W twierdzy Hochwald-Ouest
Kapitan Poisson zgniótł nerwowo niedopałek papierosa i rzucił go na
ziemię. Rozmowa, jaką prowadził z podporucznikiem Bresse, już dawno
przestała być dla niego interesująca. Miał ochotę odejść, ale trzymała
go tutaj prześliczna pogoda u podnóża tego niewielkiego wzniesienia
pokrytego wysoką trawą, taką, jaka jest tylko w maju.
Nie spieszył się do wnętrza twierdzy ukrytej we wzgórzu. Panowała tam
wszechwładnie wilgoć, wszędzie odczuwalna, w korytarzach i kasynie oraz
na stanowisku dowodzenia.
Ale nie była to jedyna plaga obrzydzająca życie pod ziemią. Dokuczliwy
chłód, półmrok, zaduch, przeciągi sprawiły, że każda okazja wyjścia na
zewnątrz stanowiła upragnioną zmianę.
Kompania kapitana Poissona ćwiczyła poza twierdzą. Dochodziła godzina
dziesiąta, było jeszcze dosyć wcześnie. Miał zamiar tam pójść. Pożegnał
się z Bressem i poszedł wzdłuż polnej drogi prowadzącej do twierdzy
przez zasieki z drutu kolczastego, pola minowe i przeszkody
przeciwczołgowe. Po przejściu około trzystu metrów zatrzymał się i ponownie zapalił papierosa. Spojrzał w kierunku fortu.
Twierdza z zewnątrz robiła wrażenie fantastyczne. U stóp wzgórza, niczym
dwie szeroko rozwarte gęby jakiegoś gigantycznego potwora, widoczne były
otwory strzelnicze komór ogniowych dla armat przeciwpancernych kalibru
47 mm i podwójnie sprzężonych karabinów maszynowych. Wjazd do fortu
zakrywany stalowymi żaluzjami znajdował się pomiędzy nimi, był jednak
znacznie węższy od nich.
Wjazd, jako jeden ze słabszych elementów twierdzy, chroniony był przez
komory ogniowe. Z wnętrza fortu wyjeżdżał właśnie samochód ciężarowy.
Kapitan lubił ten widok. Zdawał sobie sprawę, że patrzy na wejście do
jednego z najsilniejszych fortów linii Maginota.
Wtem ciszę tego słonecznego, pogodnego przedpołudnia przeszyło wycie
syren, za chwilę w niebo wzbiły się trzy czerwone rakiety. Poisson
rzucił papierosa i biegiem ruszył w kierunku twierdzy.
Tak, nie było wątpliwości, to jeden z kolejnych alarmów. Nasilenie ich
przypadło na wiosnę. Zajęcie Pragi przez Niemców, okupacja Kłajpedy czy
też agresja Włochów na Albanię -?wydarzenia te wpływały na zwiększenie
liczby alarmów i zaostrzenia urlopowe, które były nawet bardziej
dokuczliwe niż same alarmy.
Gdy kapitan Poisson wbiegł na obszerny dziedziniec twierdzy, zobaczył
samochody ciężarowe, które za pomocą dźwigów pospiesznie rozładowywano.
Ładunek zrzucano na wagoniki wąskotorowej kolejki podziemnej.
Wskoczył wraz z innymi do windy osobowej, która zawiozła ich do tunelu
głównego. Tutaj wsiadł do przejeżdżającej kolejki. Gdy przejechał około
trzystu metrów, opuścił ją i krętymi, wijącymi się spiralnie schodami,
wokół żelbetowej "studni", gdzie także kursowała winda, wbiegł na wyższe
piętro. Jeszcze kilkadziesiąt kroków i był u siebie.
Tutaj podoficer dyżurny zameldował, że komendant twierdzy polecił mu
stawić się natychmiast po przybyciu.
Znowu jazda kolejką wąskotorową, ale w kierunku przeciwnym do
poprzedniego. Stanowisko dowodzenia komendanta twierdzy znajdowało się
pomiędzy dwoma odcinkami bloków żelbetowych stanowiących o sile ogniowej
twierdzy.
Nagle od przodu usłyszeli narastający hałas. Kolejka zatrzymała się.
Całą szerokością tunelu maszerowali żołnierze, poprzedzani przez
jadących na rowerach oficerów i podoficerów. Były to oddziały, które w czasie gdy ogłoszono alarm, znajdowały się poza twierdzą.
Maszerowała również kompania kapitana Poissona, który na czas swojej
nieobecności polecił objąć dowództwo swemu zastępcy, porucznikowi
Roquesowi.
Gdy przejechali ostatni podoficerowie, kolejka ruszyła dalej.
W parę minut później Poisson czekał już w adiutanturze majora Grillona.
Twierdza Hochwald-Ouest wespół z twierdzą Hochwald-Est tworzyły węzeł
obronny (ensemble) "Hochwald", stanowiący zachodni filar sektora
umocnionego "Haguenau", będącego z kolei częścią rejonu umocnionego
"Lauter". Był to gigant fortyfikacyjny. Wystarczy powiedzieć, że na
linii Maginota były tylko dwa takie węzły obrony. Drugi znajdował się w rejonie umocnionym "Metz".
Poza tym na stanowisku dowodzenia był pokój operacyjny z tablicami
rozdzielczymi i telefonami oraz pomieszczenie, w którym przyjmowano
meldunki od podwładnych, zwłaszcza od dowódców artylerii i piechoty
będących w twierdzy. Stąd szły rozkazy dla piechoty i artylerii oraz dla
obserwatorów. Dyżurował tu personel składający się z pisarzy,
telefonistów, rachmistrzów.
Ponadto w bezpośrednim sąsiedztwie stanowiska rozlokowano pomieszczenia
dla oficerów i szeregowców, punkt pierwszej pomocy medycznej, toalety
oraz urządzenia wentylacyjne.
Pomieszczenia koszarowe, szpitale, kuchnie, transformatory dla prądu z sieci wysokiego napięcia i siłownie z agregatami prądotwórczymi
znajdowały się niżej; prowadziły do nich przejścia podziemne. Inne
przejścia pod ziemię wyprowadzały do wyjścia z fortu.
Wreszcie kapitan Poisson znalazł się w pokoju komendanta. Ściany tego
wnętrza pokryte były tablicami i dużymi, panoramicznymi fotografiami
ewentualnego pola walki, czyli przedpola twierdzy.
-?Kapitanie Poisson! Mam dla pana zadanie na cały dzisiejszy dzień.
Pojedzie pan z porucznikiem Fr?re w kierunku granicy niemieckiej celem
sprawdzenia, czy pododdziały osłonowe prawidłowo i we właściwej
kolejności wykonują zadania wynikające z instrukcji alarmowej.
Kontroluje pan wszystkie punkty oporu i przeszkody na przedpolu naszego
węzła obrony, poczynając od lasu Lembach aż po zachodni skraj
Wissembourg. Porucznik Fr?re, którego panu przydzielam, zajmie się
sprawami saperskimi. Będzie on panu bardzo pomocny, bo zna teren, a pan
będzie miał okazję zapoznać się z naszym przedpolem. Przyda się to na
pewno. Reszta należy do pana. Instrukcje alarmowe są przygotowane.
Samochód będzie czekał przed wjazdem do twierdzy o godzinie jedenastej.
Czy są może jakieś pytania?
-?Nie, nie mam. Mogę jechać natychmiast.
Porucznik Fr?re czekał już przy samochodzie, rozmawiając z kierowcą. Po
upływie dziesięciu minut ruszyli.
Jechali w kierunku północnym do lasu Lembach. Po przejechaniu niecałych
sześciu kilometrów drogą przeważnie gruntową dotarli do zabudowań, które
nawet z bliska robiły wrażenie dobrze utrzymanej leśniczówki.
Istotnie, kiedyś była to leśniczówka. Ale obecnie niewinna szopa miała
pod drewnianym pokryciem, łatwym do usunięcia, dosyć grube, żelbetowe
ściany ze strzelniczymi otworami.
Był to najdalej na tym kierunku wysunięty umocniony punkt ogniowy
wchodzący w skład przedpola linii Maginota. Takich umocnionych domów
było wiele, obsadzano je stałymi załogami, czasem nawet w sile plutonu,
i dobrze wyposażano w ciężką broń maszynową. Wszystkie świetnie
maskowano i przystosowywano do okolicy. Nawet z bliska z łatwością mogły
być brane za stajnie, szopy czy budynki mieszkalne. Załogi tych "domów"
posiadały środki lokomocji, co dawało w razie potrzeby możność szybkiego
manewru.
Zadaniem tych obiektów i ich załóg było alarmowanie zaplecza w wypadku
niespodziewanej napaści, zatrzymanie posuwającego się przeciwnika ogniem
przez wysadzanie dróg i mostów, a także blokowanie skrzyżowań dróg za
pomocą uprzednio przygotowanych środków. Jednym ze sposobów blokowania
dróg było ich minowanie.
Dopiero po wykonaniu wszystkich zadań załogi mogły stopniowo wycofać się
pod osłoną własnej artylerii.
Poisson z zaciekawieniem wysłuchał informacji dowódcy "leśniczówki".
Dowódca oraz załoga znali na pamięć odległość niemal do każdego krzaczka
znajdującego się w polu ostrzału. Na podwórzu, a nawet we wnętrzu
przygotowano kilka sprytnie pomyślanych min-pułapek, co szczególnie
interesowało porucznika Fr?re.
Po kontroli jechali przez pewien czas drogą, którą przybyli, po czym
skręcili w kierunku szosy Lembach-Wissembourg. Po trzech kilometrach
zatrzymali się w odległości około trzystu metrów od małego pagórka, na
zboczu którego znajdował się schron bojowy z ciemniejszym otworem
strzelniczym.
Tuż za drogą zaczynało się pole przeszkód przeciwczołgowych składające
się z sześciu rzędów szyn długości około trzech metrów, umocowanych na
podstawie betonowej. Szyny wkopane były w ziemię na różne głębokości,
przy czym różnica wysokości wystającej nad ziemią wynosiła od 60 cm do
1,5 metra. Między szynami i w oparciu o nie przeciągnięte były zasieki z drutu kolczastego.
Przeszkody przeciwczołgowe nie tworzyły ani tutaj, ani gdzie indziej
jednolitego pasa. Ustawiono je jako pola cztero-, pięcio- czy też
sześciorzędowe na tych odcinkach, gdzie sam teren nie stanowił
skutecznej przeszkody. Zapory przeciwczołgowe z szyn wzmacniano zawsze
zasiekami z drutu kolczastego.
Rolę przewodnika wziął na siebie Fr?re, który znał tutaj całe przedpole
twierdzy. Po chwili wyszedł im naprzeciw plutonowy znający porucznika i zameldował się jako dowódca załogi.
W środku, podobnie jak w twierdzy, był chłód oraz wilgoć. Zgodnie z instrukcją alarmową załoga czuwała.
Na stanowiskach ogniowych leżała amunicja do dział przeciwpancernych i ciężkich karabinów maszynowych. Zarówno pola przeszkód
przeciwczołgowych, jak i pola minowe oraz zasieki z drutu kolczastego
stanowiące przeszkody przeciwpiechotne znajdowały się w zasięgu ognia
dział lub karabinów maszynowych.
Zadaniem załogi tego schronu bojowego było zaminowanie skrzyżowania dróg
oraz wysadzenie w powietrze małego mostka. Skuteczność wykonania
przygotowań do tych prac sprawdzał porucznik Fr?re.
Obiekt, który kontrolował kapitan Poisson, stanowił jedno z ogniw
łańcucha wysuniętych posterunków bojowych. Linia tych luźnych betonowych
schronów bojowych przebiegała w odległości 2-3 km z tyłu za umocnionymi
"domami". Były wyposażone w działa przeciwpancerne kalibru 47 mm lub 65
mm.
Zadaniem tych wysuniętych umocnień było stawianie silnego, długiego
oporu, który miał wystarczyć na pełne obsadzenie ludźmi urządzeń
obronnych leżących w tyle i stanowiących zasadniczy trzon linii
Maginota. Było to szczególnie ważne wówczas, gdyby agresja niemiecka
rozpoczęła się nagle, bez wypowiedzenia wojny, kiedy Francja nie
rozpoczęła jeszcze mobilizacji.
Działa tych schronów bojowych pokrywały swym ogniem wszystkie podejścia
do głównych fortów. Tak było również w rejonie węzła obronnego
"Hochwald", którego posterunki wysunięte miały pod ogniem swych dział i karabinów maszynowych wszystkie drogi i podejścia do twierdzy
Hochwald-Ouest i Hochwald-Est. Ponadto drogi prowadzące w pobliże fortów
naszpikowane były przeszkodami przeciwczołgowymi i minami.
Przeszkody przeciwczołgowe i przeciwpiechotne znajdujące się w polu
ostrzału schronów bojowych były usytuowane w głąb na tyle, że
podchodziły do takich samych przeszkód urządzonych bezpośrednio w pobliżu fortów głównych. Tworzyły więc z nimi jeden system.
Dobrze wyposażone w broń maszynową wysunięte posterunki bojowe,
wspierane ogniem dział fortów głównych, mogły długo odpierać ataki
piechoty i czołgów niemieckich.
Po inspekcji tego obiektu Poisson i Fr?re pojechali dalej do kolejnego
"domu" umocnionego, następnie sprawdzili jeszcze jeden schron bojowy w pobliżu drogi Lembach-Wissembourg. Tutaj jego dowódca pokazał im przez
lornetkę niemiecki posterunek obserwacyjny i schron bojowy po drugiej
stronie granicy w odległości 2 km od niej. Umocnienia przeciwnika
znajdowały się po drugiej stronie rzeki Lauter.
Po obydwu stronach granicy panował spokój. Tu i ówdzie widać było
pracujących rolników. Wydawało się, że wszystko idzie normalnym,
pokojowym trybem, nawet pogoda nastrajała optymistycznie. Po upalnym
niemal dniu robił się przyjemny, ciepły majowy wieczór.
Poisson i Fr?re zatrzymali się na krótko, chcieli zapalić i zamienić
kilka słów przed udaniem się w drogę powrotną. Wtem usłyszeli warkot
silnika, po chwili wyłonił się samochód osobowy, nadjeżdżał drogą z Lembach. Po chwili wyszedł z niego komendant sektora umocnionego
"Haguenau", podpułkownik Schwartz, w towarzystwie majora Grillona,
komendanta węzła obrony "Hochwald".
Po wysłuchaniu krótkiego raportu, jaki złożył kapitan Poisson,
podpułkownik Schwartz zaczął zadawać pytania. Interesowało go to, czy
żołnierze zdają sobie sprawę z powagi sytuacji.
-?Nie sądzę -?podjął się odpowiedzi Poisson. -?Kiedy przybyłem na linię
Maginota w marcu, gdy Niemcy weszli do Pragi, wyczuwało się to wtedy
bardziej. Ogłoszony wówczas alarm, jak panowie pamiętają, połączony był
z ponownym powołaniem do służby ludzi zwolnionych do rezerwy po
Monachium. Ludzi tych zwolniono na początku maja, teraz część z nich
zbiera siano, które wszędzie tutaj widać. Dla tych, co pozostali, nasze
alarmy, robione teraz, robią wrażenie zabawy w wojsko. Mało kto z nich
wierzy w możliwość wybuchu wojny. Na ogół żołnierze są zdania, że zdoła
się namówić Polaków do przyjęcia podyktowanych warunków, tak jak było z Czechami.
-?A jeżeli Polacy ich nie przyjmą?
-?Nie próbowałem im tego tłumaczyć. Zresztą nie po to tutaj jestem.
-?Niestety, nie mogę się z panem zgodzić, kapitanie! Wszyscy jesteśmy
tutaj po to, aby te umocnienia spełniły swoją rolę. A mogą ją spełnić
tylko wtedy, gdy żołnierz będzie wiedział, że jest tutaj potrzebny -
głos Schwartza był stanowczy.
-?Panie pułkowniku, zgadzam się z tym. Z drugiej jednak strony nadal nie
wierzę w skuteczność naszych wyjaśnień, dopóki prasa i radio będą
powątpiewać w potrzebę udzielenia pomocy Polsce, a całą sprawę ujmować
się będzie w formę dylematu: "czy warto umierać za Gdańsk?". Przy takim
podejściu każdy odpowie sobie sam, że nie warto. Ci ludzie żyli
dotychczas niewiele wiedząc o Gdańsku, a teraz mają za to miasto
umierać? W twierdzy tego nie widać, ale tutaj, to znaczy w "domach"
umocnionych i schronach bojowych, zaczyna szerzyć się pijaństwo; dowody
tego są niemal wszędzie. Napiszę o tym szerzej w raporcie.
-?Dziękuję, kapitanie. Ma pan dużo racji -?przerwał wywody Poissona
podpułkownik Schwartz.
W tym czasie komendant twierdzy Hochwald-Ouest i porucznik Fr?re
przysłuchiwali się tej rozmowie; nie było sposobności włączenia się do
niej choćby słowem.
Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki