W XXII Legionie - podobnie jak we wszystkich innych w tym czasie - słuz?yło około pie?ciu i pół tysia?ca ludzi. Centuria?, podstawowa? jednostka? taktyczna? licza?ca? osiemdziesie?ciu z?ołnierzy, dowodził podoficer zwany centurionem (centurio), jego zaste?pca? był option (optio). Centuria dzieliła sie? na os?mioosobowe druz?yny - kaz?da zajmowała jedno pomieszczenie w koszarach albo jeden namiot podczas kampanii. Szes?c? centurii tworzyło kohorte?, a dziesie?c? kohort legion, z tym z?e stan osobowy pierwszej kohorty był dwukrotnie wie?kszy niz? pozostałych. Kaz?demu legionowi towarzyszyła jazda składaja?ca sie? ze stu dwudziestu ludzi podzielonych na cztery szwadrony. Pełnili oni role? kurierów i zwiadowców. Hierarchia wojskowa przedstawiała sie? naste?puja?co:

Legionem dowodził legat (legatus legionis). Mógł nim zostac? jedynie ekwita, czyli przedstawiciel ówczesnej arystokracji, rzadziej ktoś z senatorskiego rodu, jak to miało miejsce w jednostkach stacjonujących poza Egiptem. Pełnił swa? funkcje? nie dłuz?ej niz? pie?c? lat - w tym czasie starał sie? odnies?c? znacza?ce sukcesy militarne, które stanowiłyby solidne podwaliny pod przyszła? kariere? polityczna?.

Prefektem obozu (praefectus castorium) zostawał zwykle jeden z dos?wiadczonych legionistów, wczes?niej be?da?cy dowódca? pierwszej kohorty legionu. Awans był ukoronowaniem kariery zwykłego zawodowego z?ołnierza.

Starszych oficerów legionu nazywano trybunami wojskowymi (tribuni militi). Zazwyczaj byli to ludzie dwudziestokilkuletni, dopiero rozpoczynaja?cy słuz?be? w szeregach armii - zdobywali dos?wiadczenie potrzebne do obje?cia niz?szych stanowisk w administracji cywilnej. Zupełnie inaczej wygla?dała sytuacja starszego trybuna (tribunus laticlavius) - w przyszłos?ci miał on obja?c? waz?ny urza?d pan?stwowy lub dowodzic? własnym legionem.

Trzon legionu stanowiło szes?c?dziesie?ciu niezwykle zdyscyplinowanych i znakomicie wyszkolonych centurionów (setników). Na ten stopień awansowano wybranych z?ołnierzy, którzy wykazali sie? talentami organizacyjnymi i wielka? odwaga? na polu walki. Pierwsza? centuria? pierwszej kohorty dowodził najstarszy i najbardziej dos?wiadczony centurion (primus pilus).

Na czele każdego z czterech szwadronów jazdy (ala) stał dekurion (decurio) - miał on szanse? na osiągnięcie stopnia dowódcy jazdy jednostki pomocniczej (magister equitum).

Option, zaste?pca centuriona, odpowiadał za sprawy administracyjne i wykonywał niektóre obowia?zki dowódcy. Zwykle awansował dopiero wtedy, gdy gina?ł jego przełoz?ony.

Pros?ci legionis?ci zacia?gali sie? do wojska na dwadzies?cia pie?c? lat. Teoretycznie w armii mogli słuz?yc? jedynie obywatele Rzymu, ale wste?powali do niej takz?e mieszkan?cy podbitych ziem - podpisuja?c kontrakt, otrzymywali rzymskie obywatelstwo.

Na samym dole hierarchii wojskowej znajdowali sie? z?ołnierze kohort pomocniczych rekrutowani zazwyczaj w najodleglejszych prowincjach Rzymu. Walczyli w szeregach jazdy i lekkiej piechoty, a takz?e wykonywali wszelkiego typu prace specjalistyczne. Obywatelstwo rzymskie dostawali dopiero po dwudziestu pie?ciu latach słuz?by.

Rzymianie podchodzili do wojowania na morzach z dużą nieufnością, więc dopiero za panowania Augusta (27 r. p.n.e.-14 r. n.e.) doszło do stworzenia pierwszych zalążków marynarki wojennej. Jej siły podzielono na dwie floty stacjonujące w Misenum i Rawennie. Mniejsze eskadry stacjonowały także w Aleksandrii i innych ważniejszych portach basenu Morza Śródziemnego. Ponadto okręty floty patrolowały największe rzeki imperium, takie jak Dunaj, Ren i co chyba zrozumiałe, Nil.

Każdą flotą dowodził prefekt. Od ludzi piastujących te stanowiska nie wymagano żadnego doświadczenia żeglarskiego ani bojowego, ponieważ pełnili role administratorów.

W przypadku pozostałych oficerów daje się zauważyć ogromny wpływ greckich tradycji żeglarskich. Dowódców eskadr nazywano nawarchami, każdy z nich miał pod rozkazami dziesięć okrętów. Na stopień nawarchy, podobnie jak centuriona w legionach, można było awansować. Jeśli któryś z nawarchów zapragnął przenieść się do legionów, automatycznie zostawał centurionem. Najstarszego nazywano navarchus princeps i był odpowiednikiem starszego centuriona w legionach. Do jego zadań należało także służenie radą prefektowi, gdy zachodziła taka potrzeba.

Poszczególnymi okrętami dowodzili trierarchowie. Podobnie jak nawarchowie byli to awansowani marynarze, a do ich zadań należało dbanie o to, by okręty zachowywały ciągłą sprawność bojową. Mimo to trudno porównywać ich do dzisiejszych kapitanów. Trierarchowie zajmowali się kwestiami żeglarskimi, ale gdy dochodziło do walki, dowodzenie jednostką przejmował centurion odpowiedzialny za legionistów stacjonujących na pokładzie. Z tego też powodu używam w książce greckiego nazewnictwa zamiast angielskich odpowiedników, które mogłyby być bardzo mylące.

Najpopularniejszymi jednostkami floty były w opisywanym okresie niewielkie okręty patrolowe zwane liburnami. Pływały one pod żaglami albo były napędzane wiosłami. Na pokładzie każdej z nich stacjonował niewielki kontyngent piechoty morskiej. Jednostkami podobnej klasy były biremy - nieco tylko większe i lepiej przystosowane do udziału w bitwach morskich. Największe okręty, czyli tak zwane trzy-, cztero- i pięciorzędowce, były rzadziej spotykane w opisywanych przeze mnie czasach i stanowiły relikty rzymskiej floty w czasach świetności.

ŚRÓDZIEMNOMORSKA CZĘŚĆ CESARSTWA RZYMSKIEGO

RZYMSKA PROWINCJA EGIPT W I W. N.E.

Brytania

ORŁY IMPERIUM (42-43 rok n.e.)

PODBÓJ (43 rok n.e.)

POLOWANIE (44 rok n.e.)

ORŁY I WILKI (44 rok n.e.)

POŚCIG (44 rok n.e.)

Rzym i prowincje wschodnie

PRZEPOWIEDNIA (Rzym, 45 rok n.e.)

REBELIA (Judea, 46 rok n.e.)

CENTURION (Syria, 46 rok n.e.)

Basen Morza Śródziemnego

GLADIATOR (Kreta, 48-49 rok n.e.)

LEGION (Egipt, 49 rok n.e.)

PRETORIANIN (Rzym, 51 rok n.e.)

Powrót do Brytanii

BRACIA KRWI (51 rok n.e.)

KOHORTA (51 rok n.e.)

BRYTANIA (52 rok n.e.)

Hiszpania

NIEPOKONANY (54 rok n.e.)

Powrót do Rzymu

DZIEŃ CEZARÓW (54 rok n.e.)

Kampania na wschodzie

KREW RZYMU (Armenia, 55 rok n.e.)

ZDRAJCY RZYMU (Syria, 56 rok n.e.)

WYGNAŃCY RZYMU (Sardynia, 57 rok n.e.)

Brytania: kłopotliwa prowincja

HONOR RZYMU (Brytania, 59 rok n.e.)

ŚMIERĆ CESARZOWI (Brytania, 60 rok n.e.)

POŻOGA (Brytania, 60 rok n.e.)

PIEŚŃ OSTATNIEJ KRÓLOWEJ (Brytania, 61 rok n.e.)