Człowiek, który umarł

1

Nieopodal Jerozolimy mieszkał wieśniak, który kupił młodego koguta. Ten wprawdzie prezentował się marnie, ale wraz z nadejściem wiosny, w porze, gdy figowce wypuszczają listki na końcach gałęzi, zaczął dziarsko stroszyć pióra i prezentować dumnie wygiętą pomarańczową szyję.

Ubogi wieśniak mieszkał w lepiance, a posiadał tylko brudne podwóreczko, na którym rósł zaledwie jeden twardy figowiec. Chociaż po dniu ciężkiej pracy przy winorośli, oliwkach i pszenicy swego pana na nocleg szedł do lepianki przy drodze, to jednak z dumą myślał o swym młodym kogucie. Na ogrodzonym podwórku trzy marne kury, znoszące niewiele jajek, gubiły nieliczne pióra i wzbijały nieprawdopodobne chmury kurzu. W zakątku pod strzechą stał też uparty osioł, który czasami szedł wraz z wieśniakiem do pracy, ale niekiedy zostawał na miejscu. No i miał wieśniak jeszcze czarnobrewą młodą żonę, która nie garnęła się do pracy. Rozrzucała przed drobiem trochę ziaren albo wylewała rozgotowaną owsiankę, a dla osła ścinała sierpem zieloną paszę.

Młody kogut zyskał niejakie uznanie. Dziwnym zrządzeniem losu był bardzo żądny sławy, chociaż jego areną było co najwyżej zabrudzone podwórko z trzema marnymi kurami. Zwykł był wyginać kark i przenikliwie odpowiadać na pianie innych kogutów dolatujące przez płot ze świata, o którym nie miał najmniejszego pojęcia. W jego głosie pobrzmiewała jednak osobliwa dzikość, a na odległe popisy innych kurów reagował gwałtownymi odpowiedziami.

- Ależ on pieje - pochwalił wieśniak, gdy z rana nakładał przez głowę dzienną koszulę.

- Starczyłby na dwadzieścia kur - oceniła żona.

Wieśniak wyszedł i z dumą przyjrzał się swemu kogutowi, zuchwałemu, rosłemu ptakowi, który zdążył się już skutecznie zapoznać z trzema cherlawymi kurami. Teraz jednak poranny zapiewajło zadarł łeb, nasłuchując, czy w nieznanym świecie nie odezwą się czasem niewidoczne koguty. Widmowe głosy drażniące go zagadkowo znikąd. Odpowiadał na nie donośnym, niedającym się zdusić sprzeciwem.

- Tylko czekać, jak sobie wyfrunie. - Kiwała głową żona wieśniaka.

Zwabili go więc ziarnem, po czym schwytali, chociaż bronił się skrzydłami i pazurami, obwiązali mu nogę sznurkiem, którego drugi koniec zaczepili o słupek podtrzymujący strzechę nad osłem.

Gdy go już wypuścili, kogut z urażoną dumą odszedł od ludzi, a gdy dotarł na koniec sznura, dziobnął obwiązaną nogę, upadł, przez chwilę na oczach przerażonych kur szamotał się dziko na zabrudzonej ziemi podwórka, aż chwiejnie wstał i zaczął się zastanawiać. A gdy usłyszał serdeczny śmiech wieśniaka i jego żony, musiał stawić czoło posępnej świadomości, że jego noga jest na uwięzi.

Przestał się pysznić, nie wyczesywał ani nie stroszył piór. Markotnie poruszał się tak daleko, na ile pozwalał sznurek. Nadal jednak najlepsze kąski zagarniał dla siebie. Nadal zdarzało mu się od czasu do czasu podzielić szczególnie smakowitym okruchem z wyróżnioną w tym momencie kurą. Nadal z trzepotliwą, tarmoszącą raptownością popisywał się przed tą ze swego haremu, która nonszalancko zapędziła się w jego pobliże, aby zrobić na niej wrażenie. I nadal dawał odpór głosom kogutów drażniących go znikąd o świcie.

Tyle że teraz w jego zbieraniu kąsków widać było posępną żarłoczność, z kąśliwym triumfem wyżywał się na wynędzniałych kurach. Nade wszystko zaś w jego pianiu nie dało się już posłyszeć dumnej złocistości. Miał uwięzioną nogę i wiedział o tym. Ten sam sznurek oplatał jego ciało i duszę.

Ale w jego głębi tętniło niepęknięte życie. Co najwyżej sznur mógł pęknąć. I tak pewnego ranka, jeszcze przed brzaskiem, otrząsnął się ze snu i z nagłym przypływem siły wzbił się na skrzydłach, a sznurek się zerwał. Wyrzucił z siebie dzikie, niezwykłe skrzeknięcie, jednym skokiem znalazł się na szczycie ogrodzenia, by zapiać tak głośno i rozdzierająco, aż przebudził wieśniaka.

Jednocześnie o tej samej godzinie tego samego poranka, pewien mężczyzna przebudził się z głębokiego snu, który go ogarnął. Zbudził się w skalnej jaskini, zesztywniały i wyziębnięty. W trakcie tego długiego snu jego ciało napełniło się bólem, który nadal w nim trwał. Nie otwierał oczu, a jednak wiedział, że już nie śpi, że jest mu zimno, niewygodnie, że jest zesztywniały i skrępowany. Na twarzy miał zimną płachtę, nogi mu obwiązano i tylko ręce miał wolne.

Gdyby chciał, mógł się poruszyć, wiedział o tym, ale nie chciał. Któż chciałby wstawać z martwych? Na samą myśl o poruszeniu głęboko wezbrały w nim mdłości. Z obrzydzeniem odnosił się nawet do faktu dokonującego się w nim dziwnego, niezamierzonego ruchu: powrotu do świadomości. Nie pragnął tego. Chciał nadal trwać w miejscu, gdzie nawet pamięć całkowicie kamienieje w bezruchu.

Teraz jednak coś do niego wracało, niczym zwrócony list, on zaś leżał ogarnięty mdłościami. Niemniej jednak ręce nagle drgnęły. Uniosły się zimne, ciężkie i nabrzmiałe. Ale właśnie się uniosły, zdjęły z twarzy materiał i naparły na opaski ramienne. A potem znowu opadły zimne, ciężkie, zdrętwiałe i tak udręczone tym, iż nawet tego ruchu było dla nich zbyt wiele, że niewypowiedzianie niechętne jakimkolwiek dalszym drgnięciom.

Mając uwolnione twarz i barki, ponownie zastygł, zapadając się w zimną nicość bycia martwym. Tego pragnął najbardziej i niemal udało mu się to osiągnąć zupełnie: chłód nicości bycia poza wszystkim.

Kiedy jednak był już na samym skraju drugiej strony, znienacka ból w przegubach sprawił, że dłonie się uniosły i zaczęły ściągać bandaże z kolan. Stopy przesunęły się odrobinę, chociaż pierś nadal spoczywała zimna i martwa.

Aż wreszcie otworzył oczy. Wokół mrok. Ten sam mrok! Chociaż może była jakaś blada szpara, smuga rozcinającego wszystko blasku, który rozkrawał gęsty mrok. Nie mógł poruszyć głową. Oczy się zamknęły. Znowu był u kresu.

Potem jednak znienacka uniósł się, a wielki świat zawirował. Bandaże opadły. Zamykały się nad nim cienkie, skalne ściany, rodząc nową mękę uwięzienia. Szpary blasku. Ze zrodzoną z obrzydzenia siłą nachylił się w wąskiej skalnej jamie i naparł kruchymi dłońmi na przeszkodę w pobliżu zwidy światła.

Siła wzięła się nie wiadomo skąd, z odrazy; umarły ukląkł na swych narach, wpatrzony w zajadły napływ światła. Ledwie świtało. Teraz dopadł go przedziwny, kłujący w swej ostrości oddech poranka. To zaś znaczyło pełną przytomność.

Powoli, bardzo powoli wypełzł ze skalnej celi z ostrożnością kogoś boleśnie poranionego. Opadły bandaże, płótna, balsamy, on zaś ukląkł, opierając się o ścianę, aby odzyskać niepamięć. Tym niemniej zobaczył, jak jego okaleczone stopy z nieopisanym bólem dotykają ziemi, na której miały już nigdy nie spocząć, zobaczył też nieżywe chude nogi. Niewyobrażalny ból, ból ostatecznego zniechęcenia ciała, tak go przepełnił, iż mężczyzna wstał, jedną z rozdartych rąk opierając się o grobowiec.

A więc wracał! Znowu wraca po tym wszystkim! Spojrzał na martwe stopy i okalające je taśmy, wyszedł z nich, zebrał je, poskładał i wrzucił do skalnego otworu, który opuścił. Następnie podniósł wonny całun, owinął się nim niczym płaszczem i zwrócił się ku bladości zimnego brzasku.

Umarłszy, był sam, a nawet bardziej niż sam.

Mężczyzna nadal przeniknięty niewypowiadalnym zniechęceniem, krzywiąc się, bosy, ze stopami jedynie owiniętymi w strzępy całunu, zaczął schodzić po skalistym stoku, by minąć żołnierzy, którzy okutani w wełniane płaszcze spali pod zeschniętymi wawrzynami. W milczeniu przez chwilę wpatrywał się w ich nieruchome, baryłkowate ciała. Były odpychające, z tymi nędznie znieruchomiałymi członkami, a jednak jakoś im współczuł. Skierował się ku drodze, aby się nie rozbudzili.

Nie mając teraz dokąd się udać, odwrócił się od rozpostartego na wzgórzach miasta. Wolno oddalał się odeń drogą między drzewkami oliwnymi, pomiędzy którymi czerwone zawilce zwieszały główki w chłodzie świtu. Pobocza agresywnie zarastała gęsta zielona trawa.

Oto świat taki sam jak zawsze, naturalny, przesycony zielenią, urzekający rzewnymi, przymilającymi się słowikami, które nawoływały od potoczystej wody, naturalny, nieumierający świat poranków i wieczorów, z którego on odumarł.

Kroczył przed siebie na poharatanych stopach, ani w tym świecie, ani w drugim. Ani tu, ani tam, ani widząc, ani ślepiąc, sunął, zostawiając za sobą miasto i jego przedmieścia, a chociaż nie był pewien, czemu miałby podążać dalej, to jednak działał pod wpływem głębokiej odrazy rozgoryczenia oraz postanowienia, którego nie był nawet świadom.

Kiedy tak na pół przytomnie kroczył wzdłuż suchego, kamiennego ogrodzenia sadu oliwnego, dźgnął go rozbrzmiewający tuż obok przenikliwy, dziki koguci głos, który sprawił, iż wstrząsnął się niczym rażony iskrą. Zobaczył czarno-pomarańczowego kura, kolebiącego się na gałęzi ponad drogą, a następnie odzianego w tunikę z szarej wełny wieśniaka, który przedzierał się między drzewkami oliwnymi. Z zieleni sfrunął czarno-pomarańczowy kogut z krwistym grzebieniem na łbie oraz dumnie rozłożonym ogonem.

- Błagam, panie, niech go pan schwyta! - zawołał wieśniak. - Kogut mi czmychnął!

Ponaglony mężczyzna, którego twarz z nagła rozbłysła uśmiechem, rozłożył szerokie skrzydła całunu przed uciekającym ptakiem. Ten oburzony odskoczył ze skrzekiem, wieśniak rzucił się ku niemu, nastąpiło dzikie trzepotanie skrzydeł, w powietrze pofrunęły pióra, a na koniec wieśniak bezpiecznie trzymał już koguta pod pachą, unieruchomiwszy jego skrzydła. Ptak szaleńczo podźwignął łeb z wybałuszonymi ślepiami.

- To mój zbiegły kogut! - oznajmił spocony wieśniak, gładząc ptaka lewą dłonią, a jednocześnie spoglądając na twarz mężczyzny w białym całunie.

Gdy zobaczył, że ma przed sobą bladą twarz umarłego, znieruchomiał, a jego oblicze stężało. Oto zastygła śmiertelnie blada twarz, czarna szczecina jakby wyrosła po śmierci, szeroko otwarte czarne, żałosne oczy, które umarły, a do tego jeszcze ślady po obmytych ranach na czole! Oniemiałemu rolnikowi szczęka opadła i niczym dziecko zupełnie nie wiedział, co teraz począć.

- Nie bój się - powiedział mężczyzna w całunie. - Nie jestem trupem. Zdjęli mnie za wcześnie, więc wstałem, bo gdyby się dowiedzieli, zrobiliby to znowu...

Mówił głosem pełnym obrzydzenia. Ludzie! A zwłaszcza ludzie władzy! Zawsze potrafili tylko jedno. Obojętnym wzrokiem wpatrzył się w niespokojne, rozbiegane oczy wieśniaka. Ten skulił się, czując się bezsilny wobec tego spojrzenia pełnego martwego nieporuszenia, a także dziwnej chłodnej stanowczości. Zdołał wydobyć z siebie to, czego najbardziej się bał:

- Ukryjesz się, panie, w moim domu?

- Zatrzymam się tutaj, ale jeśli powiesz o tym komuś, sam wiesz, co będzie potem. Będziesz musiał stanąć przed sądem!

- Ja?! Nic nie będę mówił. Pospieszmy się!

Wieśniak rozejrzał się dokoła w przerażeniu, ze złością myśląc, czemu się wpakował w takie tarapaty. Mężczyzna z okaleczonymi stopami niedołężnie wspiął się na poziom oliwnego sadu, a następnie między łanami zielonej pszenicy podążył za rozeźlonym, rozgorączkowanym wieśniakiem. Pod nieżywymi nogami czuł chłodną gładkość niedojrzałej pszenicy; oczywista była dla niego kostropatość jej formy tak odmiennej od niego. Na krawędzi kamieni widział jedwabiste, pokryte srebrzystymi włoskami nachylające się pąki szkarłatnych zawilców. Także i one należały do innego świata. On w swoim własnym był sam, zupełnie sam. Wszystkie otaczające go rzeczy należały do świata, który nigdy nie zaznał śmierci. Tymczasem on umarł, czy też został morderczo wypchnięty z tego świata, a teraz czuł jedynie wielki pusty niesmak najwyższego zniechęcenia.

Doszli do lepianki, gdzie wieśniak posępnie naglił przybysza.

- Szybko! Szybko! - poganiał. - Lepiej, żeby nikt nas nie zobaczył.

Mężczyzna otulony w biały len wszedł do glinianego pomieszczenia, wnosząc ze sobą osobliwy zapach balsamu. Wieśniak zamknął drzwi i poprzez zewnętrzne wyjście przeszedł na podwórze, na którym stał osioł, wysokimi ścianami zabezpieczony przed kradzieżą. To tutaj rozgorączkowany wieśniak przywiązał koguta. Mężczyzna z zastygłym obliczem siadł na macie obok paleniska, gdyż był zmęczony i półprzytomny. Słyszał, jak na zewnątrz wieśniak szepcze z żoną, która wszystko widziała z dachu.

Na koniec oboje weszli do środka, przy czym kobieta zasłoniła twarz. Nalała trochę wody, a na drewnianym talerzu położyła chleb i suszone figi.

- Niech pan je! - zachęcił wieśniak. - Tak, tak, nikt nas nie widział.

Chociaż obcy nie miał ochoty na posiłek, zmoczył kawałek chleba w wodzie i zjadł, bo tego trzeba życiu. Jednakże umarło w nim pragnienie czy to jedzenia, czy napoju. Wkroczył w świat bez żadnego pragnienia, nie pragnął nawet żyć. Tam, gdzie powinno tętnić życie, pozostała zupełna pustka, jeśli nie liczyć przytłaczającego rozgoryczenia. Chyba jednak jeszcze głębiej niż zniechęcenie, niż świadomość, zaległa nieukierunkowana stanowczość.

Wieśniak i żona przypatrywali się gościowi od progu. Ze zgrozą spoglądali na posiniałe rany na chudych, matowych dłoniach obcego, na jego chude stopy, na nieduże rozdarcia na martwym nadal czole. Ze strachem wciągali bogaty balsamiczny aromat, który bił od gościa, od jego ciała. Wpatrywali się też w gładką, śnieżną, drogą lnianą tkaninę. Niewykluczone, iż rzeczywiście był umarłym królem, wracającym z krainy zgrozy. Ciągle jeszcze zdał się zimny i zalegający w krainie śmierci, natomiast aromat wionący od jego przezroczystego ciała wydawał się pochodzić od jakiegoś osobliwego kwiatu.

Przełknąwszy z trudem odrobinę zmoczonego chleba, spojrzał na gospodarzy. Zobaczył ich takimi, jakimi byli: ograniczonymi, nędznie żyjącymi, odartymi z luksusu pewności siebie lub odwagi. Byli jednak tym, kim być musieli: uległymi, nieodzownymi składnikami naturalnego świata. Obca im była szlachetność, ale strach przydawał im współczucia.

Obcy zaś na nowo im współczuł, wiedział bowiem, iż najlepiej odpowiedzą na łagodność, dając w zamian swą niezdarną wyrozumiałość.

- Nie bójcie się - zwrócił się do nich miękko. - Pozwólcie mi zostać z wami jeszcze chwilę. Nie potrwa to długo, a potem oddalę się na zawsze. Tylko naprawdę się nie bójcie. Z mojego powodu nie spotka was żadna szkoda.

Natychmiast mu uwierzyli, chociaż strach ich nie opuścił. Powiedzieli:

- Niech pan zostanie, jak długo będzie pan chciał. Niech pan spokojnie odpoczywa!

Bali się jednak.

Nie sprzeciwiał się temu, by wieśniak oddalił się wraz z osłem. Wzeszło promienne słońce, a za zamkniętymi drzwiami ciemnej lepianki mężczyzna znowu poczuł się jak w grobie, dlatego też zwrócił się do kobiety:

- Ułożę się na zewnątrz.

Zamiotła dla niego podwórko, rozłożyła matę, on zaś ułożył się pod ścianą w porannym słońcu. Tutaj dostrzegł, jak pod nagim wiosennym niebem pierwsze zielone listki wychylają się niczym maciupkie płomienie z koniuszków należącego do podwórka drzewa figowego. Jednak człowiek, który umarł, nie mógł się długo przyglądać i tylko nieruchomo leżał w nierozgrzanym jeszcze blasku. Nie było w nim nawet pragnienia, by się poruszyć. Leżał tylko z chuderlawymi nogami wyciągniętymi w słońcu, czarnymi, pachnącymi włosami, które zalegały nad obojczykami, i kompletnie zdrewniałymi, cienkimi, bezbarwnymi ramionami. On leżał, podczas gdy kury gdakały i grzebały, a zbiegły kogut, którego złapano i znowu skrępowano, przyczaił się w kącie.

Wieśniaczka była wylękniona. Zajrzała ostrożnie, a widząc, że obcy się w ogóle nie porusza, pomyślała ze strachem, że ma na podwórku trupa. Kiedy jednak słońce zaczęło grzać mocniej, mężczyzna otworzył oczy i spojrzał na kobietę. Teraz z kolei bała się kogoś, kto żył wprawdzie, ale się nie odzywał.

Otworzył oczy i znowu zobaczył świat świetlisty niczym szkło. Było to życie, w którym on nie miał już udziału, które jednak jaśniało poza nim: lazurem nieba i ogołoconym drzewem figowym z wymykającymi się zeń zielonymi listkami. Świetlisty niczym szkło, on jednak w nim nie uczestniczył, gdyż zbrakło pragnienia.

A przecież trwał w nim niewyrwany. Dzień przeminął w swego rodzaju letargu, a wieczorem mężczyzna przeszedł do lepianki. Również wieśniak wrócił do domu, jednak wystraszony nie miał nic do powiedzenia. Obcy razem z gospodarzami skosztował odrobinę gotowanej fasoli, a potem umył ręce i w milczeniu odwrócił się do ściany. Milczeli także wieśniacy. Przyglądali się śpiącemu gościowi. Sen tak bliski był śmierci, iż mężczyzna śmiało mógł zasnąć.

Jednak kiedy wzeszło słońce, znowu ułożył się na podwórku. Tylko słońce przyciągało go i nim poruszało, nadal chciał poczuć w nozdrzach chłód porannego powietrza, zobaczyć nad głową blade niebo. A nienawidził zamknięcia.

Kiedy wyszedł na zewnątrz, młody kogut zaskrzeczał. Było to ściszone, stłumione pianie, przy czym kryło się w nim coś więcej niż tylko upokorzenie, a mianowicie konieczność życia, czy nawet wykrzyczenia triumfu istnienia. Ten, który umarł, przyglądał się temu, który zdołał uciec i został schwytany, a teraz otrząsał się, wznosił na pazurach, zadzierał łeb i otwierał dziób w gotowości do kolejnego wyzwania na śmierć i życie. Znowu rozbrzmiały śmiałe dźwięki, a chociaż sznur na koguciej nodze tłumił je, to jednak ich nie zdusił. Człowiek, który umarł, widział życie w całej pełni i wszędzie dostrzegał ogromną stanowczość, która wyrywała się w burzliwych lub delikatnych grzywach fal, pieniście formujących się na lazurowym nieboskłonie, w czarno-pomarańczowym kogucie czy w zielonych płomyczkach na skraju gałęzi drzewka oliwnego. Owe dzieła i wykwity wiosny stanowczo stąpały, skrząc się żądzą i zdecydowaniem. Pojawiały się jak pieniste grzywacze na niebieskim potoku niewidocznej żądzy, na rozległym niewidocznym morzu siły, pojawiały się barwne i namacalne, ulotne, a przecież w swym nadejściu bezśmiertne. Umarły wpatrywał się w rozbujane istnienie wszystkiego, co nie umarło, ale nie widział w nim już dygotliwej chęci życia, gdyż w jej miejsce dostrzegał grzmiące, dudniące, rebelianckie wyzwanie wobec wszystkiego, co doświadczyło istnienia.

Mężczyzna leżał nieruchomo, a umarłymi oczyma, szeroko teraz otwartymi, jednak mrocznie nieruchomymi, wpatrywał się w nieprzerwaną stanowczość życia. Gładki i lśniący kogut łypnął ku niemu, jak to ptak, jednym ślepiem. Umarły zaś widział nie tylko jego, lecz krótką, zadziorną falę życia, której ptak był zwieńczeniem. Przypatrywał się osobliwym, dziobiącym ruchom zwierzęcia, które zagarniało dla siebie kąski, łypało życiu w oczy, zawsze gotowe, czujne, aroganckie i ostrożne, ciągle też głoszące istnienie triumfalnie i stanowczo, chociaż wciąż na uwięzi przygodnego sznurka. Zdało mu się, że słyszy osobliwą mowę samego życia, gdy kogut triumfalnie naśladował gdakanie ulubionej kury, która właśnie zniosła jajko, tyle że w tym naśladowaniu pobrzmiewało upokorzenie, gdyż sznur nadal oplatał nogę. Kiedy zaś mężczyzna cisnął kogutowi kruszynę chleba, ptak jakoś czule zagruchał, nastroszył się i zostawił kąski dla kur. Te rzuciły się łapczywie i natychmiast poniosły ułomek chleba poza zasięg sznura.

Kiedy jednak zadowolony z siebie kogut ruszył za nimi, nogę szarpnęła kończąca się uwięź, co było dlań niczym dźgnięcie. Skruszała jego śmiałość, wydawało się, iż zmalał, kuląc się w cieniu. A przecież był młody, pióra na jego i tak już błyszczącym ogonie nie rozrosły się jeszcze w pełni. Trzeba było jednak poczekać aż do wieczora, gdy wzbierająca fala życia pozwoliła mu zapomnieć. Bo oto gdy kurza wybranka beztrosko zabłąkała się w jego pobliże, rzucił się na nią z rozczapierzonymi skrzydłami, a mężczyzna, który umarł, w tym ruchliwym ptasim kłębowisku widział nie koguta, lecz szczyt jednej fali górujący nad drugą, wszystko zaś w rozhuśtanym oceanie życia. A przeznaczenie życia zdało mu się nawet dziksze i bardziej natrętne niż przeznaczenie śmierci. Jej los był ledwie cieniem w zestawieniu z grzmiącym losem życia, jego bojowym wzbieraniem.

O zmierzchu wieśniak powrócił z osłem do domu i powiedział:

- Panie! Ludzie mówią, że ciało zostało wykradzione z ogrodu, grób jest pusty, a przeklęci Rzymianie odwołali żołnierzy. Pełno tam teraz zawodzących kobiet.

Człowiek który umarł, wpatrywał się w człowieka, który nie umarł.

- No i dobrze - powiedział. - Trzeba tylko milczeć, a będziemy bezpieczni.

Wieśniak poczuł ulgę. Wyglądał na biednego i ograniczonego, a nigdy nie rozgorzał w nim choćby taki płomień, jak w młodym kogucie, którego trzymał na uwięzi. Brak w nim było ognia, a człowiek, który umarł, pomyślał sobie: "Po cóż go wydźwigać. Skibki ziemi odświeża się, przewracając, a nie unosząc. Niech ziemia pozostaje sobą i trwa tak naprzeciw nieba. Ja zaś próbowałem ją unieść, ale ta ingerencja była błędem. Pług dewastacji przeora ziemię Judei, a życie tego wieśniaka zostanie przewrócone jak grudka ziemi. Nikt nie może chronić ziemi przed kultywacją. To kultywacja, a nie zbawienie...".

Na tego człowieka, wieśniaka, spoglądał ze współczuciem, ale jako ten, który umarł, nie chciał ingerować w duszę człowieka, który nie umarł i nigdy nie umrze, a co najwyżej powróci do ziemi. Niechże sobie zatem powróci do ziemi, gdy nadejdzie jego godzina i niech nikt nie próbuje ingerować, gdy ziemia domaga się swojego.

Dlatego też człowiek z bliznami pozwolił wieśniakowi odejść, gdyż ten nie miał w sobie żadnego odrodzenia, przy czym umarły powiedział sobie: "Jest moim gospodarzem".

O świcie, gdy człowiek, który umarł, poczuł się lepiej, wstał i wolno, na obolałych stopach powlókł się do ogrodu, tam bowiem go zdradzono i tam pochowano. Kiedy minął ścianę wspinających się po skale wawrzynów, zobaczył krzątającą się przy grobie kobietę odzianą na niebiesko i żółto. Znowu zajrzała do wejścia przypominającej głęboką skrzynkę jaskini. Niczego jednak w środku nie było, załamała więc ręce i zapłakała. Kiedy zaś odwróciła się, zobaczyła stającego przy wawrzynach mężczyznę w bieli i krzyknęła, bojąc się, że to szpieg, a następnie powiedziała:

- Zabrali go!

On zaś rzekł:

- Magdaleno!

Zatoczyła się tak, jakby miała upaść, albowiem go poznała. A on ciągnął:

- Nie bój się. Żyję. Zdjęli mnie za wcześnie, wróciłem do życia. A potem ukryłem się w jednym z domów.

Nie wiedziała, co na to powiedzieć, ale padła mu do stóp, aby je ucałować.

- Nie dotykaj mnie, Magdaleno - sprzeciwił się. - Jeszcze nie teraz! Jeszcze nie wyzdrowiałem i nie mogę kontaktować się z ludźmi.

Dalej szlochała, nie wiedząc, co począć, natomiast on zasugerował:

- Zejdźmy na bok i schowajmy się w krzakach, gdzie będziemy mogli porozmawiać niewidziani.

W niebieskim płaszczu i żółtej sukni poszła za nim między drzewa, po czym usiedli w mirtowych krzewach, on zaś powiedział:

- Nie doszedłem jeszcze do siebie, Magdaleno. Co więc dalej począć?

- Mistrzu! - odrzekła. - Wypłakałyśmy oczy za tobą. Czy powrócisz do nas?

- Co się dokonało, to się dokonało, a koniec mam już za sobą - powiedział. - Strumień płynie, dopóki zasilają go deszcze, a potem wysycha. Dla mnie życie już się skończyło.

- I nie rozgłosisz swojego triumfu? - spytała ze smutkiem.

- Mój triumf polega na tym - odrzekł - że nie jestem martwy. Żyłem dłużej niż moja misja i teraz nic już o niej nie wiem. To jest właśnie mój triumf. Przetrwałem dzień oraz śmierć mojej ingerencji i ciągle pozostaję człowiekiem. Jestem jeszcze młody, Magdaleno, nie osiągnąłem nawet wieku średniego. Cieszę się, że już po wszystkim. Musiało się tak stać, ale teraz jestem rad, że już po wszystkim i dni mej ingerencji się skończyły. Umarli już we mnie nauczyciel i zbawca, teraz muszę zająć się sobą, zatroszczyć o własne życie.

Słuchała go, ale nie w pełni rozumiała, niemniej jego słowa ją rozczarowały.

- Ale czy wrócisz do nas? - nalegała.

- Jeszcze nie wiem - odpowiedział. - Kiedy już dojdę do siebie, lepiej będę mógł wszystko ocenić. Ale w każdym razie moja misja dobiegła kresu, nauczanie skończone, a śmierć uchroniła mnie od własnego zbawienia. Ach, Magdaleno, chcę znaleźć własną drogę w życiu, dostać to, co swoje. Skończyło się moje życie publiczne, życie skoncentrowane na samym sobie. Teraz mogę zaczekać na życie, nic nie mówiąc, więc nikt mnie nie zdradzi. Chciałem wykroczyć poza granice moich dłoni i stóp, sam więc ściągnąłem na siebie zdradę. Wiem, że skrzywdziłem tego biedaka, Judasza. Bo umarłem i teraz znam swoje granice. Obecnie mogę żyć, nie starając się wpływać na innych. Sięgam nie dalej niż krańce palców, a krok mój kończy się tam, gdzie czubki stóp, ja zaś chciałem przygarnąć wszystkich, chociaż nigdy nie przygarnąłem nawet jednej osoby. Na szczęście Judasz wraz z najwyższym kapłanem ocalili mnie od zbawiania samego siebie i wkrótce będę mógł powrócić do własnego losu niczym pływak, który o świcie znalazłszy się sam na brzegu, może pogrążyć się w morzu.

- Chcesz więc już odtąd być sam? - spytała. - I twoja misja zdała się na nic? Wszystko to nieprawda?

- Nie! - zaprzeczył. - Także i twoi kochankowie nie byli kiedyś nikim. Wiele dla ciebie znaczyli, ale brałaś więcej, niż dawałaś. Wtedy przyszłaś do mnie, abym cię wybawił z twojego występku. Otóż także i ja w swojej misji posunąłem się do występku. Dawałem więcej, niż brałem, co powoduje nieszczęście, a wyrasta z pychy. W ten sposób Piłat i kapłani uchronili mnie przed nadmiernym zbawieniem. Nie posuwajmy się teraz w życiu zbyt daleko, Magdaleno, to bowiem może znaczyć jedynie inną śmierć.

Rozważała to z goryczą, czuła bowiem w sobie potrzebę nadmiernego dawania, a za nic nie chciała zdusić w sobie tej potrzeby.

- I nie wrócisz już do nas? Czy powstałeś jedynie dla samego siebie?

Posłyszał sarkazm w głosie Magdaleny i spojrzał w jej urodziwą twarz, pełną nadmiernej potrzeby wyzwolenia się z kobiety, którą była, z niewiasty, która do woli zwodziła mężczyzn. Spowijało ją pragnienie, aby się wyzwolić z dawnej przewrotnej Ewy, która tuliła wielu mężczyzn i brała więcej, niż dawała. Teraz rozwierała się przed nią inna przepaść: chciała dawać, nie biorąc. Co również jest dotkliwe i okrutne dla ciała.

- Nie powstałem ze zmarłych, aby znowu szukać umierania.

Zerknęła na niego i dostrzegła osadzające się na matowej twarzy znużenie, zakradające się do jego czarnych oczu rozgoryczenie, a także kładące się u podstawy zobojętnienie. Dostrzegł to zerknięcie i powiedział sobie: "Teraz ci, którzy za mną poszli, będą chcieli mnie znowu położyć do grobu, gdyż powstałem nie tak, jak tego oczekiwali".

Ona tymczasem rzekła:

- Ale przyjdziesz do nas, żeby zobaczyć tych, którzy cię ukochali?

Leciutko się zaśmiał i odrzekł:

- No tak. - A potem dodał: - Masz jakieś pieniądze? Dasz mi trochę? Mam dług.

Nie miała dużo, ale sprawiło jej przyjemność, że może mu cokolwiek dać.

- A sądzisz - spytał - że moglibyśmy razem zamieszkać u ciebie?

Popatrzyła na niego wielkimi niebieskimi oczyma, które dziwnie zalśniły.

- Teraz? - spytała głosem osobliwie triumfalnym.

On zaś, który wzdragał się przed jakimkolwiek triumfem, czy to swoim, czy cudzym, rzekł:

- Nie teraz! Później, kiedy dojdę do siebie... i wrócę do ciała.

Słowa odmawiały mu posłuszeństwa. W głębi serca wiedział, że nigdy nie zamieszka w jej domu, jako że w jej oczach błysnął ognik triumfu, zajadłość dawania. Magdalena tymczasem bąknęła z naciskiem:

- Wiesz przecież, że dla ciebie poświęciłabym wszystko.

- Nie! - obruszył się. - Niczego takiego nie chciałem!

Jego trzewiami targnęło obrzydzenie całym tym życiem, które dotąd znał, straszliwy spazm rozgoryczenia. Bezsilnie skulił się pod mirtem, ale oczy miał szeroko otwarte. Gdy zaś spojrzała na niego, wiedziała, że to nie jest jej Mesjasz. To jednak wcale nie Mesjasz powstał. Znikły entuzjazm i płomienna czystość, młodość została wydarta. Umarła jego młodość. Miała przed sobą rozgoryczonego mężczyznę w średnim wieku, pełnego jakiegoś strasznego zobojętnienia oraz stanowczości, której miłość nigdy nie pokona, ale nie Mistrza, którego tak uwielbiała, młodego, płomiennego, bezcielesnego wynosiciela jej duszy. Bliżej mu teraz było do kochanków, których z dawna znała, tyle że nieporównanie mniej troszczył się o własną korzyść, znacznie trudniej było go napocząć.

Rozpadła się równowaga ekstazy i męki jej zachwytu. Powstały z martwych człowiek zadawał śmierć jej marzeniom.

- Musisz już iść - powiedział do niej. - Nie dotykaj mnie, wciąż tyle we mnie śmierci. Za trzy dni znowu tu się zjawię. Jeśli będziesz chciała, przyjdź i ty o świcie. Wtedy znowu możemy porozmawiać.

Odeszła roztrzęsiona i poturbowana, ale już po drodze wyrzuciła z siebie gorycz konkretu, gdyż ogarnęły ją zachwyt i zdumienie, że Mistrz powstał ze zmarłych. Powstał Zbawca, wznosiciel, cudotwórca! Powstał, ale nie jako człowiek, jako najczystszy Bóg, któremu cielesność miała być zupełnie obca i który miał zostać wniebowzięty. Trudno o cud bardziej wspaniały i niecielesny.

Tymczasem człowiek, który umarł, zebrał się na koniec w sobie i powoli ruszył do domu wieśniaka. Rad wracał tam, oddalając się od Magdaleny i swych uczniów, wieśniacy bowiem, którzy mieli w sobie ospałość ziemi, pozwolą mu odpocząć, do niczego nie zmuszając.

Kobieta na dachu rozglądała się za nim, wylękniona, że sobie poszedł. Jego obecność w ich domu stawała się dla niej czymś jak lekkie wino. Pospieszyła do drzwi, aby mu otworzyć.

- Gdzie pan się podziewał? - spytała. - Czemu pan wychodził?

- Poszedłem do ogrodu, gdzie spotkałem przyjaciela, który dał mi trochę pieniędzy. To dla ciebie.

Wyciągnął rękę z drobniakami, które mu dała Magdalena. Oczy wieśniaczki rozbłysły, gdyż z pieniędzmi rzadko miała do czynienia.

- Ach, panie! Czy to na pewno dla mnie?

- Tak, weź. Można za to dostać chleb, a chleb niesie życie.

I znowu ułożył się na podwórku, czując bolesną ulgę, że znowu został sam, co było możliwe z wieśniakami, podczas gdy uczniowie nigdy by mu na to nie pozwolili. W bezpiecznym ustroniu podwórka drogi mu się stawał młody kogut, bezradnie głoszący radość życia, a kończący równie bezradnym upokorzeniem skrępowanej nogi. Tego dnia osioł stał pod strzechą, wymachując ogonem. Człowiek, który umarł, ułożył się i całkowicie odwrócił od życia ku bólowi śmierci za życia.

Kobieta jednak wraz z winem i wodą przyniosła też słodkie ciasteczka, a gdy gość ocknął się szarpnięty, zjadł trochę, aby zrobić jej przyjemność. Dzień był upalny, przykucnęła, żeby mu pomóc, on zaś zobaczył, jak pod osłaniającą wybiedzone ciało koszulą kołyszą się piersi. Wiedział, iż młoda, nieodpychająca, chciałaby, aby jej pożądał. On zaś, który nigdy nie zaznał kobiety, pożądałby jej, gdyby był w stanie. Ale nie był, jakkolwiek czuł delikatną sympatię do jej miękkiego, skulonego, wymizerowanego ciała. Natomiast nie potrafił spleść się z jej myślami, z jej świadomością. Ucieszyły ją jego pieniądze, a teraz chciała wziąć od niego więcej. Łaknęła, by przygarnął jej ciało. Ale jej duszyczka była twarda, krótkowzroczna, łapczywa, zaś ciało tchnęło małą chucią, nie zaś chęcią odwdzięczenia się za otrzymane pieniądze. Skierował więc do niej spokojne, miłe słowa, a jednocześnie zachował dystans. Nie mógł dotknąć jej wiotkiego, osobistego ciała, wiotkiego osobistego życia tej kobiety ani żadnej innej. Uchylił się jej bez chwili wahania.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki