Wstęp

Pisałem tę książkę z pragnieniem, by stała się ona przystępnym przewodnikiem dla tych, którzy są zainteresowani tematem objawień prywatnych, wizji, lokucji (czyli słyszanych "słów" pochodzących od Boga) i innych nadprzyrodzonych fenomenów religijnych. Dlaczego ten temat jest ważny? Po pierwsze dlatego, że życie wielu chrześcijan zostało głęboko zmienione przez nadnaturalne doświadczenia i wizje św. Franciszka z Asyżu, św. Katarzyny Labouré, św. Teresy z Ávili, św. Bernadety Soubirous z Lourdes czy służebnicy Bożej siostry Łucji dos Santos (znanej bardziej jako s. Łucja z Fatimy). I nie ma chyba katolika, na którego nie miałyby wpływu objawienia św. Faustyny Kowalskiej o Bożym Miłosierdziu czy św. Małgorzaty Alacoque na temat Najświętszego Serca Pana Jezusa.

Po drugie we współczesnym świecie, który stał się już globalną wioską, tego typu fenomeny łatwo i szybko stają się również globalne. Owocem tego jest prawdziwa powódź objawień prywatnych, z których zdecydowana większość to objawienia fałszywe. Przy takiej liczbie wciąż nowych wizji, lokucji, przesłań, a nawet "transmisji" (takiego słownictwa używa ruch New Age, próbujący nieraz podszywać się pod chrześcijaństwo) i różnych opinii na ich temat łatwo się w tym pogubić, nawet pasterzom...

Czy nie przesadzam, pisząc o "powodzi" objawień prywatnych? Najnowszy słownik objawień maryjnych o. René Laurentina z 2012 r. wylicza 21 000 przypadków pojawienia się Maryi w samym tylko XX w. (a są i tacy autorzy, którzy mówią o 60 000)! Warto zaznaczyć, że mowa tutaj jedynie o objawieniach maryjnych, do tego trzeba doliczyć objawienia innych świętych, a przede wszystkich samego Jezusa, Boga Ojca i Ducha Świętego. Ile z tych objawień zostało oficjalnie potwierdzonych przez Stolicę Apostolską? Nawet nie 1%...1

Ten ogrom niesprawdzonych i rozpowszechnianych objawień prywatnych ma silny wpływ na wiarę wielu katolików. Wydaje mi się, że można nawet mówić o pojawiającej się w historii Kościoła, a dziś wracającej ze zdwojoną siłą, specyficznej "duchowości objawieniowej", skupionej na tego typu fenomenach. Osoby, które ją reprezentują, nie budują wiary na Bożym słowie, katechizmie, dokumentach Kościoła i nauczaniu papieży, ale na wciąż nowych i często sensacyjnych "wiadomościach z nieba". Taka duchowość ma silny rys apokaliptyczny, jednak z eschatologią odmienną od katolickiej. Pełna jest ona katastroficznych zapowiedzi o bliskich już "trzech dniach ciemności"2, "porwaniu Kościoła"3, "oświeceniu sumień"4 czy królowaniu Jezusa na ziemi w nowej "erze Kościo- ła"5 - a wszystko to podsycone ogłaszaniem upadku Kościoła katolickiego.

Na zamieszanie związane z objawieniami prywatnymi wpływ ma też brak wiedzy. Zdarzają się bowiem przypadki, gdy lokalny biskup zezwala na jakąś formę kultu związaną z objawieniem albo poświęca sanktuarium, które powstało w miejscu objawień, co przez zwolenników danego objawienia jest interpretowane jako uznanie ich autentyczności. Nie jest to jednak prawda i w dalszej części książki przedstawię oficjalne podejście Kościoła do tego typu kwestii.

Wielu chrześcijan nie zna też prawdziwej wartości Objawienia publicznego i praktycznie stawia je na tym samym poziomie, co objawienia prywatne. Różnica między nimi jest jednak fundamentalna, istotowa, i bez jasności w tym temacie nie da się uniknąć poważnych błędów.

Największe jednak zamieszanie powstaje, gdy prezbiterzy - lub co gorsza: biskupi - nie przestrzegają zasad rozeznawania, które oficjalnie obowiązują w Kościele w kwestii objawień prywatnych. Przykładem mogą tu być rzekome objawienia Edsona Glaubera (i jego matki - Marii do Carmo) z brazylijskiego miasta Itapiranga. Miały się one rozpocząć w 1994 r. i trwać do śmierci Edsona w roku 2021. Miał się w nich objawiać Jezus z Maryją i św. Józefem i wzywać m.in. do czczenia Najczystszego Serca św. Józefa. W 2010 r. lokalny biskup Carillo Gritti, nie stosując się do obowiązującej go procedury rozeznawania, najpierw zezwolił na publiczne wyrazy kultu, pielgrzymki i wzywanie Maryi jako "Królowej Różańca i Pokoju", a po kilku miesiącach poświęcił kamień węgielny pod sanktuarium w miejscu opisanych objawień i tego samego roku uznał "prawdopodobną naturę nadprzyrodzoną tych wydarzeń i przesłań". Stwierdził jednocześnie, że nawrócenia są dla niego "i dla oświeconych dusz wystarczającym motywem, aby widzieć w tych wizjach i przesłaniach Boży palec"6. Po śmierci biskupa Grittiego w 2017 r. Kongregacja Nauki Wiary zareagowała listem do jego następcy, w którym zdecydowanie odrzuciła możliwość nadprzyrodzonego charakteru objawień z Itapirangi i zakazała ich publikowania7. Odpowiedzią Edsona Glaubera na publikację powyższego listu było oświadczenie, w którym oskarżył on Kongregację (i niektórych duchownych) o złą wolę i chęć zrujnowania dzieła Matki Bożej z Itapirangi. Skupił się przy tym na wymiarze finansowym i zagroził pozwem sądowym. Zamieszanie związane z tą sprawą jest ogromne...8

Z jednej strony więc objawienia, wizje i proroctwa odgrywają piękną i ważną rolę w życiu Kościoła, a z drugiej wiele z nich nie jest autentycznych, zawiera błędną naukę i w konsekwencji rodzi zamęt, podziały oraz niezgodę. Właśnie dlatego powstała ta książka. Chciałbym wspólnie z Tobą, Czytelniku, zadać sobie pewne pytania:

*Czym tak naprawdę są objawienia prywatne?

*Jak mają się one do Objawienia publicznego?

*Jak rozeznawać ich autentyczność, by uniknąć dziwactw i nadużyć w tej dziedzinie?

*Jak je interpretować, kiedy wydają się sprzeczne między sobą?

*Skąd mogę mieć pewność, że dane objawienie jest zdrowe? Jak bada się takie fenomeny?

*A co z objawieniami świętych, które wydają się negować prawdy wiary?

Na wszystkie te pytania i wiele innych będę próbował odpowiedzieć w tej książce. Zaczynajmy!

? Copyright for this edition by Wydawnictwo W drodze, 2022

Publikacja powstała we współpracy z Dominikańskim Centrum Informacji o Nowych Ruchach Religijnych i Sektach

Wydawcą jest Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikanów W drodze

Redaktorzy serii Pszenica i Kąkol:

Radosław Broniek OP, Norbert Augustyn Lis OP, Emil Smolana OP

Redaktor prowadząca - Justyna Olszewska

Redakcja językowa - Katarzyna Smardzewska

Korekta - Marek Kowalik, Katarzyna Smardzewska

Redakcja techniczna - Józefa Kurpisz

Projekt składu i okładki - Krzysztof Lorczyk OP

ISBN 978-83-7906-600-1

Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikanów W drodze sp. z o.o.

Wydanie I

ul. Kościuszki 99

61-716 Poznań

tel. 61 850 47 52

sprzedaz@wdrodze.pl

www.wdrodze.pl

Przygotowanie wersji elektronicznej Epubeum

Przypisy

Wstęp do serii Pszenica i Kąkol

Laboratorium mutacji wiary

Żyjemy w czasie synkretyzmu i pomieszania pojęć - także w dziedzinie religii i wiary. Czym jest religia, a czym duchowość? Czym jest wiara chrześcijańska? Co ją rozwija i karmi, a co prowadzi na bezdroża, stanowi dla niej zagrożenie? Co jest ewangeliczną pszenicą, a co kąkolem? Jak odkrywać drogę do Chrystusa w świecie tak wielu religijnych doktryn i duchowości, quasi-religijnych propozycji rozwoju czy też alternatywnych metod leczenia? Jak mamy rozwijać zdrową pobożność, będąc w Kościele i często stykając się z rozmaitymi formami nabożeństw, modlitw czy odmian medytacji?

Jesteśmy zdania, że w postmodernistycznym świecie (świecie, jak mówią niektórzy, "postprawdy") trzeba mówić właśnie o prawdzie: o prawdzie danej doktryny czy ścieżki duchowej, a przede wszystkim o Prawdzie, którą jest Chrystus. Trzeba mówić o prawdzie, która przeciwstawia się kłamstwu i pozwala coraz pełniej odkrywać naszą drogę do zbawienia. Bo tylko ostatecznie to się liczy: zbawienie, które daje Bóg.

Namysł nad różnymi aspektami religii, wiary i duchowości ma - z punktu widzenia teologii - dwa wymiary: 1) zewnętrzny (ad extra), czyli odnoszący się do tego, co na zewnątrz Kościoła; 2) wewnętrzny (ad intra), stanowiący refleksję nad tym, co jest wewnątrz Kościoła.

Pierwszy dotyczy zatem tego, co jest poza Kościołem, a z czym się stykamy, żyjąc w świecie wielu religii i duchowości niechrześcijańskich, tradycji ezoterycznych oraz rozmaitych metod rozwoju i samodoskonalenia człowieka. W związku z powyższym powstaje wiele szczegółowych pytań: Jak nowe formy religijne zaspokajają duchowy głód człowieka? Czy da się z nich coś zaczerpnąć? Czy można korzystać z orientalnych technik medytacyjnych, wschodnich sztuk walki czy też chińskich praktyk leczniczych? Czy magia jest czymś niebezpiecznym dla człowieka? Jak roztropnie korzystać z rozmaitych ofert rozwoju, aby nie zatracić perspektywy wzrostu w miłości chrześcijańskiej? Które z doktryn, obrzędów czy metod medycyny alternatywnej mogą być niebezpieczne dla wiary chrześcijańskiej i prowadzą człowieka na duchowe bezdroża, a nawet przyczyniają się do utraty zdrowia psychofizycznego czy wręcz możliwości zbawienia?

Z kolei wymiar ad intra dotyczy przemian (mutacji) zachodzących w obrębie treści wiary chrześcijańskiej (doktryna) oraz w ramach pewnej praktyki w Kościele (pobożność). W polskim Kościele możemy zaobserwować rozmaite zjawiska; nowe mody, praktyki pobożnościowe, jak również no- we poglądy, niekiedy zrywające z wcześniejszą tradycją. Czy mamy wierzyć wszystkim nowym prorokom albo objawieniom prywatnym, zwłaszcza wieszczącym rychły koniec świata? Czy każda pobożność prowadzi ku Bogu? Jakie praktyki wypaczają naszą duchowość? W jaki sposób Kościół rozumie cud czy uzdrowienie? Co to znaczy czytać Biblię "po katolicku"? Kiedy dana wspólnota jest zdrowa i można w niej wzrastać, a kiedy staje się ona sektą, która zamyka człowieka na Chrystusa? Kim powinien być świecki lider i jaka jest jego rola we wspólnocie kościelnej? To tylko niektóre z pytań, na które chcemy poszukać odpowiedzi.

Obydwie perspektywy (zewnętrzna i wewnętrzna) wpływają na naszą wiarę. Część owych poglądów oraz praktyk jest dobra i ożywcza dla wiary, ale niektóre powodują jej negatywną mutację, sprawiając, że wiara słabnie, co niekiedy prowadzi nawet do odejścia od Chrystusa. W tej drugiej sytuacji człowiek tworzy sobie własną postać wiary (wierzeń), wiarę sprywatyzowaną, coś w rodzaju religijno-duchowego koktajlu, w którym są elementy chrześcijaństwa, ale równocześnie składniki niechrześcijańskie, magiczne czy też czysto psychologiczne. Może to być także wiara z dużą domieszką lęku i braku krytycyzmu, gdzie ktoś skupia się na sobie samym zamiast na Bogu.

Opisanym wyżej zjawiskom chcielibyśmy się na spokojnie przyjrzeć w naszym "laboratorium mutacji wiary"; zbadać je jak pod mikroskopem, aby lepiej ocenić ich zawartość, sięgnąć do ich istoty. Chcemy zobaczyć - mówiąc językiem biblijnym - co jest ewangeliczną pszenicą, a co zasiewem Złego, kąkolem. Przyświecają nam w tym słowa z Pierwszego Listu św. Jana: "Umiłowani, nie dowierzajcie każdemu duchowi, ale badajcie duchy, czy są z Boga, gdyż wielu fałszywych proroków pojawiło się na świecie" (1 J 4,1).

Interesuje nas każdy fakt religijny, czyli wszystko to, w czym przejawia się religijność czy też duchowość chrześcijanina. Nasza seria to kolekcja książek dotyczących powiązań pomiędzy teologią, duchowością a praktyką życia chrześcijańskiego. Chcemy, aby teologia służyła praktyce i pobożności, a jednocześnie, aby konkretne doświadczenie było weryfikowane przez nauczanie Kościoła i teologię otwartą - co istotne - na różne nauki. Teologia potrzebuje doświadczenia i doświadczenie domaga się refleksji, interpretacji, teologii właśnie. Do naszego laboratorium (łac. "pracownia") wspólnej refleksji chcemy zapraszać specjalistów w danym temacie, szczególnie teologów (choć nie wyłącznie ich) otwartych na doświadczenie życia chrześcijańskiego. Zależy nam na tym, aby tematy, które podejmujemy, dotyczyły konkretnych zjawisk duchowo-religijnych obecnych w Kościele w Polsce.

Pragniemy, aby książki z naszej serii charakteryzowały się następującymi cechami: 1) ortodoksją; 2) rzetelnością naukową; 3) przystępnością; 4) zwięzłością. Jesteśmy przekonani, że katolicy potrzebują dziś klarownego wykładu doktryny Kościoła oraz jasnych kryteriów - zgodnie z Biblią, Tradycją i Urzędem Nauczycielskim Kościoła - w odniesieniu do zjawisk, które się pojawiają. Zależy nam na solidnej treści, która jest oparta na dobrych, wiarygodnych źródłach, w tym oficjalnym nauczaniu Kościoła. Chcemy także sięgać do życiodajnego nurtu myśli ojców i doktorów Kościoła, pism świętych, nauki papieży, ale też do rzetelnych, współczesnych opracowań naukowych. Pragniemy także, aby nasze publikacje były napisane przystępnym językiem, bez zbędnego nauko- wego żargonu, który często powoduje, że są one niedostępne dla niespecjalistów. Zależy nam, aby wyjaśniać pojęcia, a nie by tylko nimi operować. Naszą ambicją jest także to, aby książki były krótkie i zwięzłe, zdajemy sobie bowiem sprawę, że wielu ludzi nie ma czasu na lekturę obszernych i zawiłych traktatów. Zatem będzie: ortodoksyjnie, solidnie, przystępnie, zwięźle.

Pomysł na serię Pszenica i Kąkol" zrodził się w Dominikańskim Centrum Informacji o Nowych Ruchach Religijnych i Sektach. Podejmowane w poszczególnych tomikach tematy mają swoje źródło nie tylko "za biurkiem", ale wyrastają także ze spotkań z konkretnymi ludźmi stawiającymi pytania oraz szukającymi pomocy. Im wszystkim pragniemy zadedykować niniejszą serię, mając nadzieję, że rozważania naszych autorów będą choć w części odpowiedzią na pytania, z którymi przychodzi nam wszystkim się zmagać.

Radosław Broniek OP