Niewinne? Rozmowy z kobietami skazanymi za zabójstwo - Zbyszek Nowak

Kup ebooka

43.90 zł
35.12 zł (43,90 zł najniższa cena z 30 dni)

-
Proszę czekać

Od autora

"Każda rozmowa pozostawia w nas jakiś ślad. Ty to jesteś silnym gościem, Zbyszku" (Łukasz, znakomity syn Wielkiego Szu, śniadaniówka).

Pamiętam każdego swojego rozmówcę z tej i trzech wcześniejszych książek, dokumentujących moje rozmowy z osobami skazanymi za zabójstwo innego człowieka. Ponad sto rozmów. Setka śladów we mnie: twarzy, uśmiechu i zawahania, uścisków dłoni, krat zatrzaskujących się za mną i świeżego powietrza, kiedy wychodziłem na wolność po kolejnym dniu bycia tam na rozmowach. To takie uczucie. Ono jest. To inne powietrze. Nie wiem, jak to wytłumaczyć.

Setka śladów we mnie. Nauczyłem się cierpliwości, zobaczyłem te detale, które decydują. Tylko tak możesz je zauważyć. Tysiące godzin, które mnie zmieniły. Dobrze, że tak się stało. Dorosłem, spokorniałem. Dziś trzy razy pomyślę, zanim się... nie odezwę. Tego ułożonego szaleństwa w mojej głowie jest mniej. Doceniłem to, co mam. Zobaczyłem to inaczej. Czytając tę książkę, będziesz w świecie moich myśli. Będziesz musiał mnie poznać - chłopaka, który znalazł sobie takie zainteresowanie lub podniósł je z ziemi, bo nikt inny nie chciał się schylić. Wziąłem za to odpowiedzialność od pierwszej do ostatniej rozmowy. Może to jest coś, co niespodziewanie zostawię. Może nikt tego nie oczekiwał. Książki są i już zawsze będą.

Zapisy rozmów - świadomych, z pasją, które z ataków adrenaliny przeistoczyły się w hipnotyczną obecność obok rozmówców. Oplątanie ich długimi językami pytań, gdzie nie ma ucieczki przed moim wzrokiem. Po raz drugi w swojej niespodziewanej reporterskiej "karierze" kobiety z tym spojrzeniem. Dziś będziesz je widział moimi oczami. Będą niepokojąco blisko, będą na ciebie patrzyły z półki czy stolika, kiedy będziesz spać. Przyniosę ci to wszystko do domu i zostawię cię z moimi śladami. Będziesz słyszał krzyk, tchnienie. Jesteś gotów na tak ostrą grę? Czy rozumiesz, w co wchodzisz? Moje książki nie są słuchowiskiem na Spotify.

Jest w tych rozmowach przestrzeń dla nich, są celne i krótkie pytania - komunikaty. Bolesne razy. Nie jesteśmy tu po to, aby pić kawę. Możesz mówić wiele, jestem tu, aby cię wysłuchać. Czytelnicy poznają cię z perspektywy twoich słów, mają szerszy obraz. To tylko jedna z wielu rozmów. Spójrz na to tak: to spotkanie jest dla ciebie szansą, więc zawalcz o siebie. Powiedz, nie uciekniesz od oceny. Ale tylko zaakceptowana szczerość obroni cię przed ponowną karą wymierzoną przez czytelnika.

Wiele razy miałem obawę, czy nie zrezygnują po rozmowie. Kiedy przemyślą, że oczekiwałem tak wiele. Elektryczno-psychopatyczna, tak miła obecność. Powiedzą mi: "Jednak, wiesz, nie. To do książki, to nie". I wrócą do celi. "Już sobie poszedł".

I te, które zgłaszały się same. Fama poszła. "Ty wiesz, że on tu jest u nas, w zakładzie? Podobno gadał z Karoliną". Chcą rozmawiać. "Masz siedem osób" - powie wychowawczyni. "Tak, ale wybierzmy dwie" - odpowiem.

Ty, który masz tę książkę w ręku, i kobiety zabójczynie, które są w niej. Czekają na ciebie z ufnością, że nie ocenisz ich od razu jak wszyscy: "To prawdziwy potwór"; "Nie mam zamiaru słuchać jej pieprzenia".

Otwórzmy ją.

Matki zabójczynie, których dzieci wychowują obcy ludzie. "Agatko, mama wróci, kocha cię, nie możesz tak mówić". Rozbity dom, zawsze taki był. Tani serek i kolorowa oranżada, legginsy z Vinted. Płacz, szukanie akceptacji, żeby choć jedno dobre spojrzenie, docenienie. Zaczynają swoje życie z takim bagażem. Trzymasz otwartą książkę. Chcesz, żebym zaprosił cię do tego złego miejsca? Potrzebujesz tego w swoim świecie budżetowej pensji i wakacji w Turcji? Naprawdę?

Poszukaj tych historii, dzieci zakopanych za domem, świeżego, mokrego piachu, ciała jak z wosku. Rozwiń zawiniątko.

Jesteś na innej stronie. OK. Patologiczna samotność, dojrzałość nastolatek, wybór. Kiedy zamiast plecaka i szkoły jest brama i seks na jego pełnym koców łóżku. Namówił. Krótko namawiał, bo on 38, a ty 23. Matka oglądająca w tym czasie telewizję u konkubenta. Kanapki z mortadelą i kawa w szklance, posolony pomidor krojony na cztery, mokra gazeta. Rozbite domy. Jakoś to będzie.

W tym domu są też kobiety, które wzięły do ręki nóż, wbiły go celnie, głęboko w pierś, serce, płuco - nikt się nie spodziewał, że to takie proste. Miedziany zapach krwi, upaćkane gaziki na podłodze. Ktoś to musi sprzątnąć. Zrób to. Otwórz okno, czuć jeszcze wódkę, wynieś śmieci. "Za moją krzywdę". "Za to, że zniszczył mi życie". Dzieci wtedy nie było w domu. No, za kogo ty mnie masz?

Miłość, tatuaże. Dzisiejszy Arteon jak mały czołg kontra starszy model Beemki. Warszawa versus hostelowy pokój. Garwolin, Sochaczew, Ciechanów, Mokotów. Samotność ukraińskiej duszy w polskim mieście. Niesprawiedliwość i chaos. Depresja, bieda, brud. Seks - zabawa. Życie na 10 metrach. Szum w głowie jak chińska tortura. Nie da się uciec. Oni cię nie wypuszczą, Tomku. To, czy jesteś fajny, mądry, błyskotliwy, czy pyskaty, nie ma znaczenia. Już nie wyjdziesz, wyrok zapadł. Sex & kresz, trochę wódeczki. Oddech, przyspieszone tętno. Wyższa półka, to już nie radio z samochodu, rozbita głowa. Trzeba z nim coś zrobić.

"Oni ciągle mają mi za złe. Nie dało się tak żyć".

"Ściągaliśmy samochody z Niemiec".

"Mnie tam miało nie być".

"Dziś tak naprawdę to nie wiem, czy on mówił prawdę".

Przeczytaj, zrozum. Dojrzale oceń, jeśli potrzebujesz.

Wiem. Byleby to już się skończyło, byleby już sobie poszedł. Dobrze, że to już ostatnia książka. Ten gość ma w sobie coś niepokojącego.

A ja... uśmiecham się do ciebie.

Iwona K.

Spotkasz ją kiedyś opalającą się na plaży w Jelitkowie, obejrzysz się. To naturalne, jesteś normalnym facetem. Ona nigdy nie zdradzi ci swojej historii, chyba że ci zaufa. Czy potrafi zaufać po tym wszystkim? A czy jeśli zaufa bezgranicznie, to będziesz w tym bezpieczny? Co zrobisz, jeśli jednak zdecyduje się szepnąć ci prawdę do ucha? Wiem, co się stanie. Będziesz już zawsze się jej bał. To naturalne.

Wiem, że będzie się śmiała, kiedy to przeczyta. To gra.

Inteligentna, przemiła, otwarta. Tak, dziewczyna z kilkunastoletnim wyrokiem może być przemiła. Byłoby nieuczciwie, gdybym napisał inaczej.

To jedna z najbardziej skomplikowanych historii, jakie usłyszałem. Ty też ją znasz, tak jak zna ją cała "kryminalna" Polska.

Chciałbym, żeby jej się udało. I z córką najbardziej.

Renata

Gdyby jej medialną popularność mierzyć liczbą wyświetleń, bez problemu dostałaby angaż do kolejnego popularnego reality show. W czasach medialnego prosperity relacje z jej sprawy widziałeś w każdej telewizji. I zapewne jak większość orzekałeś wysoko.

Poznaj ją. Przemówi do ciebie krótko, jasno, transparentnie.

Ma żal, ma dzieci, ma swoje plany. Wyjdzie na wolność.

To smutna historia pod wieloma względami. Będziesz miał wątpliwości.

Ewa P.

Pani Ewa - babcia, która zrobi ci za dużo naleśników na śniadanie, i zarazem medialny potwór i kobieta bestia - wytrzymała ze mną krótko. Chciało jej się palić. Ciągle się spieszy, ciągle chce coś robić. To tak, jak nauczyła się w Stanach. Nie ma miejsca na wolne przeloty. Kawki, telefoniki, ploteczki.

Nawet autoryzację skróciła do minimum: "Nic nie zmieniamy. Jest mi obojętne, co o mnie piszą i myślą inni. Wszystkiego dobrego dla pana. Sukcesów w pracy".

Dziś jest już może na wolności. Rozwiązuje krzyżówkę i narzeka, że nie ma się do kogo odezwać. To historia miłości...

Karolina D.

Ta dziewczyna ma wszystko, czego potrzeba do dorosłości, pracy, dobrej kasy i stałego uśmiechu. Do rozwijania pasji, do fajnego życia w Warszawie. Do rozpoznawalnych sociali i tysięcznych zasięgów - niekoniecznie tych z warszawskiej Kryminalnej siódemki.

Tego chce dziś. Ale dziś jest też... gdzie jest, dlatego że była "mądrzejsza", jak sama stwierdza. To konsekwencja, indywidualna kara. "Bo ja myślałam, że go tylko drasnęłam".

Dziś żyje mądrością innych. Mówi o tym pięknymi, kwiecistymi zdaniami. Ma to w głowie - wytłumaczone, przećwiczone, ułożone. Przepracowane przez tych kilka lat w warszawskich zakładach karnych. Pięć kilometrów w linii prostej od swojego pokoju, telewizora i szafy pełnej ubrań. Od wolności.

Czy na tym, co przepracowane, zbuduje przyszłość?

Życzę jej tego, aby za kilka, kilkanaście lat nie pamiętała o tym smutnym, niepotrzebnym (?) epizodzie w swoim młodym życiu.

"Wyobrażasz sobie to, że mogłabyś tu jeszcze kiedyś trafić? Za coś". "Nie myślałam o tym. Nie wiem, co życie przyniesie. Jednak będę dbała o to, aby nie".

Motyl

"Bogdan, od Boga dany". I Bogu oddany - od razu, od pierwszego tchnienia. Może nawet Bóg tak chciał.

"Znaleźli Bogdanka, kiedy ja byłam w szpitalu". Schowane ludzkie zawiniątko.

