Rozdział 1
Kwestionariusz osobowy - co warto wiedzieć?
Kwestionariusz osobowy
Każdy kandydat, który przeszedł pozytywnie rozmowę kwalifikacyjną i jest chętny do podjęcia pracy, powinien uzupełnić kwestionariusz osobowy. Ów kwestionariusz zawiera dane osobowe pracownika, na podstawie których m.in. sporządza się umowę oraz zgłasza się go do ubezpieczeń społecznych. Pracownik podaje tutaj przede wszystkim imię, nazwisko, PESEL, adres, informację o innych (poza obecną pracą) tytułach do ubezpieczeń, np. emerytura czy działalność gospodarcza. Kwestionariusz powinno się uzupełnić rzetelnie i czytelnie, żeby nie było wątpliwości co do wpisanych danych. Chyba nikt by nie chciał, żeby zaświadczenie o zarobkach, które jest potrzebne do uzyskania kredytu, wysłano pod inny adres albo pracodawca przelał wynagrodzenie na numer konta koleżanki, bo pomyliliśmy się przy przepisywaniu. Dlatego warto sprawdzić wpisane dane dwa razy i pisać wyraźnie, żeby nikt nie miał problemu z odczytaniem informacji. Natomiast o wszelkich zmianach danych, które podaliśmy w kwestionariuszu, powinno się poinformować pracodawcę z tych samych powodów, które wymieniłam wyżej.
Co jeszcze warto wiedzieć, uzupełniając kwestionariusz? Pracownik może zgłosić członka rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego. Zazwyczaj zgłaszane są dzieci oraz małżonek. Dziecko do ubezpieczenia zdrowotnego można zgłosić, jeśli nie ukończyło ono 18. roku życia, a jeśli kontynuuje naukę, to do 26 lat. Natomiast dzieci posiadające orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności pracownik może zgłosić do ubezpieczenia zdrowotnego bez względu na wiek. Na stronie ZUS-u można znaleźć bardziej szczegółowe informacje na ten temat.
Drugą, moim zdaniem przydatną informacją, są podwyższone koszty uzyskania przychodu. Koszty uzyskania przychodów (podstawowe i podwyższone) są związane z wydatkami na dojazdy do pracy i stosuje się je przy wyliczaniu wynagrodzenia ze stosunku pracy. Podstawowe koszty uzyskania przychodu wynoszą 250 zł i te koszty stosuje pracodawca przy wyliczaniu wynagrodzenia, chyba że złożymy wniosek o stosowaniu podwyższonych kosztów, które wynoszą 300 zł[1]. Wniosek o stosowanie podwyższonych kosztów uzyskania przychodu można złożyć, gdy dojeżdżamy do pracy z innej miejscowości. Przykładowo, jeśli mieszkam w Otwocku, a pracuję w Warszawie, wtedy mogę złożyć pracodawcy wniosek o stosowaniu podwyższonych kosztów uzyskania przychodów. Kształtowanie się wynagrodzenia ze względu na koszty (250 zł lub 300 zł), przedstawię w rozdziale Jak wyliczyć wynagrodzenie "na rękę". W przypadku, gdy nasze wydatki są wyższe, to przy składaniu rocznej deklaracji podatkowej możemy uwzględnić wyższe koszty, jeśli są udokumentowane okresowymi biletami imiennymi[2].
Krótkie podsumowanie
- pamiętaj: uzupełniaj czytelnie dokumenty i sprawdź, czy podane przez Ciebie dane na pewno się zgadzają,
- do ubezpieczenia zdrowotnego możesz zgłosić dzieci i małżonka,
- jeśli dojeżdżasz do pracy z innej miejscowości, złóż pracodawcy oświadczenie o stosowaniu podwyższonych kosztów uzyskania przychodów.
Rozdział 2
Umowa o pracę i inne formy zatrudnienia
Rodzaje umów o pracę
Kodeks pracy wyróżnia umowy: na okres próbny, na czas określony i na czas nieokreślony[1]. Pierwszą umowę podpisuje się zazwyczaj na okres próbny. Jest to okres, w którym zarówno pracodawca, jak i pracownik oceniają, czy warto ze sobą dalej współpracować. Można nazwać, że to jest pewnego rodzaju test umiejętności. Umowę na okres próbny podpisuje się z reguły raz, ale kodeks pracy wyróżnia pewne wyjątki. Umowę na okres próbny można zawrzeć ponownie z pracownikiem, jeśli zostanie zatrudniony w celu wykonywania innego rodzaju pracy. Inny wyjątek, który pozwala na ponowne zawarcie umowy na okres próbny, to upływ co najmniej 3 lat od momentu rozwiązania ostatniej umowy o pracę z tym samym pracodawcą[2].
