Najpiękniejsze katedry i kościoły świata. Tom 1 - Krzysztof Derda-Guizot

30.29 zł
25.14 zł (25,75 zł najniższa cena z 30 dni)

Bookmark Settings Fullscreen

Katedra Notre Dame w Chartres

W języku frnacuskim kmówimy na ten kościół Cathédrale Notre Dame de Chartres. Jest to gotycka katedra pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny, w Chartres, we Francji. Kiedy to w III wieku według legendy do Chartres przybywają pierwsi chrześcijanie i odnajdują w grocie celtycką rzeźbę brzemiennej kobiety, którą uznają za wyobrażenie brzemiennej Marii Panny. Uznają to za cud i budują pierwszy drewniany kościół. W XI wieku przy katedrze działa szkoła z Chartres, zrzeszająca grono czołowych filozofów epoki, do końca XII wieku powstają kolejne 4 drewniane kościoły. W roku 1194, pożar trawi drewniany kościół. Podczas pożaru ocalała święta relikwia sancta camisia, czyli suknia, którą ponoć miała na sobie Maria Panna podczas narodzin Chrystusa. Wydarzenie to zostało uznane za cud i dlatego cystersi decydują się na budowę kamiennej świątyni nie są znane nazwiska budowniczych katedry. Odbudowa trwała w latach 1194 do roku 1220. W roku 1260,następuje konsekracja katedry. W roku 1506, zniszczeniu uległa wieża północna, którą następnie odbudowano. Obecna gotycka katedra powstała na ruinach katedry romańskiej, która spłonęła w 1194 roku. Jej fundamenty stanowią grube mury, wpuszczone w ziemię na głębokość 8 metrów, dzięki czemu cała budowla jest bardzo stabilna i ma absolutnie równą podstawę. Chór tak jak w katedrze w Paryżu jest pięcionawowy, ale ukształtowanie wieńca kaplic przypomina kościół w Saint Denis. Powodem budowy tak wielkiej świątyni była relikwia w postaci szaty przypisywanej Dziewicy Maryi, która została podarowana kościołowi przez Karola Łysego, którą wcześniej otrzymał Karol Wielki od cesarza bizantyjskiego, znajduje się obecnie w kaplicy absydy. Główny zachodniej fasady portal, zwany królewskim, zakończono około połowy XII stulecia Na konstrukcję ścian katedry składają się wykute w skale filary. Wzmocniono je solidnymi przyporami, składającymi się z filarów i łęków oporowych. Dzięki temu możliwe jest uniesienie ciężaru rozległego sklepienia. Albowiem drewnianą konstrukcję dachu składano na ziemi, a następnie, za pomocą wielokrążków, wciągano ją aż na górną krawędź murów. Ustawiano też rusztowania, zaś kamienie potrzebne do budowy dachu, wciągano za pomocą wciągarki. Po zachodniej stronie katedry znajdują się dwie wieże, wyższa o wysokości 115 metrów i 18 centymetrów, przy czym bardziej wyszukana pochodzi z roku 1513, zaś niższa o wysokości 105metrów 66 centymetrów i mniej wyszukana architektonicznie została zbudowana w latach 1145 do 1165 roku. Wewnątrz i na zewnątrz budowli znajduje się ponad 10 000 rzeźb z kamienia i szkła.

W katedrze znajduje się 160 kolorowych witraży, zajmują one łączną powierzchnię ponad 2600 metrów kwadratowych, wśród nich znaleźć można sławną Błękitną Różę lub Najświętszą Marię Pannę Pięknego Szkła. Kolorowe kawałki szkła łączono ze sobą ołowianymi spojeniami i żelaznymi prętami. Wnętrze katedry podzielone jest na trzy nawy. Całkowita jej długość, to 130 metrów, wysokość 37 metrów i szerokość 16 metrów 40 centymetrów. W środku znajduje się również największy w Europie labirynt położony w sercu katedry. Poza funkcją dekoratywną umożliwiał on człowiekowi średniowiecza odbycie na kolanach wędrówki, rozumianej jako pielgrzymka do Ziemi Świętej, odprawianej najczęściej w akcie pokuty za grzechy.Białą płytkę z charakterystycznym metalowym guzikiem, umieszczoną w prawej południowej, nawie bocznej, w dzień przesilenia letniego, 21 czerwca, pomiędzy godziną 12:45 i 12:55 oświetlają promienie słońca.

Katedra w Chartres była jako pierwsza we Francji poświęcona Najświętszej Dziewicy. W średniowieczu co roku odbywały się tu cztery wielkie odpusty, na które ściągały tłumy pielgrzymów. W 1979 roku, katedra została wpisana na listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO.

Bazylika San Gaudenzio w Novarze

W języku polskim jest to bazylika świętego Gaudentego jako rzymskokatolicki kościół w Novarze. Jest kościołem parafialnym w parafii pod tym samym wezwaniem, należącej do dekanatu Novara w diecezji Novara. Jest najwyższym kościołem we Włoszech. Nosi zwyczajowy tytuł bazyliki mniejszej. Jako że w 1525 roku, Novara znalazła się pod rządami hiszpańskimi. W 1545 roku, król Karol V postanowił ufortyfikować miasto, aby przekształcić je w twierdzę na wypadek natarcia Francuzów. Zasady sztuki obronnej wymagały stworzenia wolnej przestrzeni dla prowadzenia ostrzału armatniego. W tym celu należało wyburzyć zewnętrzne osady i kościoły. Ze względu na znaczne koszty, których wymagały takie prace oraz trudności gospodarcze, z jakimi zmagał się Karol V, pierwsze prace nad jego projektem rozpoczęły się dopiero w 1552 roku. Jako pierwsza została zburzona osada San Gaudenzio, w obrębie której znajdowała się średniowieczna bazylika pod tym samym wezwaniem pochodząca sprzed 1000 roku. W bazylice, według tradycji, pochowano ciało świętego Gaudentego.

Po wyburzeniu w 1553 roku, bazyliki San Gaudenzio, władze zdecydowały odbudować ją wewnątrz miasta, w jego najwyższym punkcie. Na wskazanym miejscu stał kościół San Vincenzo, który postanowiono rozebrać, aby zrobić miejsce dla nowego kościoła. Pozostawiono jedynie kaplicę San Giorgio, w której tymczasowo umieszczono relikwie świętego Gaudentego. Życzeniem mieszkańców miasta było zbudowanie nowego, wystawnego i kosztownego kościoła. W tym celu założono w 1552 roku, kościelne przedsiębiorstwo budowlane, Fabbrica Lapidea a istniejące do dziś dnia, które miało nadzorować budowę. Wykonanie projektu powierzono architektowi i malarzowi Pellegrinowi Tibaldiemu, powiązanemu z Karolem Boromeuszem, dzięki któremu otrzymywał ważne zlecenia w rejonie Mediolanu. Kościół zbudowany został w latach od 1577 do roku 1590, jako jednonawowy budynek na planie krzyża łacińskiego. W 1590 roku, kościół uroczyście konsekrował biskup Speciano. Budynek był jednak nadal daleki od ukończenia, a prace budowlane z uwagi stale rosnące trudności gospodarcze uległy znacznemu spowolnieniu. Kościół został zasadniczo ukończony dopiero w 1659 roku, brakowało jedynie pomieszczenia do przechowywania relikwii świętego Gaudentego. W latach od 1674 do roku 1710, zbudowano pod prawym transeptem niewielką kryptę, zwaną we Włoszech scurolo, umieszczając w niej dużą trumnę z marmurów i brązów, w której złożono wykonaną ze srebra i kryształu urnę ze szczątkami świętego. Uroczyste przeniesienie relikwii odbyło się w 1711 roku, po wielkiej procesji ulicami miasta. W 1725 roku, ukończono ołtarz główny, przykryty baldachimem i udekorowany brązowymi panelami autorstwa Carlo Beretty, przedstawiającymi epizody z życia świętego. Wysoką na 92 metrów kampanilę zbudował Benedetto Alfieri w 1786 roku.

Kopułę bazyliki zbudował Alessandro Antonelli w latach od 1841 do roku 1887. Pierwszy projekt architekt sporządził w 1841 roku, ale prace budowlane rozpoczęto dopiero po 3 latach. Wzniesiono wówczas podstawę całej konstrukcji, po czym prace przerwano, między innymi z powodu walk o Zjednoczenie Włoch. W 1855 roku, Antonelli zaprezentował drugi projekt, w którym dodał okrągłą kondygnację, otwierającą się na zewnątrz kolumnadą. Dodanie kondygnacji miało na celu poprawienie widoku kopuły z zewnątrz. W ostatnim projekcie Antonelli dodał jeszcze jedną kondygnację. Brakowało jedynie iglicy, którą zbudowano dopiero w latach 1876 do roku 1878. A już w dniu 16 maja 1878 roku, na jej szczycie zamontowano odlany z brązu, pozłacany, wysoki na blisko 5 metrów posąg Chrystusa Zbawiciela, autorstwa Pietra Zucchiego. Prace budowlane zostały ukończone w 1887 roku. Konstrukcję poświęcił biskup Novary w dzień patrona bazyliki. Kopuła jest własnością miasta, co potwierdza umieszczony na jej frontonie herb z łacińskim napisem. Civitatis Novariae. Kopuła jest konstrukcją murowaną, o wysokości 121 metrów, nie licząc posągu Chrystusa Zbawiciela). Wznosi się na 4 łukach, wspartych na filarach, usytuowanych na planie kwadratu. Do jej budowy zużyto 2046 metrów sześciennych cegieł. Waży 5572 tony, nie licząc łuków nośnych. Stanowi znaczące dzieło w historii światowej architektury, będąc jedną z najbardziej śmiałych konstrukcji murowanych, jakie kiedykolwiek wzniesiono. Stała się przedmiotem dumy mieszkańców Novary, którzy wybrali ją jako symbol swego miasta.

W latach 30 tych XX wieku, pojawił się problem stabilności kopuły. Okazało się konieczne zamknięcie bazyliki, aby umożliwić wzmocnienie konstrukcji kopuły żelbetem. W 1948 roku, ponownie otwarto bazylikę. Zainaugurowano wówczas monumentalne organy, usytuowane po lewej stronie prezbiterium. Po prawej stronie, znajdują się jeszcze inne, mniejsze organy, dzieło Serassiego, budowniczego organów z Bergamo Wnętrze bazyliki stanowi jedyna nawa, do której przylega sześć kaplic, kaplicę Dobrej Śmierci, zwaną cappella della Buona Morte, pierwszą po prawej stronie, zdobią freski pędzla Morazzone i obraz Moncalva, kaplicę Obrzezania tu nazywana jest, capella della Circoncisione, i jeszcze drugą po prawej stronie, wypełnia płótno Fiammenghino, w kaplicy Krucyfiksu, nazwanej po włosku cappella del Crocifisso, a trzeciej po prawej stronie, dominuje krucyfiks, przypisywany Gaudenziowi Ferrariemu, mamy także kaplicę Anioła Stróża to cappella dell'Angelo Custode, pierwszą po lewej stronie, zdobią freski Tanzia da Varallo z 1629 roku, przedstawiające: świętych patronów rodu Nazari, sceny biblijne oraz Raj i Czyściec. Inspiracją do powstania tych fresków, jak również obrazu Bitwa Sennacheryba, była przypuszczalnie sztuka Europy Środkowej, obraz w ołtarzu głównym namalował Giacinto Brandi, natomiast w kaplicy Narodzenia zwanej cappella della Nativita, drugiej po lewej stronie, znajduje się poliptyk pędzla Gaudenzia Ferrariego, zrealizowany około 1514 roku, i należący do pierwotnego kościoła San Vincenzo.

Poszczególne panele poliptyku przedstawiają, w górnej części są obrazy jak, Boże Narodzenie, flankowane Zwiastowaniem Pannie Maryi oraz w dolnej, Madonnę z Dzieciątkiem, świętym Rochem, świętym Iwonem i biskupami Gaudentym i Ambrożym flankowane obrazami Świętych Piotra i Jana Chrzciciela i Świętych Pawła i Agabiusza. Rama poliptyku wykonana została zgodnie z kanonami renesansowymi, a w kaplicy Matki Bożej Loretańskiej mającej miano cappella della alla Vergine di Loreto, trzeciej po lewej stronie, znajduje się ołtarz, poświęcony patronce kaplicy, ozdobiony freskiem pędzla Legnanina. Obejrzyjmy teraz sam Transept. W prawym transepcie znajduje się krypta ze szczątkami patrona bazyliki, udostępniana w dniach jego święta. W lewym transepcie poświęconym Sant'Adalgisio, znajduje się odrestaurowany ołtarz Pelagia Pelagiego. W głębi, naprzeciwko posągu świętego Gaudentego, znajdują się doczesne szczątki biskupa Adalgisia z VIII wieku, a w jej pobliżu posąg Chrystusa Zbawiciela. Wykonany w ubiegłym wieku, znajdował się pierwotnie na szczycie wieży, wieńczącej kopułę. Przez lata ulegał stopniowej korozji, więc zastąpiono go wierną kopią, wykonaną z włókna szklanego. Przepiękne jest również samo Prezbiterium. Ołtarz główny został konsekrowany w 1725 roku, przez biskupa Giberta Borromea. W ołtarzu znajdują się doczesne szczątki świętego Anterosa, papieża z III wieku, sprowadzone do Novary za czasów biskupa Bascap?. Ołtarz jest bogato udekorowany płaskorzeźbami z brązu, przedstawiającymi sceny z życia świętego Gaudentego, autorstwa Carla Beretty.

Już w XVII wieku, w ówczesnej kaplicy Najświętszego Sakramentu znajdowały się organy pozytyw. Instrument ten kilkakrotnie powiększano, umieszczając go ostatecznie z lewej strony ołtarza głównego. Kolejne, większe organy zbudowali w XIX wieku, bracia Serassi z Bergamo. Ich instrument, ukończony w 1829 roku, składał się z około 2700 piszczałek, pogrupowanych w 50 głosów. W 1831 roku, bracia Serassi zbudowali jeszcze jedne organy mechaniczne, o mniejszych wymiarach, umieszczone na prawo od ołtarza. Oba instrumenty zostały usunięte w trakcie budowy kopuły i przywrócone tymczasowo w 1888 roku. Na początku XX wieku, w związku z reformą cecyliańską, postanowiono przebudować główne organy, powierzając to zadanie organmistrzowi Alessandrowi Mentastiemu, który w tym czasie ukończył wielkie organy dla miejscowej katedry. Podczas prac nad wzmocnieniem kopuły w latach 1937 do roku 1947,jednak organy te usunięto, a po wojnie postanowiono zbudować nowe organy. Projekt wykonał Ulisse Matthey, a budowę zrealizowała firma Mascioni z Cuvio. Zachowane zostały pierwotne, mniejsze organy braci Serassi, wyremontowane swego czasu przez Mentastiego. Natomiast samą Zakrystię, po lewej stronie prezbiterium, udekorowano obrazami pędzla Fiammenghina, przedstawiającymi sceny z życia świętego Gaudentego z Novary.

Co roku celebrowane jest nabożeństwo ku czci świętego Gaudentego z Nowary. uroczystości rozpoczynają się 21 stycznia w ceremonią otwarcia krypty, natomiast 22 stycznia, w dzień jego wspomnienia, organizowana jest procesja ulicami i placami miasta, łączącymi katedrę z bazyliką.

Podczas oktawy świętego Gaudentego krypta z jego relikwiami nawiedzana jest przez większe niż zazwyczaj rzesze wiernych. W 2018 roku, z okazji 1600 etnej, rocznicy śmierci patrona bazyliki, biskup Novary proklamował rok gaudencjanski, zaś władze miasta w dniach 12 do 31 stycznia zorganizowały okolicznościowe koncerty, wystawy, spotkania i inne imprezy kulturalne.

Katedra w Kolonii

W języku niemieckim ten cud architektury nazywa się Kölner Dom, oficjalnie Hohe Domkirche Sant Peter und Maria, jest to archikatedra, największy i najważniejszy kościół w niemieckiej Kolonii. W latach 1313 do 1782 roku, świątynia była siedzibą biskupstwa, od 1795 do dziś jest kościołem arcybiskupstwa kolońskiego. Budowa obecnej gotyckiej świątyni rozpoczęła się w 1248 roku, i trwała z przerwami ponad 600 lat do roku 1880. Usytuowana jest na miejscu rzymskiej świątyni z IV wieku i późniejszego kościoła z czasów karolińskich nieopodal rzeki Ren katedra kolońska ma 144 metry długości i 86 metrów szerokości oraz wieże o wysokości 157 metrów i 38 centymetrów. Po ukończeniu wież około roku 1870, katedra była najwyższą budowlą świata aż do 1884 roku. Jest drugą co do wysokości gotycką budowlą sakralną na świecie po katedrze w Ulm, i trzecią co do wielkości katedrą świata pod względem powierzchni po katedrze Świętej Marii w Sewilli i katedrze Narodzin Świętej Marii w Mediolanie. Powierzchnia kościoła wraz z wieżami to 7000 metrów?. W 1996 roku, katedra ta została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Budowla jest wizytówką zarówno Kolonii, jak i całych Niemiec, masowo odwiedzaną przez pielgrzymów i turystów, w roku 2001 było to blisko 6 milionów osób. W 2005 roku katedra była jednym z głównych punktów programu Światowych Dni Młodzieży pod przewodnictwem papieża Benedykta XVI. Budowę świątyni rozpoczęto nie tylko na potrzeby liturgiczne, lecz także dla umieszczenia w niej sprowadzonych z Mediolanu relikwii Trzech Króli. Wysokie prezbiterium jest ideowym nawiązaniem do średniowiecznych relikwiarzy. Relikwie święte uczyniły Kolonię niezmiernie ważnym ośrodkiem pielgrzymkowym w średniowieczu, obok takich miejsc jak Rzym, Jerozolima, Santiago de Compostela i Akwizgran.

Pod względem architektonicznym katedra stanowi bezcenny przykład percepcji francuskiego gotyku katedralnego oraz rozpowszechnionej na terenie krajów Rzeszy metody wielokrotnego stosowania elementów wertykalnych wewnątrz i na elewacjach zewnętrznych. W XIX wieku była jednym z najważniejszych źródeł inspiracji dla architektury neogotyckiej. Ukończenie budowy kolońskiej katedry było cenną okazją do poznania średniowiecznej sztuki budowlanej, inspiracją dla kształtującego się w Niemczech romantyzmu, do kształtowania idei umocnienia niemieckiego katolicyzmu, głoszonych także przez Augusta Reicherspergera. Wystrój wnętrza tworzy cenny zbiór sztuki średniowiecznej, nowożytnej i nowoczesnej. Spośród nich wyróżniają się dominujący nad gotyckim ołtarzem głównym z II połowy XIII wieku, relikwiarz Trzech Króli, przedromański krucyfiks Gerona, gotyckie ołtarze Świętej Klary z XIV wieku, oraz Ołtarz Patronów Miasta a drugi z nich jest dziełem Stefana Lochnera. Ponadto są tu gotyckie rzeźby Marii, Jezusa, Apostołów oraz Madonny Mediolańskiej i Pięknej Madonny, gotyckie stalle, liczne witraże z XIII do XX wieku. Na wieżach katedry wisi dwanaście dzwonów, w tym cztery gotyckie z XIV i XV stulecia oraz największy bijący dzwon w Europie Dzwon Świętego Piotra.

W czasach rzymskich, w pobliżu miejsca, gdzie usytuowana jest obecna świątynia znajdowała się północna strona murów dawnego miasta-obozu założonego przez Agrypinę. Miejsce to od tamtych czasów miało charakter sakralny, znajdowała się tu świątynia wzniesiona przez Merkuriusza Augusta. W IV wieku kiedy to do Kolonii dotarło chrześcijaństwo dawną, pogańską świątynię zastąpiono świątynią wzniesioną przez arcybiskupa Maternusa. W dobie Cesarstwa Karolińskiego w latach 818 do roku 870, powstała dwuchórowa bazylika z transeptem, oraz chór zachodni dedykowano Świętemu Piotrowi, zaś wschodni Najświętszej Marii Pannie i takie wezwanie kolońskiej świątyni dotrwało do dziś. Za czasów pontyfikatu arcybiskupa Bruno poszerzono korpus nawowy o południową i północną nawę, odtąd świątynia była pięcionawowa. Ponadto na wschód od katedry wzniesiono kościół Najświętszej Marii Panny, pełniący funkcję kolegiaty, zwanym Santa Maria ad Gradus, który był wielokrotnie przebudowany zwłaszcza w okresie gotyckim, istniał on do XIX wieku. Dawna katedra kolońska uległa pożarowi dnia 30 kwietnia 1248 roku.