Ona to mądra kobieta. Życiowa i bardzo tu lubiana. Córka i rodzina daleko, daleko... w lepszym świecie. To się zdarzyło tu, w tamtym miejscu i tamtym czasie. Nawet nie powinno jej tu być.

"Najpierw córka, potem Pan Bóg".

Rozmawiając, płakaliśmy razem. Tak było.

Wiktoria K.

"Nie oszukujmy się. Ja mam ten dom na środku pola. Jak ja bym chciała go zabić, to ja bym go tam zabiła. Ale ja zadzwoniłam po pogotowie, po pomoc, bo się wystraszyłam, że ta krew leci".

Kwintesencja wszystkiego, od czego odwracasz wzrok: ciąże, alkohol, młodzieżowe ośrodki wychowawcze, wielodzietna rodzina. I tu, teraz... wisienka na torcie. Pierwszy raz. Wyrok - 10 lat za usiłowanie zabójstwa. Dużo.

Wiktoria musiała tu trafić. Ale może zdarzy się tak, że to jej pierwszy i ostatni pobyt w tym miejscu. Oby...

To dobra dziewczyna, potrafi dać wiele uczucia, pozytywów. Trzeba tylko pozwolić jej się tego nauczyć. Ma dla kogo być na wolności. "Jedno i drugie dziecko z partnerami, żadnych obrączek".

Ale... potrzeba czasu, żeby było normalnie. Tu - dla przepracowania... i tam, już po wyjściu.

Viktoria

Czytając historię Viktorii, być może niejedna osoba odnajdzie w niej podobieństwa do swojej sytuacji, dostrzeże zbliżone dylematy. Ktoś może odszedł, bo miał siłę to zrobić, lub odszedł, bo zdecydował o tym przypadek. Być może ktoś nadal tkwi w toksycznej relacji, bo nie ma odwagi, by zmienić swoje życie.

Wysoki wyrok. Samotność w tym małym piwnicznym pokoiku biblioteki.

No właśnie, dlaczego dziś spotykamy się akurat w tym miejscu? Los, fatum, przeznaczenie? Nieuchronny zbieg okoliczności. Scenariusz napisany za życia. Nie da się już zmienić ani jednej litery. Tak musiało się stać.

To historia, którą napisało życie, życie naznaczone toksyczną relacją, tkwiącą w krwiobiegu każdego dnia, uciekającą i powracającą z żalem, pretensjami, biciem. I wiele znaków zapytania, które pozostały.

"Wstydziłam się tego, co się wydarzyło". Kim tak naprawdę jest Viktoria?

Monika

Tak, to ta Monika. Znasz ją, oceniłeś - bestia, potwór. Jedna z najbardziej znanych spraw karnych. I ona, wtedy w blond włosach, za dużych okularach, milcząca. W warszawskim sądzie.

Symbol zła lat 90. Tak wykreowały ją media. Jaka była?

Chyba tylko obowiązujące już wtedy przepisy uchroniły ją i pozostałych kompanów od stryczka. Byli łakomym kąskiem dla niezawisłego i niezależnego sądu. "Osa", Szymańska, Monika R. Trzy razy kaes. Trzy groby dla takich jak one, obok siebie na Cmentarzu Północnym. Społeczne poczucie odpowiedzialności. Solidarność z ofiarą i jej rodzicami. Nie mieli nikogo poza nim. Tak strasznie okrutna zbrodnia. Płakała Warszawa, płakał sąd, płakała cała Polska. Marsze milczenia.

Został kamień przy Kanałku Żerańskim. Zostali znajomi i wspomnienie tego fajnego, ciepłego chłopaka. To mogłem być ja. To mogłeś być ty.

Złe miejsce i zły czas. Męczeńska śmierć. Tak często słyszę to pytanie: czy każdy może zabić? Albo raczej: czy każdy może zginąć w taki sposób? Czy jest jakoś naznaczony? Kto pozwolił, aby tak się stało? Dlaczego wtedy zrobiono tak mało. Dlaczego nikt nie stanął w jego obronie. Po co on zrobił to, co zrobił.

29 lat po tej zbrodni siedzący naprzeciwko niej moi studenci prawa nie wiedzą, kim jest ich rozmówczyni. Nie poznali jej.

Przez wiele lat milczała. Wróciła w rozmowie ze mną. Dlaczego?

Czy przyjmiesz jej wersję zdarzeń? Czy wybaczysz? Czy twoim zdaniem zasługuje na drugą szansę? Napisała do ciebie list.

Jaka była? Jaka jest? Jak ułoży się jej życie już na wolności? Bo przecież wyjdzie. Wierzysz, że to się nie wydarzy?

Monika. Oni źli. Ilu takich znałem? Znałem. Rytm tamtych dni. Masz czterdzieści kilka lat? Pamiętasz? Widzę, że się uśmiechasz.

Tomek. Zapach leśnej polany, mokrego lasu, dymu z ogniska. Kropla rosy. Piękne, zabrane życie.

Nie przekraczaj niebezpiecznej linii, linii życia i śmierci. Nie zawsze to, co słuszne i szlachetne, jest jedynym wyborem.

Karolina W.

Ta historia co jakiś czas wraca w mediach, w internecie. Zastanawiam się wtedy, czy ją komentować. Czy mam szansę przebić się przez setki komentarzy. Czy potrzebuję chwalić się tym, że tak, jako jedyny rozmawiałem z tą młodą dziewczyną.

Mam w sobie ten obraz, którego inni nigdy nie zobaczą. Powiem, co widzę. Nie powiem wszystkiego, bo nigdy nie mówię. To gra z internetowym odbiorcą, słuchaczem podcastu. Moja złośliwość i ego budowane ciężką pracą. Wiele od ciebie wymagam. Czy jesteś dla mnie partnerem do rozmowy?

