[1] A. Leroi-Gourhan, Le symbolisme des grands signes dans l'art pariétal paléolitique, Paris 1958, s. 384 nn.
[2] A. Szyjewski, Etnologia religii, Kraków 2001, s. 212 nn.
[3] M. Bense, Świat poprzez pryzmat znaku, Warszawa 1980, s. 45.
[4] H. G. Gadamer, Symbol i alegoria, w: Symbole i symbolika, (red. M. Głowiński), Warszawa 1990, s. 100.
[5] R. Firth, Jednostkowe symbole i publiczne reakcje, w: Symbole i symbolika..., s. 257.
[6] F. de Saussure, Kurs językoznawstwa ogólnego, Warszawa 1961, s. 31.
[7] E. Cassirer, Esej o człowieku, Warszawa 1971, s. 69.
[8] L. White, The Science of Culture, New York 1949, s. 25.
[9] E. Leach, Lévi-Strauss, Warszawa 1973, s. 48 i nast.
[10] M. Bal-Nowak, Mit jako forma symboliczna w ujęciu Ernsta A. Cassirera, Kraków 1996, s. 57.
[11] E. Cassirer, Esej o człowieku..., s. 70.
[12] Tamże, s. 78.
[13] P. Tillich, Symbol religijny, w: Symbole i symbolika..., s. 147 i nast.
[14] M. Eliade, Traktat o historii religii, Łódź 1993, s. 430.
[15] M. Mauss, The Gift, London 1950, s. 372.
[16] R. Firth, Jednostkowe symbole..., s. 241.
[17] M. Douglas, Natural Symbols. Explorations in Cosmology, London 1970 (wydanie polskie: Symbole naturalne. Rozważania o kosmologii, Kraków 2004).
[18] J. Conrad, Człowiek, rasa, kultura, Warszawa 1971, s. 347 i nast.
[19] E. Leach, Biblical Hair, w: The Essential Edmund Leach, ed. S. Hugh-Jones, J. Laidlaw, Yale University Press 2001, s. 206.
[20] R. Firth, Jednostkowe symbole..., 248 i nast.
[21] M. Banaszak, Historia Kościoła Katolickiego, Warszawa 1989, t. III, s. 306 i nast.
[22] R. Firth, Jednostkowe symbole..., s. 249 i nast.
[23] P. Tillich, Symbol religijny..., s. 149.
[24] H. Biedermann, Dictionary of symbolism: cultural icons and the meanings behind them, New York 1994, s. 161.
[25] J.G. Frazer, The Golden Bough: A Study in Magic and Religion, London 1913, part 2, s. 152 i nast.
[26] Tamże, s. 258.
[27] Ch. Berg, The Unconscious Significance of Hair, London 1951.
[28] W tym momencie może pojawić się następująca wątpliwość: jak należy w tej konwencji rozumieć włosy kobiet oraz ich ewentualne obcięcie.
[29] E. Leach, Magical Hair, "Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland", vol. 88, no. 2, (Jul.-Dec. 1958); przedruk w: The Essential Edmund Leach, ed. S. Hugh-Jones, J. Laidlaw, Yale University Press 2001.
[30] Tamże, vol. II, s. 177 i nast.
[31] C. R. Hallpike, Social Hair, "Man" (N.S.) 1969, nr 4, s. 256-264; wersja poprawiona w: The Social Aspects of the Human Body (ed. T. Polhemus), London 1978, s. 134-146.
[32] Tamże, s. 260.
[33] Tamże, s. 262.
[34] M. Douglas, Natural Symbols: Exploratons in Cosmology, New York 1982, s. 72, 85.
[35] C. R. Hallpike, Social Hair..., s. 261.
[36] P. Olivelle, Hair and Society: Social Significance of Hair in South Asian Traditions, w: Hair: its power and meaning in Asian Cultures, ed. A. Hiltebeitel, B.D. Miller, State University of New York Press, Albany 1998, s. 32.
[37] E. Leach, Biblical Hair, "Man" (N.S.) 1970; przedruk w: The Essential Edmund Leach. Volume II: Culture and Human Nature (ed. S. Hugh-Jones, J. Laidlaw), Yale University Press 2001, s. 201-226.
[38] Tamże, s. 216.
[39] P. Hershman, Hair, Sex and Dirt, "Man" (N.S.), vol. 9, no. 2 (Jun. 1974), s. 274 i nast.
[40] G. Obeyesekere, Medusa's Hair: An Essay on Personal Symbols Religious Experience, Chicago 1981.
[41] Tamże (wydanie Chicago and London 1984), s. 13.
[42] A. Synnott, Shame and Glory: A Sociology of Hair, "The British Journal of Sociology", vol. 38, no. 3 (Sep. 1987), s. 382.
[43] Tamże, s. 382 i nast.
[44] Z antropologicznego punktu widzenia, rites de passage odzwierciedlają przechodzenie jednostki przez stałe stadia społecznego systemu. Stadia te odpowiadają różnym stopniom dojrzałości i różnym typom dopuszczalnego zachowania seksualnego.
[45] A. Van Gennep, Obrzędy przejścia, w: Etnologia. Wybór tekstów (red. Z. Sokolewicz), Warszawa 1969, s. 125.
[46] P. Olivelle, Hair and Society..., s. 33.
[47] Języku angielskim jest nawet specjalne słowo, oznaczające człowieka z krótko przyciętymi włosami - croppy (tak nazywano np. powstańców irlandzkich z 1798 r.).
[48] Na przykład, św. Hieronim w jednym ze swych listów, pisząc o ustalonych w Biblii zasadach dotyczących ubioru arcykapłana, stwierdza, iż "głowy swojej nie odkryje" (Do Fabioli, 3). W tym samym liście opisuje on kapelusz, który nosili żydowscy kapłani i arcykapłani: "nie zakrywa całej głowy aż do końca włosów, ale trzecią część głowy na przodzie zostawia nie nakrytą i przepaską jest przywiązany z tyłu głowy, żeby nie mógł spaść łatwo" (Tamże, 13).
[49] E. Leach, Biblical Hair..., s. 206.
[50] P. Olivelle, Hair and Society..., s. 13.
[51] Tamże, s. 12.
[52] Tamże, s. 15 i nast.
[53] Księga Liczb, 16, 1-32.
[54] Chodzi o potomków Koracha, którzy byli śpiewakami i którym przypisywano autorstwo niektórych psalmów: 42, 44-49, 84, 85, 87 i 88.
[55] Tak nazywany jest w Iliadzie (XIX 327) i Odysei (XI 506).
[56] Tak nazywany jest w Pieśniach cypryjskich (Pauzaniasz, X 26, 4).
[57] Plutarch, Pyrrus, 1.
[58] Porfiriusz, Żywot Pitagorasa.
[59] Diogenes Laertios, VIII 1, 4.
[60] Dzieje Apostolskie, XX 4.
[61] Lukian z Samosat, Miłośnik nieprawdy, 24.
[62] Lukian z Samosat, Wyprzedaż typów życia, 27.
[63] Pauzaniasz, IX 5, 16.
[64] Athenaeus, Deipnosophistai, 8, 37.
[65] Pauzaniasz, I 26, 4.
[66] Arystofanes, Sejm kobiet, 91.
[67] J. Rosen-Przeworska, Religie Celtów, Warszawa 1971, s. 99.
[68] J. Gąssowski, Mitologia Celtów, Warszawa 1987, s. 154.
[69] T. Liwiusz, Ab urbe condita.
[70] P. C. Tacyt, Historiae; Annales.
[71] J. Zając, Od Wenetów do Rzymian. Studium epigraficzno-antroponomastyczne (I w. p.n.e-I w. n.e.), Toruń 1991, s. 98 i nast.
[72] Corpus Inscriptionum Latinarum, I 2, 6-7.
[73] J. Zając, Od Wenetów do Rzymian..., s. 98 i nast.
[74] G. Swetoniusz Trankwillus, Żywoty cezarów, VIII (Domicjan), 18.
[75] Tamże, VII (Oton), 12.
[76] Pieśń o Rolandzie, CXLII.
[77] H. Fros, F. Sowa, Twoje imię, Kraków 1975, s. 159.
[78] L. Moszyński, Wstęp do filologii słowiańskiej, Warszawa 1984, s. 68.
[79] Inca Garcilaso de la Vega, O Inkach uwagi prawdziwe, II 21.
[80] A. Sudak, Paunisi, Wielichowo 1999, s. 72.
[81] Obecnie uważa się, że istniejący w archiwum kapituły gnieźnieńskiej tekst jest falsyfikatem, zredagowanym po 1139 a przed 1146 r. (K. Maleczyński, W sprawie autentyczności bulli gnieźnieńskiej z r. 1136, w: Prace Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, seria A, nr 2, Wrocław 1947, s. 27).
[82] W. Taszycki, Wstęp do Najdawniejsze zabytki języka polskiego, Wrocław 1975, s. 7.
[83] Bulla gnieźnieńska, 70-78.
[84] Tamże, 118-120.
[1] Synezjusz z Cyreny, Pochwała łysiny, rozdz. 14.
[2] W. Walther, Kobieta w islamie, Warszawa 1982, s. 170.
[3] E. Szymański, Zwyczaje, obrzędy i symbole religijne w islamie, w: Zwyczaje, obrzędy i symbole religijne, Warszawa 1974, s. 490 i nast.
[4] Ferdousi, Księga królewska, Warszawa 1981, s. 77.
[5] E. Słuczański, O władczyniach, duchach i czarodziejach, Warszawa 1976, s. 115.
[6] J. G. Frazer, The Golden Bough..., s. 209.
[7] E. Drioton, Egipt faraonów, Warszawa 1970, s. 172.
[8] J. Krzyżanowski, Mądrej głowie dość dwie słowie, Warszawa 1960, t. II, s. 382.
[9] G. Swetoniusz Trankwillus, Żywoty cezarów, VIII (Wespazjan), 23.
[10] Sekstus Aureliusz Wiktor, Caesares, 9, 17 i nast.
[11] Grzegorz z Tours, Historia Francorum, II 9.
[12] J. Baszkiewicz, Myśl polityczna wieków średnich, Warszawa 1970, str. 81.
[13] Grzegorz z Tours, Historia Francorum, II 41.
[14] Tamże, III 18.
[15] Tamże, VI 24.
[16] Tamże, VII 36.
[17] Einhard, Życie Karola Wielkiego, 1.
[18] J. Strzelczyk, Goci - rzeczywistość i legenda, Warszawa 1984, s. 414.
[19] Ch. Berg, The unconscious significance of hair, London 1951, s. 14.
[20] J. Baszkiewicz, Myśl polityczna..., s. 81.
[21] J.G. Frazer, The Golden Bough..., cz. 2, s. 264, (wydanie polskie, s. 209).
[22] S. Kałużyński, Dawni Mongołowie, Warszawa 1983, s. 206.
[23] S.M. Nelson, Bound Hair and Confucianism in Korea, w: Hair: its power..., s. 108.
[24] J.G. Frazer, The Golden Bough..., s. 162 i nast.
[25] E. E. Clark, Legendy Indian kanadyjskich, Warszawa 1982, s. 93 i nast.
[26] E. Szymański, Tradycje i legendy ludów Afryki Północnej, Kraków 1994, s. 58 (przyp. 25).
[27] Inca Garcilaso de la Vega, O Inkach uwagi prawdziwe, II 7.
[28] J.G. Frazer, The Golden Bough..., s. 211.
[29] Księga Sędziów, 13-16.
[30] E. Rzewuski, Azania zamani. Mity, legendy i tradycje ludów Afryki Wschodniej, Warszawa 1978, s. 303 i nast.
[31] J.G. Frazer, The Golden Bough..., s. 209.
[32] S. Grodziński, W kręgu lamajskich legend i mitów, Warszawa 1981, s. 162.
[33] Tamże, s. 27 i nast.
[34] L.-V. Thomas, Trup, Łódź 1991, s. 29.
[35] Tamże, s. 47.
[36] G.L. Ebersole, "Long Black Hair Like a Seat Cushion": Hair Symbolizm In Japanese Popular Religion, w: Hair: its power..., s. 78, 97.
[37] Tamże, s. 77.
[38] Tamże, s. 76.
[39] A.J. Greimas, O bogach i ludziach. Studia o mitologii litewskiej, Kęty 2007, s. 85 i nast.
[40] Tamże, s. 93 i nast.
[41] M. Park, Podróże we wnętrzu Afryki, Warszawa 2008, s. 174.
[42] Najczęściej był to werset z Koranu, zapisany przez duchownych muzułmańskich na skrawku papieru i sprzedawany tubylcom. Chronić miał np. przed ugryzieniem węża lub aligatora (M. Park, Podróże..., s. 63).
[43] M. Park, Podróże..., s. 150.
[44] C. Berg, The unconscious significance..., s. 14.
[45] D. Sperber, Ukryte znaczenia, w: Symbole i symbolika..., s. 131.
[46] E. Leach, Magical hair...
[47] Arystoteles, O pochodzeniu zwierząt, VI 5.
[48] L.-V. Thomas, Trup..., s. 167.
[49] D. Sperber, Symbolizm na nowo przemyślany, Kraków 2008, s. 41 i nast.
[50] E. Leach, Magical hair..., s. 154.
[1] Popol Vuh, I 7.
[2] L. Wasiliew, Kulty, religie i tradycje Chin, Warszawa 1974, s. 255.
[3] J. Tubielewicz, Mitologia Japonii, Warszawa 1977, s. 50.
[4] A. Niwiński, Mity i symbole religijne starożytnego Egiptu, Warszawa 1984, s. 29.
[5] Grimnismál, 40-41.
[6] P. Olivelle, Hair and Society: Social Significance of Hair in South Asian Traditions, w: Hair: its power and meaning in Asian Cultures, ed. A. Hiltebeitel, B.D. Miller, State University of New York Press, Albany, s. 29.
[7] Aitarejaupaniszada, I 4.
[8] J. Suchocki, Mitologia bałtyjska, Warszawa 1991, s. 257.
[9] Tamże, s. 159.
[10] Focjusz, Biblioteka, cod. 243, 370 b.
[11] M. Frankowska, Mitologia Azteków, Warszawa 1987, s. 223.
[12] Tamże, s. 239.
[13] Tamże, s. 241.
[14] M. Składankowa, Bohaterowie, bogowie i demony dawnego Iranu, Warszawa 1984, s. 288.
[15] A. Szyjewski, Religia Słowian, Kraków 2003, s. 55.
[16] B. Baranowski, W kręgu wilkołaków i upiorów, Łódź 1981, s. 87.
[17] M. Jakimowicz-Shah, Metamorfozy bogów indyjskich, Warszawa 1983, s. 128.
[18] Bhagawadgita, I 31.
[19] Kojiki, I 15, 23-24.
[20] W. Kotański, Japońskie opowieści o bogach, Warszawa 1983, s. 83.
[21] Tamże, s. 106.
[22] R. K. Narayan, Ramajana, Warszawa 1984, s. 129.
[23] J. Rosen-Przeworska, Religie Celtów, Warszawa 1971, s. 92.
[24] M. Dillon, N. Chadwick, Ze świata Celtów, Warszawa 1975, s. 146.
[25] F. Schlette, Celtowie, Łódź 1987, s. 133.
[26] J. Gąssowski, Mitologia Celtów, Warszawa 1987, s. 84.
[27] F. Fleming, Opowieści o magii i transformacji, w: Celtowie herosi świtu (red. F. Fleming), Warszawa 1998, s. 97.
[28] L. P. Słupecki, Mitologia skandynawska w epoce Wikingów, Kraków 2003, s. 132.
[29] J. Ros, Heroje północy, Warszawa 1969, s. 73.
[30] S. Piłaszewicz, W cieniu krzyża i półksiężyca, Warszawa 1986, s. 23.
[31] Tamże, s. 93 i nast.
[32] Popol Vuh, III 2.
[33] A. Caso, Naród Słońca, Kraków 1974, s. 34.
[34] Tamże, s. 50, 53.
[35] M. M. Kośko, Mitologia ludów Syberii, Warszawa 1990, s. 78.
[36] S. Szynkiewicz, Herosi tajgi, Warszawa 1984, s. 105.
[37] Tamże, s. 158.
[38] Kojiki, I 20, 6.
[39] Kojiki, I 20, 39-40.
[40] W. J. Sidichmienow, Chiny. Karty przeszłości, Warszawa 1978, s. 93.
[41] M. M. Kośko, Mitologia ludów Syberii, s. 100.
[42] E. Słuczański, O władczyniach..., s. 118 i nast.
[43] Lukian z Samosaty, O ofiarach, 11.
[44] Pauzaniasz, VII 22, 2.
[45] Tamże, VII 27, 1.
[46] Tamże, VII 23, 9.
[47] V. K. Lambrinoudakis, Argolida. Archeological Sites and Museums of the Argolid, s. 187.
[48] Pauzaniasz, II 10, 3; VIII 28, 1; II 14, 5.
[49] Tamże, III 19, 4
[50] A.W. Szewczenko, Bogi anticznowo Chiersoniesa, w: Bogi Tawridy (red. A. S. Głuszak, P. I. Artiuch), Siewastopol' 1997, s. 42.
[51] Synezjusz z Cyreny, Pochwała łysiny, s. 8.
[52] R. Pettazzoni, Wszechwiedza bogów, Warszawa 1967, s. 153.
[53] Lukian z Samosaty, Cynik, 20.
[54] Synezjusz z Cyreny, Pochwała łysiny, s. 9.
[55] Ajschylos, Ofiarnice, s. 611-620.
[56] Pauzaniasz, I 19, 4.
[57] A. Mierzejewski, Tajemnice glinianych tabliczek, Warszawa 1981, s. 79.
[58] K. Łyczkowska, Babilońskie zaklęcia magiczne, Warszawa 1995, s. 62.
[59] S. Cinal, Baal z Ugarit a inni Bogowie Burzy starożytnej Syrii i Palestyny, Kraków 1997, s. 26.
[60] M. Popko, Religie starożytnej Anatolii, Warszawa 1980, s. 175.
[61] M.T. Cyceron, O wróżbiarstwie, II 23.
[62] J. Boulenger, Opowieści Okrągłego Stołu, Warszawa 1987, s. 63.
[63] Saxo Grammaticus, Gesta Danorum, XIV 39 (za: S. Urbańczyk, Dawni Słowianie. Wiara i kult, Wrocław 1991, s. 65.
[64] A. Gieysztor, Mitologia Słowian, Warszawa 1985, s. 95.
[65] Tamże, s. 91.
[66] Powieść minionych lat, s. 31.
[67] Lukian z Samosaty, O ofiarach, 11.
[68] Apulejusz, Metamorfozy, IV 31.
[69] J. Rosen-Przeworska, Religie Celtów, Warszawa 1971, s. 92.
[70] J. Gąssowski, Mitologia Celtów, Warszawa 1987, s. 173 i nast.
[71] J.R. Lardizabal, Mity, wierzenia i obyczaje Basków, Pruszków 2002, s. 136.
[72] J. i C. Matthews, Mitologia Wysp Brytyjskich, Poznań 1997, s. 139.
[73] R. K. Narayan, Ramajana..., s. 39.
[74] M. Jakimowicz-Shah, Metamorfozy bogów..., s. 52.
[75] J.R. Lardizabal, Mity, wierzenia..., s. 88 n.
[76] Tamże, s. 129 i nast.
[77] Tamże, s. 108 i nast.
[78] M. Haavio, Mitologia fińska, Warszawa 1979, s. 103, 120, 196, 296.
[79] A.J. Greimas, O bogach i ludziach. Studia o mitologii litewskiej, Kęty 2007, s. 48.
[80] A. Anisimow, Wierzenia ludów Północy, Warszawa 1971, s. 64.
[1] Herodot, III 8.
[2] Synezjusz z Cyrene, Pochwała łysiny, 20.
[3] Tamże, 22.
[4] Księga Kapłańska, 19, 27.
[5] Focjusz, Biblioteka, cod. 244, 380 a.
[6] Św. Paweł, I List do Koryntian, 11, 4.
[7] Ch. Bromberger, Hair: From the West to the Middle East throuh the Mediterranean, "Journal of American Folklore" 2008, no. 121 (482), s. 385.
[8] Wilhelm z Rubruk, Opis podróży, XXVIII 12.
[9] Ch. Bromberger, Hair..., s. 386.
[10] Tamże, s. 388.
[11] Św. Paweł, I List do Koryntian, 11, 5-6.
[12] Tamże, 11, 14-15.
[13] I List św. Piotra, 3, 3.
[14] Helmold, Kronika Słowian, I 1.
[15] A. Brückner, Starożytna Litwa. Ludy i bogi, Olsztyn 1984, s. 97.
[16] Według opisu mieszkającego pod koniec XVII w. w Prusach M. Praetoriusa (Deliciae Prussicae oder Preussische Schaubühne, Berlin 1873).
[17] J. Długosz, Dziejów polskich ksiąg dwanaście, Kraków 1868, t. III, s. 446.
[18] Sokrates Scholastyk, Historia Kościoła, II 43.
[19] Tamże, III 1.
[20] Tamże, III 17.
[21] Ammianus Marcellinus, Dzieje rzymskie, XXII 11, 9.
[22] Św. Hieronim, Do matki i córki przebywających w Galii, 6.
[23] Św. Hieronim, Do Gaudencjusza o wychowaniu młodziutkiej Pakatuli, 4.
[24] Św. Hieronim, Do Demetriady o zachowaniu dziewictwa, 18.
[25] I List do Tymoteusza, 2, 9-10.
[26] S. Tokarski, Indie, w: Mitologia i seks (red. K. Imieliński), Warszawa 1993, s. 28.
[27] W. Owen Cole, Piara Singh Sambhi, Sikhowie. Wiara i życie, Łódź 1987, s. 49.
[28] Tamże, s. 134.
[29] P. Olivelle, Hair and Society: Social Significance of Hair in South Asian Traditions, w: Hair: its power and meaning in Asian Cultures, ed. A. Hiltebeitel, B.D. Miller, State University of New York Press, Albany, s. 26.
[30] S. Guliński, Alewizm i bektaszyzm. Historia i rytuał, Kraków 1999, s. 101.
[31] A. Nawrocki, Szamanizm i Węgrzy, Warszawa 1988, s. 107; G. Labuda, Mieszko II król Polski (1025-1034), Kraków 1992, s. 86.
[32] Język węgierski należy - obok fińskiego i estońskiego - do uralskiej grupy językowej.
[33] Mongołowie golili szczyt głowy oraz biegnące stamtąd do uszu i skroni dwa pasy szerokości 3 palców, a pozostawione po bokach głowy włosy zaplatali w dwa warkocze związane za uszami (S. Kałużyński, Dawni Mongołowie..., s. 78), Kozacy zaś podgalali głowy wysoko pozostawiając długie pasmo włosów (osełedec).
[34] E. Przybył, Eklezjologiczne przyczyny rozłamu Cerkwi rosyjskiej w połowie XVII wieku, w: Prawosławie, ("Studia Religiologica", nr 29), Kraków 1996, s. 76.
[35] S.M. Nelson, Bound Hair..., s. 105.
[36] Tamże, s. 108.
[37] Tamże, s. 110 i nast.
[38] Tamże, s. 106.
[39] Tamże, s. 111.
[40] Ch. Bromberger, Hair..., s. 395.
[41] Tamże, s. 381.
[42] W ramach modernizacji państwa i osłabiania roli islamu wprowadził on (jako prezydent) w 1925 r. zakaz noszenia fezów, czyli specyficznego nakrycia głowy, traktowanego w Turcji jako widomy wyraz wierności muzułmanina wobec wspólnoty islamu. W miejsce fezów prezydent zaproponował kapelusz, "nakrycie głowy używane przez cały świat cywilizowany" (B. Lewis, Narodziny nowoczesnej Turcji, Warszawa 1972, s. 319).
[43] Już w czasach pełnienia funkcji premiera (koniec lat 50-tych XX w.) podjął on hasło emancypacji kobiet i w 1959 r. oficjalnie zniesiono obowiązek noszenia czadry (zasłona na twarzy). Decyzja ta została przyjęta z wielkim zadowoleniem przez młode kobiety z inteligencji kabulskiej, ale w kręgach konserwatywnych wywołała oburzenie i doprowadziła do antyrządowych rozruchów (J. Petrus, Afganistan. Zarys dziejów, Warszawa 1987, s. 337).
[44] Ch. Bromberger, Hair..., s. 381 i n.
[45] Tamże, s. 382.
[46] Główną jego ideą było umożliwienie mieszkańcom Jamajki powrotu do ich dawnej ojczyzny, Afryki. W Afryce miał być koronowany czarny król, który wezwie do siebie potomków Afrykańczyków. Kiedy w 1930 r. Ras Tafari, czyli książę Tafari (1892-1975), koronowany został na cesarza Etiopii - jako Haile Selassie I - uznano, że przepowiednia spełniła się i cesarz, jako potomek Salomona, został ogłoszony Żyjącym Bogiem.
[47] Sz. Beźnic, Przegląd nowych ruchów religijnych w Polsce, w: E. Barker, Nowe ruchy religijne, Kraków 1997, s. 331.
[1] Pauzaniasz, VIII 47, 5.
[2] Herodot, VIII 104.
[3] E. Szymański, Tradycje i legendy ludów Afryki Północnej, Kraków 1994, s. 84.
[4] G. Marçais, Sztuka islamu, Warszawa 1979, s. 204, 263.
[5] D. Penkala-Gawęcka, M. Gawęcki, Islam afgański - jego specyfika i przemiany, w: Religie pozachrześcijańskie w procesie przemian (red. H. Zimoń), Warszawa 1990, s. 52.
[6] R. Firth, Jednostkowe symbole i publiczne reakcje, w: Symbole i symbolika, Warszawa 1991, s. 245.
[7] A. Mez, Renesans islamu, Warszawa 1980, s. 328.
[8] M. Polo, Opisanie świata, CLXXIX.
[9] J. Kracik, Relikwie, Kraków 2002, s. 76.
[10] E. Potkowski, Czary i czarownice, Warszawa 1970,
[11] J. Kracik, Relikwie..., s. 84.
[12] Tamże, s. 138.
[13] Tamże, s. 137.
[14] B. de Sahagún, Rzecz z dziejów Nowej Hiszpanii, II 29.
[15] S. Piłaszewicz, W cieniu krzyża..., s. 65.
[16] Tamże, s. 165.
[17] Synezjusz z Cyreny, Pochwała łysiny, 5.
[18] A. Métraux, Inkowie, Warszawa 1968, s. 78.
[19] Inca Garcilaso de la Vega, O Inkach uwagi prawdziwe, II 8.
[20] B. de Sahagún, Rzecz z dziejów..., II 27.
[21] J.G. Frazer, Złota gałąź..., Warszawa 1969, s. 362.
[22] Tamże, s. 298.
[23] M. i A. Posern-Zielińscy, Indiańskie wierzenia i rytuały, Wrocław 1977, s. 123.
[24] Bogowie i ludzie z Huarochirí, (red. J. Szemiński), Kraków 1985, s. 87 i nast.
[25] Tamże, s. 88.
[26] Tamże, s. 59.
[27] Do zwyczaju tego nawiązuje zapewne Elektra, mówiąc o sobie do Orestesa: "Warkocz zgolony, głowa jak u Scytów" (Eurypides, Elektra, 241).
[28] A. Sudak, Komancze, Wielichowo 1998, s. 23.
[29] Herodot, IV 64.
[30] K. Moszyński, Zarys etnografii górali Assamu, Kraków 1977, s. 149.
[31] J.T. Bąbel, Rytualne znaczenie niektórych północnoeuropejskich brzytew z epoki brązu. Próba interpretacji, Strona internetowa, s. 3.
[32] J.G. Frazer, Złota gałąź..., s. 59 i nast.
[33] D.M. Lang, Armenia kolebka cywilizacji, Warszawa 1975, s. 145.
[34] J.G. Frazer, Złota gałąź..., s. 210.
[35] Tamże.
[36] A. Brückner, Starożytna Litwa. Ludy i bogi, Olsztyn 1984, s. 95.
[37] Tamże, s. 84.
