ROZDZIAŁ 1 DEFINICJA I FILOZOFIA OPIEKI PALIATYWNEJ Małgorzata Krajnik, Krzysztof Buczkowski

Definicja

Opieka paliatywna jest postępowaniem, które ma na celu poprawę jakości życia chorych i ich rodzin stających przed problemami związanymi z chorobą ograniczającą życie przez zapobieganie i łagodzenie cierpienia dzięki wczesnemu wykrywaniu, ocenie i leczeniu bólu i innych objawów fizycznych oraz problemów psychosocjalnych i duchowych (WHO, 2002).

Jako chorobę ograniczającą życie określa się nieuleczalne schorzenie, w którym nie ma uzasadnionej nadziei na wyleczenie i z powodu którego dojdzie do przedwczesnej śmierci. Dotyczy to nie tylko chorób nowotworowych, ale także innych schorzeń, takich jak stwardnienie boczne zanikowe (postępująca nieuleczalna choroba układu nerwowego), zaawansowana niewydolność serca czy też zaawansowana przewlekła obturacyjna choroba płuc.

Opieka paliatywna nie jest równoznaczna z opieką długoterminową. Opieka długoterminowa jest opieką pielęgnacyjną, świadczoną przez pielęgniarki we współpracy z lekarzem rodzinnym, nad pacjentem zdiagnozowanym, o stabilnym stanie zdrowia i ustalonym leczeniu. Natomiast opieka paliatywna polega na sprawowaniu intensywnych specjalistycznych świadczeń medycznych, w tym lekarskich, polegających na szybkiej diagnozie i łagodzeniu różnorakich problemów. Dzieje się to w okresie bardzo dynamicznych zmian w stanie zdrowia chorego i wymaga intensywnych działań, na przykład wykonania pilnych badań diagnostycznych i wdrożenia metod terapeutycznych.

Cele i założenia

Opieka paliatywna:

ma na celu łagodzenie bólu i innych objawów;

afirmuje życie, ale godzi się ze śmiercią jako naturalnym procesem;

nie przyspiesza śmierci, ale też nie wydłuża uporczywie umierania;

łagodzi cierpienia psychiczne i duchowe;

oferuje pomoc w rozwiązywaniu problemów społecznych;

wspiera rodzinę w czasie choroby i w osieroceniu;

opiera się na pracy zespołu interdyscyplinarnego;

powinna być dostępna w jak najwcześniejszym okresie choroby i stosowana razem z leczeniem przyczynowym (chemioterapia, radioterapia), a także obejmować wykonywanie badań pomocnych w diagnostyce i łagodzeniu dokuczliwych objawów oraz powikłań klinicznych leczenia (ryc. 1.1).

Modele

Kwalifikowanie chorego do objęcia go opieką paliatywną powinno być podejmowane na podstawie jego aktualnych i rzeczywistych potrzeb, przede wszystkim medycznych, i nie może zależeć wyłącznie od przewidywanego czasu przeżycia. Dlatego w nowej definicji podkreśla się, że powinna być dostępna opieka paliatywna od rozpoznania choroby aż do śmierci chorego (przede wszystkim w przypadku chorób nowotworowych i stwardnienia bocznego zanikowego). W celu zapewnienia tej dostępności zaleca się tworzenie różnorakich struktur systemu opieki paliatywnej. Szpitalne zespoły wspierające opieki paliatywnej oraz poradnie medycyny paliatywnej mają świadczyć pomoc pacjentom we wczesnych etapach choroby. Natomiast zespoły domowej opieki paliatywnej, oddziały medycyny paliatywnej i hospicja stacjonarne, a także dzienne ośrodki opieki paliatywnej, przede wszystkim służą chorym w zaawansowanej fazie choroby. Z kolei poradnie wsparcia dla rodzin i osieroconych nastawione są na pomoc psychologiczną, socjalną i duchową, szczególnie w przypadkach żałoby patologicznej.

Modele opieki paliatywnej:

szpitalne zespoły wspierające opieki paliatywnej*;

poradnie medycyny paliatywnej;

zespoły domowej opieki paliatywnej;

oddziały medycyny paliatywnej i hospicja stacjonarne;

dzienne ośrodki opieki paliatywnej*;

poradnie wsparcia dla rodzin i osieroconych*.

Gwiazdką oznaczono modele do tej pory niefinansowane w Polsce ze środków publicznych.

Repetytorium

Podaj definicję opieki paliatywnej według WHO.

Dla jakich chorych przeznaczona jest przede wszystkim opieka paliatywna?

Czym różni się opieka paliatywna od opieki długoterminowej?

Opisz zalecane modele organizacyjne opieki paliatywnej.