Na podstawie historii życia Karoliny trudno dokonać jednoznacznej oceny, nawet biegłym powołanym przez sąd. Dziś to nadal dziecko zamknięte w ciele młodej kobiety. 14-latka, która rodząc Leona, słyszała przez szpitalne okno miękki, rytmiczny szelest długopisu piszącego wypracowanie z języka polskiego, prowadzonego ręką koleżanki. Tej samej, z którą w gimnazjum robiła sobie selfie w parku. On wtedy był już w brzuchu. Potem robiła sobie selfie z małym. Bo koleżanka już nie chciała.

Dziś, w 2026 roku, to 23-latka. Babcia, matka, ona i trójka jej dzieci. Dwójka jest z nami. Schemat, który się powtórzył. Brak miłości i ciepła - nikt jej nie chciał. W jaki sposób to sobie rozumnie wytłumaczyć?

Tak wiele przed nią. Całe piękne życie. Dajcie jej szansę. Jeżeli nie chcecie, to zapomnijcie tę historię.

Greta W.

Można powiedzieć, że musiała tu trafić. Krok po kroku, od początku jej życia, na plecach ojca recydywisty - "całe życie przesiedział w kryminale", który powstrzymywał go przed eskalacją przemocy. Popchnąć, ale nie uderzyć. Uderzyć, ale nie przy dzieciach. Uderzyć, a ona i tak nie krzyknie. Trauma dzieci, które do dziś pamiętają i obwiniają się o to, co się stało.

I ten wyrok - sinusoida kwalifikacji, od nieumyślnego zabójstwa do zabójstwa kwalifikowanego. Najniższy wyrok, ale jednak za zabójstwo - osiem lat. I nie chcemy słyszeć o obronie koniecznej.

Dramat za drzwiami wynajętego mieszkania. Suwałki 2019. Dziś bliżej niż dalej. Do dzieci, aby odzyskać władzę rodzicielską. Co potem...

Jeśli chcesz ją sobie obejrzeć, proszę bardzo. Pełno tego w internecie.

Anna K.

Ktoś bardziej lub mniej mądry wymyślił kiedyś pojęcie genu zabójcy. Hm...

Anna zabiła swojego partnera, którego kochała mniej od męża. Tego, który się z nią rozwiódł. To miała być zwykła, normalna historia. A pozostawiła wiele pytań na przyszłość.

Łódź-Śródmieście. I 10 lat w więzieniu. Niedługo już na wolności. Czeka Tymoteusz, którego musi zabrać do domu. Poukładać się i wychować go na fajnego chłopaka, wolnego od zmartwień i mrocznej przeszłości tej rodziny.

Zanim poszukasz tej historii w mediach czy podręcznikach psychologii i psychiatrii, przeczytaj ją w tym miejscu, w tej książce. Będzie ci łatwiej. Spójrz głęboko w oczy Anny.

Pola

Ona. Jej rodzina: mama, wtedy kilkuletnia siostra i roczna córka. Październik 2017 roku. Chłód, który wdarł się przez okno łazienki. To wszystko trwało 20 minut. Dramatyczna walka o życie Tomka. Żył pięć dni. Jeśli poszukasz w bezkresnej sieci, znajdziesz go na rękach sąsiadki, otulonego w koc z czerwonej kraty.

14-letni wyrok, podniesiony w II instancji dla społecznego poczucia sprawiedliwości. Tą historią żyła cała Polska.

Kiedy wyjdzie na wolność, będą one: mama, siostra i córka, i jej zamknięty świat, uwięzione w głowie myśli.

Daj jej szansę.

To tyle. "Baw się" wyśmienicie...

Słowo wstępu

prof. dr hab. Zbigniew Ćwiąkalski adwokat, partner SPCG Studnicki Płeszka Ćwiąkalski Górski sp.k. Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Jagielloński

"Adwokat, podobnie jak lekarz, nie może odmówić świadczenia usług tylko dlatego, że ktoś łamie prawo. Obrona należy się każdemu, a prawnik jest od tego, żeby wykonywać swój zawód najlepiej jak potrafi (...)"2.

Zostałem poproszony o przygotowanie tych kilku zdań do publikacji traktującej o kobietach zabójczyniach. Nie z "profesorskim zadęciem" byłego Ministra Sprawiedliwości, a na sposób akademicki. Przystępny dla ciebie, czytelniku, być może studencie prawa, kryminologii czy resocjalizacji. Być może funkcjonariuszu Służby Więziennej, może psychologu lub adwokacie.

To publikacja oddająca głos kobietom, które dopuściły się społecznie i - co zrozumiałe - prawnie nieakceptowalnej zbrodni zabójstwa. Czynu zabronionego, który w mojej praktyce bywa usprawiedliwiony emocjami, agresją czy trudnym położeniem. Ale odebranie życia innej, często bezbronnej osobie, jakkolwiek tłumaczone i uzasadniane, nigdy nie jest rozwiązaniem.

Zabójstwo stało się dla kobiet, bohaterek tej publikacji, punktem zwrotnym na mapie ich dotychczasowego życia. Dla jednych było aktem niespodziewanym, nieplanowanym, niechcianym. Nóż w dłoni i przebłysk emocji. Dla innych ukoronowaniem "życia złego" sprzed czynu. One, zdaje się, musiały trafić za kraty, a destrukcyjny pęd ku zbrodni stał się przykładem ignorowania wszelkich ostrzeżeń, czasem obojętności otoczenia, czy wręcz akceptacji zła jako sposobu rozwiązywania problemów.

Dla kobiet, bohaterek tej książki, kara, której doświadczają, jest swoistą szansą na rozpoczęcie nowej rzeczywistości po często długoletnim wyroku. Te myśli i złe wspomnienia tej chwili i decyzji są z nimi zrośnięte na zawsze. Ale one chcą iść dalej. Chcą żyć. Nawet te z wyrokami dożywotniego pozbawienia wolności, których historii dotykamy w tej publikacji. Plany i marzenia w kontrze do ludzkich dramatów, które stały się ich udziałem.

Tak, zbrodnia zabójstwa jest powszechnie społecznie nieakceptowalna, ale należy ją zrozumieć - aby edukować i chronić. Pokazywać "ludzką twarz" skutecznego i dobrego prawa, eksponującą każdą z ustalonych od dekad funkcji kary kryminalnej: funkcję prewencyjną, wychowawczą czy ochronną. Prawomocnej, sprawiedliwej, humanitarnej odpłaty za wyrządzone zło, o którym one, bohaterki-rozmówczynie, opowiedzą w tej publikacji.

Dlaczego do tego doszło? Kim byłaś przed popełnieniem zabójstwa, kim jesteś, a kim chcesz się stać? Czy żałujesz, a twoja kara jest karą sprawiedliwą?

Zbrodnia zabójstwa w zdecydowanej większości przypadków nie bywa zjawiskiem czarno-białym, absolutnie złym.

Nie skreślaj ich. Pozwól im powiedzieć. To zapewne będzie dla ciebie ciężkie, bo na kolejnych kartach zostaniesz z rozmówczyniami sam na sam. Czy jak zwykle mówią nieprawdę? Interesuje cię tylko ślepa zemsta? Wierzę, że tak nie jest.

Jako adwokat i profesor prawa karnego proszę: przeczytaj, zastanów się i dopiero wtedy wydaj w swoim sumieniu swój indywidualny sprawiedliwy wyrok. Studencie, funkcjonariuszu, psychologu, adwokacie...

Słowo wstępu

płk Iwona Ossowska Dyrektor Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w Warszawie

Gdy zastanawiałam się nad słowem wstępu, pojawiło się we mnie nieodparte wrażenie, że w społeczeństwie panuje przekonanie, że więzienie to miejsce dla mężczyzn: po jednej, jak i po drugiej stronie. Kobieta oficer wzbudza zaciekawienie i niedowierzanie, jak to możliwe, że pracuje, pełni służbę w więzieniu.

Na tej kanwie pojawia się tradycyjne wyobrażenie kulturowe zakładu karnego jako przestrzeni siły, hierarchii, surowego zamkniętego świata. Umieszczenie w tej przestrzeni kobiety, szczególnie matki, łamie utrwalony schemat. Kobieta za kratami przestaje być strażniczką ogniska domowego kojarzoną z łagodnością i opiekuńczością, a staje się symbolem odwrócenia tradycyjnych ról. Kobieta w mundurze postrzegana jest jako symbol odpowiedzialności, siły i odwagi.

Natomiast kobieta popełniająca przestępstwo staje się osobą, która przekroczyła granicę społecznego i moralnego porządku, zostaje zmuszona do konfrontacji z własnym postępowaniem, własną winą i karą, niejednokrotnie jest publicznie potępiana i piętnowana. Zakłady karne dla kobiet to przestrzeń pełna sprzeczności: z jednej strony strukturalnie zhierarchizowany, skodyfikowany świat, w którym narzucone ramy dają jasne zasady funkcjonowania, z drugiej zaś mikrokosmos kobiecej rzeczywistości, pełen lęków, winy, ale także solidarności i potrzeby bliskości.

W tym rozumieniu więzienie dla kobiet staje się przestrzenią, w której granica między ofiarą a sprawczynią, dobrem a złem, matką, żoną, koleżanką a przestępczynią przestaje być jednoznaczna. Tym bardziej że kobiety odbywające karę pozbawienia wolności często podejmują próby usprawiedliwiania lub minimalizowania własnych czynów. Wynika to wielokrotnie z potrzeby ochrony swojego wizerunku, własnego obrazu siebie lub też z trudnej sytuacji życiowej, wpływu innych osób czy przekonania, że okoliczności częściowo uzasadniają ich zachowanie.

Na tym gruncie niezwykle ważne staje się prowadzenie odpowiednio dobranych oddziaływań penitencjarnych, opartych na rozpoznaniu indywidualnych potrzeb i problemów osadzonych, wzbudzaniu refleksji nad konsekwencjami własnego postępowania oraz kształtowaniu odpowiedzialności za popełnione czyny, tak żeby kobiety przygotowane były do powrotu do społeczeństwa i funkcjonowania na wolności.

Słowa Jana Pawła II z 1991 roku: "Jesteście skazani, to prawda, ale nie potępieni", choć pierwotnie skierowane do osadzonych mężczyzn w Zakładzie Karnym w Płocku, stanowią uniwersalne przesłanie dla resocjalizacji wszystkich więźniów, przypominając, że kara nie odbiera człowiekowi szansy na zmianę.

Warszaffka

Ostatnio byłem mentalnie wyczerpanym warzywem. Przesadziłem. Work hard, play hard. Na play nie miałem już ochoty, siły, motywacji. Pisanie książki to jednak znaczny wysiłek. Zabiłaś? Rozmowy z kobietami skazanymi za zabójstwo. Zielone okładki, adwokacki żabot, odpowiedni odcień, lakier na okładce, uwypuklający to, co ważne.

Zabiłaś? Kobiety i zabójstwo to inne emocje, inne niż w przypadku moich poprzednich kilkudziesięciu dożywotnich3. Łzy i niepewność kontrastujące z uśmiechem i tym, co teraz. Można polubić i zrozumieć kobiety zabójczynie. To przychodzi naturalnie, jeśli jesteś normalny i szczerze z nimi rozmawiasz.

Nowa książka? Reportaż o tych, które są po drugiej stronie wolności. Te czerwone okładki w drugiej i ostatniej części mają palić, mają oskarżać. "Prokurator dał. Prokurator krzyczał na sprawie... Chciał dożywocie, a dostałam 25 lat". Dziś, kiedy piszę to dwa dni po swoich 48. urodzinach, to tak sobie zakładam. Widzę ten głęboko krwisty, amarantowy odcień. Czy wytrwam w swojej decyzji? Będę oskarżał, oceniał?

Dostałem informację dzień przed spotkaniem. Warszawa, zabójstwo z miłości. One dwie i on. 2014 rok. Centrum Warszawy. Ulica? "To tam chyba, gdzie kilka lat wcześniej doszło do masakry w tym banku. Wiesz, rozmawiałeś z tymi zabójcami. A ona... co mogę powiedzieć - dziwna sprawa. Ale ją akurat każdy lubi. Skraca dystans. Czyli jutro od 8:30..."

Pomyślałem sobie: OK, no dobrze, muszę się w końcu zmusić do pracy. Jeżeli ta książka rzeczywiście ma powstać, to muszę zacząć teraz, w tym tygodniu, z motywacją i dobrym nastawieniem. Zostało mi sześć rozmówczyń z tego zakładu karnego.

Ale... one dwie i on? Zabójstwo w wakacje 2012 roku? Przecież ja pamiętam tę sprawę z doniesień prasowych i telewizyjnych tuż po. Czytałem o niej tak dawno, dawno temu. Rok 2014, tekst pani Heleny Kowalik. Tak bardzo lubię ją czytać.

Ta historia wydała mi się totalnie irracjonalna. Pamiętam, że tekst pani Heleny z "Wprost" przeczytałem dwa razy - akapit po akapicie, żeby nie pominąć czegoś ważkiego, sensu, szczegółu... To się przecież naprawdę nie składało, cała ta historia - bez sensu. Młoda, wykorzystana dziewczyna. Uwierzyła w coś, czego nie było. I dla tego, czego nie było, zabiła, poświęcając młode życie.

26-latka i 60-latka walczyły o młodego lesera. Młodsza użyła noża. Ciosy okazały się śmiertelne

"O zmierzchu na balkony bloków przy ulicy Żelaznej w Warszawie wychodzą mieszkańcy, aby odetchnąć nieco chłodniejszym powietrzem. Jest ostatni dzień upalnego lipca 2012 r. Z mazdy zaparkowanej przy osiedlowej uliczce wybiega szczupła dziewczyna w krótkich spodenkach i koszulce na ramiączkach.

Znika za rogiem, po chwili wraca do samochodu; coś się tam dzieje, w szybie migają uniesione ręce. Dziewczyna znów jest na uliczce, tym razem z torebką. A przez otwarte drzwiczki próbuje się wydostać starsza kobieta. Jej nogi dotykają chodnika, gdy bezwładnie pada na fotel. Z balkonów wyraźnie widać czerwoną, powiększającą się plamę na jej białej bluzce.

Ktoś z obserwatorów telefonuje po pogotowie, inny biegnie do pobliskiego szpitala. Po pięciu minutach są już lekarz i policjanci. Gdy człowiek w białym fartuchu bezradnie rozkłada ręce, funkcjonariusze przykrywają ciało czarną folią.

Zmarłą jest 60-letnia Beata I. Wykrwawiła się od ciosów nożem"4.

Wróciłem do tej sprawy myślami w 2022 roku, kiedy w przestrzeni medialnej pojawiły się newsy o kolejnym przedziwnym zabójstwie w Warszawie. Obie zabójczynie to młode, śliczne dziewczyny, mające przed sobą całe życie. W sprawie sprzed czterech lat dzienniki prasowe donosiły: "Śmierć młodego radnego - na ławie oskarżonych jego dziewczyna. "Byłam od tej miłości uzależniona". 26-letnia prawniczka Karolina B. jest oskarżona o zabicie "w zamiarze bezpośrednim" swojego chłopaka, młodego radnego. Kobieta twierdzi, że to wypadek, do którego doszło podczas ataku paniki, wywołanej lub zintensyfikowanej przez substancje psychoaktywne. (...) świadkowie w śledztwie zeznali, że była chorobliwie zazdrosna"5. Może - jeśli tak się złoży - uda się porozmawiać również z Karoliną...

Znana mi już świetlica. Wolny dzień i godziny dla nas. Morze wylanych łez. Jak umiejętnie oddać na papierze temperaturę rozmowy, kiedy widzi się bezsensowność tej historii. Bezsensowność wszystkiego - tego miejsca, czasu tu spędzonego, zabranych lat z tego młodego życia. Kiedy słyszysz historię opowiedzianą emocjonalnie przez tak - po ludzku - fajną i mądrą dziewczynę, dziś prawie 40-letnią. Po 13 latach spędzonych w zakładzie karnym, niepotrzebnie zmarnowanych latach.

Śmiech i łzy, sprzeczności, niepokój i pretensje o wolność, której jeszcze nie odzyskała.

"Wiesz, że kiedyś, dawno, dawno temu pani Jolanta Gwardys zrobiła ze mną odcinek do serii "Opowiem Ci o zbrodni". Prowadził to Wojtek Chmielarz. Pozdrów ją ode mnie. Pamiętam, jak pani Jola chciała robić ze mną podcast, ale ówczesna dyrekcja aresztu śledczego się nie zgodziła. Mówili mi, że będę jeszcze przez to płakać".

