zdrowia Publicznego, Warszawa 2023.
2. Byrne R.A., Rossello X., Coughlan J.J. i wsp.: 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes. Eur Heart J 2023; 44(38): 3720-3826.
3. Eurostat. Overweight and obesity - BMI statistics 2019. Dostępne na: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Overweight_and_obesity_-_BMI_statistics (dostęp: 3.04.2025).
4. Gąsior M., Gierlotka M., Tycińska A. i wsp.: Effects of the coronavirus disease 2019 pandemic on the number of hospitalizations for myocardial infarction: regional differences. Population analysis of 7 million people. Kardiol Pol 2020; 78(10): 1039-1042.
5. GBD 2017 Causes of Death Collaborators. Global, regional, and national age-sex-specific mortality for 282 causes of death in 195 countries and territories, 1980-2017: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017. Lancet 2018; 392(10159): 1736-1788.
6. Gierlotka M., Zdrojewski T., Wojtyniak B. i wsp.: Incidence, treatment, in-hospital mortality and one-year outcomes of acute myocardial infarction in Poland in 2009-2012 - nationwide AMI-PL database. Kardiol Pol 2015; 73(3): 142-158.
7. Hawranek M., Grygier M., Bujak K. i wsp.: Characteristics of patients from the Polish Registry of Acute Coronary Syndromes during the COVID-19 pandemic: the first report. Kardiol Pol 2021; 79(2): 192-195.
8. Jóźwiak J.J., Kasperczyk S., Tomasik T. i wsp.: Design and rationale of a nationwide screening analysis from the LIPIDOGRAM2015 and LIPIDOGEN2015 studies. Arch Med Sci 2020; 18(3): 604-616.
9. Khan M.A., Hashim M.J., Mustafa H. i wsp.: Global Epidemiology of Ischemic Heart Disease: Results from the Global Burden of Disease Study. Cureus 2020; 12(7): e9349.
10. Mensah G.A., Fuster V., Murray C.J.L. i wsp.: Global burden of cardiovascular diseases and risks, 1990-2022. J Am Coll Cardiol 2023; 82(25): 2350-2473.
11. NFZ o zdrowiu. Choroba niedokrwienna serca. Centrala Narodowego Funduszu Zdrowia, Departament Analiz i Innowacji, Warszawa 2020.
12. NFZ o zdrowiu. Cukrzyca. Centrala Narodowego Funduszu Zdrowia, Departament Analiz i Strategii, Warszawa 2019.
13. NFZ o zdrowiu. Nadciśnienie tętnicze. Centrala Narodowego Funduszu Zdrowia, Departament Analiz i Strategii, Warszawa 2009.
14. Thygesen K., Alpert J.S., Jaffe A.S. i wsp.: Fourth universal definition of myocardial infarction (2018). Eur Heart J 2019; 40(3): 237-269.
15. Timmis A., Vardas P., Townsend N. i wsp.: European Society of Cardiology: cardiovascular disease statistics 2021. Eur Heart J 2022; 43(8): 716-799.
16. Wojtyniak B., Goryński P. (red.): Sytuacja zdrowotna ludności polski i jej uwarunkowania 2022. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH - Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2022.
17. Yusuf S., Hawken S., Ôunpuu S. i wsp.: Effect of potentially modifiable risk factors associated with myocardial infarction in 52 countries (the INTERHEART study): case-control study. Lancet 2004; 364(9438): 937-952.
2Patofizjologia ostrych zespołów wieńcowych
Konrad Stępień,Grzegorz Gajos
Słowa kluczowe: ostry zespół wieńcowy - zawał mięśnia sercowego - miażdżyca - zawał mięśnia sercowego bez zmian w tętnicach wieńcowych (MINOCA) - patofizjologia.
2.1.
Wprowadzenie
Ostre zespoły wieńcowe (acute coronary syndromes, ACS) stanowią heterogenną grupę schorzeń związanych z niedokrwieniem mięśnia sercowego i zaburzeniem perfuzji tętnic wieńcowych. W najnowszych wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (European Society of Cardiology, ESC) dotyczących postępowania w ACS utrzymano dotychczas obowiązujący podział na niestabilną dławicę piersiową (unstable angina, UA), zawał mięśnia sercowego bez uniesienia (non-ST-elevation myocardial infarction, NSTEMI) i z uniesieniem odcinka ST (ST-elevation myocardial infarction, STEMI). Jest to podział powszechnie akceptowany, jednak jak podkreślono również w samych wytycznych ESC, nie oddaje on w sposób odpowiedni złożonej patofizjologii ACS. Wiadomo, że aż u 30% pacjentów ze STEMI obserwuje się drożność tętnicy dozawałowej. Z kolei u około 30% chorych z NSTEMI zakwalifikowanych do koronarografii stwierdza się całkowite zamknięcie tętnicy wieńcowej. Wykazano, że te grupy pacjentów różnią się rokowaniem krótko- i długoterminowym.
System klasyfikacji, który lepiej oddaje zróżnicowane aspekty patofizjologii ACS, został zawarty w czwartej uniwersalnej definicji ostrego zawału mięśnia sercowego (acute myocardial infarction, AMI; tab. 2.1).
Tabela 2.1.
Klasyfikacja kliniczna według czwartej uniwersalnej definicji ostrego zawału mięśnia sercowego
Typ AMI
Definicja
Typ 1
Klasyczny, związany z pęknięciem blaszki miażdżycowej i powstaniem skrzepliny w świetle tętnicy wieńcowej
Typ 2
Nierównowaga między podażą tlenu a zapotrzebowaniem mięśnia sercowego na tlen, bez pęknięcia blaszki miażdżycowej
Typ 3
AMI zakończony zgonem, niepotwierdzony za pomocą oznaczenia biomarkera martwicy miokardium
Typ 4a
Związany z przezskórną interwencją wieńcową
Typ 4b
Związany z zakrzepicą w stencie
Typ 4c
Związany z restenozą w stencie
Typ 5
Związany z pomostowaniem aortalno-wieńcowym
AMI (acute myocardial infarction) - ostry zawał mięśnia sercowego.
Na podstawie: Thygesen K., Alpert J.S., Jaffe A.S. i wsp.: Fourth Universal Definition of Myocardial Infarction (2018). Circulation 2018; 138(20): e618-e651.
Podaje on poszczególne grupy pacjentów różniące się pod względem etiologii ACS, sposobów leczenia, a wreszcie rokowania długoterminowego. Zapewnia też podejście umożliwiające lepszą personalizację leczenia, co jest kluczowe dla pacjentów z ACS.
