WSTĘP
Pytania niosące zmiany
Ludzie zwykle nie znają swoich wewnętrznych pytań oraz nie zdają sobie sprawy z ich głębokiego wpływu na kształtowanie doświadczeń oraz przebiegu życia. Zmieniając te pytania, można uruchomić proces, który pozwoli osiągnąć zupełnie nowe rezultaty.
David Rock i Linda J. Page
Pewnego letniego popołudnia, niedługo po opublikowaniu pierwszego wydania tej książki, odebrałam w biurze telefon i donośny głos po drugiej stronie słuchawki obwieścił: "Nie zna mnie pani, ale Ben - to ja". Roześmiał się, a ja razem z nim, ponieważ w lot pojęłam jego żart. Ben to główny bohater Myślenia pytaniami, a mój rozmówca identyfikował się z nim, oczekując od mnie pomocy zarówno dla siebie, jak i swojej organizacji.
Dla wielu moich czytelników Ben to postać niemal legendarna. Chlubi się tym, że jest alfą i omegą. Uważa, że musi znać odpowiedzi na wszystkie pytania i zawsze mieć rację. W opowieści - swego rodzaju przypowieści biznesowej, dzięki której czytelnicy poznają skuteczność myślenia pytaniami w praktyce - Ben nie radzi sobie na świeżo objętym stanowisku kierowniczym. Ale to nie wszystko. Boryka się również z problemami osobistymi. Jego niespełna roczne małżeństwo z Grace znajduje się w obliczu kryzysu. Kiedy spotykamy Bena po raz pierwszy, jest on bardzo nieszczęśliwy. W miarę rozwoju opowieści obserwujemy, jak dzięki doskonaleniu umiejętności myślenia pytaniami z pomocą swojego trenera i mentora, Josepha S. Edwardsa, nasz bohater wychodzi na prostą w życiu zawodowym, pogłębiając jednocześnie więź z żoną.
Od tej pierwszej rozmowy z "Benem" wielokrotnie otrzymywałam podobne wiadomości od kobiet i mężczyzn, wywodzących się z różnych środowisk. Pewien czytelnik, David, pisał mi, że, podobnie jak Ben, miał problemy w pracy, zwłaszcza ze swoim zespołem. Po lekturze Myślenia pytaniami zmienił własne pytania, jednocześnie zmieniając sposób zarządzania pracą podwładnych. Odniósł na tyle spektakularny sukces, że jego dokonania opisano w artykule opublikowanym w czasopiśmie "Inc. Magazine". Artykuł ten - wraz z innymi - przywołuję w materiałach źródłowych na końcu tej książki.
Pierwszym sygnałem tego, że Myślenie pytaniami wywołało żywy odzew u czytelników, było dla mnie zaproszenie ze strony pewnej dużej firmy farmaceutycznej na spotkanie grupy dyskusyjnej, która miała omawiać moją książkę. Wcześniej każdy z jej pięćdziesięciu członków rozsianego po całym świecie zespołu otrzymał egzemplarz książki z jednym zaleceniem: "Na spotkanie grupy dyskusyjnej przygotuj sobie przykład jednego działania, które zmieniłeś dzięki lekturze tej książki". W dniu spotkania wprowadzono mnie do sali konferencyjnej, w której dookoła wielkiego stołu zebrało się około trzydziestu osób. Pozostali członkowie zespołu uczestniczyli w spotkaniu w trybie telekonferencji. Ze zdumieniem słuchałam, jak zgromadzeni jeden po drugim opisywali uzyskane rezultaty. Pewien mężczyzna opowiadał, w jaki sposób zdołał skuteczniej zarządzać swoim zespołem; jakaś kobieta mówiła o znaczącej poprawie jej relacji z kolegą z pracy, a zarządca fabryki w Brazylii dowodził, że lektura książki pomogła mu rozpoznać i przezwyciężyć problem w jego zakładzie.
Myślenie pytaniami wzbudziło oddźwięk wśród tak wielu czytelników, że stało się międzynarodowym bestsellerem, dzięki czemu miałam okazję do poprowadzenia warsztatów oraz wystąpienia z prezentacją w Kanadzie, Europie i Azji. To głównie dzięki nieoficjalnym rekomendacjom książka ta weszła do zestawu lektur obowiązkowych w programach rozwoju kadry kierowniczej, instytucjach zajmujących się szkoleniem trenerów czy na wyższych uczelniach. Korzystają z niej zespoły w rozmaitych firmach, agencje rządowe, przedstawiciele służby zdrowia pracujący w największych szpitalach oraz specjaliści zajmujący się HR czy rozwojem organizacji. Odwołują się do niej w trakcie medytacji, warsztatów dla małżeństw czy inicjatywach mających doprowadzić do zmian we wszelkiej wielkości organizacjach. Czytelnicy donoszą mi, że stanowi uzupełnienie praktyki uważności czy inteligencji emocjonalnej, jak również podejścia doceniającego, metody Action Learning i psychologii pozytywnej. Ludzie dzielą się Myśleniem pytaniami ze swoimi dziećmi i partnerami, ale też znajomymi czy współpracownikami.
Myślenie pytaniami (ang. Question Thinking, QT), stanowiące istotę tej książki, koncentruje się na zajmującej nas od wielu lat kwestii umiejętności zarządzania naszym myśleniem. QT jest źródłem umiejętności, które pozwalają nam obserwować i oceniać nasze obecne myślenie - zwłaszcza pytania, które sobie zadajemy - a następnie wspiera nas w procesie projektowania nowych pytań, które pozwolą nam uzyskać lepsze rezultaty. QT uczy nas myśleć z uważnością, a nie tylko reaktywnie, co pozwala dokonywać lepszych wyborów dla skutecznych rezultatów, nawet w obliczu presji. Budowanie niezawodnych kompetencji konstruktywnego myślenia jest niezbędne w procesie wprowadzania celowych oraz trwałych zmian, zarówno w naszym życiu zawodowym, jak i prywatnym. Bez tej umiejętności nasze cele dotyczące zmian mogą się stać jedynie życzeniowymi sloganami, które nigdy się nie ziszczą.
Myślenie pytaniami miało swój początek w ważnym dla mnie odkryciu. Byłam świeżo po studiach i intensywnie pracowałam nad doktoratem. Musiałam znosić nie tylko bezwzględnego wewnętrznego krytyka, ale również słowa krytyki ze strony innych, które często doprowadzały mnie do łez. Pamiętnego dnia spodziewałam się pochwały od mojego promotora za część pracy, z której byłam dumna, zamiast tego usłyszałam: "Marilee, to jest nie do przyjęcia". W owej chwili wydarzyło się coś dla mnie nowego. Zamiast tonąć we łzach, zastanawiać się, co jest ze mną nie tak, wzięłam głęboki oddech i spokojnie, z zainteresowaniem zapytałam, jak mogę to naprawić. Ta prosta zmiana sprawiła, że od poczucia bezsilności przeszłam do pewności, która pozwoliła mi podjąć konstruktywne działania. Niebawem udało mi się zredagować wskazany fragment pracy, a mój wewnętrzny krytyk, ku mojemu zaskoczeniu, najwyraźniej wziął sobie wolne.
Oczywiście zastanawiałam się, co się stało. Co takiego innego wydarzyło się tym razem? Zdałam sobie sprawę, że przestały mi towarzyszyć osądzające pytania odnośnie do tego, co było złe czy niedostatecznie dobre. Zamiast tkwić w błędnym kole osądzania samej siebie, skupiłam się na przyszłości, stawiając sobie za cel poprawę swojej pracy. Przypominałam sobie o swoich wcześniejszych udanych dokonaniach oraz o tym, że promotor trzymał moją stronę.
Czy ta zmiana była jedynie rezultatem przypadku? Czy można było zmienić ten pozorny cud w wiarygodną metodę, która posłuży mnie i innym? Oto skromne początki teorii, którą dzisiaj nazywam myśleniem pytaniami - wskazującą, w jaki sposób myślimy pytaniami i jak forma naszych pytań wpływa na nasze doświadczenia życiowe oraz uzyskiwane rezultaty. W książce Coaching with the Brain in Mind: Foundations for Practice David Rock i Linda J. Page opisują jedną z głównych korzyści płynących z mojej koncepcji: "Nawet to, co postrzegamy jako możliwość lub działanie, jest kształtowane przez nasze nastawienie lub stan umysłu. Uświadamiając sobie i zmieniając nasze pytania, uzyskujemy potężne narzędzie pozwalające nam kontrolować i zmieniać nasze zachowanie".
Myślenie pytaniami dostarcza narzędzi, które pomagają nam kierować naszymi myślami, emocjami i działaniami nie tylko w pracy, ale też w każdym obszarze naszego życia. Jeśli jesteś trenerem, nauczanie metodologii QT może się stać integralną częścią każdych zajęć, podczas których wyposażysz klientów w narzędzia samodoskonalenia i obdarzysz ich większą samoświadomością. Ponieważ zarówno narzędzia, jak i metody są bardzo intuicyjne oraz praktyczne, cały proces staje się niezwykle prosty.
W historii, którą poznasz za chwilę, Joseph będzie doradzał Benowi, który mierzy się z niedostatkami swoich umiejętności przywódczych. Nawet wtedy, kiedy udaje mu się je pokonać dzięki zasadom i narzędziom QT, Joseph instruuje go, jak dokonywać tego samodzielnie. Dzięki temu Ben uczy się autocoachingu, umiejętności, która stanie się ważna w jego życiu i pomoże mu osiągnąć wiele korzyści.
Myślenie pytaniami dostarczy ci wskazówek dotyczących autocoachingu, jak w przypadku Bena. Napisałam tę książkę, kładąc nacisk na autocoaching w takiej formule, aby - śledząc historię Bena - można było wykorzystywać naukę płynącą z QT. Ponieważ moja praca okazała się niezwykle skuteczna w nauce autocoachingu, wiele osób, które zawodowo zajmują się coachingiem, poleca tę książkę swoim klientom.
Jednak jakie są rezultaty takiej pracy w realnym świecie, w tym w świecie organizacji? Najbardziej wymowne przykłady, jakimi dysponuję, to historie, którymi podzielili się ze mną klienci i czytelnicy. Jedna z nich pojawiła się w newsletterze Wharton@Work, który wymieniam w końcowych przypisach. Flextronic to globalny lider w branży produkcji oraz dystrybucji osprzętu elektrycznego w niemal trzydziestu krajach. Chcąc doprowadzić do zmiany kultury i wzorców działania, Carmella Granado, starsza dyrektor wydziału ds. skuteczności organizacyjnej, przeszkoliła metodą QT około siedmiuset członków personelu zakładu, który uzyskiwał najniższe wyniki spośród czternastu należących do przedstawicielstwa w tym kraju. Carmella zarządziła, aby każdy z liderów zespołu przeczytał Myślenie pytaniami i podzielił się treścią tej książki z pozostałymi członkami zespołu. Przeszkoliła ich również z zakresu narzędzi myślenia pytaniami, aby pomóc im opracować rozwiązania obecnych problemów.
W ciągu trzech miesięcy szkolenie oparte na QT przeprowadzone przez Carmellę stało się początkiem znaczących zmian w oddziale. Awansował on na pierwsze miejsce wśród zakładów należących do przedstawicielstwa i corocznie utrzymywał się w czołówce.
Często słyszę, że ci, którzy zdobyli umiejętność myślenia pytaniami w pracy, wykorzystywali ją w domu, w relacjach rodzinnych. Jason, uczestnik warsztatów, opowiadał, jak wrócił kiedyś do domu i zastał panikującą żonę w gabinecie mieszącym się w suterenie. Z góry lała się woda, zagrażając sprzętowi komputerowemu i telewizyjnemu. Jak opowiadał Jason: "Kiedyś zacząłbym szukać winnych". Zamiast tego zaczął myśleć pytaniami. Wziął głęboki oddech i powiedział sobie: "Nie chodzi tu o winę... Ustal, co trzeba zrobić natychmiast". Szybko odciął dopływ wody i wezwał hydraulika. Na dole szlochała jego przemoczona żona, Pam: "To był cały twój świat, a ja go prawie zniszczyłam". Ponieważ Jason nauczył się myśleć pytaniami, przytomnie odpowiedział: "Nie, kochanie, to ty jesteś całym moim światem". Jak później opowiadał: "W tamtej chwili dotarło do mnie, że nadszedł czas, aby pozbyć się nagromadzonego balastu i nigdy więcej nie pozwolić, aby cokolwiek oddzielało mnie od tego, co naprawdę ważne w moim życiu".
Historie takie jak ta z życia Bena, Carmelli czy Jasona pomagają potwierdzić skuteczność QT w dokonywaniu znaczących zmian w naszym życiu prywatnym, jak również w trwałym i pozytywnym rozwoju zawodowym. Cóż może być bardziej satysfakcjonującego dla autorki niż odkrycie, że jej praca odmienia życie innych!
Kiedy mój wydawca poprosił mnie o napisanie trzeciego wydania tej książki, dostrzegłam wspaniałą okazję, aby wzbogacić ją o to, czego nauczyłam się od moich studentów, klientów oraz uczestników warsztatów. Ich wkład okazał się niezwykle wartościowy pod wieloma względami. Wielokrotnie mogłam dzięki niemu dostrzec zastosowania QT, których wcześniej nie zauważałam, a także odnieść inne korzyści własne.
Wplotłam tu wiele z tych nowych treści w formie historii czy anegdot lub też wykorzystałam tę nową wiedzę, aby wyjaśnić lub ulepszyć narzędzia QT. W zeszycie ćwiczeń na końcu książki znajdziesz dwa nowe narzędzia - jedno odnoszące się do rozwijania umiejętności przywódczych, a drugie do coachingu.
W swojej pierwszej książce, The Art Of the Question, pisałam, że "pytaniami tworzymy świat". Pytania otwierają nam umysł, oczy oraz serca. Dzięki pytaniom uczymy się, nawiązujemy więzi i tworzymy. Stajemy się mądrzejsi, wydajniejsi i osiągamy lepsze rezultaty. Zmieniamy nasze podejście, przechodząc od utartych opinii i łatwych odpowiedzi do ciekawości, głębokich pytań i otwartych rozmów, torując drogę współpracy, zgłębianiu, odkrywaniu oraz innowacji. Wierzę w to, że nasze miejsca pracy i stowarzyszenia - jednostek, rodzin, organizacji czy społeczności - wypełni duch ciekawości i przeświadczenie o otwierających się możliwościach.
Nadszedł czas, aby poznać Bena i razem z nim odkryć, jak zmiana pytań może prawdziwe odmienić twoje życie.
Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki
