Misja. CIA w XXI wieku - Tim Weiner

Kup ebooka

79.00 zł
61.62 zł (60,83 zł najniższa cena z 30 dni)

-
Proszę czekać

Prolog

Szpieg i gryzipiórek

Po raz pierw­szy prze­kro­czy­łem próg Cen­tral­nej Agen­cji Wywia­dow­czej w 1988 roku jako młody dzien­ni­karz, który wła­śnie wró­cił z dłu­giej podróży do Afga­ni­stanu. Wybra­łem się tam, by przy­go­to­wać repor­taż o war­tych wiele miliar­dów dola­rów dosta­wach broni dla afgań­skich par­ty­zan­tów, któ­rych dżi­had prze­ciwko radziec­kim najeźdź­com był ostat­nią wielką bitwą zim­nej wojny. Przed wyjaz­dem zadzwo­ni­łem do rzecz­nika CIA z prośbą o spo­tka­nie infor­ma­cyjne, ale czło­wiek ten sta­now­czo odmó­wił. Poje­cha­łem więc do Afga­ni­stanu. Nie minął nawet dzień od mojego powrotu za biurko w Waszyng­to­nie, gdy zadzwo­nił tele­fon. Czy nie zechciał­bym przyjść na spo­tka­nie teraz? Nie mia­łem poję­cia, że za chwilę odkryję powo­ła­nie swego życia.

Poko­na­łem dzie­się­cio­ki­lo­me­trową trasę do poło­żo­nego pośród wir­gi­nij­skich lasów Lan­gley i wsze­dłem do holu sie­dziby agen­cji. Po lewej wid­niał wyryty na ścia­nie cytat z Ewan­ge­lii według Świę­tego Jana: "Pozna­cie prawdę, a prawda was wyzwoli". Naszła mnie wtedy pewna myśl: Czy można poznać prawdę o CIA? Czy mógł­bym o niej pisać tak, jak kie­dyś, gdy byłem począt­ku­ją­cym dzien­ni­ka­rzem, pisa­łem o poli­cji i sądach? Jedyną drogą do tego były roz­mowy z wete­ra­nami agen­cji, słu­cha­nie ich i próba zro­zu­mie­nia, jak służba wywia­dow­cza działa w otwar­tym, demo­kra­tycz­nym spo­łe­czeń­stwie.

Kilka mie­sięcy póź­niej zadzwo­ni­łem do Richarda Helmsa, który przez sie­dem lat za pre­zy­den­tury John­sona i Nixona peł­nił funk­cję dyrek­tora CIA, a potem został przez nich zwol­niony, gdy odmó­wił zatu­szo­wa­nia sprawy wła­ma­nia do Water­gate pod fał­szy­wym pre­tek­stem, że cho­dzi o kwe­stię bez­pie­czeń­stwa naro­do­wego. Helms, jeden z zało­ży­cieli CIA, szef taj­nej służby agen­cji1 pod­czas kry­zysu kubań­skiego i na początku wojny w Wiet­na­mie, był ele­ganc­kim niczym bry­tyj­ski ban­kier bły­sko­tli­wym gawę­dzia­rzem, który lubił wypić piwo w porze lun­chu. Zapew­nił mi wie­lo­go­dzinne spe­cja­li­styczne prze­szko­le­nie z histo­rii CIA. W 1947 roku, w począt­kach agen­cji, jej zada­niem było pozna­nie wroga. Szpie­dzy mieli wydo­by­wać tajem­nice Kremla, ana­li­tycy badać je, a dyrek­to­rzy skła­dać raporty pre­zy­den­towi Sta­nów Zjed­no­czo­nych. "Na początku nie wie­dzie­li­śmy nic - powie­dział mi Helms. - Nasza wie­dza o tym, co robiła druga strona, o jej zamia­rach i moż­li­wo­ściach, była zerowa lub pra­wie zerowa. Jeśli udało się zdo­być książkę tele­fo­niczną albo plan lot­ni­ska, to była naj­praw­dziw­sza bomba. W wielu spra­wach doty­czą­cych świata byli­śmy ciemni jak tabaka w rogu". Szanse na pozy­ska­nie infor­ma­cji były zni­kome. Po roku zada­nia musiały się zmie­nić. Wpływy Sowie­tów roz­lały się na ponad połowę Europy. Pen­ta­gon i Depar­ta­ment Stanu naka­zały CIA zwal­czać ogień ogniem i powstrzy­mać siły komu­ni­zmu. Pozna­wa­nie świata meto­dami szpie­gow­skimi zostało zastą­pione przez zmie­nia­nie świata taj­nymi dzia­ła­niami. Helms uznał to za kata­stro­falny błąd. Do 1950 roku CIA stwo­rzyła siły para­mi­li­tarne i przez cztery lata usi­ło­wała prze­nik­nąć do Rosji, Pol­ski, Ukra­iny, Chin i Korei Pół­noc­nej, a zwer­bo­wa­nych agen­tów obcego pocho­dze­nia pró­bo­wała zrzu­cać ze spa­do­chro­nem za linie wroga. Były to akcje samo­bój­cze, a ich plany czę­sto wykra­dali komu­ni­styczni szpie­dzy. Przez wiele lat trzy­mano je w tajem­nicy, podob­nie jak bru­talne pra­wi­cowe zama­chy stanu i spi­ski na życie zagra­nicz­nych przy­wód­ców. Helms zacho­wał te tajem­nice. Jego następcy, ku ubo­le­wa­niu CIA, prze­ciw­nie.

Chciał, bym zro­zu­miał, że to nie agen­cja wpa­dła na pomysł oba­le­nia reżimu w Ira­nie czy zabi­cia Fidela Castro. Każdy pre­zy­dent od cza­sów Tru­mana naka­zy­wał CIA inter­we­nio­wać przy uży­ciu broni i pie­nię­dzy, by kie­ro­wać losami naro­dów, kiedy wysła­nie mari­nes nie wcho­dziło w grę. Jej funk­cjo­na­riu­sze i agenci tylko wyko­ny­wali roz­kazy. Reali­zo­wali poli­tykę zagra­niczną Sta­nów Zjed­no­czo­nych, ich upo­waż­nie­nia zaś pocho­dziły bez­po­śred­nio od głów­no­do­wo­dzą­cego. A dyrek­to­rzy, szpie­dzy i ana­li­tycy CIA byli zależni od jego zaufa­nia do dostar­cza­nych przez nich infor­ma­cji wywia­dow­czych. Gdyby im nie wie­rzył, ich praca nie mia­łaby sensu. Nauczyli się, że nie­bez­piecz­nie jest mówić pre­zy­dentowi to, czego nie chce sły­szeć.

Kiedy w 1993 roku zaczą­łem pisać o CIA dla "New York Timesa", zimna wojna już się skoń­czyła, w agen­cji pano­wał chaos, a dawna zasada taj­no­ści prze­stała obo­wią­zy­wać. Zaska­ku­jąco wielu wyso­kich rangą funk­cjo­na­riu­szy i ana­li­ty­ków z cen­trali roz­ma­wiało ze mną otwar­cie, podob­nie jak wielu przed­sta­wi­cieli sta­rej gwar­dii, któ­rzy po dwu­dzie­stu czy trzy­dzie­stu latach prze­szli na eme­ry­turę i prze­stali się kryć. CIA powoli zaczęła udo­stęp­niać nie­które ze swo­ich akt doty­czą­cych zim­no­wo­jen­nych taj­nych ope­ra­cji w Euro­pie, Azji i Ame­ryce Łaciń­skiej. Zaczął się wyła­niać jaśniej­szy obraz jej prze­szło­ści. Szpie­go­stwo i tajne ope­ra­cje prze­sta­wały być efek­towną i roman­tyczną przy­godą, jak przed­sta­wiano je w fil­mach. "To nie jest zabawa ani gra - powie­dział Helms. - To brudna i nie­bez­pieczna sprawa". Rze­czy­wi­stość była o wiele cie­kaw­sza niż fik­cja.

Zaczą­łem rozu­mieć, nie tylko czym zaj­mo­wała się CIA, ale także jak wyglą­dała praca w tej agen­cji. Dzien­ni­ka­rze i szpie­dzy nie róż­nili się od sie­bie aż tak bar­dzo. Mogłem wylą­do­wać w Char­tu­mie lub Hawa­nie i powie­dzieć po pro­stu: "Zabierz­cie mnie do waszego przy­wódcy" i zaraz potem spo­tkać się z dyk­ta­to­rem Sudanu lub samym Castro. Pra­cow­nicy CIA, jeśli dobrze roze­grali swoje karty, mieli na całym świe­cie podobny dostęp, zarówno do osób u wła­dzy, jak i rebe­lian­tów dążą­cych do ich oba­le­nia. Wer­bu­nek agen­tów za gra­nicą nie róż­nił się zbyt­nio od pozy­ski­wa­nia źró­deł w CIA, choć dzien­ni­ka­rze nie pła­cili za infor­ma­cje, a szpie­dzy tak - i to hoj­nie. Zarówno szpieg, jak i dzien­ni­karz pole­gali na budo­wa­niu zaufa­nia. Kie­ro­wała nimi chęć ujaw­nie­nia ukry­tej prawdy. Wie­dzieli też, że może minąć wiele lat, zanim poznane sekrety pozwolą im dogłęb­nie zrozu­mieć, jak naprawdę funk­cjo­nuje świat. Róż­nica pole­gała na tym, że dzien­ni­karz chciał poznać świat, a CIA miała moc, by go zmie­nić.

Na prze­ło­mie wie­ków zgro­ma­dzi­łem dosta­teczną liczbę odtaj­nio­nych doku­men­tów i prze­pro­wa­dzi­łem ponad dwie­ście wywia­dów. Pomy­śla­łem, że może uda mi się napi­sać histo­rię pierw­szych sześć­dzie­się­ciu lat dzia­łal­no­ści CIA. Książka Dzie­dzic­two popio­łów uka­zała się w 2007 roku, tuż po ujaw­nie­niu infor­ma­cji o taj­nych wię­zie­niach CIA i sto­so­wa­nych w nich tor­tu­rach. Agen­cja dostała roz­kaz, by ponow­nie stać się tajną armią, a w imię walki z ter­ro­ry­zmem ogra­ni­czono jej kom­pe­ten­cje w zakre­sie szpie­go­stwa i ana­lizy. Fał­szywe donie­sie­nia na temat arse­na­łów Sad­dama Husajna dopro­wa­dziły Stany Zjed­no­czone do inwa­zji na Irak i oku­pa­cji tego kraju, co było naj­bar­dziej kata­stro­falną decy­zją w poli­tyce zagra­nicz­nej od cza­sów wojny w Wiet­na­mie. W pew­nym sen­sie książka ta odzwier­cie­dlała mroczną atmos­ferę tam­tych cza­sów.

Kiedy patrzę wstecz, zdaję sobie sprawę, jak wiele nie wie­dzia­łem o dzia­ła­niach CIA w kraju i za gra­nicą po ata­kach z 11 wrze­śnia - i jak wiele trzeba się jesz­cze dowie­dzieć o taj­nej histo­rii tej agen­cji w kolej­nych dzie­się­cio­le­ciach. Wio­sną 2022 roku posta­no­wi­łem więc napi­sać książkę Misja. Jest to pierw­sza kro­nika CIA dwu­dzie­stego pierw­szego wieku, opo­wie­dziana sło­wami tych, któ­rzy wtedy dzia­łali. Po raz kolejny, jak wów­czas, gdy dopiero zaczy­na­łem się zaj­mo­wać tema­tyką CIA, zna­la­złem ogromną liczbę osób, które zgo­dziły się ze mną poroz­ma­wiać. Wal­czyli w Iraku, Afga­ni­sta­nie, Paki­sta­nie, Syrii i kil­ku­na­stu innych kra­jach. Pro­wa­dzili ope­ra­cje szpie­gow­skie od Morza Śród­ziem­nego po Pacy­fik. Byli objęci docho­dze­niami kar­nymi w związku z ich zabój­czymi ope­ra­cjami anty­ter­ro­ry­stycz­nymi i anty­nar­ko­ty­ko­wymi. Pró­bo­wali prze­nik­nąć na Kreml i odnie­śli suk­ces. Orga­ni­zo­wali ewa­ku­ację żoł­nie­rzy i szpie­gów w Ukra­inie. Wśród nich byli męż­czy­zna, który stwo­rzył sys­tem taj­nych wię­zień CIA, kobieta, która pomo­gła roz­bić naj­więk­szą na świe­cie siatkę prze­mytu tech­no­lo­gii broni jądro­wej, szpieg dzia­ła­jący pod głę­bo­kim przy­kry­ciem, który miał na swo­jej liście płac pre­zy­den­tów, sze­fo­wie pla­có­wek, któ­rzy słu­żyli na czte­rech kon­ty­nen­tach, oraz obecny dyrek­tor taj­nej służby CIA - czło­wiek, który dzia­łał pod przy­kry­ciem przez trzy­dzie­ści trzy lata i ni­gdy wcze­śniej nie roz­ma­wiał z dzien­ni­ka­rzem. Dzięki ich szcze­ro­ści i zaufa­niu książka ta została napi­sana na pod­sta­wie ofi­cjal­nych infor­ma­cji, bez ano­ni­mo­wych źró­deł i nie­ozna­czo­nych cyta­tów.

Misja uka­zuje się w nie­bez­piecz­nych cza­sach. W Sta­nach Zjed­no­czo­nych rzą­dzi czło­wiek, który podzi­wia dyk­ta­to­rów i despo­tów, aspi­ruje do wła­dzy auto­kra­tycz­nej, gar­dzi swo­bo­dami oby­wa­tel­skimi i grozi wię­zie­niem swoim prze­ciw­ni­kom. Teraz, gdy Sąd Naj­wyż­szy orzekł, że nie można ści­gać pre­zy­den­tów za prze­stęp­stwa popeł­nione pod­czas spra­wo­wa­nia urzędu, mogą oni swo­bod­nie nad­uży­wać swo­jej wła­dzy. Mogą kazać CIA szpie­go­wać Ame­ry­ka­nów, zwal­czać wro­gów wewnętrz­nych, bez­kar­nie prze­pro­wa­dzać zabój­stwa poli­tyczne oraz pota­jem­nie wywo­ły­wać wojny.

Od początku dwu­dzie­stego pierw­szego wieku CIA prze­szła dwie trans­for­ma­cje. Na początku agen­cja nie wie­działa wła­ści­wie nic o Al-Kaidzie i nie zdo­łała zapo­biec kata­stro­fie o skut­kach bar­dziej nisz­czy­ciel­skich niż atak na Pearl Har­bor. Następ­nie jej fał­szywe donie­sie­nia o zagro­że­niach dla ist­nie­nia narodu prze­ra­ziły Biały Dom i pod­pa­liły lont kata­stro­fal­nej wojny w Iraku. Te nie­szczę­ścia były kon­se­kwen­cją braku rze­tel­nych danych wywia­dow­czych. W ciągu ostat­niej dekady, wraz z wyga­sza­niem wojny z ter­ro­ry­zmem, CIA powoli wró­ciła do wyko­ny­wa­nia swego pier­wot­nego zada­nia, czyli do szpie­go­wa­nia. Agenci ponow­nie są wyko­rzy­sty­wani do zro­zu­mie­nia inten­cji i moż­li­wo­ści wro­gów Ame­ryki w Moskwie i Peki­nie, Tehe­ra­nie i Pjon­gjangu. Nowa zimna wojna powoli eska­luje i zmie­rza ku egzy­sten­cjal­nemu zagro­że­niu. Tylko dobre dane wywia­dow­cze mogą zapo­biec nie­spo­dzie­wa­nemu ata­kowi, fatal­nej pomyłce w oce­nie sytu­acji i bez­sen­sow­nej woj­nie. Jed­nak nawet naj­lep­sze dane wywia­dow­cze nie prze­ko­nają przy­wódcy, który nie zechce ich poznać. Jed­nym z naj­więk­szych wyzwań sto­ją­cych przed CIA w naj­bliż­szym cza­sie będzie czło­wiek w Bia­łym Domu - auto­ry­tarny przy­wódca, który sta­nowi główne zagro­że­nie dla bez­pie­czeń­stwa naro­do­wego Sta­nów Zjed­no­czo­nych od początku tego stu­le­cia.

Clan­de­stine service - wydział ope­ra­cyjny wywiadu oso­bo­wego CIA, do 1973 roku pod nazwą Direc­to­rate of Plans, póź­niej Direc­to­rate of Ope­ra­tions, od 2004 Natio­nal Clan­de­stine Service, a od 2015 ponow­nie Direc­to­rate of Ope­ra­tions (przyp. red.). [wróć]

Rozdział pierwszy

Chmury na horyzoncie

Rankiem 20 kwiet­nia 2001 roku Geo­rge Tenet podzi­wiał przez szklaną ścianę swego biura na siód­mym pię­trze sie­dziby Cen­tral­nej Agen­cji Wywia­dow­czej widok pełen spo­koju - wyso­kie zie­lone drzewa cią­gnące się jak okiem się­gnąć. Wie­dział, że na hory­zon­cie czai się coś strasz­nego. Bez­sku­tecz­nie pró­bo­wał prze­ko­nać pre­zy­denta Sta­nów Zjed­no­czo­nych, że kra­jowi grozi kata­stro­falny atak. Oba­wiał się też, że ist­nieje ogromna prze­paść mię­dzy tym, do czego zdolna jest CIA, a tym, czego będzie się od niej wyma­gać, gdy już doj­dzie do tra­ge­dii.

Tenet objął kie­row­nic­two CIA w lipcu 1997 roku jako piąty dyrek­tor w ciągu sze­ściu burz­li­wych lat. Owego lata agen­cja obcho­dziła pięć­dzie­siątą rocz­nicę powsta­nia, ale cele­bro­wano ją raczej powścią­gli­wie. Wielu jej sze­fów z cza­sów zim­nej wojny opła­ki­wało upa­dek ame­ry­kań­skiego wywiadu. "Jedyne pozo­stałe super­mo­car­stwo nie inte­re­suje się wystar­cza­jąco tym, co dzieje się na świe­cie, by zor­ga­ni­zo­wać i pro­wa­dzić służbę wywia­dow­czą - powie­dział Richard Helms. - Jako kraj zupeł­nie od tego ode­szli­śmy"1.

Koniec zim­nej wojny zruj­no­wał naj­słyn­niej­szą agen­cję wywia­dow­czą świata. Jak mogła być wielka bez wiel­kiego wroga? Upa­dek Związku Radziec­kiego ude­rzył w CIA niczym "mete­oryt w dino­zaury. Potem już nic nie było takie samo", napi­sał Richard Kerr, zastępca dyrek­tora w latach 1989-19922. "Kie­dyś CIA bez trud­no­ści mogła być wyjąt­kowa i owiana aurą tajem­nicy - powie­dział ostatni szef wydziału taj­nej służby do spraw radziec­kich, Milt Bear­den. - To nie była insty­tu­cja. To była misja. A misja była kru­cjatą. Potem ode­bra­li­ście nam Zwią­zek Radziecki i nie pozo­stało nam już nic. Nie mamy histo­rii. Nie mamy boha­tera. Nawet nasze medale są tajne. A teraz misja się skoń­czyła. Fini"3.

CIA miała swoją histo­rię, choć Ame­ry­ka­nie nie­wiele o niej wie­dzieli. Jej tajne kro­niki wypeł­niały krót­ko­trwałe triumfy i kilka dłu­go­trwa­łych suk­ce­sów w walce z impe­rium radziec­kim, indy­wi­du­alne zwy­cię­stwa dziel­nych szpie­gów i bły­sko­tli­wych ana­li­ty­ków. Jed­nak publiczne zapisy były lita­nią pora­żek insty­tu­cjo­nal­nych naszpi­ko­waną nie­uda­nymi taj­nymi ope­ra­cjami narzu­co­nymi przez poli­tykę zagra­niczną każ­dego pre­zy­denta od cza­sów II wojny świa­to­wej.

Pre­zy­dent Harry Tru­man powo­łał CIA w 1947 roku, aby zapo­biec kolej­nemu Pearl Har­bor, a nie po to, żeby toczyć zimną wojnę. "Cho­dziło o to, żeby­śmy mieli orga­ni­za­cję, któ­rej ana­li­tycy mogliby się przy­glą­dać wszyst­kim wyda­rze­niom za gra­nicą bez względu na to, jak tajne by one były - powie­dział Helms. - Agen­cja została stwo­rzona do ana­li­zo­wa­nia danych wywia­dow­czych, a nie do pro­wa­dze­nia taj­nych ope­ra­cji". Do zmie­nia­nia świata zmu­sił CIA dopiero "zbieg oko­licz­no­ści": pre­zy­dent Dwi­ght Eisen­ho­wer naka­zał agen­cji oba­lić po cichu wybrane w wol­nych wybo­rach rządy Iranu i Gwa­te­mali. Ale zama­chy stanu by­naj­mniej nie były ciche. Funk­cjo­na­riu­sze CIA wywo­łali spore zamie­sza­nie, wyko­nu­jąc roz­kazy. "Zwró­cili na sie­bie za dużo uwagi - stwier­dził Helms - a wraz z tą uwagą CIA zaczęto utoż­sa­miać z taj­nymi ope­ra­cjami", siłą, którą swo­bod­nie posłu­gi­wali się impe­rialni pre­zy­denci w nie­bez­piecz­nych cza­sach.

Zaufa­nie pre­zy­denta Johna F. Ken­nedy'ego do CIA zostało nad­szarp­nięte po tym, jak w 1961 roku zle­cił on jej inwa­zję na Kubę i oba­le­nie Fidela Castro. Zatoka Świń stała się nie­zmy­wal­nym sym­bo­lem porażki. CIA pomo­gła zapo­biec wybu­chowi wojny jądro­wej pod­czas kry­zysu kubań­skiego w 1962 roku, ale od tam­tej pory rzadko uda­wało jej się dzięki szpie­go­stwu prze­wi­dzieć zamiary i moż­li­wo­ści Kremla. Pod koniec lat sześć­dzie­sią­tych i na początku sie­dem­dzie­sią­tych naj­lepsi ana­li­tycy agen­cji czę­sto infor­mo­wali Geralda R. Forda, przy­wódcę mniej­szo­ści w Izbie Repre­zen­tan­tów i głów­nego nad­zorcę wydat­ków woj­sko­wych. "Mieli wykresy na ścia­nach, mieli dane licz­bowe - wspo­mi­nał pre­zy­dent Ford na eme­ry­tu­rze. - A wywnio­sko­wali z nich, że za dzie­sięć lat Stany Zjed­no­czone będą w tyle za Związ­kiem Radziec­kim pod wzglę­dem poten­cjału mili­tar­nego, wzro­stu gospo­dar­czego i siły naszej gospo­darki. To była prze­ra­ża­jąca pre­zen­ta­cja", ale "mylili się o sto osiem­dzie­siąt stopni. To byli naj­lepsi ludzie, jakich mie­li­śmy, tak zwani eks­perci CIA"4.

Wio­sną 1975 roku, gdy upa­dał Saj­gon, śled­czy z Senatu zdo­łali prze­bić się przez mury obronne CIA. Ujaw­nili oni histo­rię nie­uda­nych zama­chów na przy­wód­ców innych państw, a także pełne napięć powią­za­nia agen­cji z pra­wi­co­wymi rzą­dami, gene­ra­łami i bojów­kami. Śledz­twa te "osła­biły nasze rela­cje z part­ne­rami na całym świe­cie - powie­dział w 1997 roku pre­zy­dent Geo­rge H.W. Bush, który dwa­dzie­ścia lat wcze­śniej był dyrek­to­rem agen­cji. - Spra­wiły, że wiele osób za gra­nicą prze­stało współ­pra­co­wać z CIA, do tego pod­ko­pały morale" jej szpie­gów, któ­rych Bush nazwał "zapewne naj­lep­szą grupą odda­nych urzęd­ni­ków pań­stwo­wych, jakimi dys­po­nuje ten kraj"5. W 1985 roku dyrek­tor CIA za pre­zy­den­tury Ronalda Reagana, Wil­liam J. Casey, wcią­gnął tych agen­tów w nie­do­rzeczny i nie­le­galny plan sprze­daży broni do Iranu, czer­pa­nia z tego zysków i prze­ka­zy­wa­nia ich kontr­re­wo­lu­cjo­ni­stom pro­wa­dzą­cym tajną wojnę w Ame­ryce Środ­ko­wej. Ope­ra­cja ta dopro­wa­dziła do posta­wie­nia zarzu­tów kar­nych wyso­kim rangą funk­cjo­na­riu­szom CIA, któ­rych pre­zy­dent Bush uła­ska­wił na kilka dni przed opusz­cze­niem Bia­łego Domu w grud­niu 1992 roku. Wśród nich zna­lazł się Duane "Dewey" Clar­ridge, zało­ży­ciel cen­trum anty­ter­ro­ry­stycz­nego1 CIA. Na eme­ry­tu­rze twier­dził, że CIA stoi na skraju upadku. W 1997 roku Clar­ridge napi­sał, że agen­cja "prze­stała być naprawdę sku­teczną służbą wywia­dow­czą" i zosta­nie odbu­do­wana, dopiero "gdy dotknie nas jakaś strasz­liwa kata­strofa"6.

"Ku katastrofie"

Wkrótce po tym, jak latem owego roku Tenet poja­wił się w gabi­ne­cie dyrek­tora, miał kosz­marną wizję przy­szło­ści. Widział sie­bie zmie­rza­ją­cego "ku kata­stro­fie" - jako kapi­tana prze­rdze­wia­łego statku na wzbu­rzo­nym morzu wal­czą­cego z poża­rem w maszy­nowni. Gdyby nie uga­sił ognia, "orga­ni­za­cja i wszy­scy jej człon­ko­wie uto­nę­liby"7.

Tenet obie­cał prze­bu­do­wać CIA na miarę dwu­dzie­stego pierw­szego wieku i podob­nie jak radziec­kie Biuro Poli­tyczne miał swój plan pię­cio­letni. Jed­nak czas pły­nął, a do reali­za­cji jego celów cią­gle bra­ko­wało pię­ciu lat. Mimo to na początku nowego tysiąc­le­cia funk­cjo­na­riu­sze CIA pro­wa­dzili kilka nie­zwy­kłych ope­ra­cji. Osa­czali zbrod­nia­rzy wojen­nych na Bał­ka­nach i sta­wiali ich przed Mię­dzy­na­ro­do­wym Try­bu­na­łem Kar­nym w Hadze, chwy­tali islam­skich ter­ro­ry­stów i wysy­łali ich do cel w Kairze, knuli spi­ski, by roz­bić siatki prze­myt­ni­cze pro­wa­dzone przez paki­stań­skiego naukowca, który sprze­dał tech­no­lo­gię broni jądro­wej Korei Pół­noc­nej i Libii, a także pró­bo­wali dopaść Usamę Ibn Ladina w Afga­ni­sta­nie. CIA wciąż miała szpie­gów bie­głych w swoim rze­mio­śle oraz ana­li­ty­ków z grun­towną wie­dzą fachową. Wciąż miała na pod­słu­chu nie­które zagra­niczne pałace i par­la­menty, wielu pre­zy­den­tów i pre­mie­rów wciąż nie mogło nawet kich­nąć, żeby CIA tego nie usły­szała. Zbu­do­wała nowe służby wywia­dow­cze w kra­jach postra­dziec­kich, od Pol­ski po Uzbe­ki­stan. Utrzy­my­wała hoj­nie finan­so­wane kon­takty z zagra­nicz­nymi sze­fami sia­tek szpie­gow­skich, któ­rzy wymie­niali infor­ma­cje wywia­dow­cze na gotówkę.

Jed­nak CIA nie była już glo­balną agen­cją wywia­dow­czą. Wiele kra­jów, które nie­gdyś uzna­wano za klu­czowe, było teraz bez nad­zoru. W latach dzie­więć­dzie­sią­tych zamknięto ponad trzy­dzie­ści zagra­nicz­nych pla­có­wek i baz, a wiele z tych, które pozo­stały, miało o jedną trze­cią mniej pra­cow­ni­ków niż dzie­sięć lat wcze­śniej. Nie gro­ma­dzono nie­zbęd­nych danych wywia­dow­czych, a te, które udało się zebrać, nie były odpo­wied­nio ana­li­zo­wane. U progu ery infor­ma­cyj­nej funk­cjo­na­riu­sze i ana­li­tycy CIA pra­co­wali przy uży­ciu prze­sta­rza­łych tech­nik, z tru­dem wyod­ręb­nia­jąc istotne fakty z kako­fo­nii szumu tła. Hank Crump­ton, zastępca szefa cen­trum anty­ter­ro­ry­stycz­nego, opi­sał stan rze­czy w biu­rach miesz­czą­cych się w piw­nicy: "Na pod­ło­dze mie­li­śmy roz­ło­żone stosy papie­rów. Zgro­ma­dzi­li­śmy pudła pełne suro­wych danych, a ludzie mozol­nie, strona po stro­nie, prze­glą­dali pliki kar­tek"8. Nie tak powinno się pro­wa­dzić służbę wywia­dow­czą w dwu­dzie­stym pierw­szym wieku.

Ame­ry­ka­nie kie­dyś mogli sobie wyobra­żać CIA jako wszech­po­tężną siłę dys­po­nu­jącą krysz­ta­ło­wymi kulami pozwa­la­ją­cymi prze­wi­dzieć przy­szłość oraz srebr­nymi kulami, cudow­nym pana­ceum zmie­nia­ją­cym świat poprzez tajne ope­ra­cje. Jed­nak Tenet ostrzegł Biały Dom i nad­zor­ców w Kon­gre­sie, że agen­cja jest na wpół znisz­czona, pozba­wiona fun­du­szy, a wszel­kie talenty i wie­dza fachowa z niej ucho­dzą. Tajny budżet CIA w 2001 roku wyno­sił około 3 miliar­dów dola­rów - po uwzględ­nie­niu infla­cji dawało to mniej niż pod koniec wojny kore­ań­skiej. Admi­ni­stra­cja Clin­tona obni­żyła go o ponad 600 milio­nów, a poko­jowa dywi­denda ni­gdy nie została ponow­nie zain­we­sto­wana. Jedna czwarta per­so­nelu CIA, pra­wie 5 tysięcy osób, z któ­rych wiele miało wie­lo­let­nie doświad­cze­nie, ode­szła w latach dzie­więć­dzie­sią­tych, przez co sze­regi agen­cji zostały roz­pacz­li­wie uszczu­plone. Tajna służba, serce i dusza CIA - szpie­dzy, sze­fo­wie pla­có­wek, funk­cjo­na­riu­sze pro­wa­dzący i kadry dzia­ła­jące pod głę­bo­kim przy­kry­ciem, któ­rych zada­nia obej­mo­wały pro­wa­dze­nie taj­nych ope­ra­cji, rekru­ta­cję zagra­nicz­nych agen­tów, pene­tra­cję wro­gich służb wywia­dow­czych oraz roz­bi­ja­nie sia­tek ter­ro­ry­stycz­nych - liczyła zale­d­wie tysiąc osób. Jak Tenet powta­rzał każ­demu, kto chciał słu­chać, w samym Nowym Jorku było wię­cej agen­tów FBI niż funk­cjo­na­riu­szy CIA za gra­nicą. Szcze­gól­nie przy­gnę­bia­jący był odpływ ana­li­ty­ków wywiadu, a roz­pacz pozo­sta­łych zdzie­siąt­ko­wa­nych talen­tów pogłę­biała się z powodu bez­ce­lo­wego dry­fo­wa­nia ame­ry­kań­skiej poli­tyki zagra­nicz­nej w świe­cie po zim­nej woj­nie. Tęsk­nili za "poczu­ciem kie­runku, poczu­ciem tego, czym jest misja", powie­dział ich dyrek­tor, John Gan­non9.

Do agen­cji napły­nęła zale­d­wie garstka nowych pra­cow­ni­ków. Rekru­ta­cja spa­dła nie­mal do zera. Kiedy Tenet objął sta­no­wi­sko, jedy­nie sześć osób ukoń­czyło ostatni sze­ścio­mie­sięczny kurs szko­le­niowy CIA na "Far­mie" - ośrodku szko­le­niowym dla nowych funk­cjo­na­riu­szy, poło­żo­nym nie­da­leko Wil­liams­burga w sta­nie Wir­gi­nia. Co mogłoby skło­nić uta­len­to­wa­nego absol­wenta stu­diów do pod­ję­cia trud­nej, czę­sto nie­bez­piecz­nej, a cza­sem nie­czy­stej dzia­łal­no­ści szpie­gow­skiej, skoro mógł zaro­bić for­tunę na Wall Street lub odkry­wać gra­nice nowo powsta­łej sieci WWW w start-upach z Doliny Krze­mo­wej, takich jak Google? Świat infor­ma­cji wyda­wał się bar­dziej obie­cu­jący niż świat tajem­nic.

W obli­czu ostrej kry­tyki ze strony Kon­gresu, zja­dli­wych arty­ku­łów pra­so­wych na temat nie­uda­nych ope­ra­cji i nie­udol­nych rapor­tów oraz wewnętrz­nych ana­liz suge­ru­ją­cych, że zaj­mo­wał się jedy­nie prze­sta­wia­niem leża­ków na pokła­dzie Tita­nica, Tenet zacie­kle bro­nił CIA zarówno publicz­nie, jak i pry­wat­nie, pod­no­sząc na duchu swo­ich ludzi, gdy doło­wało ich morale. Tenet, cza­ru­jący, nad wyraz ser­deczny, taki, co to kle­pie po ple­cach pośród tych, któ­rzy chęt­niej wbi­liby w nie nóż, pro­mie­niał rado­ścią, gdy roz­ma­wiał z pra­cu­siami w sto­łówce CIA, wpa­dał bez zapo­wie­dzi do ich bok­sów i pytał, co u nich sły­chać, kozło­wał piłką do koszy­kówki na paste­lo­wych kory­ta­rzach agen­cji i oży­wiał kon­fe­ren­cje na siód­mym pię­trze, śpie­wa­jąc na całe gar­dło hymny swej mło­do­ści. (Jego ulu­bio­nym utwo­rem był Respect Are­thy Fran­klin). W prze­ci­wień­stwie do nie­któ­rych swo­ich poprzed­ni­ków Tenet do wszyst­kiego doszedł sam: był synem uchodź­ców wojen­nych z Gre­cji i Alba­nii, któ­rzy osie­dlili się w Queens i pro­wa­dzili gar­kuch­nię o nazwie 20th Cen­tury Diner. Wyglą­dał jak detek­tyw z wydziału zabójstw nowo­jor­skiej poli­cji: kor­pu­lentny, kom­pul­syw­nie żujący wil­gotne cygara, w pognie­cio­nych gar­ni­tu­rach, z zie­mi­stą cerą i zaczer­wie­nio­nymi oczami.

"Przez wiele bez­sen­nych nocy zasta­na­wia­łem się, czy podo­łam temu zada­niu, bio­rąc pod uwagę ogromne wyzwa­nie, jakie przede mną stało - napi­sał Tenet we wspo­mnie­niach. - Żadne wcze­śniej­sze doświad­cze­nia mnie na to nie przy­go­to­wały"2 10.

Za kaden­cji Teneta wszystko na­dal szło nie tak jak trzeba. CIA nie­udol­nie prze­pro­wa­dziła zakro­joną na sze­roką skalę tajną ope­ra­cję, by pod­ko­pać pozy­cję Sad­dama Husajna. Dzie­siątki zwer­bo­wa­nych przez agen­cję Ira­kij­czy­ków zostało schwy­ta­nych, byli tor­tu­ro­wani, a potem ich stra­cono. Ana­li­ty­kom CIA nie udało się ostrzec przed dość oczy­wi­stymi zamia­rami Indii, które zamie­rzały prze­pro­wa­dzić test broni jądro­wej, co zmie­niło rów­no­wagę sił na świe­cie. Były szef pla­cówki w Buka­resz­cie, wów­czas instruk­tor na "Far­mie", został ska­zany za szpie­go­stwo na rzecz Moskwy - ujaw­nił toż­sa­mość nowo zwer­bo­wa­nych szpie­gów z ostat­nich trzech lat. Był jed­nym z czte­rech funk­cjo­na­riu­szy CIA i FBI, któ­rzy prze­szli na drugą stronę i zapew­nili Krem­lowi trwałą prze­wagę pozwa­la­jącą na niwe­cze­nie ame­ry­kań­skich ope­ra­cji wywia­dow­czych, mani­pu­lo­wa­nie rapor­tami CIA, wpro­wa­dza­nie w błąd Bia­łego Domu i dez­orien­to­wa­nie Pen­ta­gonu. A wszystko to by­naj­mniej nie działo się w tajem­nicy. Pra­wie wszyst­kie wpadki CIA tra­fiały na pierw­sze strony "New York Timesa" i "Washing­ton Posta" - powra­ca­jący kosz­mar kie­row­nic­twa agen­cji oraz wrzo­dzie­jąca rana na jej wize­runku publicz­nym i pozy­cji poli­tycz­nej.

Prze­ra­ża­jąca prawda była taka, że CIA bory­kała się z nie­wia­ry­godną prze­pa­ścią mię­dzy ogra­ni­czo­nymi moż­li­wo­ściami a ogromną odpo­wie­dzial­no­ścią. "Sys­tem jest tak dys­funk­cyjny, że porażka wywia­dow­cza jest nie­unik­niona", ostrzegł Russ Tra­vers, zawo­dowy ana­li­tyk, który póź­niej został wyso­kim rangą urzęd­ni­kiem do spraw zwal­cza­nia ter­ro­ry­zmu, w arty­kule opu­bli­ko­wa­nym w 1997 roku przez wewnętrzny biu­le­tyn CIA11. Tra­vers prze­wi­dy­wał, że do 2001 roku Ame­ryka może zostać "kom­plet­nie zasko­czona" ata­kiem ter­ro­ry­stycz­nym. Tenet i jego współ­pra­cow­nicy doszli do iden­tycz­nego wnio­sku w ści­śle taj­nym rapor­cie: jeśli nie wpro­wa­dzi się "istot­nych i rady­kal­nych zmian w spo­so­bie gro­ma­dze­nia, ana­li­zo­wa­nia i opra­co­wy­wa­nia danych wywia­dow­czych przez pań­stwo", Stany Zjed­no­czone wkrótce doświad­czą "kata­stro­fal­nej, sys­te­mo­wej porażki wywia­dow­czej"12. Data tego ostrze­że­nia to 11 wrze­śnia 1998 roku.

Mie­siąc wcze­śniej Al-Kaida prze­pro­wa­dziła jed­no­cze­śnie zama­chy bom­bowe przy uży­ciu cię­ża­ró­wek puła­pek na dwie ame­ry­kań­skie amba­sady w Afryce Wschod­niej, w któ­rych zgi­nęło dwu­na­stu Ame­ry­ka­nów, jede­na­stu Tan­zań­czy­ków i 224 Kenij­czy­ków. To, że Ibn Ladi­nowi udało się ude­rzyć naraz w dwa cele poło­żone pra­wie 5 tysięcy kilo­me­trów od jego bazy w Afga­ni­sta­nie, ujaw­niło wysoki poziom pla­no­wa­nia stra­te­gicz­nego i wyra­fi­no­wany spo­sób prze­pro­wa­dze­nia ataku, które sta­no­wiły nowość na skalę świa­tową, oraz sieć ter­ro­ry­styczną zdolną do ude­rze­nia w dowol­nym miej­scu na Ziemi. Do CIA po raz pierw­szy dotarło, że Ibn Ladin jest w sta­nie wcie­lić w życie swoją dekla­ra­cję wojny prze­ciwko Sta­nom Zjed­no­czo­nym. Pod­czas gdy CIA ści­gała podej­rza­nych o zama­chy bom­bowe w Afryce, na Bli­skim Wscho­dzie i na Bał­ka­nach, coraz więk­sza liczba szpie­gów w tere­nie i ana­li­ty­ków w cen­trali gło­wiła się nad pyta­niem, jak powstrzy­mać kolejny atak Al-Kaidy.

Tenet uznał, że będzie to nowe zada­nie CIA. Wojna z ter­ro­ry­zmem mogła zastą­pić wojnę z komu­ni­zmem.

Przez pięć­dzie­siąt lat CIA odgry­wała rolę grotu włóczni ame­ry­kań­skiej poli­tyki zagra­nicz­nej. Każdy pre­zy­dent wyko­rzy­sty­wał ją jako tajną broń. Po żar­li­wych proś­bach Teneta 24 grud­nia 1998 roku Bill Clin­ton upo­waż­nił CIA do zor­ga­ni­zo­wa­nia obławy w dzi­kich rejo­nach Afga­ni­stanu i zabi­cia Ibn Ladina przy pomocy zwer­bo­wa­nych afgań­skich wataż­ków.3

Kon­gres uchwa­lił, a Clin­ton pod­pi­sał ustawę upo­waż­nia­jącą do "wyko­rzy­sta­nia wszel­kich nie­zbęd­nych środ­ków, w tym taj­nych ope­ra­cji i siły zbroj­nej, w celu zakłó­ce­nia funk­cjo­no­wa­nia, roz­bi­cia i znisz­cze­nia mię­dzy­na­ro­do­wej infra­struk­tury wyko­rzy­sty­wa­nej przez mię­dzy­na­ro­do­wych ter­ro­ry­stów". Praw­nicy CIA, wyczu­leni na niu­anse, zin­ter­pre­to­wali słowo "infra­struk­tura" jako wszystko, co wspiera ter­ro­ry­stów - w tym samych ter­ro­ry­stów. Jed­nak agen­cja nie miała dość pie­nię­dzy, ludzi, a przede wszyst­kim infor­ma­cji wywia­dow­czych nie­zbęd­nych do pro­wa­dze­nia wojny z Al-Kaidą. Opra­co­wa­nie przez CIA planu, który miałby choć mini­malne szanse powo­dze­nia, wyma­gało dzie­wię­ciu mie­sięcy i zmiany kie­row­nic­twa cen­trum anty­ter­ro­ry­stycz­nego. Tym­cza­sem Clin­ton stra­cił zaufa­nie do moż­li­wo­ści agen­cji i cof­nął pozwo­le­nie na zabi­ja­nie. Ten fatalny błąd osła­bił pozy­cję Teneta w Bia­łym Domu.

Pen­ta­gon zapro­sił CIA do wyboru celu pod­czas ope­ra­cji lot­ni­czej NATO w Ser­bii, która miała dopro­wa­dzić do oba­le­nia przy­wódcy odpo­wie­dzial­nego za ludo­bój­stwo, Slo­bo­dana Miloševicia. Po ude­rze­niu, 7 maja 1999 roku, gene­rał Wes Clarke, dowódca sił ame­ry­kań­skich na Bał­ka­nach, wście­kły zadzwo­nił do Lan­gley. "Po kiego CIA kazała mi zbom­bar­do­wać chiń­ską amba­sadę w Bel­gra­dzie?", zapy­tał13. Dostał infor­ma­cję, że w budynku mie­ści się serb­ski maga­zyn woj­skowy. Jego inte­li­gentne bomby zabiły trzy osoby w amba­sa­dzie i raniły dwa­dzie­ścia. Chiń­ski amba­sa­dor, co zro­zu­miałe, nazwał to bar­ba­rzyń­stwem. Tenet prze­by­wał w Lon­dy­nie, kiedy ode­brał tele­fon od doradcy do spraw bez­pie­czeń­stwa naro­do­wego Clin­tona, Sandy'ego Ber­gera. "Lepiej natych­miast wra­caj - usły­szał. - Pró­buję ura­to­wać twój sto­łek". Wyma­gało to sporo wysiłku, ale Tenet pozo­stał na sta­no­wi­sku.

Gdy dzie­więć dni przed inau­gu­ra­cją 20 stycz­nia 2001 roku Tenet spo­tkał się z pre­zy­den­tem elek­tem Geo­rge'em W. Bushem, sądził, że zosta­nie zwol­niony. Był czło­wie­kiem Clin­tona, a od cza­sów Richarda Helmsa w 1969 roku żaden dyrek­tor CIA nie prze­trwał przej­ścia wła­dzy pre­zy­denc­kiej z rąk jed­nej par­tii do dru­giej. Przy­go­to­wał się na zwol­nie­nie, ale nic takiego się nie stało. "Pozwólmy po pro­stu, żeby przez jakiś czas sprawy bie­gły swoim torem, i zoba­czymy, jak się poto­czą", powie­dział Bush. "Nie byłem ani w zespole, ani poza nim - wspo­mi­nał Tenet. - Byłem na okre­sie prób­nym"14.

Gdyby nie dopro­wa­dził do kata­strofy, pozo­stałby na sta­no­wi­sku dyrek­tora Cen­tral­nej Agen­cji Wywia­dow­czej. Trzy mie­siące póź­niej, 20 kwiet­nia 2001 roku, doszło do tra­ge­dii na skalę nie­znaną dotąd w histo­rii CIA.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Coun­ter­ter­ro­rism cen­ter (CTC) - powstałe w 1986 roku jako Coun­ter­ter­ro­rism Task Force, obec­nie nosi ofi­cjalną nazwę Coun­ter­ter­ro­rism Mis­sion Cen­ter (CTMC) (przyp. red.). [wróć]

Zanim w lipcu 1995 roku, w wieku czter­dzie­stu dwóch lat, Tenet został zastępcą dyrek­tora CIA, kie­ro­wał zespo­łem pra­cu­ją­cym przy senac­kiej komi­sji ds. wywiadu oraz peł­nił funk­cję dyrek­tora ds. wywiadu w Radzie Bez­pie­czeń­stwa Naro­do­wego. Od grud­nia 1996 roku peł­nił obo­wiązki dyrek­tora CIA aż do for­mal­nego mia­no­wa­nia go na to sta­no­wi­sko w lipcu 1997 roku. [wróć]

Zarówno Clin­ton, jak i Tenet doznali cał­ko­wi­tej amne­zji w deli­kat­nej spra­wie zama­chu. "Mamy tu roz­kaz zabi­cia Ibn Ladina, który pre­zy­dent Clin­ton pod­pi­sał dosłow­nie w Wigi­lię Bożego Naro­dze­nia 1998 roku", powie­dział Phi­lip Zeli­kow, który peł­nił funk­cję dyrek­tora wyko­naw­czego komi­sji ds. 11 wrze­śnia. Jed­nak "Tenet twier­dził, że nie pamięta" tego roz­kazu. Następ­nie, w lutym 1999 roku, CIA chciała wyko­rzy­stać do wyko­na­nia tego zada­nia nową grupę afgań­skich wataż­ków, potrze­bo­wała więc zak­tu­ali­zo­wa­nego upo­waż­nie­nia. "Zwró­cili się do pre­zy­denta z prośbą: "Czy mógłby pan to pod­pi­sać jesz­cze raz?" - powie­dział Zeli­kow. - Cho­dziło o ten sam doku­ment, który pod­pi­sał w 1998 roku. Wykre­ślił klu­czowe sfor­mu­ło­wa­nia doty­czące zabój­stwa i napi­sał odręcz­nie, w zasa­dzie zmie­nił to na schwy­ta­nie [...]. Poka­za­łem to Clin­tonowi i zapy­ta­łem: "Dla­czego pan to zro­bił?". Odpowie­dział: "Nie pamię­tam. Nie wiem"" (rela­cja ustna Zeli­kowa, Mil­ler Cen­ter, Uni­wer­sy­tet Wir­gi­nii). [wróć]

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Wywiad autora z Richar­dem Helm­sem. [wróć]

Richard Kerr i in., Issues for the US Intel­li­gence Com­mu­nity: Col­lec­tion and Ana­ly­sis on Iraq, "Stu­dies in Intel­li­gence" 2005, t. 49, nr 3, https://www.cia.gov/reso­ur­ces/csi/sta­tic/issues-for-US-intel.pdf. [wróć]

Wywiad autora z Mil­tem Bear­de­nem. [wróć]

Tim Weiner, The C.I.A. Limps Toward 50, "New York Times", 20 lipca 1997, https://www.nyti­mes.com/1997/07/20/weekin­re­view/aging-shop-of-hor­rors-the-cia-limps-to-50.html. [wróć]

Wywiad autora z Geo­rge'em H.W. Bushem. [wróć]

Duane R. Clar­ridge, A Spy for All Seasons: My Life in the CIA, Simon & Schu­s­ter, New York 1997, s. 410-411. [wróć]

Geo­rge J. Tenet i Bill Har­low, At the Cen­ter of the Storm: My Years at the CIA, Har­per­Col­lins, New York 2007, s. 20. [wróć]

Henry A. Crump­ton, The Art of Intel­li­gence: Les­sons from a Life in the CIA's Clan­de­stine Service, Pen­guin, New York 2012, s. 140. [wróć]

Wywiad autora z Joh­nem Gan­no­nem. [wróć]

Tenet, At the Cen­ter of the Storm, s. 17. [wróć]

Russ Tra­vers, The Coming Intel­li­gence Failure, "Stu­dies in Intel­li­gence" 1997, t. 40, nr 5, https://www.cia.gov/reso­ur­ces/csi/sta­tic/coming-intel­li­gence-failure.pdf. [wróć]

Raport Sta­łej Komi­sji Spe­cjal­nej Izby Repre­zen­tan­tów ds. Wywiadu, Coun­ter­ter­ro­rism Intel­li­gence Capa­bi­li­ties and Per­for­mance Prior to 9/11, 17 lipca 2002. Te złe prze­czu­cia Teneta nie były niczym nowym. Nie­długo po tym, jak w 1995 roku przy­szedł do CIA jako zastępca dyrek­tora, Jack Devine, wete­ran taj­nej służby z trzy­dzie­sto­let­nim sta­żem, a wów­czas jego szef, powie­dział mu: "Geo­rge, ostrze­gam cię, jeśli dzi­siaj ktoś wystrzeli pocisk w pół­noc­nym Iraku, to o tym, gdzie on spadł, dowie­cie się za dwa lata" (wywiad autora z Jac­kiem Devine'em). Tenet mógł jedy­nie pisać listy do pre­zy­denta, pro­sząc o zwięk­sze­nie fun­du­szy. Wresz­cie, w paź­dzier­niku 1998 roku, osiem tygo­dni po zaata­ko­wa­niu przez Al-Kaidę ame­ry­kań­skich amba­sad w Afryce za pomocą cię­ża­ró­wek puła­pek, Tenet prze­ko­nał Kon­gres do udzie­le­nia jed­no­ra­zo­wego dofi­nan­so­wa­nia w wyso­ko­ści 1,8 mld dola­rów. Był to rzadki prze­jaw pomocy ze strony Kon­gresu, który dużo czę­ściej ponie­wie­rał CIA. Komi­sja Izby Repre­zen­tan­tów ds. wywiadu pod prze­wod­nic­twem repu­bli­ka­nina Por­tera Gossa, daw­nego pra­cow­nika CIA i przy­szłego dyrek­tora agen­cji, wydała jawny, bole­śnie kry­tyczny komu­ni­kat, w któ­rym napi­sano, że "moż­li­wo­ści i odda­nie" CIA spra­wie pro­wa­dze­nia dzia­łań wywia­dow­czych są nie­pewne, bra­kuje jej "ana­li­tycz­nej docie­kli­wo­ści, roz­ma­chu i doświad­cze­nia, by moni­to­ro­wać kwe­stie poli­tyczne, woj­skowe i gospo­dar­cze na świe­cie" (Tim Weiner, House Panel Says C.I.A. Lacks Exper­tise to Carry Out Its Duties, "New York Times", 19 czerwca 1997, https://www.nyti­mes.com/1997/06/19/us/house-panel-says-cia-lacks-exper­tise-to-carry-out-its-duties.html). [wróć]

Tenet, At the Cen­ter of the Storm, s. 46. [wróć]

Tamże, s. 136-137. John Bren­nan, szef sztabu Teneta pod­czas zmiany wła­dzy, powie­dział, że Bush senior wpły­nął na decy­zję swo­jego syna o utrzy­ma­niu Teneta w CIA: "Bush młod­szy wie­dział o Geo­rge'u tyle, ile dowie­dział się od innych, a moim zda­niem jego ojciec [...] prze­ka­zał pre­zy­den­towi Bushowi raczej pozy­tywną opi­nię o Geo­rge'u" (trans­kryp­cja wywiadu dla "Fron­tline", PBS, 8 marca 2006, https://www.pbs.org/wgbh/pages/fron­tline/dark­side/inte­rviews/bren­nan.html). [wróć]