Kolejna umowa, po umowie na okres próbny, jest zawierana już na czas określony. Maksymalnie można podpisać trzy umowy na czas określony z jednym pracodawcą i maksymalnie mogą one trwać 33 miesiące[3]. Następna umowa musi być zawarta już na czas nieokreślony. Co ważne, limitowaniu umów o pracę nie podlegają m.in. umowy na zastępstwo[4]. To znaczy, że jeśli mamy podpisaną umowę na zastępstwo za jakiegoś pracownika i ta umowa trwa już rok, a ten pracownik wrócił po roku do pracy, to pracodawca ma jeszcze prawo wręczyć nam umowę na czas określony na 33 miesiące.
Umowy śmieciowe
Pewnie każdy z nas się kiedyś zastanawiał, dlaczego łatwiej jest zawrzeć umowę cywilnoprawną (umowę zlecenie lub umowę o dzieło) niż umowę o pracę. Po pierwsze, zleceniobiorca/przyjmujący zamówienie, który ma zawartą umowę cywilnoprawną, jest "tańszy" dla zleceniodawcy/zamawiającego dzieło.
W świetle prawa zleceniobiorca/przyjmujący zamówienie nie jest tym samym podmiotem, co pracownik, a zleceniodawca/przyjmujący zamówienie nie jest tym samym podmiotem, co pracodawca. Pracownik to osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę[5]. A zleceniobiorcą jest osoba przyjmująca zlecenie[6]. Prawa pracowników są uregulowane w kodeksie pracy, a zleceniobiorców i przyjmujących zamówienie w kodeksie cywilnym. Jeśli spojrzymy na samą liczbę artykułów, w których opisane są prawa i obowiązki pracownika oraz liczbę artykułów regulujących zlecenie i umowę o dzieło, to od razu zobaczymy, że stosunek umowy o pracę jest bardziej uregulowany.
Po drugie, pracownik - w związku z obostrzeniami zawartymi w kodeksie pracy - jest bardziej chroniony niż zleceniobiorca czy przyjmujący zamówienie. Przykładowo, pracownicy w ciąży nie wolno zwolnić, ale przyjmującą zlecenie i przyjmującą zamówienie, która jest w ciąży, już tak. Podobnie jeśli chodzi o osoby w wieku przedemerytalnym.
To są dwie główne przyczyny, które zachęcają potencjalnych pracodawców do zawierania umów zleceń.
Często się zdarza, że zawarte umowy zlecenia powinny być tak naprawdę umowami o pracę. Dlatego warto zajrzeć do definicji stosunku pracy. Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem[7]. Nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków opisanych powyżej[8]. Takie zachowanie pracodawcy podlega karze grzywny od 1000 do 30 000 zł[9].
Być może część z nas nieświadomie zgadza się na umowy cywilnoprawne, nie wiedząc, jakie korzyści niesie ze sobą zawarcie umowy o pracę, dlatego je przybliżę.
W poniższej tabeli wymieniłam istotne moim zdaniem różnice w uprawnieniach pracowników i osób, które zdecydowały się zawrzeć umowę cywilnoprawną z przełożonym.
Działalność gospodarcza i B2B
Podczas rozmowy o pracę może paść propozycja założenia własnej działalności gospodarczej, a pracodawca może zaproponować pracownikowi zawarcie z nim umowy B2B (business to business). Jest to umowa zawierana pomiędzy dwiema firmami. Oznacza to, że pracownik staje się przedsiębiorcą. Warto podkreślić, że inne prawa ma przedsiębiorca i pracownik. Nie obowiązuje go kodeks pracy ani kodeks cywilny. Przedsiębiorca podpisuje umowę z drugim przedsiębiorcą i wspólnie określają zasady współpracy. W przypadku zatrudnienia na podstawie umowy B2B nie istnieje stosunek pracy. W związku z tym osoba zatrudniona na podstawie takiej umowy nie jest chroniona, tak jak pracownik. Wynagrodzenie przedsiębiorcy jest określane w wystawionej fakturze za wykonaną pracę (pracownik wystawia fakturę pracodawcy). Również cała biurokracja spada na pracownika, tj. rozliczanie się z urzędami. Jednak to jest korzystna opcja pod względem finansowym, ponieważ pracodawca zazwyczaj proponuje wyższe wynagrodzenie na umowie B2B niż na umowie o pracę. Dodatkowo taki pracownik, poprzez koszty, może zoptymalizować podatek.
Warto podkreślić, że umowa o pracę, umowy cywilnoprawne i prowadzenie działalności gospodarczej to trzy odrębne zagadnienia.
Krótkie podsumowanie
- wyróżniamy trzy rodzaje umów o pracę: umowę na okres próbny, na czas określony i na czas nieokreślony,
- zleceniobiorca i przyjmujący zamówienie nie są pracownikami - pracownicy posiadają więcej praw niż osoby zatrudnione na podstawie umów cywilnoprawnych,
- prawa i obowiązki przedsiębiorcy, który zdecydował się na podpisanie umowy B2B, są zawarte w tej umowie.
[1] Art. 92 §1 pkt 1 KP.
[2] Art. 92 §4 KP.
[3] Art. 4 ust. 1 Ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. 1999 Nr 60 poz. 636, z późniejszymi zmianami), dalej jako ustawa zasiłkowa.
[4] Art. 92 §3 pkt 2 KP.
[5] Art. 4 ust 3 pkt 1 ustawy zasiłkowej.
[6] Art. 4 ust 2 ustawy zasiłkowej.
[7] Art. 4 ust. 3 pkt 3 ustawy zasiłkowej.
[8] Art. 4 ust. 3 pkt 2 ustawy zasiłkowej
[9] Art. 11 ust. 1a, ust. 1b ustawy zasiłkowej.
[10] Art. 11 ust. 2 ustawy zasiłkowej.
[11] Art. 13 ust 1 pkt. 1 ustawy zasiłkowej.
[12] Art. 15 ustawy zasiłkowej.
[13] Art. 16 ustawy zasiłkowej.
[14] Art. 33 ustawy zasiłkowej.
[15] J. Grzelińska-Darłak [w:] https://www.infor.pl/prawo/zasilki/zasilek-opiekunczy/290538,Zasilek-opiekunczy.html, 20.06.2021
[16] Art. 29a ust. 1 ustawy zasiłkowej.
[17] J. Grzelińska-Darłak [w:] https://www.infor.pl/prawo/zasilki/zasilek-macierzynski/290575,Zasilek-macierzynski-osoby-uprawnione-okres-trwania-wysokosc.html, 20.06.2021.
[18] Art. 180 §1 KP.
[19] Art. 180 §2 KP.
[20] Art. 180 §3 KP.
[21] Art. 29 ust 1 ustawy zasiłkowej.
[22] Art. 30 ust. 4 ustawy zasiłkowej.
[23] Art. 183 KP.
[24] Art. 1801 §1 KP.
[25] Art. 1801 §2 KP.
[26] Art. 1821a §1 KP.
[27] Art. 1821a §3, Art. 1821c KP.
[28] Art. 1821e KP.
[29] Art. 1821fKP.
[30] Art. 30a ust. 1 ustawy zasiłkowej.
[31] Art. 53 ust. 2 ustawy zasiłkowej.
[32] Art. 1823 KP.
[33] Art. 31 ust. 2 ustawy zasiłkowej.
[34] §7 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie trybu i sposobu orzekania o czasowej niezdolności do pracy, wystawiania zaświadczenia lekarskiego oraz trybu i sposobu sprostowania błędu w zaświadczeniu lekarskim (Dz. U. 2015 poz. 2013, z późniejszymi zmianami), dalej jako Rozporządzenie w sprawie trybu i sposobu orzekania o czasowej niezdolności do pracy, wystawiania zaświadczenia lekarskiego oraz trybu i sposobu sprostowania błędu w zaświadczeniu lekarskim.
[35] §7. ust 2 Rozporządzenia w sprawie trybu i sposobu orzekania o czasowej niezdolności do pracy, wystawiania zaświadczenia lekarskiego oraz trybu i sposobu sprostowania błędu w zaświadczeniu lekarskim.
[36] Art. 165, 166 KP.
[1] Art. 154 §1 KP.
[2] M. Pigulski, Komentarz Dział VII. Urlopy Pracownicze [w:] Kodeks Pracy 2020 Praktyczny komentarz z przykładami, M. Skałkowski, B. Goliszewska-Chojdak i inni, Wydawnictwo Infor, Warszawa 2020, s. 387-388.
[3] Art. 155 §1 KP.
[4] Art. 153 §1 KP.
[5] Art. 153 §2 KP.
[6] Art. 152 §1 KP.
[7] Art. 172 KP.
[8] Art. 152 §2 KP.
[9] Art. 161 KP.
[10] Art. 168 KP.
[11] Art. 162 KP.
[12] Art. 167 KP.
[13] Art. 171 KP.
[14] Art. 1671KP.
[15] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2006 roku I PK 124/05.
[16] Art. 1672KP.
[17] Art. 158 KP.
[18] §15 Obwieszczenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 września 2014 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz. U. 2014 poz. 1632, z późniejszymi zmianami), dalej jako rozporządzenie w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy.
[19] Art.1031, Art.1032 KP.
[20] Art. 188 KP.
[21] Art. 174 §1 KP.
[22] Art. 174 §2 KP.
[23] Art. 180 §1 KP.
[24] Art.1821a §1 KP.
[25] Art. 186 §1, §2 KP.
[26] Art. 180 §17 KP.
[27] Art. 37 KP.
[28] §16 Rozporządzenia w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy.
[29] §9 Rozporządzenia w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy.
[30] §12 Rozporządzenia w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy.
[31] Art. 3 ustawy z dnia 21 stycznia 2021 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2021 poz. 159).
[32] A. Prusik, Udział w strajku kobiet nie usprawiedliwi nieobecności w pracy - lepiej to uzgodnić, [w:] https://www.prawo.pl/kadry/strajk-kobiet-czy-udzial-w-strajku-usprawiedliwia-nieobecnosc-w,504082.html, 20.06.2021.
[33] Rozporządzenie w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy.
[34] §2 ust. 1 i ust. 2 Rozporządzenia w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy.
[1] Art. 129 §1 KP.
[2] Art. 132 §1 KP.
[3] Art. 133 §1 KP.
[4] Art. 133 §3 KP.
[5] Art. 133 §4 KP.
[6] Art. 151 §3 KP.
[7] Art. 131 §1 KP.
[8] Art. 134 KP.
[9] Art 130 §2 KP.
[10] Art. 148 KP.
[11] Art. 178 §2 KP.
[12] Art. 148 KP.
[13] Art. 178 §1 KP.
[14] Art. 187 KP.
[15] Art. 15 ust. 1,2,3 Ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 1997 nr 123 poz. 776, z późniejszymi zmianami), dalej jako Ustawa PFRON.
[16] Art. 17 Ustawy PFRON.
[17] Art. 19 Ustawy PFRON.
[18] Art.755 KP.
[1] Art. 6 ust. 5 Ustawy z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. 2002 Nr 200 poz. 1679, z późniejszymi zmianami), dalej jako Ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę.
[2] Art. 80 KP.
[3] Art. 36 ust. 1 Ustawy zasiłkowej.
[4] Art. 3 pkt 3 Ustawy zasiłkowej.
[5] Art. 36 ust. 3 Ustawy zasiłkowej.
[6] Art. 172 KP.
[7] Art. 81 §1, §2 KP.
[8] Redakcja Infor, Jak obliczyć wynagrodzenie za przestój w pracy? [w:} https://www.infor.pl/prawo/praca/czas-pracy/729104,Jak-obliczyc-wynagrodzenie-za-przestoj-w-pracy.html, 30.06.2021.
[9] Art.1517§1 KP.
[10] Art.1518 §1 KP.
[11] Wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 1986 roku (I PRN 40/86), z dnia 22 czerwca 2011 roku (II PK 3/11) oraz z dnia 15 lutego 2012 roku (I PK 156/11).
[12] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2007 roku (II PZP 4/07, OSNP 2007/21-22/307).
[13] Art.1511 §1 KP.
[14] Art. 87 §1 KP.
[15] Art.871 §1 pkt 1 KP.
[16] Art. 87 §3 pkt 1 KP.
[17] Art. 87 §1 KP.
[18] Redakcja Serwis Kadrowego, Potrącenia z umowy zlecenia w 2021 r. - jak ich dokonywać, kiedy stosować kwotę wolną od potrąceń + kalkulator, [w:] https://serwiskadrowego.pl/2020/10/potracenia-z-umowy-zlecenia-w-2021-jak-dokonywac-kiedy-stosowac-kwote-wolna-od-potracen/, 30.06.2021.
[1] Art. 746 §1 KC.
[2] Art. 747 KC.
[3] Art. 748 KC.
[4] Art. 635 KC.
[5] Art. 636 §1 KC.
[6] Art. 644 KC.
[7] Art. 640 KC.
[8] Art. 645 §1 KC.
[9] Art. 34, Art. 36 §1 KP.
[10] Art. 55 §2 KP.
[11] Art. 53 §1 pkt 1 pdpkt b KP.
[12] Art.631 §1 KP.
[13] Art. 632 §1, §3 KP.
[14] Art. 66 §1 KP.
[15] Art. 97 §1 KP.
[16] §2 Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30.12.2016r. w sprawie świadectwa pracy (Dz. U. 2020 poz. 1862, z późniejszymi zmianami), dalej jako Rozporządzenie w sprawie świadectwa pracy.
[17] Art. 8 ust. 1 Obwieszczenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 3 października 2018 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. 2018 poz. 1969, z późniejszymi zmianami).