Pani redaktor odpisała: "Dziękuję za pozdrowienia :-) Nie dziwię się, że wyszła Wam świetna rozmowa, bo to mądra dziewczyna. Robiliśmy z nią rozmowę do programu, który robiłam dla Crime, i to spotkanie z nią bardzo poruszyło całą naszą ekipę".

No właśnie - jeśli nie chce ci się tego czytać, obejrzyj odcinek pod jedynym przychodzącym tu na myśl tytułem - Miłość, sezon trzeci, odcinek pierwszy. Zobacz ją: fajną, młodszą o pięć lat. Iwonę w wersji z 2020 roku, w blond fryzurze. Posłuchaj sędziego Marka Celeja, byłego prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie. Tego, który jako przewodniczący składu orzekającego w I instancji wydał wyrok 15 lat pozbawienia wolności. On opowie Ci o szczegółach zbrodni. Mimo kodeksowej tajności obrad zdradzi nieco z narady sędziów. I oprowadzi po centrum Warszawy. Tam, gdzie zabiła, czyli jakieś dwa kilometry od miejsca, gdzie usłyszała swój 15-letni wyrok. "Wojciech Chmielarz kolejny raz w serii "Opowiem CI o zbrodni" trafia na historię, w której sprawczynią zbrodni jest kobieta. Tym razem bada sprawę Iwony K., która pragnąc nowego życia dla siebie, odbiera je komuś innemu"6.

Iwona. OK, to jaki tytuł damy tej naszej rozmowie? No bo tak, pomyślmy...

"Tribal", jak mówisz, fajnie brzmi i zgrywa nam się z nim - Danielem. Z początkiem tej całej historii. Salon, tatuaże, w 2012 to coś nowego. "Tribal" na plecach, ciut nad pośladkami. To pierwsza opcja. Może być?

"Kara boska - tak kiedyś przekręcili moje nazwisko - to może tak? To dobre..." "Kara boska"? Piękne, chwytliwe, powiemy, patrząc na siebie i śmiejąc się z tego zestawienia.

Posłuchaj, a może "Warszawka", albo nawet podkreślmy: "Warszaffka" - to przychodzi naturalnie. Opcja numer dwa.

Nie każdy tu sobie poradzi mentalnie. Duże miasto, duży napływ ludzi z zewnątrz. Jedni przygotowani, bezczelni, zmotywowani. Drudzy wyciszeni, dobrze wychowani, mili. Jeszcze inni - "co złego to nie ja". Masy predatorów polujących na niewiedzę i naiwność, na młode, atrakcyjne dziewczyny - te, które chcą się pokazać, błysnąć, poczuć. Lub niby nie chcą. Warszawa wciąga, daje możliwości: imprezki, autka, centrum, kolorowe drinki. Dla takiej dziewczyny, młodej, zadbanej, z ładniusią buzią i figurą - Warszawa "na tak". Warszawa, a nawet taka ciut wysublimowana, w wersji premium, czyli raczej "Warszaffka".

Co "Warszaffka" zrobiła dla ciebie, Iwona? "23-letnia Iwona przyjechała do Warszawy z małej miejscowości, aby rozpocząć nowe życie. Wpadła w miłosne sidła pasożyta, dla którego została morderczynią"7.

Iwona, a może jednak klasycznie? Zabójstwo z miłości. "To nie było zabójstwo z miłości, proszę tak nie mówić".

Wtedy, tylko raz podczas całej naszej rozmowy, była tak poważna, tak stanowcza.

"Nie mogła pojąć, dlaczego ją wybrał. Dziewczyny go oblegały. Kiedyś nocą do drzwi dobijała się taka jedna, krzyczała, że go kocha. Nie otworzyli. Gdy wyjeżdżała na weekend do matki, przenosił się do kolegi, by nie miała problemu z właścicielami. Przynajmniej tak mówił. Wierzyła, jednak niepokoiło ją, że on zawsze trzyma przy sobie telefon komórkowy i bardzo dużo z kimś esemesuje.

W nocy, gdy spał, przejrzała tę korespondencję. Same miłosne wyznania różnych dziewczyn, ale najwięcej dotyczyło jakiejś Beaty. Zadzwoniła do tej kobiety.

Usłyszała, że Beata jest z Danielem od roku, spędzają wspólnie weekendy. ("Czyli wtedy - domyśliła się - gdy jestem u rodziców"). (...)

Matka Beaty nie miała wątpliwości, że córka straciła życie przez 26-letniego kochanka. - Gdy mi się przyznała, że jej partner jest młodszy o ponad 30 lat, powiedziałam: "Wyrzucić go, on jest z tobą tylko dla pieniędzy""8.

Iwona K.

urodzona w 1988 roku

wyrok - 15 lat pozbawienia wolności

Czyli już całkiem niedługo będę miał ekstra fryzjerkę?

Jasne, złotą kartę na stałe [śmiech]. Tylko że moim celem jest wyjazd z Polski - jak najdalej od tych ludzi i tej mentalności.

Wychodzę naprawdę niedługo. Ale wierzę, że się uda wcześniej.

Wyjedziesz, ale to też oznacza, że znów będziesz daleko od córki...

Jakoś to rozwiążemy... Na tyle, na ile ona potrzebuje tej relacji. Nie będę na nią naciskać. Będę starała się z nią tę relację odbudować, ale patrząc przez pryzmat wielu spraw, nie chcę rzucić się jej na głowę. Przytłoczyć ją i jeszcze sprawić, że sama poczuje się współwinna, biorąc część mojej winy i kary na siebie.

Widujecie się na wolności? Masz przepustki?

Moja ostatnia wokanda to marzec 2024 roku, a zobacz, rozmawiamy w styczniu 2026 roku. Ciągle mam tę samą sędzinę. W kółko, ciągle na "nie", czy to bo chciałabym przerwę w karze, czy po prostu na wokandzie. Nie i nie. Ciągle wali do mnie te same teksty: dlaczego to zrobiłam?

Jestem strasznie emocjonalna, jeśli o to chodzi. To nie jest sprawiedliwe i mnie to tak strasznie razi.

Przestań płakać, bo nie mam chusteczek.

Próbowałam pisać nawet do prezesa sądu o zmianę sędziego, ale odpowiedź jest taka: nie ma żadnych przeciwwskazań, ponieważ jest ciągle to samo losowanie i trafią na tę sędzinę. Ostatni pomysł z moją mecenas to złożenie wniosku i wycofanie go po dwóch dniach. I może, może podczas kolejnego losowania uda się trafić kogoś innego.

Czekam na tę jedną chociaż przepustkę. Zgoda dyrektora... no tak, wiem, jest tu konieczna. Dyrektor postawił warunek - praca wolnościowa. No i pracuję od niedawna tu, na miejscu.

A przepustka? Niedługo moja mama i córka tu będą i będą z dyrektorem rozmawiać. Córka ma sesję i czekamy, bo powiedziała mi, że musi być podczas tej rozmowy.

Chociaż wiesz, wydaje mi się, że nastawienie jej jest takie, że pewnie i tak coś wywinę i odsiedzę swój wyrok do końca. Złamię jakiś przepis albo... Ja już pracowałam na wolności, ale mnie zdegradowali ze względu na to, że miałam telefon w pracy.

Skupiono się na posiadaniu telefonu, a nie na tym, po co go mam. A powód był jeden - córka i jej ogromne problemy w tym czasie: załamanie nerwowe, próby samobójcze. Pracowałam wolnościowo na Warsie, 2025, sprzątałam. Kontrola. Widzieli, gdzie jestem, nawet nie pytali. Ktoś mnie... wydymał bez mydła. Słuchaj, jeden telefon dziennie, 10 minut. Wytłumacz przez 10 minut coś spokojnie dziecku, które ma próby samobójcze...

Iwona, buduj sobie dobre rzeczy. Córka...

Studiuje na politechnice, pierwszy rok, 19 lat - to architektura krajobrazu i budownictwa. Chciała iść na kryminalistykę, ale się rozmyśliła. Jestem z niej dumna, bardzo dumna.

Jej ojciec? Mieliśmy kontakt, zanim doszło do tego wydarzenia. Wiesz, on w tym czasie też był w Warszawie, studiował tu, ale spotykaliśmy się rzadko. Zostawił mnie. Kiedy? Praktycznie kiedy w 2006 roku urodziła się mała. W dniu porodu powiedział mi, że ma kogoś innego.

Byliśmy młodzi. Zaszłam w ciążę, mając 18 lat. Związek z nim... tak, to była miłość. Nie mam do niego jakiegoś specjalnego żalu, bo wychował córkę, kiedy mnie nie było. Nie był złym ojcem, dobrze ją wychował.

Ale... no cóż, wykorzystał sytuację, za którą odbywam teraz karę, i ugrał to na siebie. Wcześniej był tatusiem na weekend, potem zrobił się wielkim bohaterem i pozbawił mnie praw rodzicielskich po sześciu latach od mojego zamknięcia. Córka od 2012 roku mieszkała chwilę z moją mamą, a później już tylko z ojcem.

Nasze relacje z byłym facetem były kiepskie. Sam czyn spowodował taką wręcz agresję do mojej osoby z jego strony. Nie dawał szans na zrozumienie tego wszystkiego.

Pozbawił mnie wszelkiego kontaktu z córką i gdyby nie moja mama, to nie byłoby tu niczego. Nie miałabym żadnych relacji z córką.

Poczekaj, znajdę ci chusteczki...

Z mojej strony była - może przez rok po urodzeniu córki - walka o ten związek, ale bez odzewu. Po urodzeniu córki wychowywałam ją, uczyłam się. Miałam praktyki w takim lepszym salonie fryzjerskim w Zamościu. Robiłam dużo rzeczy, żeby się utrzymać na powierzchni. Młoda dziewczyna z dzieckiem, samotna matka.

Przeprowadziłam się do Warszawy w maju 2012 roku. Na stałe. Wcześniej przyjeżdżałam na chwilę, budowałam tu swój świat powoli.

Córka tu bywała, w Warszawie. Widywała się z ojcem, który, jak mówiłam, tu studiował. Ale on lubił mieć zawsze czas dla siebie, na swoje przyjemności, o co się zawsze z nim kłóciłam. Córka pięciolatka zawadzała. Chciałam w nim wzbudzić takie poczucie, że musi być odpowiedzialny, że ja nie znalazłam przecież córki w kapuście.

Nie było opcji, żebyśmy w Warszawie zamieszkali razem. Miał już partnerkę.

Z Danielem? Widziała się też, może ze dwa razy. Był dla niej miły, opiekuńczy.

Jakie są dziś twoje relacje z córką?

Są dobre. Ale przez to, że odbywam karę i przez 13 lat nie mogłam się z nią zobaczyć... Tak, to prawda, tylko na widzeniu przez Skype. Mogłam się z nią zobaczyć fizycznie, kiedy ukończyła 18 lat. Kiedy sama mogła do mnie przyjechać. Do tej pory jej ojciec odgrażał się, że jeśli mama ją przywiezie bez jego zgody, to już więcej jej nie zobaczę.

,

zapraszamy do zakupu pełnej wersji.