Od autora
"Każda rozmowa pozostawia w nas jakiś ślad. Ty to jesteś silnym gościem, Zbyszku" (Łukasz, znakomity syn Wielkiego Szu, śniadaniówka).
Pamiętam każdego swojego rozmówcę z tej i trzech wcześniejszych książek, dokumentujących moje rozmowy z osobami skazanymi za zabójstwo innego człowieka. Ponad sto rozmów. Setka śladów we mnie: twarzy, uśmiechu i zawahania, uścisków dłoni, krat zatrzaskujących się za mną i świeżego powietrza, kiedy wychodziłem na wolność po kolejnym dniu bycia tam na rozmowach. To takie uczucie. Ono jest. To inne powietrze. Nie wiem, jak to wytłumaczyć.
Setka śladów we mnie. Nauczyłem się cierpliwości, zobaczyłem te detale, które decydują. Tylko tak możesz je zauważyć. Tysiące godzin, które mnie zmieniły. Dobrze, że tak się stało. Dorosłem, spokorniałem. Dziś trzy razy pomyślę, zanim się... nie odezwę. Tego ułożonego szaleństwa w mojej głowie jest mniej. Doceniłem to, co mam. Zobaczyłem to inaczej. Czytając tę książkę, będziesz w świecie moich myśli. Będziesz musiał mnie poznać - chłopaka, który znalazł sobie takie zainteresowanie lub podniósł je z ziemi, bo nikt inny nie chciał się schylić. Wziąłem za to odpowiedzialność od pierwszej do ostatniej rozmowy. Może to jest coś, co niespodziewanie zostawię. Może nikt tego nie oczekiwał. Książki są i już zawsze będą.
Zapisy rozmów - świadomych, z pasją, które z ataków adrenaliny przeistoczyły się w hipnotyczną obecność obok rozmówców. Oplątanie ich długimi językami pytań, gdzie nie ma ucieczki przed moim wzrokiem. Po raz drugi w swojej niespodziewanej reporterskiej "karierze" kobiety z tym spojrzeniem. Dziś będziesz je widział moimi oczami. Będą niepokojąco blisko, będą na ciebie patrzyły z półki czy stolika, kiedy będziesz spać. Przyniosę ci to wszystko do domu i zostawię cię z moimi śladami. Będziesz słyszał krzyk, tchnienie. Jesteś gotów na tak ostrą grę? Czy rozumiesz, w co wchodzisz? Moje książki nie są słuchowiskiem na Spotify.
Jest w tych rozmowach przestrzeń dla nich, są celne i krótkie pytania - komunikaty. Bolesne razy. Nie jesteśmy tu po to, aby pić kawę. Możesz mówić wiele, jestem tu, aby cię wysłuchać. Czytelnicy poznają cię z perspektywy twoich słów, mają szerszy obraz. To tylko jedna z wielu rozmów. Spójrz na to tak: to spotkanie jest dla ciebie szansą, więc zawalcz o siebie. Powiedz, nie uciekniesz od oceny. Ale tylko zaakceptowana szczerość obroni cię przed ponowną karą wymierzoną przez czytelnika.
Wiele razy miałem obawę, czy nie zrezygnują po rozmowie. Kiedy przemyślą, że oczekiwałem tak wiele. Elektryczno-psychopatyczna, tak miła obecność. Powiedzą mi: "Jednak, wiesz, nie. To do książki, to nie". I wrócą do celi. "Już sobie poszedł".
I te, które zgłaszały się same. Fama poszła. "Ty wiesz, że on tu jest u nas, w zakładzie? Podobno gadał z Karoliną". Chcą rozmawiać. "Masz siedem osób" - powie wychowawczyni. "Tak, ale wybierzmy dwie" - odpowiem.
Ty, który masz tę książkę w ręku, i kobiety zabójczynie, które są w niej. Czekają na ciebie z ufnością, że nie ocenisz ich od razu jak wszyscy: "To prawdziwy potwór"; "Nie mam zamiaru słuchać jej pieprzenia".
Otwórzmy ją.
Matki zabójczynie, których dzieci wychowują obcy ludzie. "Agatko, mama wróci, kocha cię, nie możesz tak mówić". Rozbity dom, zawsze taki był. Tani serek i kolorowa oranżada, legginsy z Vinted. Płacz, szukanie akceptacji, żeby choć jedno dobre spojrzenie, docenienie. Zaczynają swoje życie z takim bagażem. Trzymasz otwartą książkę. Chcesz, żebym zaprosił cię do tego złego miejsca? Potrzebujesz tego w swoim świecie budżetowej pensji i wakacji w Turcji? Naprawdę?
Poszukaj tych historii, dzieci zakopanych za domem, świeżego, mokrego piachu, ciała jak z wosku. Rozwiń zawiniątko.
Jesteś na innej stronie. OK. Patologiczna samotność, dojrzałość nastolatek, wybór. Kiedy zamiast plecaka i szkoły jest brama i seks na jego pełnym koców łóżku. Namówił. Krótko namawiał, bo on 38, a ty 23. Matka oglądająca w tym czasie telewizję u konkubenta. Kanapki z mortadelą i kawa w szklance, posolony pomidor krojony na cztery, mokra gazeta. Rozbite domy. Jakoś to będzie.
W tym domu są też kobiety, które wzięły do ręki nóż, wbiły go celnie, głęboko w pierś, serce, płuco - nikt się nie spodziewał, że to takie proste. Miedziany zapach krwi, upaćkane gaziki na podłodze. Ktoś to musi sprzątnąć. Zrób to. Otwórz okno, czuć jeszcze wódkę, wynieś śmieci. "Za moją krzywdę". "Za to, że zniszczył mi życie". Dzieci wtedy nie było w domu. No, za kogo ty mnie masz?
Miłość, tatuaże. Dzisiejszy Arteon jak mały czołg kontra starszy model Beemki. Warszawa versus hostelowy pokój. Garwolin, Sochaczew, Ciechanów, Mokotów. Samotność ukraińskiej duszy w polskim mieście. Niesprawiedliwość i chaos. Depresja, bieda, brud. Seks - zabawa. Życie na 10 metrach. Szum w głowie jak chińska tortura. Nie da się uciec. Oni cię nie wypuszczą, Tomku. To, czy jesteś fajny, mądry, błyskotliwy, czy pyskaty, nie ma znaczenia. Już nie wyjdziesz, wyrok zapadł. Sex & kresz, trochę wódeczki. Oddech, przyspieszone tętno. Wyższa półka, to już nie radio z samochodu, rozbita głowa. Trzeba z nim coś zrobić.
"Oni ciągle mają mi za złe. Nie dało się tak żyć".
"Ściągaliśmy samochody z Niemiec".
"Mnie tam miało nie być".
"Dziś tak naprawdę to nie wiem, czy on mówił prawdę".
Przeczytaj, zrozum. Dojrzale oceń, jeśli potrzebujesz.
Wiem. Byleby to już się skończyło, byleby już sobie poszedł. Dobrze, że to już ostatnia książka. Ten gość ma w sobie coś niepokojącego.
A ja... uśmiecham się do ciebie.
Iwona K.
Spotkasz ją kiedyś opalającą się na plaży w Jelitkowie, obejrzysz się. To naturalne, jesteś normalnym facetem. Ona nigdy nie zdradzi ci swojej historii, chyba że ci zaufa. Czy potrafi zaufać po tym wszystkim? A czy jeśli zaufa bezgranicznie, to będziesz w tym bezpieczny? Co zrobisz, jeśli jednak zdecyduje się szepnąć ci prawdę do ucha? Wiem, co się stanie. Będziesz już zawsze się jej bał. To naturalne.
Wiem, że będzie się śmiała, kiedy to przeczyta. To gra.
Inteligentna, przemiła, otwarta. Tak, dziewczyna z kilkunastoletnim wyrokiem może być przemiła. Byłoby nieuczciwie, gdybym napisał inaczej.
To jedna z najbardziej skomplikowanych historii, jakie usłyszałem. Ty też ją znasz, tak jak zna ją cała "kryminalna" Polska.
Chciałbym, żeby jej się udało. I z córką najbardziej.
Renata
Gdyby jej medialną popularność mierzyć liczbą wyświetleń, bez problemu dostałaby angaż do kolejnego popularnego reality show. W czasach medialnego prosperity relacje z jej sprawy widziałeś w każdej telewizji. I zapewne jak większość orzekałeś wysoko.
Poznaj ją. Przemówi do ciebie krótko, jasno, transparentnie.
Ma żal, ma dzieci, ma swoje plany. Wyjdzie na wolność.
To smutna historia pod wieloma względami. Będziesz miał wątpliwości.
Ewa P.
Pani Ewa - babcia, która zrobi ci za dużo naleśników na śniadanie, i zarazem medialny potwór i kobieta bestia - wytrzymała ze mną krótko. Chciało jej się palić. Ciągle się spieszy, ciągle chce coś robić. To tak, jak nauczyła się w Stanach. Nie ma miejsca na wolne przeloty. Kawki, telefoniki, ploteczki.
Nawet autoryzację skróciła do minimum: "Nic nie zmieniamy. Jest mi obojętne, co o mnie piszą i myślą inni. Wszystkiego dobrego dla pana. Sukcesów w pracy".
Dziś jest już może na wolności. Rozwiązuje krzyżówkę i narzeka, że nie ma się do kogo odezwać. To historia miłości...
Karolina D.
Ta dziewczyna ma wszystko, czego potrzeba do dorosłości, pracy, dobrej kasy i stałego uśmiechu. Do rozwijania pasji, do fajnego życia w Warszawie. Do rozpoznawalnych sociali i tysięcznych zasięgów - niekoniecznie tych z warszawskiej Kryminalnej siódemki.
Tego chce dziś. Ale dziś jest też... gdzie jest, dlatego że była "mądrzejsza", jak sama stwierdza. To konsekwencja, indywidualna kara. "Bo ja myślałam, że go tylko drasnęłam".
Dziś żyje mądrością innych. Mówi o tym pięknymi, kwiecistymi zdaniami. Ma to w głowie - wytłumaczone, przećwiczone, ułożone. Przepracowane przez tych kilka lat w warszawskich zakładach karnych. Pięć kilometrów w linii prostej od swojego pokoju, telewizora i szafy pełnej ubrań. Od wolności.
Czy na tym, co przepracowane, zbuduje przyszłość?
Życzę jej tego, aby za kilka, kilkanaście lat nie pamiętała o tym smutnym, niepotrzebnym (?) epizodzie w swoim młodym życiu.
"Wyobrażasz sobie to, że mogłabyś tu jeszcze kiedyś trafić? Za coś". "Nie myślałam o tym. Nie wiem, co życie przyniesie. Jednak będę dbała o to, aby nie".
Motyl
"Bogdan, od Boga dany". I Bogu oddany - od razu, od pierwszego tchnienia. Może nawet Bóg tak chciał.
"Znaleźli Bogdanka, kiedy ja byłam w szpitalu". Schowane ludzkie zawiniątko.
Ona to mądra kobieta. Życiowa i bardzo tu lubiana. Córka i rodzina daleko, daleko... w lepszym świecie. To się zdarzyło tu, w tamtym miejscu i tamtym czasie. Nawet nie powinno jej tu być.
"Najpierw córka, potem Pan Bóg".
Rozmawiając, płakaliśmy razem. Tak było.
Wiktoria K.
"Nie oszukujmy się. Ja mam ten dom na środku pola. Jak ja bym chciała go zabić, to ja bym go tam zabiła. Ale ja zadzwoniłam po pogotowie, po pomoc, bo się wystraszyłam, że ta krew leci".
Kwintesencja wszystkiego, od czego odwracasz wzrok: ciąże, alkohol, młodzieżowe ośrodki wychowawcze, wielodzietna rodzina. I tu, teraz... wisienka na torcie. Pierwszy raz. Wyrok - 10 lat za usiłowanie zabójstwa. Dużo.
Wiktoria musiała tu trafić. Ale może zdarzy się tak, że to jej pierwszy i ostatni pobyt w tym miejscu. Oby...
To dobra dziewczyna, potrafi dać wiele uczucia, pozytywów. Trzeba tylko pozwolić jej się tego nauczyć. Ma dla kogo być na wolności. "Jedno i drugie dziecko z partnerami, żadnych obrączek".
Ale... potrzeba czasu, żeby było normalnie. Tu - dla przepracowania... i tam, już po wyjściu.
Viktoria
Czytając historię Viktorii, być może niejedna osoba odnajdzie w niej podobieństwa do swojej sytuacji, dostrzeże zbliżone dylematy. Ktoś może odszedł, bo miał siłę to zrobić, lub odszedł, bo zdecydował o tym przypadek. Być może ktoś nadal tkwi w toksycznej relacji, bo nie ma odwagi, by zmienić swoje życie.
Wysoki wyrok. Samotność w tym małym piwnicznym pokoiku biblioteki.
No właśnie, dlaczego dziś spotykamy się akurat w tym miejscu? Los, fatum, przeznaczenie? Nieuchronny zbieg okoliczności. Scenariusz napisany za życia. Nie da się już zmienić ani jednej litery. Tak musiało się stać.
To historia, którą napisało życie, życie naznaczone toksyczną relacją, tkwiącą w krwiobiegu każdego dnia, uciekającą i powracającą z żalem, pretensjami, biciem. I wiele znaków zapytania, które pozostały.
"Wstydziłam się tego, co się wydarzyło". Kim tak naprawdę jest Viktoria?
Monika
Tak, to ta Monika. Znasz ją, oceniłeś - bestia, potwór. Jedna z najbardziej znanych spraw karnych. I ona, wtedy w blond włosach, za dużych okularach, milcząca. W warszawskim sądzie.
Symbol zła lat 90. Tak wykreowały ją media. Jaka była?
Chyba tylko obowiązujące już wtedy przepisy uchroniły ją i pozostałych kompanów od stryczka. Byli łakomym kąskiem dla niezawisłego i niezależnego sądu. "Osa", Szymańska, Monika R. Trzy razy kaes. Trzy groby dla takich jak one, obok siebie na Cmentarzu Północnym. Społeczne poczucie odpowiedzialności. Solidarność z ofiarą i jej rodzicami. Nie mieli nikogo poza nim. Tak strasznie okrutna zbrodnia. Płakała Warszawa, płakał sąd, płakała cała Polska. Marsze milczenia.
Został kamień przy Kanałku Żerańskim. Zostali znajomi i wspomnienie tego fajnego, ciepłego chłopaka. To mogłem być ja. To mogłeś być ty.
Złe miejsce i zły czas. Męczeńska śmierć. Tak często słyszę to pytanie: czy każdy może zabić? Albo raczej: czy każdy może zginąć w taki sposób? Czy jest jakoś naznaczony? Kto pozwolił, aby tak się stało? Dlaczego wtedy zrobiono tak mało. Dlaczego nikt nie stanął w jego obronie. Po co on zrobił to, co zrobił.
29 lat po tej zbrodni siedzący naprzeciwko niej moi studenci prawa nie wiedzą, kim jest ich rozmówczyni. Nie poznali jej.
Przez wiele lat milczała. Wróciła w rozmowie ze mną. Dlaczego?
Czy przyjmiesz jej wersję zdarzeń? Czy wybaczysz? Czy twoim zdaniem zasługuje na drugą szansę? Napisała do ciebie list.
Jaka była? Jaka jest? Jak ułoży się jej życie już na wolności? Bo przecież wyjdzie. Wierzysz, że to się nie wydarzy?
Monika. Oni źli. Ilu takich znałem? Znałem. Rytm tamtych dni. Masz czterdzieści kilka lat? Pamiętasz? Widzę, że się uśmiechasz.
Tomek. Zapach leśnej polany, mokrego lasu, dymu z ogniska. Kropla rosy. Piękne, zabrane życie.
Nie przekraczaj niebezpiecznej linii, linii życia i śmierci. Nie zawsze to, co słuszne i szlachetne, jest jedynym wyborem.
Karolina W.
Ta historia co jakiś czas wraca w mediach, w internecie. Zastanawiam się wtedy, czy ją komentować. Czy mam szansę przebić się przez setki komentarzy. Czy potrzebuję chwalić się tym, że tak, jako jedyny rozmawiałem z tą młodą dziewczyną.
Mam w sobie ten obraz, którego inni nigdy nie zobaczą. Powiem, co widzę. Nie powiem wszystkiego, bo nigdy nie mówię. To gra z internetowym odbiorcą, słuchaczem podcastu. Moja złośliwość i ego budowane ciężką pracą. Wiele od ciebie wymagam. Czy jesteś dla mnie partnerem do rozmowy?
Na podstawie historii życia Karoliny trudno dokonać jednoznacznej oceny, nawet biegłym powołanym przez sąd. Dziś to nadal dziecko zamknięte w ciele młodej kobiety. 14-latka, która rodząc Leona, słyszała przez szpitalne okno miękki, rytmiczny szelest długopisu piszącego wypracowanie z języka polskiego, prowadzonego ręką koleżanki. Tej samej, z którą w gimnazjum robiła sobie selfie w parku. On wtedy był już w brzuchu. Potem robiła sobie selfie z małym. Bo koleżanka już nie chciała.
Dziś, w 2026 roku, to 23-latka. Babcia, matka, ona i trójka jej dzieci. Dwójka jest z nami. Schemat, który się powtórzył. Brak miłości i ciepła - nikt jej nie chciał. W jaki sposób to sobie rozumnie wytłumaczyć?
Tak wiele przed nią. Całe piękne życie. Dajcie jej szansę. Jeżeli nie chcecie, to zapomnijcie tę historię.
Greta W.
Można powiedzieć, że musiała tu trafić. Krok po kroku, od początku jej życia, na plecach ojca recydywisty - "całe życie przesiedział w kryminale", który powstrzymywał go przed eskalacją przemocy. Popchnąć, ale nie uderzyć. Uderzyć, ale nie przy dzieciach. Uderzyć, a ona i tak nie krzyknie. Trauma dzieci, które do dziś pamiętają i obwiniają się o to, co się stało.
I ten wyrok - sinusoida kwalifikacji, od nieumyślnego zabójstwa do zabójstwa kwalifikowanego. Najniższy wyrok, ale jednak za zabójstwo - osiem lat. I nie chcemy słyszeć o obronie koniecznej.
Dramat za drzwiami wynajętego mieszkania. Suwałki 2019. Dziś bliżej niż dalej. Do dzieci, aby odzyskać władzę rodzicielską. Co potem...
Jeśli chcesz ją sobie obejrzeć, proszę bardzo. Pełno tego w internecie.
Anna K.
Ktoś bardziej lub mniej mądry wymyślił kiedyś pojęcie genu zabójcy. Hm...
Anna zabiła swojego partnera, którego kochała mniej od męża. Tego, który się z nią rozwiódł. To miała być zwykła, normalna historia. A pozostawiła wiele pytań na przyszłość.
Łódź-Śródmieście. I 10 lat w więzieniu. Niedługo już na wolności. Czeka Tymoteusz, którego musi zabrać do domu. Poukładać się i wychować go na fajnego chłopaka, wolnego od zmartwień i mrocznej przeszłości tej rodziny.
Zanim poszukasz tej historii w mediach czy podręcznikach psychologii i psychiatrii, przeczytaj ją w tym miejscu, w tej książce. Będzie ci łatwiej. Spójrz głęboko w oczy Anny.
Pola
Ona. Jej rodzina: mama, wtedy kilkuletnia siostra i roczna córka. Październik 2017 roku. Chłód, który wdarł się przez okno łazienki. To wszystko trwało 20 minut. Dramatyczna walka o życie Tomka. Żył pięć dni. Jeśli poszukasz w bezkresnej sieci, znajdziesz go na rękach sąsiadki, otulonego w koc z czerwonej kraty.
14-letni wyrok, podniesiony w II instancji dla społecznego poczucia sprawiedliwości. Tą historią żyła cała Polska.
Kiedy wyjdzie na wolność, będą one: mama, siostra i córka, i jej zamknięty świat, uwięzione w głowie myśli.
Daj jej szansę.
To tyle. "Baw się" wyśmienicie...