Martin i Ray (tom 3). Pętla - Vincent V. Severski
«
»
Reflow text when sidebars are open.
KRYM
7 maja
Akcja w hotelu Zielony Teatr od początku nie przebiegała zgodnie z planem. Nie udało się zrealizować żadnego z przygotowanych wariantów, ale ani pułkownik Osman, ani dowództwo w Kijowie nie byli tym zaskoczeni. Dotychczas oddział "Pomsta" zajmował się głównie wywiadem i sabotażem. Tak skomplikowaną operację przeprowadzał po raz pierwszy, dlatego ryzyko od początku było ogromne.
Generał Smirnow spóźniał się na przyjęcie i nie było pewności, czy w ogóle się pojawi. Żołnierze od dawna tkwili na stanowiskach, a każda kolejna minuta zwiększała ryzyko dekonspiracji. Serca biły coraz mocniej. Za chwilę miał o nich usłyszeć cały walczący Donbas, a potem świat.
Zginęło trzech żołnierzy z sekcji Bohdana i porucznik Wasyl. Porucznik Andrij zaginął bez śladu. Oddział praktycznie przestał istnieć. Polegli nie pochodzili z Krymu, ale Osman nie miał wątpliwości, że Rosjanie szybko ustalą ich tożsamość.
Udało się pojmać generała Smirnowa, pułkownika GRU Bondarenkę i podporucznika Malowa. Kilku oficerów GRU zginęło, ponieważ stawili opór, a dysponowali jedynie bronią krótką. Największym problemem pozostawał jednak Andrij. Osman wiedział, że jego porucznik nie dałby się schwytać żywcem, ale nikt nie widział jego śmierci. Musiał więc założyć najgorszy wariant. Jeżeli Rosjanie wzięli go do niewoli, prędzej czy później ustalą wszystko, co wiedział. Wszystkie przygotowane na potrzeby operacji adresy konspiracyjne były już spalone.
Pierwotny plan zakładał porwanie wyłącznie generała Smirnowa. Dwa dni przed akcją centrala dołożyła jeszcze pułkownika Bondarenkę, uznając, że może posiadać wyjątkowo cenne informacje. W sprawie podporucznika Malowa nie wydano żadnych dyspozycji.
Podporucznik wyglądał jak chłopak. Kiedy podniósł ręce, Osman nie nacisnął spustu.
Już ukrycie i transport samego Smirnowa stanowiły ogromne wyzwanie. Bondarenko komplikował sytuację jeszcze bardziej, a pojawienie się Malowa całkowicie wywróciło plan. Pułkownik Osman musiał improwizować.
Wybrał opuszczoną mleczarnię na obrzeżach miasta. Znał to miejsce jeszcze z czasów studiów na Uniwersytecie Taurydzkim, kiedy przychodzili tam z kolegami na studenckie imprezy. Z budynku można było obserwować okolicę, a w razie pojawienia się milicji istniała możliwość szybkiej ucieczki.
Oddział "Pomsta" praktycznie przestał istnieć, lecz w Kijowie panowała euforia. Z centrali napływały gratulacje, a Osman otrzymał informację, że w związku z powodzeniem operacji przygotowywany jest nowy plan przejęcia jeńców. Czas jednak uciekał i z każdą godziną sytuacja stawała się coraz trudniejsza.
Jeszcze tej samej nocy, z siódmego na ósmy maja, w Symferopolu wprowadzono godzinę policyjną. Przeczesanie liczącego ponad trzysta tysięcy mieszkańców miasta nie było jednak łatwe. Mieszkańcy centrum słyszeli strzelaninę i błyskawicznie rozeszła się wiadomość, że coś wydarzyło się w hotelu Zielony Teatr. Większość podejrzewała akcję ukraińskich dywersantów, ale nikt nie znał szczegółów. Symferopol zalała fala plotek.
Pułkownik ukrył porwanych w mleczarni, ale od początku wiedział, że to tylko rozwiązanie tymczasowe. Musiał znaleźć bezpieczniejszą kryjówkę.
Z dziesięciu ludzi, którzy mu zostali, utworzył trzy trzyosobowe zespoły trzymające na zmianę wartę przy jeńcach. To było stanowczo za mało. Żołnierze potrzebowali choć kilku godzin snu. Od poprzedniego dnia nie zmrużyli oka. Wszyscy byli wyczerpani fizycznie i psychicznie. Wystarczyła chwila nieuwagi, by doprowadzić do katastrofy.
Osmanowi został tylko jeden porucznik.
Musieli natychmiast przygotować plan działań na najbliższe godziny, a może i dni. Wiedzieli, że pozostaje im czekać i liczyć wyłącznie na siebie. Kijów również potrzebował czasu.
-?Co teraz, Azat? -?zapytał Bohdan, opierając automat o ścianę. -?Nie wygląda to dobrze.
-?Nie -?przyznał pułkownik. Odstawił broń i usiadł na betonowej podłodze. -?Nie możemy tu zostać.
-?Myślałeś o Bachczysaraju?
-?Nie. To wykluczone. Wyobrażasz sobie, co by było, gdyby znaleźli ich tam? Medżlisu już nie ma, ale starszyzna nigdy by mi tego nie wybaczyła. Drugiej deportacji byśmy nie przeżyli. Masz jednak rację. Musimy jak najszybciej wywieźć ich z Symferopola.
-?Rozdzielić?
-?Nie bardzo. Jest nas za mało.
-?Sewastopol? Pod latarnią najciemniej.
-?Według planu Kijów miał ich odebrać właśnie stąd. Wszystkie zapasowe adresy znał Andrij. To był mój błąd, że pozwoliłem mu brać udział w akcji. Poza tym przez kilka dni Ruscy będą szaleć. Żaden wyjazd z miasta nie wchodzi w grę. Jutro mają swoje święto. To daje nam trochę czasu.
-?Po co nam ten młody? Tylko problem przez niego. Gdybyśmy zostali przy dwóch, tak jak zakładał plan, łatwiej byłoby rozłożyć siły. Trzeba go było zostawić na miejscu.
-?Może masz rację. To był mój błąd. Ale teraz już tego nie cofniemy... - Osman zamilkł na chwilę. -?Wiesz co?
-?Co?
-?Jeżeli Andrij żyje...
-?No?
-?A my mamy jednego Ruska więcej...
-?Nooo...
-?Możemy go wymienić za Andrija. Jeśli żyje. Myślę, że Kijów nie będzie miał nic przeciwko.
Bohdan się ożywił.
-?Dobry pomysł. Możemy pójść jeszcze dalej. Powiedzmy kacapom, że jeśli będą katować Andrija, zrobimy to samo temu młodemu. Albo generałowi. Puścimy to do sieci. Niech wiedzą, że nie żartujemy. -?Klepnął Osmana w kolano. -?Ty jednak masz łeb, pułkowniku.
Osman pokręcił głową.
-?Musimy mieć zgodę Kijowa. A poza tym kto miałby torturować tego chłopaka? Ty? Chcesz być taki jak oni? Pomyśl, jak to wykorzystają. To ich nie złamie. Wręcz przeciwnie. Jeśli Andrij żyje, wyciągną z niego wszystko i nie będą się przejmować jakimś podporucznikiem. Gra toczy się o Smirnowa, bohatera Mariupola.
-?Możemy przynajmniej spróbować. Zagrozić, że obetniemy mu ucho albo palec. Co nam szkodzi? A może to syn jakiegoś generała albo krewny oligarchy? Musimy spróbować, Azat. Musimy! -?Bohdan mówił coraz głośniej. -?Nie mamy prawa tego odpuścić. Zginął Wasyl i trzech naszych chłopaków. To nie może być tylko kolejne poświęcenie. Oni muszą wiedzieć, że za wszystko zapłacą.
-?Przyjacielu... -?przerwał mu spokojnie Osman. -?Doceniam twój zapał i oddanie sprawie, ale w ten sposób tej wojny nie wygramy. Nie jesteśmy mafią, żeby obcinać ludziom uszy. Kijów zna sytuację i tam zapadną decyzje. Wiedzą, że mamy podporucznika. Zaproponujemy wymianę. Ale jestem niemal pewien, że nikt nawet nie będzie jej rozważał. Smirnow na ławie oskarżonych jest dla Ukrainy wart więcej niż batalion piechoty, a nie pięciu dywersantów.
-?Niepotrzebnie mówiłeś, że go mamy.
-?Miałem to ukryć? -?zdziwił się Osman. -?Jesteś odważny, Bohdan, ale zbyt niepokorny. Tak nie działa wojsko. Zwłaszcza dywersja. Dociera to do ciebie?
Bohdan nie odpowiedział. Wyciągnął papierosy, zapalił jednego i zaciągnął się głęboko.
Osman znał ten gest. Wiedział, że z porucznikiem będą kłopoty. Kiedy Bohdan się zapierał, niezwykle trudno było odwieść go od raz powziętej decyzji.
Dołączył do oddziału ostatni trzy lata wcześniej.
Pochodził z Zaporoża i głęboko utożsamiał się z kozackim etosem, choć Kozakiem nie był. Dopóki nie został przerzucony na Krym, nosił osełedec, wierząc, że anioł wciąga za niego Kozaka do nieba. Był świetnym żołnierzem, ale jego mściwej i niepokornej natury nigdy nie udało się całkowicie okiełznać. Wojna zabrała mu dwóch braci -?jednego walczącego po stronie ukraińskiej, drugiego po rosyjskiej.
Dotąd Osman potrafił go dyscyplinować, bo musiał liczyć się z opinią pozostałych poruczników. Teraz został z nim sam.
Od kilkunastu godzin byli na nogach. Bohdan chodził bez celu, palił papierosa za papierosem, stawał się coraz bardziej agresywny i nie potrafił się skupić. Osman od dawna podejrzewał u niego stres pourazowy. Zamiast wsparcia jedynego pozostałego oficera zaczynał mieć kolejny problem. Czuł, że sytuacja powoli wymyka mu się spod kontroli. Sam również był u kresu wytrzymałości, ale nie mógł pozwolić, by Bohdan to zauważył.
-?Dociera, dociera... -?mruknął porucznik. -?To załatwmy sprawę od razu.
Wyciągnął rosyjskiego Gracha, poderwał się z podłogi i ruszył w stronę wyjścia.
Osman również wstał, ale nie zdążył zrobić kroku. Bohdan zderzył się z wchodzącym żołnierzem.
-?Przyniosłem ubrania. -?Żołnierz uniósł stertę cywilnych rzeczy. - Powinny pasować.
Spojrzał zdziwiony na Bohdana, który właśnie chował pistolet.
-?Dobra robota -?pochwalił Osman. Zabrzmiało to jednak nieprzekonująco. -?Chodźmy sprawdzić, czy przypadną im do gustu. Koszul nie ma, ale marynarki wyglądają całkiem elegancko.
Zeszli do piwnicy.
W dawnej chłodni, dużym pomieszczeniu pozbawionym okien, pod ścianą siedzieli trzej mężczyźni: generał Smirnow, pułkownik Bondarenko i podporucznik Malow. Mieli związane z tyłu ręce, skrępowane nogi, zaklejone oczy i usta. Wszyscy nadal byli w brudnych mundurach wyjściowych. Pilnowało ich dwóch żołnierzy.
-?No, kacapy -?rzucił Bohdan. -?Koniec parad. Czas przebrać się po cywilnemu.
-?Zrobiliście im zdjęcia? -?zapytał Osman wartowników.
Obaj skinęli głowami.
-?Dobrze. Filmujcie wszystko, kiedy będą się przebierać.
-?Pierwszy do przebieralni szanowny pan generał.
Bohdan chwycił Smirnowa za ramię. Generał z trudem podniósł się z podłogi.
-?Jeden głupi ruch i cię zabiję.
Smirnow powoli skinął głową.
W tej samej chwili w słuchawce Osmana odezwał się obserwator.
-?Coś dzieje się na drodze...
STORLIEN
7 maja
Nad Morzem Północnym zgromadziły się ołowiane chmury i pogoda gwałtownie się załamała.
Roman obudził się w środku nocy z bólem głowy i kołataniem serca. Wziął lekarstwo, popił je wodą i podszedł do okna. Odsunął zasłony. Za szybą niebo płonęło intensywną czerwienią. Przez chwilę patrzył zafascynowany na ten niezwykły widok, aż uświadomił sobie, że przecież jest jeszcze środek nocy. Zasunął szczelnie rolety i wrócił do łóżka.
Przespał jeszcze kilka godzin, ale po przebudzeniu nadal nie czuł się najlepiej. Po śniadaniu musiał się położyć, dlatego Martin pojechał do Trondheim sam.
Był wtorek. Przed lunchem Roman miał wygłosić wykład o martwej naturze w malarstwie.
Tego dnia Martin odbierał również zamówienie na targu rybnym Ravnkloa, przy nabrzeżu Szpon Kruka w Trondheim. Uważał, że sposób, w jaki tamtejsi handlarze eksponowali ryby i owoce morza, mógł przyprawić o zawrót głowy niejednego malarza. Chciał zrobić Romanowi niespodziankę, ale ten stanowczo odmówił wyjazdu.
Martin i Roman wygłaszali swoje multimedialne wykłady na przemian, robiąc między nimi jednodniowe przerwy. Dzień Raya przeznaczali na improwizowane spotkania -?najczęściej historyczne albo kulinarne, bo do własnych prezentacji nigdy się nie przygotował.
Podczas poprzedniego wykładu Roman pokazał ryciny Jacques'a Callota przedstawiające okrucieństwa wojny trzydziestoletniej. Wywiązała się tak gwałtowna dyskusja o Bogu dopuszczającym śmierć swoich wiernych, że zakończyła się nadmiernym spożyciem alkoholu i kłótnią. Nikt nikogo nie przekonał.
Dlatego następnego dnia Martin, chcąc rozładować napięcie, zaprezentował twórczość Francisa Poulenca, rozpoczynając od pogodnego baletu Łanie. Skończył na Bachu, mówiąc, że bez niego Bóg byłby postacią drugorzędną, a w jego muzyce śmierć jest bramą do wieczności. Wykład nie spotkał się z zainteresowaniem.
We wtorek, kiedy Martin wrócił z targu Ravnkloa, Roman zdążył już przygotować salon. Pomieszczenie było zaciemnione, a na ścianie wyświetlał się tytuł prezentacji:
"Martwa natura (ze szczególnym uwzględnieniem owoców morza) w twórczości hiszpańskich i holenderskich malarzy baroku".
Przez ponad godzinę Roman pokazywał obrazy Juana Sáncheza Cotána, Luisa Meléndeza, Abrahama van Beijerena, Willema Kalfa, Pietera Claesza i Alexandra Adriaenssena. Opowiadał, że ostryga była symbolem luksusu, zmysłowości i ulotnej przyjemności, ryba -?znakiem Chrystusa, ale również przemijania i śmierci, a cytryna przypominała o tym, jak szybko znika smak życia.
Martin przez całe życie podróżował po świecie. Jadł kraby, homary, raki, trepangi i ostrygi. Znał setki sposobów ich przyrządzania i uważał się za znawcę ryb oraz owoców morza. Podczas wykładu nie odezwał się jednak ani razu.
Po raz pierwszy uświadomił sobie, jak niewiele wie o ich miejscu w kulturze i sztuce.
Kiedy Roman wyłączył projektor, a salon znów rozświetliły lampy, przez chwilę panowała cisza.
Martin patrzył na przyjaciela z mieszaniną podziwu i zakłopotania.
-?Widzisz -?powiedział Roman, odkładając okulary -?dla dawnych malarzy ostryga nigdy nie była tylko ostrygą. Była lustrem epoki. Odbijały się w niej luksus dworu, lęk przed śmiercią i tęsknota za wiecznością.
Martin westchnął.
-?Czyli wszystko, co przez lata jadłem, miało również swoje drugie życie na płótnie. Nigdy nie pomyślałbym, że kęs homara może stać się medytacją o przemijaniu.
-?Na tym polega piękno sztuki -?odparł Roman. -?Pokazuje, że zwykły posiłek może opowiadać o ludzkiej kondycji.
Podnieśli kieliszki i lekko się nimi stuknęli.
Martin pomyślał, że wszystkie jego kulinarne podróże, choć pełne niezwykłych smaków, były jedynie początkiem większej przygody -?tej, w której smak spotyka się z obrazem, ciało z duszą, a życie ze sztuką przy jednym stole. Niemal apostolskim, uśmiechnął się w duchu.
-?Spójrzmy na ten problem mniej filozoficznie, a bardziej praktycznie - odezwał się Ray, który do tej pory drzemał w fotelu. -?Co martwa natura ma wspólnego z wegetarianizmem? Dzisiaj to przecież jeden z najgorętszych tematów cywilizacyjnych.
Roman i Martin spojrzeli na niego z zaciekawieniem.
-?Na obrazach, które nam pokazałeś, mamy właściwie cały przegląd współczesnych diet: weganizm, laktowegetarianizm, owowegetarianizm, pescowegetarianizm... Te wyłapałem od razu, ale pewnie znalazłoby się jeszcze kilka innych. Wyobrażacie sobie? Malarze sprzed czterystu lat nie mieli pojęcia, że ich dzieła mogą kiedyś wyglądać jak manifest każdej z tych idei.
Roman uśmiechnął się pod nosem.
-?Zgodzicie się chyba, że dzisiaj sposób odżywiania stał się deklaracją polityczną, etyczną, a czasem wręcz religijną? -?ciągnął Ray. -?Właśnie dlatego spośród wszystkich twórców martwej natury najbardziej cenię Giuseppe Arcimbolda...
-?To mój ulubiony i właśnie miałem o nim... -?wtrącił Roman, wyraźnie zaskoczony.
-?Przepraszam. Myślałem, że już skończyłeś -?odparł Ray. -?W takim razie powiedz, na którym obrazie Arcimboldo wykorzystał morskie stworzenia. Dla ułatwienia dodam, że zrobił to tylko raz. No?
-?Woda z cyklu Żywioły -?odpowiedział z satysfakcją Roman i pochylił się nad komputerem.
Po chwili na ścianie pojawił się profil mężczyzny jak z horroru.
-?Portret jako alegoria żywiołu -?wyjaśnił. -?Przerażający, prawda? Obraz powstał w 1566 roku dla cesarza Maksymiliana II Habsburga. Arcimboldo wykorzystał ponad sześćdziesiąt gatunków zwierząt morskich. Oczy to ostrygi, nos tworzy węgorz, usta -?małże, a brodę i włosy kraby, langusty, homary i rozgwiazdy.
-?Przepiękne! -?odezwał się Martin z wyraźnym poruszeniem. -?Muszę pokazać ten obraz ludziom z Ravnkloa. Niech skompletują mi takie zamówienie. Najpierw sami ułożymy portret, a potem go zjemy.
-?Wiedziałem, że to powiesz -?rzucił Ray, kiwając głową. -?Roman, pokaż mu jeszcze Bibliotekarza, a potem opowiedz o artyście, którego nazywa się malarzem literatury.
Leski ponownie pochylił się nad komputerem. Woda zniknęła, a na jej miejscu pojawiła się postać mężczyzny zbudowana z książek, zakładek i luźnych kartek.
-?To mój ulubiony obraz Arcimbolda -?stwierdził Ray. -?I właśnie na tym polega różnica między mną a tobą, drogi Martinie. Czujesz ją, Roman? Ty przecież znasz tego drugiego artystę.
-?Eug?ne Delacroix -?rzucił Roman z zadowoleniem. -?Malarz literatury. Szekspira, Byrona, Goethego...
Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki
STORLIEN
7 maja
Wiosna na norwesko-szwedzkim pograniczu niczym szczególnym się nie wyróżniała. Deszcz przeplatał się ze słońcem, dni stawały się coraz dłuższe, od czasu do czasu wiał orzeźwiający zachodni wiatr, a ciśnienie atmosferyczne zmieniało się niemal codziennie. O pogodzie w prowincji Jämtland decydowały Prąd Zatokowy i wilgotne masy powietrza znad Atlantyku, zatrzymywane przez Góry Skandynawskie.
Roman dokładnie sprawdził miejsce, do którego jechał. Wiedział, że tamtejszy klimat może mieć wpływ na jego zdrowie. Mimo to przyjął zaproszenie Martina. Zaopatrzył się w komplet leków i postanowił spędzić cały maj w jego domu w Storlien.
Na emeryturę przeszedł dwa lata wcześniej. Po zabójstwie wicepremiera Jerzego Kaziury rząd Boleckiego utrzymał się zaledwie kilka miesięcy. Kolejna koalicja, kierowana przez Luberta, również szybko się rozpadła. Po miesiącach politycznego chaosu władzę bez większych trudności przejął były premier Feliks Wirski. Po kilku spektakularnych politycznych zwrotach założył Ruch Wielkiej Polski i wygrał wybory.
Od tej chwili Roman mógł już tylko obserwować rozwój wydarzeń. Znał głównych aktorów polskiej sceny politycznej zbyt dobrze, by wierzyć, że śmierć rosyjskich agentów, Jerzego Kaziury czy wcześniej pułkownika Pańskiego, cokolwiek zmieniła. Polska, od lat głęboko podzielona, pękała coraz bardziej.
Wiedział, że rosyjska agentura nadal działa, ale dzięki politykom większość społeczeństwa tego nie dostrzegała. Doskonale pamiętał raport pułkownika Arsena Fiedotowa z GRU, zdobyty przez Dimę. Moskwa prowadziła ofensywę na Warszawę. Nie czołgami, lecz cyberatakami, dezinformacją i propagandą. Rosyjskie cyberczołgi rozjeżdżały umysły Polaków. Roman widział to wyraźniej niż większość ludzi, ale jego głos przestał mieć znaczenie. Dlatego rosyjska napaść na Ukrainę wcale go nie zaskoczyła.
Nie zdziwiło go również, że telefon milczał, choć w takich czasach wywiad powinien mobilizować najlepszych ludzi. M-Irek szybko ustalił, że telefon Romana działa już tylko w jedną stronę -?był podsłuchiwany. Roman nigdy nie ufał temu urządzeniu, ale po raz pierwszy musiał uwzględnić to w codziennym życiu.
Nadzór nad służbami objął Hubert Kamiński, dawny współpracownik zamordowanego ministra Kaziury. Nowe kierownictwo Agencji Wywiadu rozpoczęło urzędowanie od gruntownej czystki. Na pierwszy ogień poszedł Roman Leski i wszyscy ludzie, których do służby przywrócił premier Lubert. Dwa lata szykan wystarczyły, by całkowicie zniechęcić go do polityki. Zajął się malarstwem i porządkowaniem księgozbioru. Po wyborach prezydenckich sytuacja w Polsce stała się tak przygnębiająca, że był gotów wyjechać choćby za koło podbiegunowe, byle znaleźć się jak najdalej od tego wszystkiego.
Zaproszenie Martina nie mogło nadejść w lepszym momencie. Nie rozmawiali ze sobą od dwóch lat. Roman przyjął je z radością, zwłaszcza że do Storlien miał przyjechać również Ray, który zawsze wnosił do ich spotkań energię, humor i nieprzewidywalność.
Po konsultacji z Zosią po raz pierwszy w życiu zdecydował się wyjechać z domu na tak długo. Nie były to jednak zwykłe wakacje. Martin zaproponował, by cały miesiąc poświęcili wyłącznie sobie. Każdy miał przygotować dziesięć wieczornych wykładów. Martin o muzyce, Roman o malarstwie, Ray o literaturze. O polityce mieli nie rozmawiać.
Roman przygotował się w kilka dni. Bez trudu wybrał dziesięciu malarzy, którzy wywarli na nim największe wrażenie, i ułożył prezentację ich najważniejszych dzieł. W rzeczywistości miał ją gotową od lat.
Rozpierała go radość. Po raz pierwszy miał opowiedzieć o tym, co przez całe życie nosił w sobie. Szpiegowskie intrygi i walka o bezpieczeństwo państwa nigdy nie pozwoliły mu mówić o największej pasji -?malarstwie. Nie liczył Zosi. Ją kochał bardziej niż malarstwo i bardziej niż szpiegostwo. Spośród trzech największych miłości jego życia tylko ta jedna była odwzajemniona.
W przeddzień wyjazdu był tak podekscytowany, że zadzwonił do lekarza po receptę na lek uspokajający, a Zosię poprosił o zapas melisy. Na szczęście ciśnienie miał prawidłowe, choć tętno -?wyraźnie przyspieszone. Do walizki spakował jeszcze ciśnieniomierz i notatnik, w którym dwa razy dziennie zapisywał wyniki.
Samolot odlatywał o ósmej rano. Wieczorem wystawił walizkę do przedpokoju, przygotował ubranie na podróż, wykąpał się i połknął tabletkę nasenną. Zosia, jak zwykle przed jego wyjazdami, przeniosła się na noc do salonu.
Do Trondheim doleciał przez Berlin. Martin czekał na niego na lotnisku. Roman nie od razu go poznał. W starym prochowcu przewiązanym paskiem i skórzanym kapeluszu wyglądał jak strach na wróble wyjęty z amerykańskiego horroru. Przygarbiony, oparty na lasce, sprawiał wrażenie, jakby przez ostatnie lata skurczył się o kilka centymetrów. Roman nie był jednak pewien. Nie pamiętał już, o ile Martin był od niego wyższy. Zresztą sam też zdążył się skurczyć.
-?Dobrze cię widzieć, przyjacielu -?rzekł Martin po polsku, obejmując go. -?Cieszę się, że przyjąłeś moje zaproszenie. Ale co ja mówię... zaczynam się powtarzać. Daj, pomogę ci.
Wyciągnął rękę po dużą walizkę.
-?Zostaw -?powiedział stanowczo Roman, spoglądając na laskę. -?Sam sobie poradzę. I też się cieszę, że cię widzę.
Z niemałym trudem włożyli walizkę do bagażnika starego Citroëna i wsiedli do samochodu.
-?Co z nogą? -?zapytał Roman.
-?Endoproteza lewego biodra -?odparł Martin. -?Nie mówiłem ci?
-?Chyba nie.
Roman uśmiechnął się blado.
-?Mnie też to czeka.
-?Które?
-?Prawe.
KRYM
7 maja
Pułkownik Rodion Siemionowicz Bondarenko, dowódca jednostki Alfa GRU działającej przy sztabie 22. Korpusu Armijnego w Symferopolu, urodził się siódmego maja w Kijowie. Był pierworodnym synem majora Armii Radzieckiej, artylerzysty rakietowego Siemiona Bondarenki, oraz Marii Wiktorowny, która mimo próśb męża nie zdołała donosić ciąży do dziewiątego maja.
W rodzinie Bondarenków panowała tradycja nadawania synom imion po marszałkach Związku Radzieckiego. Ojciec otrzymał imię po Siemionie Budionnym, starszy syn po Rodionie Malinowskim, a młodszy po Iwanie Koniewie -?dowódcach dwóch frontów ukraińskich z czasów wojny. Pierworodny nosił więc imiona po dwóch radzieckich marszałkach i nazywał się Rodion Siemionowicz Bondarenko.
Choć jego rodzina od pokoleń mieszkała we wsi Andrijiwka na Zaporożu, od czasów Siemiona nie uważała się już za Ukraińców, lecz za ludzi radzieckich.
Pierwszego maja Rodion Siemionowicz otrzymał awans i rozkaz przeniesienia do centrali GRU w Moskwie. Siódmego miał obchodzić sześćdziesiąte urodziny, a dwa dni później przypadał Dzień Zwycięstwa - najważniejsze święto w rosyjskim kalendarzu wojskowym. Nie miał więc żadnych szans, by wymigać się od zorganizowania przyjęcia dla współpracowników.
Miał to być jeden z najważniejszych dni w jego życiu. Opuszczał Krym, który -?jak uważał -?dzięki jego ciężkiej pracy wrócił do ojczyzny. Początkowo planował tradycyjną uroczystość w kasynie oficerskim dla całego sztabu, jednak ze względu na zaostrzone środki bezpieczeństwa zmienił plany. Ostatecznie zdecydował się na prywatne spotkanie w gronie najbliższych współpracowników.
Przyjęcie miało się odbyć w restauracji hotelu Zielony Teatr w Symferopolu. Był to niewielki, elegancki hotel butikowy, położony przy parku centralnym. Najdroższy w mieście, ze strefą spa i nowoczesną salą fitness. Pułkownik liczył, że w ten sposób wynagrodzi swoim towarzyszom broni brak wojskowej pompy i zapewni im odrobinę luksusu. Wynajęcie sali kosztowało znacznie więcej niż przyjęcie w kasynie, ale w rosyjskiej armii tradycja była święta. Nie istniało zagrożenie, które mogłoby go od niej odwieść.
Organizacją uroczystości miał zająć się jego adiutant, podporucznik Siergiej Olegowicz Malow. Było to jego pierwsze poważne zadanie, ponieważ do jednostki Alfa dołączył zaledwie pół roku wcześniej. Dla niego również miało to być pożegnanie z Krymem. Bondarenko zabierał go ze sobą do Moskwy, a później do ambasady Federacji Rosyjskiej w Pretorii, gdzie po raz drugi w swojej karierze miał objąć stanowisko attaché obrony.
Hotel zarezerwowano z odpowiednim wyprzedzeniem, a teren wokół niego znajdował się pod dyskretną kontrolą żandarmerii i oficera kontrwywiadu. Uroczystość zapowiadała się wyjątkowo nie tylko ze względu na jubileusz, awans i zbliżające się święto. Miał się na niej pojawić również generał pułkownik Oleg Smirnow, dowódca korpusu. Wiedzieli o tym tylko Bondarenko i Malow. Bezpieczeństwo generała było najważniejsze.
Dochodziła dwudziesta. Pułkownik Bondarenko opadł na krzesło, które niebezpiecznie zaskrzypiało pod ciężarem jego stu kilogramów. Rozpiął mundur, uwalniając brzuch, po czym wskazał podporucznikowi miejsce po drugiej stronie biurka.
-?Nie zapomnij o kuchni, Sierioża -?powiedział, kładąc krótkie nogi na blacie. -?Daj tam trzech albo czterech ludzi, ale tak, żeby nie rzucali się w oczy. Kuchnia to słaby punkt. Wiesz o tym.
-?Pamiętam, towarzyszu pułkowniku -?odparł Malow, zapisując coś w notesie. Po chwili dodał z zadowoleniem: -?Nie było łatwo, ale załatwiłem też dodatkowy mobilny zestaw antydronowy. Ustawimy go na dachu hotelu.
-?Daj spokój, Sierioża. -?Pułkownik sięgnął po papierosy. -?Miasto jest dobrze zabezpieczone. Jeszcze wyjdzie na to, że rosyjski wywiad boi się banderowców. Jak to będzie wyglądało?
-?Mam go odwołać?
-?Zaczekaj. Pomyślę.
Bondarenko wypuścił kłąb dymu.
-?Możemy ustawić go gdzieś w pobliżu -?zaproponował Malow. -?Wokół są budynki mieszkalne. Może znajdziemy jakieś miejsce...
Urwał, czekając na reakcję pułkownika.
-?Mam w dupie, co pomyślą mieszkańcy. W ogóle nie powinni wiedzieć, że w hotelu odbywa się moja impreza. Rozumiesz?
Malow pokornie skinął głową.
-?Chodzi o generała -?ciągnął Bondarenko. -?Jak się dowie, że stawiamy Projeda, zacznie się zastanawiać, czy rzeczywiście jest bezpieczny i po co mu kontrwywiad.
-?Nie musi wiedzieć.
-?Chłopcze, jesteś czwartym pokoleniem wywiadowców. Pamiętaj o swoich korzeniach. Szanuję twój wybór, bo nie przyszedłeś do wywiadu dla pieniędzy. Służbę ojczyźnie wyssałeś z mlekiem matki. I to dosłownie. Z twoim ojcem przeszliśmy w Syrii przez piekło. Najwyższy czas, żebym nie musiał tłumaczyć ci takich oczywistości.
Pokręcił głową z politowaniem.
-?Smirnow wie o wszystkim i wie to ode mnie. Naprawdę sądzisz, że mógłbym coś przed nim ukryć? Jeżeli generał czegoś nie wie, to znaczy, że ja również tego nie wiem. Musisz się jeszcze sporo nauczyć. To przecież proste. Bez rekomendacji generała chuja bym dostał, a nie przeniesienie do Moskwy. Myśl konstruktywnie, chłopcze.
-?Wszystko rozumiem, towarzyszu pułkowniku. Bezpieczeństwo jest przecież najważniejsze.
-?Nie, Sierioża. -?Bondarenko się uśmiechnął. -?Najważniejsze jest zwycięstwo. Jeżeli człowiek myśli wyłącznie o sobie i własnym bezpieczeństwie, nigdy nie zwycięży. Bo czym jest człowiek? Materiałem najłatwiejszym do zastąpienia.
-?Nie zgadzam się, towarzyszu pułkowniku.
Podporucznik uniósł podbródek, dając do zrozumienia, że jest gotów do sporu.
-?Nie zgadzasz się, Sierioża? -?Bondarenko spojrzał na niego zaskoczony, ale po chwili się uśmiechnął. -?To podaj butelkę.
Wskazał ręką szafkę.
-?I dwie szklanki.
-?W Akademii uczono nas, że w naszym zawodzie najważniejsza jest prawda, a kłamstwo to jedynie narzędzie prowadzące do zwycięstwa -?zaczął Malow, otwierając szafkę. -?Zwyciężyć mogą tylko najlepsi, czyli ci, którzy potrafią mówić prawdę. Kłamca zawsze będzie myślał przede wszystkim o własnym bezpieczeństwie.
Nalał wódki do szklanek i usiadł po drugiej stronie biurka.
Przez chwilę pułkownik przyglądał mu się w milczeniu. Zastanawiał się, skąd u początkującego oficera wywiadu, wyglądającego niemal jak nastolatek, tak dojrzała refleksja. Jeszcze bardziej zaskoczyła go odwaga, z jaką Malow zakwestionował zdanie przełożonego i mentora.
Bondarenko przez niemal czterdzieści lat służby w GRU ani razu nie pozwolił sobie na otwarte wyrażenie własnego zdania. Właśnie dlatego awansował i miał całą szufladę żelaznych pobrząkadeł.
Potrzebował chwili, żeby się otrząsnąć i zebrać myśli.
-?No to... -?Uniósł szklankę i nie czekając na Malowa, wlał sobie wódkę do gardła. -?W Akademii mogli was tego uczyć, ale przecież wychowałeś się w domu wywiadowców. Oleg, mój przyjaciel i twój ojciec...
-?Ojczym -?poprawił go Malow, nadal trzymając szklankę w dłoni.
-?Ale matka to matka, prawda?
-?No... tak -?mruknął podporucznik.
-?Dobrze. Nieważne. Do mnie możesz tak mówić. Znam cię od dziecka. Ale jeśli chcesz zrobić karierę i przysłużyć się ojczyźnie, uważaj, co mówisz i do kogo.
-?Wiem, towarzyszu pułkowniku...
-?Jesteśmy sami i po służbie -?przerwał mu Bondarenko. -?Daj spokój z tym pułkownikiem. Możesz mówić "wujku", jak dawniej. Wszyscy wiedzą, że twój ojczym i ja...
-?Wiem -?mruknął Malow i tylko umoczył usta w wódce.
-?Jaki masz problem, Sierioża? Bo chyba nie chodzi o ten antydronowy grat. Słyszę w twoim głosie coś poważniejszego. Chcesz o tym porozmawiać? Chyba nie masz problemu z...
Urwał i spojrzał na niego podejrzliwie.
-?Jeżeli masz, lepiej tego nie mów.
-?A ty, wujku, nie masz? -?zapytał Malow. -?Nie da się ukryć, że wśród kadry pojawiły się wątpliwości. W końcu jesteśmy również po to, żeby słuchać, co mówią ludzie.
-?Ale to nie mogą być twoje wątpliwości -?oświadczył stanowczo Bondarenko i dolał sobie wódki. -?To, co mówi się w wojsku, jest jedną sprawą. Twoje zdanie -?drugą. Ty jesteś albo za, albo przeciw. Nie ma żadnych wątpliwości. Jeżeli je masz, wypadasz.
Wskazał na niego papierosem.
-?Właśnie dlatego nie stawiamy Projeda. Generał pomyśli, że czegoś się obawiamy. A GRU nie ma wątpliwości. Już ci to tłumaczyłem. Proste?
-?Kłamstwem można czasem daleko zajść, ale nie da się wrócić - odpowiedział Malow i ponownie zwilżył usta wódką.
-?Proszę, jaki mędrzec się znalazł! -?Pułkownik podniósł głos, ale zaraz się uśmiechnął. -?Tego też teraz uczą w Akademii? Czy to hormony tak ci buzują? Przecież wiem, że pukasz tę małą z miejskiej biblioteki.
-?Tylko się przyjaźnimy -?wycedził Malow przez zaciśnięte zęby.
-?Dobra, dobra. Chuj też człowiek. -?Bondarenko uśmiechnął się złośliwie. -?Też byłem młody. Masz talent, Sierioża. Jeżeli będziesz mnie słuchał, daleko zajdziesz. Mniej spontaniczności, więcej premedytacji. Takie proporcje powinien zachowywać oficer wywiadu.
Uniósł szklankę.
-?I nigdy nie kłam przełożonym. Kłamstwem można daleko zajść, ale nie można wrócić, jak słusznie zauważyłeś. Ale o tym, co zrobić z prawdą, decyduje szef GRU.
-?To co z zestawem antydronowym? -?zapytał Malow.
-?No dobrze. Dawaj go -?rzucił pułkownik. -?Przekonałeś mnie.
Spojrzał na nietkniętą szklankę podporucznika.
-?I cieszę się, że nie pijesz. Matka byłaby z ciebie dumna.
WARSZAWA
7 maja
Zabójstwo rosyjskiego agenta i wicepremiera Jerzego Kaziury wstrząsnęło polską sceną polityczną. Ani prokuraturze, ani komisji sejmowej nie udało się jednak ustalić nic konkretnego. Zabójca pozostawał nieuchwytny, a Brytyjczycy, widząc pogłębiający się w Polsce chaos, zręcznie unikali odpowiedzi na trudne pytania. Nie przyznali się również, że porwali z Warszawy pułkownika Brauna i wywieźli nielegałkę Annę.
Sara, Maria, Lutek i Zwoliński stali się bohaterami mediów. Dołączyli do Konrada, Marcela i Leskiego, którzy opuścili areszt. Nikt nie wydał Jagana ani Miszy Popowskiego. Nikt też nie wspomniał o udziale Brytyjczyków w całej sprawie. M-Irkowi również udało się uniknąć kamer.
Dzięki prokuratorowi Farbiarzowi nazwisko Moniki nie zostało ujawnione. Nadal pozostawała jednak zakładniczką polityków, którzy w każdej chwili mogli wykorzystać wiedzę o jej udziale w operacji.
Po upadku Boleckiego i utworzeniu rządu Luberta ani koalicja, ani opozycja nie były zainteresowane dalszym drążeniem sprawy. Rzucała ona zbyt niekorzystne światło na całą klasę polityczną. Z czasem media przestały interesować się losem zdekonspirowanych oficerów Agencji, a temat zniknął z pierwszych stron gazet.
Monika miała dwadzieścia pięć lat, kiedy Roman Leski zwerbował ją do wywiadu. Służbie podporządkowała kolejne ponad dwadzieścia lat życia i przez cały ten czas nie zbudowała trwałego związku z żadnym mężczyzną.
Wszystkie jej przyjaciółki z Agencji -?Sara, Maria, Ewa i Ela -?miały partnerów. Roman Leski znalazł swoją Zosię. Nawet Mirek miał Irka. Tylko ona nie potrafiła zatrzymać przy sobie nikogo na dłużej.
Nie żałowała jednak ani jednego dnia.
Mogła odejść w każdej chwili i nieraz o tym myślała, ale nigdy się na to nie zdobyła. Czuła się odpowiedzialna za śmierć trzech mężczyzn swojego życia, chociaż żadna z nich nie była jej winą. Borysa, pierwszej studenckiej miłości. Dimy, któremu nie zdążyła powiedzieć, co do niego czuje. I Jacka, którego ledwie co poznała w Algierze.
Za każdym razem myśl o odejściu miała smak zdrady i lądowała w szufladzie z napisem: "Niewykonalne".
W końcu los zdecydował za nią.
Nowy szef Agencji Wywiadu uznał, że major Monika Arent nabyła już prawa emerytalne i powinna z nich skorzystać. Nikt z kierownictwa nawet się z nią nie spotkał. Załatwienie formalności powierzono Teresie, pracownicy działu kadr, która -?jak sama powiedziała -?służyła w Agencji od kilku lat.
Było to dla Moniki dziwne doświadczenie. Do tej pory wydawało się jej, że zwolnić może ją jedynie Roman, skoro to on przyjmował ją do wywiadu.
Spotkanie w lokalu konspiracyjnym trwało dziesięć minut. Rozstanie ze służbą sprowadziło się do podpisania kilku dokumentów, których nawet nie przeczytała, oraz wysłuchania instrukcji o tym, co od tej chwili wolno jej robić, czego robić nie może i jakie konsekwencje grożą jej za naruszenie przepisów.
Monika nie próbowała nawet zrozumieć, co mówi pani Teresa. Po ponad dwudziestu latach służby wyuczone formułki brzmiały jak połajanki, a chwilami nawet jak żałosne groźby. Nie mogły zrobić na niej wrażenia.
A jednak rozmowa poruszyła ją głęboko.
Pani Teresa przypomniała jej wprost, że zbliża się do pięćdziesiątki. Monika oczywiście wiedziała, że czas płynie, ale w natłoku wydarzeń ta myśl zawsze pozostawała odległa i pozbawiona znaczenia. Kiedy jednak zamknęła za kadrową drzwi, pomyślała, że być może nie jest jeszcze za późno, by wreszcie zająć się sobą.
Spośród wszystkich przyjaciół tę rozmowę przeszła ostatnia. Choć uprzedzali ją, jak będzie wyglądać, nie przypuszczała, że okaże się aż tak zwyczajna i smutna.
Po pewnym czasie dotarło do niej, że odtąd odpowiada już tylko za siebie. Roman dzwonił, żeby zapytać, co u niej słychać -?trochę jak ojciec do córki, która wyszła za mąż i zaczęła własne życie. Spotykała się z Sarą, Marią, Lutkiem i innymi, ale w ich relacjach brakowało dawnych emocji, jakby ktoś ograbił ich ze wspomnień.
Nigdy nie wracali do przeszłości ani do tego, co razem przeżyli. Codzienne sprawy pochłaniały ich coraz bardziej.
Monika wmawiała sobie, że jedyne poświęcenia, na jakie jest teraz gotowa, dotyczą galerii, przyjaciół i jogi, do której wróciła po latach przerwy.
Najgorsza była świadomość, że kiedy dzwonił Roman, nie mówił już: "Widzimy się za piętnaście minut".
Dawniej takie zdanie oznaczało, że wydarzyło się coś ważnego, a ona miała stawić się na czas, bez pytań i bez względu na okoliczności. Teraz pytał tylko, jak się czuje.
Unikali rozmów o polityce, ale z narastającym niepokojem obserwowali rozwój wydarzeń. Monika służyła ponad dwadzieścia lat, Lutek, Sara i Konrad trzydzieści, a Roman przez całe dorosłe życie. Ani razu nie słyszała jednak, by którekolwiek z nich mówiło, że służy Polsce.
To było w nich. Nie musieli nosić flagi ani orła w klapie, żeby o tym pamiętać.
Sprawa Julii Bartkiewicz, pomocy domowej premiera Feliksa Wirskiego, podejrzewanej o kontakty z rosyjskim wywiadem, była pierwszą operacją Moniki. Bardzo przeżyła bezsensowną śmierć tej dziewczyny.
Jej ostatnia sprawa również została naznaczona śmiercią.
Tylko Monika wiedziała, że rosyjskiego agenta, a zarazem wicepremiera Jerzego Kaziurę zabił Jagan. Właściwie jedynie ją uprzedził, ponieważ zamierzała zrobić to samo.
Sama nigdy nikogo nie zabiła, a mimo to śmierć towarzyszyła jej przez całe życie.
Przez dwadzieścia pięć lat robiła wszystko, by trzymać Rosjan z dala od Polski. Teraz do władzy wrócił Bolecki, a kiedy przedstawił skład swojego rządu, Monika miała wrażenie, że cały ten czas poszedł na marne. Wrócili najgorsi politycy -?ludzie, którzy niemal otwarcie fraternizowali się z Kremlem.
Dla każdego oficera wywiadu było oczywiste, że skoro Rosjanie mieli agenta takiego jak Kaziura, musieli mieć również innych. Monika znała zasadę, według której każdy agent rodzi kolejnych.
Czasami widywała ich w telewizji. Patrzyła na twarze napęczniałe od wielkich słów o narodzie, ojczyźnie i patriotyzmie. Wiedziała, kim naprawdę są, ale nie mogła niczego zrobić.
"Kiedy głupota staje się patriotyzmem, inteligencja zaczyna być niebezpieczna" -?powtarzał czasami Roman.
Teraz jego słowa brzmiały mocniej niż kiedykolwiek. Wszyscy jej przyjaciele myśleli podobnie, choć nigdy o tym nie rozmawiali.
Kiedy na konto wpłynęła pierwsza emerytura, Monika poczuła się dziwnie, jakby właśnie zatrzasnęły się za nią drzwi prowadzące do przeszłości. Było to zaskakująco przykre doznanie.
Pomyślała, że chciałaby spędzić ten dzień z kimś, przed kim mogłaby się wyżalić. Nie potrzebowała rozmowy ani rad. Potrzebowała tylko kogoś, z kim mogłaby się napić i kto potrafiłby jej wysłuchać.
Lutek był kandydatem idealnym.
STORLIEN
7 maja
Droga z lotniska w Trondheim do Storlien miała zająć im około półtorej godziny. Martin włożył okulary i prowadził powoli, wpatrzony w jezdnię z taką uwagą, jakby nie do końca ufał własnym umiejętnościom.
-?Jutro przyleci Ray -?powiedział. -?Tematy medyczne wrócą wtedy z całą mocą, więc zostawmy je sobie na później. I tak ich nie unikniemy. Ray właśnie przeszedł operację żylaków. A jak twoje serce?
-?Dobrze. Zmieniłem leki i próbuję się do nich przyzwyczaić.
-?W takim razie opowiedz, co się dzieje w Warszawie. Cały czas śledzę wiadomości. To zabójstwo wicepremiera... -?Martin urwał i gwałtownie zahamował przed ciężarówką. -?Nie pamiętam nazwiska -?dodał po chwili.
-?Jerzy Kaziura.
-?Tak, oczywiście. Kaziura. A później ta wyborcza karuzela i ostatnie wybory. Jeśli to, co podają media, jest prawdą, to... -?jeszcze mocniej skupił wzrok na drodze -?powiedzieć, że jestem zaskoczony, to nic nie powiedzieć. Musisz mi wszystko wyjaśnić. Najlepiej teraz, bo kiedy przyleci Ray, nie będziemy mogli spokojnie porozmawiać. Wiesz, co mam na myśli.
-?Oczywiście. Ty pilnuj drogi, a ja ci wszystko opowiem.
Martin pokiwał głową z zadowoleniem.
-?Niestety, to wszystko nasza robota -?dodał Roman.
-?Tak podejrzewałem -?odpowiedział Martin bez entuzjazmu.
-?Nie do końca moja. Mówiąc ściśle, w tym czasie siedziałem w areszcie za...
-?Pamiętam -?przerwał mu Martin. -?Zarzucali ci szpiegostwo na rzecz Rosji. -?Westchnął ciężko. -?Kto by kiedyś w to uwierzył? Czy dobrze, czy źle, zawsze korzysta Kreml.
-?Posłuchaj -?przerwał mu Roman. -?Opowiem wszystko po kolei, ale mam jedną prośbę: nie przerywaj i pilnuj drogi. Żadnych pytań. Jasne?
-?Jasne. Słucham.
-?Od początku. Moje aresztowanie było intrygą wicepremiera, a zarazem koordynatora służb Jerzego Kaziury. Chciał w ten sposób ukryć własną współpracę z Rosjanami.
-?Nieźle się zaczyna -?mruknął Martin, nie odrywając wzroku od jezdni.
-?Miałeś nie przerywać -?burknął Roman, po czym dodał łagodniej: - Zgubię wątek i rytm. No więc... gdzie byłem? Aha. Kiedy siedziałem w więzieniu, podobnie jak Konrad i Marcel, Zosia, moje dziewczyny z Sekcji i kilka innych osób postanowiły rozpracować Kaziurę, żeby nas stamtąd wyciągnąć. To był jedyny sposób, bo Kaziura kontrolował premiera Boleckiego, prokuraturę i służby.
Zrobił krótką pauzę.
-?I dziewczyny, Monika, Sara oraz Maria, naprawdę tego dokonały. Trudno w to uwierzyć, bo wszystkie były już wtedy poza służbą. Pomogli im twoi koledzy z Vauxhall, a najbardziej Misza Popowski, ale o tym później...
Martin po raz pierwszy oderwał wzrok od drogi i otworzył usta, lecz Roman natychmiast uniósł palec.
-?Żadnych komentarzy ani pytań. Inaczej nigdy nie skończę.
Martin posłusznie zacisnął usta.
-?Dziewczyny rozpracowały Kaziurę przy pomocy jego żony. Ustaliły, że prowadziła go nielegałka Anna, która mieszkała w sąsiednim domu. Dzięki temu Rosjanie mieli do niego stały dostęp. Maria przekonała Annę, żeby przeszła na naszą stronę i wydała Kaziurę. Anna była, delikatnie mówiąc, sfrustrowana tą współpracą.
-?Sfrustrowana? -?Martin nie wytrzymał. -?Co to za motywacja? Dobrze, że nie ma tu Raya. Jesteś wyjątkowo subtelny. Wykorzystywał ją? Była jaskółeczką? Typowe.
-?Tak, tak. Był bardzo brutalny i...
-?Gwałcił ją?
-?Tak -?potwierdził Roman. -?Zgodziła się na współpracę, ale pod warunkiem że Brytyjczycy zagwarantują jej bezpieczeństwo. I tak się stało. Przy okazji trafił się prawdziwy diament: pułkownik Wiktor Stiepanowicz Braun, dowódca specjalnej jednostki GRU "Żuraw", działającej w Polsce. Przyjechał na spotkanie z Kaziurą.
Martin gwałtownie skręcił na pobocze i zahamował tak ostro, że samochodem zarzuciło. Roman oparł obie ręce o deskę rozdzielczą i poczuł, jak pas bezpieczeństwa boleśnie wrzyna mu się w ramię.
-?Znasz go? -?zapytał zaskoczony. -?I kup sobie nowy samochód, bo te pasy są do niczego.
-?Wiem, kim jest, choć nigdy nie poznałem go osobiście -?odpowiedział Martin z naciskiem. -?Miałem z nim do czynienia w latach dziewięćdziesiątych w Wenezueli. Podejrzewano go o udział w zabójstwach naszych ludzi. Zajmował się nim specjalny zespół.
-?To znaczy, że nie wiesz?
-?O czym?
-?Nasi ludzie ujęli Brauna podczas tej operacji i przekazali go wam razem z komputerem. Wywieźliście go do Anglii. Wszystko odbyło się bez wiedzy polskich służb i najprawdopodobniej do dziś nic o tym nie wiedzą. Dwóch jego ludzi, którzy zamordowali niewinnego człowieka, spłonęło w samochodzie pod Warszawą. Naprawdę nic o tym nie słyszałeś?
-?Skąd miałbym wiedzieć? -?Martin niemal krzyknął. -?Przeszedłem na emeryturę dwadzieścia lat temu. Dwadzieścia? Nie... dziewiętnaście. Tak, dziewiętnaście. Widzisz? Pamięć nadal mam dobrą.
Pokręcił głową z niedowierzaniem.
-?Czyli Braun jest u nas? Niesamowite.
Powoli ruszył i włączył się do ruchu.
-?Co za początek. Dobrze, że Ray jeszcze nie przyleciał. I co dalej? Mów. Kaziurę zastrzelono na ulicy, prawda? Pamiętam z mediów. Widzisz? Naprawdę dobrze pamiętam.
-?Tak, pamiętasz. Sprawcy do dziś nie ujęto. Powstały dziesiątki teorii spiskowych, a Kaziura, otoczony nimbem męczennika, został świętym Ruchu Wielkiej Polski obecnego premiera Wirskiego.
-?Też pamiętam. Czyli co? Zabili go Rosjanie? Coś mi się tu nie zgadza.
Roman westchnął.
-?I teraz zaskoczę cię jeszcze raz. Pamiętasz sprawę Julii Bartkiewicz, pomocy domowej premiera Wirskiego? To było ponad dwadzieścia lat temu.
-?Oczywiście, że pamiętam.
-?Proszę cię, nie przerywaj -?powiedział Roman zniecierpliwiony.
Martin był już wyraźnie rozbudzony jego opowieścią, ale pokornie skinął głową.
-?Wiemy, kto zabił Kaziurę.
-?Tak? Kto?
-?Jagan. Andriej Trubow. Rosjanin, były żołnierz specnazu GRU.
-?Więc jednak Rosjanie!
-?Akurat ten Rosjanin był po naszej stronie. Dezerter. Pomagał nam wcześniej i został ciężko ranny podczas jednej z operacji. Mieszkał w Polsce. Był trochę niesubordynowany, może nawet dziki. Prawdopodobnie obwiniał Kaziurę o śmierć naszego człowieka, którego uważał za swojego przyjaciela. -?Roman się zawahał. -?Trudno to wyjaśnić. Był jednym z nas.
-?Nie żyje?
-?Nie wiemy. Postanowił wrócić do Rosji, ale nie wiemy po co. A przynajmniej tak się domyślamy. Ślad po nim zaginął. Dwaj ludzie Brauna, którzy spłonęli w samochodzie pod Wołominem, to prawdopodobnie również jego robota. Chciał nam pomóc. Po swojemu.
-?Zabijając własnych ludzi? Dziwne. I podejrzane.
-?To dziwny człowiek. Znamy go od wielu lat. Kiedyś był zabójcą GRU, później przeszedł na naszą stronę. Bardzo lubił Dimę. To właśnie Dima ściągnął go z Rosji. Ścigano go tam za jakieś przestępstwo. Jagan wszystkiemu zaprzeczał.
Roman na chwilę zamilkł.
-?O śmierć Dimy też prawdopodobnie obwinił Kaziurę. Nieważne. Nie ma go już w Polsce. Poza tym to tylko nasze przypuszczenia. Nie mamy żadnych dowodów.
-?Kiedy to było?
-?Ponad trzy lata temu. Potem nas wypuszczono, a wszystkich związanych ze sprawą wyrzucono ze służby.
-?Niezwykła historia -?stwierdził Martin. -?Czyli nasi przejęli Annę i Brauna. -?Zamyślił się. -?Nic o tym nie wiedziałem. Po aresztowaniu George'a Gordona wiele się u nas zmieniło. To był dla służby potężny cios. Pewnie do dziś liczą straty. Nie wiem nawet, czy Gordon zaczął współpracować.
-?Już wtedy było widać, że Rosja zmierza do starcia. I wszystko się potwierdziło. A my daliśmy się zwieść -?podsumował Roman.
-?Prawda. A teraz obaj jesteśmy na emeryturze.
Martin westchnął.
-?Więcej o tym nie rozmawiajmy, bo popsujemy sobie nastrój. I nie wspominajmy o tym przy Rayu. Nie da nam spokoju. Zrobił się ostatnio bardzo drażliwy.
Roman wyczuł w jego głosie odrobinę zazdrości. Być może Martin żałował, że nie uczestniczył w tej operacji. A może bolało go, że Londyn nie poprosił go nawet o konsultację.
Roman znał to uczucie aż za dobrze: odsunięcie, ciszę i emerytalną pustkę.
Rozmowa rozgrzała ich jednak tak bardzo, że nawet nie zauważyli, kiedy samochód zatrzymał się przed domem Martina w Storlien.
WARSZAWA
7 maja
Lutek wybrał pub w modnym warszawskim kompleksie Elektrownia Powiśle. Serwowano tam jego ulubione belgijskie piwo, a wnętrze sprzyjało spokojnym rozmowom. Wiedział też, że Monika lubi to miejsce.
Niedaleko mieściła się jej galeria. Tutaj spędzała czas jeszcze jako studentka ASP i tutaj dostała swoje pierwsze służbowe mieszkanie. Powiśle było niemal jej rodzinną dzielnicą.
Zaproponował poniedziałek, bo we wtorek miał wolne, a tego dnia w pubie zwykle świeciło pustkami.
Monika powiedziała wprost, że chce się wyżalić, więc Lutek wiedział, że nie będzie żadnego udawania ani kontrolowania ilości alkoholu.
Przyszedł dziesięć minut wcześniej.
Monika siedziała już przy barze nad pustym kieliszkiem.
Lutek zamówił dla siebie piwo i poprosił o kolejne wino dla Moniki. Przenieśli się do boksu w głębi sali. Byli niewidoczni, choć jedyną osobą oprócz nich był barman.
-?Jak leci? -?zapytał najserdeczniej, jak potrafił.
-?Jak u młodej emerytki. Nuda. Galeria. Joga. Mam nową koleżankę, Romę. Uczę się japońskiego... a właściwie dopiero mam zamiar.
-?Po co ci japoński?
-?Nie wiem. Podobają mi się ich znaki. Zwłaszcza kanji. Wiesz, że są chińskiego pochodzenia?
-?No nie wierzę. Chcesz się uczyć języka tylko dlatego, że podobają ci się literki?
-?A nie mogę?
-?Możesz wszystko. Ale nie myślałaś, żeby pójść do pracy? Zwariujesz w domu. Mogę ci coś załatwić.
-?Coś? Ja mam ochotę coś wysadzić w powietrze. Masz dla mnie takie "coś"? -?Monika upiła duży łyk wina. -?Przestałam oglądać telewizję i słuchać radia. Nie mogę już znieść tego nieustannego smędzenia polityków i dziennikarzy. Tyle lat w kółko to samo. Saprofagi, kurwa. Niczego nowego się od nich nie dowiaduję. Właściwie wiem coraz mniej. Słucham ich i nie rozumiem, co mówią. Chyba zacznę oglądać japońską telewizję. Też nic nie zrozumiem, ale przynajmniej popatrzę sobie na te piękne krzaczki. Małe dzieła sztuki. -?Spojrzała na Lutka. -?Ty jeszcze oglądasz ten bełkot? Co drugi mówi z rosyjskim akcentem. Wiesz o tym równie dobrze jak ja. Po co mam się denerwować? Może kupię sobie psa. Netflixa też już całego obejrzałam. Nie mogę patrzeć, jak w amerykańskich filmach ludzie myją zęby i nie płuczą ust albo piją z pustych kubków. Nawet w kinie robią z nas idiotów.
Przez chwilę obracała kieliszek w dłoniach jak zawodowy kiper.
Lutek wiedział, że to dopiero początek. Monika zbierała myśli. Milczał.
-?Masz teraz coś ciekawego w galerii? Wiesz... koleżanka Ewy szuka obrazu do nowego mieszkania...
-?Lutek... -?przerwała mu spokojnie, ale stanowczo. -?Nie opowiadaj mi teraz o koleżance Ewy. I nie, nie mam nic ciekawego. To nie jest czas na obrazy ani pieprzone freski.
Kelner postawił przed nią kolejny kieliszek.
-?Trwa wojna, a my siedzimy w modnym pubie na hipsterskim Powiślu i popijamy sobie winko. Nie wkurwia cię, że nikt nas już nie potrzebuje? W czasie, kiedy powinniśmy pracować na trzy zmiany? Tylko mój ekspres do kawy woła rano -?wymień filtr, dolej wody, brak kawy... -?Lutek milczał. - Polska jest podobno tak bezpieczna, że może płacić emerytury takim nierobom jak my, bylebyśmy tylko trzymali się z daleka. Przecież to śmierdzi na kilometr. Kremlem śmierdzi. Gdzie jest Roman? Gdzie M-Irek? Sara? Naród wybrał sobie takiego prezydenta, że medale możemy kupować na bazarze. Tyle są dziś warte.
-?Tylko co my możemy...
-?My?
Uniosła brwi.
-?Ty zawsze mówisz "my". A ja mówię o sobie. Ja chcę coś robić. Nie patrzeć. Nie komentować. Nie udawać, że mnie to nie dotyczy. -?Nachyliła się nad stołem. -?Wiesz, jak to jest siedzieć całymi dniami w galerii i patrzeć, jak nikt nie przychodzi? Jakby sztuka umarła razem z normalnym światem. -?Lutek już otworzył usta, ale zaraz je zamknął. -?Nie chcę być jak oni. Żywić się trupami wydarzeń. Przeżuwać cudze resztki. Dlatego cię wyciągnęłam z domu. Musimy coś zrobić.
-?Co masz na myśli? Politykę? Pomoc uchodźcom? Pisanie?
Monika uśmiechnęła się krzywo.
-?Myślałam o Ukrainie, przyjacielu. O Ukrainie!
-?Żartujesz.
-?Nie.
-?Oficer wywiadu z takim doświadczeniem? To brzmi... delikatnie mówiąc... niepoważnie. Co niby mielibyśmy tam robić?
-?Może masz rację. Ale nie potrafię już siedzieć bezczynnie. - Westchnęła. -?Pomyśl tylko. Gdyby Kaziura nie zginął, ile moglibyśmy dowiedzieć się o rosyjskich aktywach w Polsce. To był wicepremier i koordynator służb. Ile zostawił min, kretów, kontaktów... -?Machnęła ręką. -?A wszystko zgarnęli Anglicy. Mają Annę i Brauna. I co? Nic. Myślisz, że powiedzieli o tym Kamińskiemu albo Wirskiemu? Jestem pewna, że nie. Oni nawet nie wiedzą, co wydarzyło się na Marinie. Nie wiedzą też, że Kaziurę zastrzelił Jagan.
-?To prawda -?przyznał Lutek. -?Ty przecież też chciałaś...
-?A ty nie?
-?No... też.
-?Jak patrzę na to, co dzieje się w Polsce, to najchętniej odstrzeliłabym jeszcze kilku -?powiedziała spokojnie. -?Ucięliśmy hydrze jeden łeb. Reszta została. W Moskwie nie martwią się, że Kaziura nie żyje. Martwiliby się dopiero wtedy, gdyby żył i zaczął mówić. -?Dopiła wino. -?Nie ma człowieka, nie ma problemu.
-?Ale martwią się Braunem i Anną. Dwóch ich ludzi spłonęło pod Wołominem. To musiało wywołać trzęsienie ziemi.
-?Może. -?Machnęła ręką. -?Wszystko, co warto robić, jest ryzykowne. A ja nie mam już czasu na bezczynność. Jak patrzę na nasze służby pod światłym kierownictwem premiera Wirskiego, to mam wrażenie, że oni nie złapaliby nawet rzeżączki w burdelu. -?Patrzyła na niego długo. - Pojedziesz ze mną?
-?Dokąd?
-?Na Ukrainę. -?Uśmiechnęła się figlarnie. -?Bywaliśmy tam tyle razy... A poza tym trzeba żyć tak, żeby twoim nazwiskiem nazywano kiedyś jakiś syndrom.
-?Pieprzysz.
Dopił piwo. Znał Monikę od lat. Wiedział, że potrafi być impulsywna, ale takiej jeszcze jej nie widział.
Poczuł niepokój.
Tylko Dima i Roman potrafili do niej dotrzeć. Teraz został już jedynie Roman.
Lutek pomyślał, że musi do niego zadzwonić.
-?Chcesz iść na wojnę? Strzelać do Rosjan?
-?Wiesz, że dobrze strzelam. -?Uśmiechnęła się. -?Poza tym coś nam się od nich należy. Mamy rachunki do wyrównania.
-?Ty wciąż żyjesz tamtą sprawą...
-?Wiesz co? -?Podniosła głowę. -?Musimy odnaleźć Jagana. -?Pokiwała głową z przekonaniem. -?On pomoże nam się rozliczyć. Ma do tego talent.
-?Talent miał. To prawda. Ale co miałby zrobić? Zniknął dwa lata temu. Nawet nie wiemy, czy żyje. Może walczy na froncie. Może już zginął. - Westchnął. -?Pleciesz kompletne głupoty, a ja, idiota, daję się w to wciągać.
Oboje się uśmiechnęli.
-?Wystarczy tego picia na dzisiaj...
-?Z tym Jaganem to wcale nie jest głupi pomysł. -?Monika uniosła pusty kieliszek. -?Pooo... jeszcze jednym...
Lutek pokręcił głową.
-?Czyli co? Chcesz go ściągnąć do Polski, żeby dokończył robotę? Masz już dla niego listę nazwisk? A może ma zaczaić się pod Bramą Spaską i czekać na czarną limuzynę? -?Parsknął śmiechem. -?Ja pierdolę, Monisiu... O czym my w ogóle rozmawiamy? Co się z nami stało?
Dał znak barmanowi.
Patrzył na wyraźnie już pijaną Monikę. Muszę zadzwonić do Romana - pomyślał. To może naprawdę źle się skończyć.
KRYM
7 maja
Oddział specjalny "Pomsta" powstał wiosną 2014 roku, wkrótce po zajęciu Krymu przez Rosjan. Składał się z trzynastu starannie wybranych żołnierzy Głównego Zarządu Wywiadu Ministerstwa Obrony Ukrainy, wyszkolonych przez amerykańskie Navy SEALs i brytyjską SBS.
Dowodził nimi pułkownik Azat Osman, pseudonim Pichak -?drobny czterdziestolatek z symferopolskiej Fontany, krymski Tatar zaprawiony w antyrosyjskiej konspiracji i doświadczony dywersant.
W dokumentach widniało nazwisko Osmanov, ale zawsze przedstawiał się jako Osman. Nie znosił jego zrusyfikowanej formy.
Operacja o kryptonimie "Pyton", którą miał przeprowadzić jego oddział, była przygotowywana od kilku dni w najściślejszej tajemnicy. Kontrwywiad w Kijowie nadal wyłapywał rosyjską agenturę, dlatego w planowanie zaangażowano jedynie wąskie grono ludzi.
W czasie wojny ceną dekonspiracji było życie. Trzeba było przestrzegać zasad i nie wolno było okazywać słabości.
Tacy właśnie byli żołnierze "Pomsty". Walczyli od lat i znali cenę krwi, bo niemal po każdej operacji ktoś nie wracał.
Osman osobiście kompletował oddział. Szukał ludzi lojalnych i odważnych, ale przede wszystkim kompetentnych, inteligentnych i odpornych psychicznie.
Oddział dzielił się na trzy czteroosobowe zespoły: A, B i W. Dowodzili nimi porucznicy Andrij, Bohdan i Wasyl. Nie były to ich prawdziwe imiona, podobnie jak pseudonimy pozostałych żołnierzy. Wszyscy posługiwali się fałszywymi dokumentami i mieszkali w różnych częściach okupowanego Symferopola.
Poza Osmanem żaden z nich nie pochodził z Krymu, ale każdy miał starannie przygotowaną rosyjską legendę.
Konspiracja wewnątrz oddziału była równie ważna jak wykonywane zadania. Jedno niewłaściwe pytanie mogło kosztować życie. Smiersz wiedział, że na Krymie działają ukraińscy dywersanci, a dla Rosjan człowiek był wart dokładnie tyle, ile wiedział.
Osman zadbał więc, żeby poza operacjami żołnierze nie utrzymywali ze sobą kontaktów. Miały ich łączyć braterstwo broni i nienawiść do okupantów -?nic więcej.
Rozkaz rozpoczęcia operacji "Pyton" przyszedł o szesnastej. Akcję wyznaczono na osiemnastą.
Zostały dwie godziny.
Osman zakładał, że właśnie tak może się stać.
Kijów nie raz dawał zadania na granicy rozsądku, ale pułkownik nie zastanawiał się, czy wynikało to z niekompetencji, czy z wymogów bezpieczeństwa.
Ludzie popełniają błędy, a wojna musi mieć swoje tajemnice. Trzeba to zrozumieć -?powtarzał sobie.
Problem zaczynał się wtedy, gdy musiał tłumaczyć to porucznikom, a oni z kolei swoim żołnierzom. Wszyscy ryzykowali życie, więc każdy rozkaz wymagał uzasadnienia. Zwykle znajdowało się ono gdzieś pomiędzy dyscypliną i poświęceniem a logiką i odpowiedzialnością dowódców z Kijowa.
Takich rozmów nie dało się uniknąć. Każdy miał prawo pytać, a dowódca nie mógł tych pytań ignorować. Dlatego porucznicy dbali o zaufanie swoich ludzi, a Osman -?o zaufanie poruczników.
Dwa dni wcześniej dowództwo uprzedziło, że informacja o pojawieniu się celu może być aktualna zaledwie przez kilka godzin.
Dwie godziny to najkrótsze z możliwych okien -?pomyślał z rozczarowaniem Osman.
Gdyby rozkaz przyszedł choćby dzień wcześniej, przeprowadziliby operację zgodnie z planem. Dwie godziny to było stanowczo za mało.
Wiedział już, że nie uniknie uwag poruczników, a oni -?pytań żołnierzy.
Porucznicy dokładnie znali zadanie, ponieważ uczestniczyli w przygotowaniach. Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, wkrótce miał usłyszeć o nich cały świat. Sukces operacji miał dodać otuchy żołnierzom walczącym na froncie.
Nigdy wcześniej nie byli jednocześnie tak przejęci i zarazem pełni entuzjazmu.
Dwadzieścia minut później spotkali się w lokalu konspiracyjnym niedaleko dworca.
-?No więc zaczynamy. -?Osman spojrzał na zegarek i pokręcił głową. -?Za godzinę i czterdzieści minut.
-?Ile? -?rzucił zaskoczony Andrij.
-?Ile powiedziałeś? -?dopytał Wasyl, unosząc krzaczaste brwi.
Bohdan usiadł na skraju stołu.
-?Wiem, wiem -?odparł Osman. -?Nic na to nie poradzę. Jest, jak jest. Musimy brać się do roboty. Wiecie, jak ważne jest to zadanie.
-?Właśnie dlatego trudno to zaakceptować -?odezwał się Bohdan. -?Mam wrażenie, że oni w Kijowie mają nas w dupie. Ktoś nie odrobił lekcji. I nie pierwszy raz. To może nas drogo kosztować.
Urwał i pokręcił głową z niedowierzaniem.
Spośród poruczników Bohdan był najstarszy i najbardziej krytyczny wobec rozkazów z Kijowa. Jednocześnie pozostawał najlepszym dywersantem, człowiekiem bezgranicznie oddanym sprawie i szanowanym przez podwładnych.
-?Co zrobić? -?Osman nie ukrywał zatroskania. -?Musimy trzymać się procedur. Sprawdźmy jeszcze raz, czy wszystko pamiętacie. Powtórzymy plan. Jeśli macie jakieś pytania albo wątpliwości, mówcie teraz. Potem nie będziemy już niczego zmieniać.
-?Dostałeś odpowiedź, kiedy ich odbiorą? -?zapytał Andrij.
-?I co mamy z nimi zrobić, jeśli nikt nie zjawi się na czas? -?dodał Wasyl. -?Rosjanie dostaną szału i przekopią całe miasto. Nie możemy trzymać ich tak długo.
-?Dobrze wiecie, że nie mam odpowiedzi -?odparł Osman. -?Wiem, że to najsłabszy punkt planu, ale rozkaz jest jasny.
-?Rozmawiamy o tym kolejny raz -?wtrącił Bohdan. -?Jak zwykle Kijów czegoś nie dopracował, a całe ryzyko spada na nas. Może powinniśmy od razu wywieźć ich z miasta. Mamy taką możliwość.
-?Nic się nie zmieniło -?rzekł Osman. -?Mają zostać odebrani w ciągu czterdziestu ośmiu godzin. Do tego czasu mamy ich przetrzymywać w ustalonym miejscu.
-?W centrali ktoś wyraźnie wypina pierś po Złotą Gwiazdę -?mruknął Bohdan. -?Nic się, kurwa, nie zmienia. Zwykłych żołnierzy jak zawsze mają w dupie.
Na chwilę zapadła cisza.
-?Powiedzieli chociaż, co mamy zrobić, jeśli odbiorcy towaru nie zjawią się na czas? -?ciągnął Bohdan. -?Mamy ich zlikwidować czy wypuścić i przeprosić za zamieszanie?
-?Nic się nie zmieniło -?powtórzył pułkownik, rozkładając ręce. -?Kijów traktuje tę operację priorytetowo. Wręcz prestiżowo. Prezydent chce ich mieć żywych. Za wszelką cenę.
-?Chuj z tym -?wtrącił Wasyl. -?Wiemy, jak jest. Nie ma sensu dalej o tym gadać. Gdyby to zależało ode mnie, posłałbym im drona. Ale skoro prezydent i sztabowi generałowie chcą inaczej, to trudno. -?Spojrzał na pozostałych. -?Chłopakom nic nie mówimy i bierzemy się do roboty. A jeśli Kijów nie odbierze ich w terminie, rozwalimy ich. Nie będziemy ryzykować. Skończy się jak poprzednim razem. W sumie kara im się należy.
-?Ostrożnie, Wasyl. Nie zapędzaj się. -?Osman podniósł głos. -?Żadnej samowolki. Tylko ja decyduję, co robimy dalej i kiedy. Zrozumieliście?
-?Tak jest -?odpowiedzieli zgodnie, choć z wyraźnym ociąganiem.
-?W takim razie wszystko już wiem. Nie macie nic nowego do dodania. I dobrze. -?Pułkownik się wyprostował. -?Teraz po kolei. Andrij, zaczynaj.
Andrij w ciągu minuty przedstawił zadania swojego zespołu. Po nim zrobił to Bohdan, a na końcu Wasyl, którego ludzie odpowiadali za zakończenie operacji i bezpieczne wycofanie do przygotowanych kryjówek.
-?Niech Bóg ma nas w swojej opiece -?powiedział na koniec Osman.
Uniósł dłonie w geście modlitwy.
-?Allahumma ihfazna.
Porucznicy uczynili znak krzyża.
-?Niech Bóg chroni.
-?Za półtorej godziny wszyscy mają być na stanowiskach -?polecił Osman, zerkając na zegarek. -?Nie zapomnijcie o opaskach, żeby nie powtórzyło się to, co ostatnio. A ty, Wasyl, pilnuj swoich dżygitów. Za bardzo rwą się do przodu. -?Uśmiechnął się krótko. -?Ruszajcie. Teraz już kłusem.
Pułkownik został sam.
Przez chwilę obserwował przez okno, jak porucznicy rozchodzą się w różne strony i znikają w zaułkach dzielnicy kolejowej.
Na początku maja na Krymie niemal zawsze świeciło słońce. Tego dnia nie było inaczej. Powietrze pachniało jaśminowcem, bzem i dziką różą.
Osman pomyślał, że za dwie godziny wojna wedrze się do spokojnego Symferopola i rozbije ten idylliczny obraz.
Powietrze przetną serie z automatów. Zapach kwiatów ustąpi miejsca woni prochu i krwi. Ulice wypełnią się krzykami rannych i umierających.
Wiedział, że zginie wielu ludzi.
WARSZAWA
7 maja
Dochodziła dwudziesta druga, kiedy Lutek odwiózł Monikę taksówką na Wolę, a potem wrócił na Ursynów.
Przez całą drogę zastanawiał się, czy powinien zadzwonić do Romana. Im dłużej analizował ich rozmowę, tym bardziej utwierdzał się w przekonaniu, że nie ma wyjścia.
Monika od zawsze była emocjonalna. Lutek wiedział też, że sam nie potrafi dyskutować z kobietami. Był raczej typem spowiednika niż doradcy i domyślał się, że właśnie dlatego wyciągnęła go na piwo.
Zanim jednak podejmie decyzję, postanowił z kimś się naradzić. Wybór miał tylko jeden.
Ewa znała Monikę niemal tak dobrze jak on.
-?No i jak było? -?zapytała, gdy tylko wszedł do mieszkania. -?Ulżyło jej?
-?Chyba nie.
Opadł ciężko na kanapę obok żony.
-?Widzę, że musiałeś wypić więcej niż jedno piwo. Co z nią?
-?Chyba jest gorzej, niż myślałem. Chce jechać na Ukrainę.
-?Po co? Walczyć?
-?Sama chyba nie wie. Rozsadza ją frustracja. Typowy zespół odstawienny. Wszystko się w niej kotłuje.
Ewa westchnęła.
-?Dalej nikogo nie ma?
-?Nie.
-?Pytałeś, jak ci mówiłam?
-?Nie było jak.
-?Lutek...
Pokręciła głową z pobłażaniem.
-?To co właściwie wybadałeś?
-?Że jest gorzej, niż przypuszczałem. Mam wrażenie, że coś planuje, ale sama jeszcze nie wie co.
Ewa się zamyśliła.
-?I właśnie to jest najgorsze.
Spojrzała na męża.
-?To znak, że już biegnie. Tylko jeszcze nie wie dokąd. I po co.
Zamilkła na chwilę.
-?Będzie jak z Kaziurą. Tyle że teraz nie ma Jagana, który zrobi za nią to, czego ona sama nie potrafiła. To równia pochyła.
Lutek nic nie odpowiedział.
-?Może powinnam z nią porozmawiać... Albo Sara?
-?Ona nie chce rozmawiać. Ona chce mówić.
-?Właśnie.
Ewa uśmiechnęła się smutno.
-?Tyle lat pracowałeś z dziewczynami w wywiadzie, a nadal ich nie rozumiesz. -?Lutek wzruszył ramionami. -?Monika nie zaprosiła cię dlatego, że oczekiwała rady. Dała ci sygnał, że potrzebuje pomocy. - Spojrzała mu prosto w oczy. -?Wybrała ciebie, bo wiedziała, że nie będziesz się z nią kłócił. Wysłuchasz jej. Zrozumiesz. Masz miękkie serce i ona o tym wie. -?Lutek milczał.
-?I wie jeszcze jedno.
-?Co?
-?Że nie wrócisz do domu, nie położysz się spać i nie zapomnisz o tej rozmowie. Wie, że ja tu czekam i wszystko mi opowiesz, bo sam tego nie udźwigniesz.
Lutek spuścił wzrok.
-?Ona woła o pomoc. Tylko nigdy o nią nie poprosi. -?Pokręciła głową. - To cała Monika.
-?Jedyny, kto może do niej dotrzeć, to Roman. -?Lutek powiedział to bardziej do siebie niż do żony. -?Od początku chciałem do niego zadzwonić, ale wyjechał do Martina...
-?Telefon chyba ze sobą zabrał?
Lutek uśmiechnął się bezradnie.
-?Roman nie znosi rozmów przez telefon. Zaraz pomyśli, że wydarzyło się coś strasznego, będzie chciał wracać. A może to ja przesadzam? Może za bardzo wtrącam się w jej życie? Nie jestem przecież żadnym psychoterapeutą.
-?Mówiłeś jej, żeby zadzwoniła do Romana?
-?Nie. Nawet o nim nie rozmawialiśmy.
-?To dzwoń do Leskiego. -?Powiedziała to tak stanowczo, że Lutek uniósł głowę. -?Opowiedz mu wszystko. Swoje wrażenia, to, co mówiła, jak się zachowywała. On będzie wiedział, co z tym zrobić. -?Na chwilę zamilkła. -?Przecież Monika jest dla niego jak córka. Wychował ją. Nikogo innego nie posłucha.
-?Teraz? Dochodzi jedenasta.
-?No i co z tego? Jak śpi, to go obudzisz. I tak pewnie budzi się kilka razy w nocy. -?Po chwili dodała: -?Dzwoń. Jutro zapomnisz połowę.
Lutek jeszcze przez moment patrzył na żonę.
Ewa nie spuszczała wzroku z telefonu, który trzymał.
-?Włącz głośnik. Ja też mam mu coś do powiedzenia.
Lutek wybrał numer i położył telefon na stoliku. Roman odebrał po trzecim sygnale.
-?Coś się stało? -?zapytał z wyraźnym niepokojem.
-?Przepraszam, że dzwonimy o tej porze, ale mamy problem...
-?Monika? -?przerwał mu Roman.
-?Tak... Skąd wiedziałeś?
JAGAN
Lato 2021
Jagan następnego dnia po zastrzeleniu wicepremiera Kaziury pożegnał się z przyjaciółmi, ukradł samochód i pojechał na Mazury, gdzie miał ukraińskich przyjaciół pracujących w gospodarstwie rolnym. Spędził tam kilka tygodni, ale przeczucie nadchodzącej wojny nie dawało mu spokoju, więc znów ukradł samochód i w ciągu trzech godzin dojechał do białoruskiej granicy.
Szybko się zorientował, że polscy strażnicy skoncentrowani są na wyłapywaniu imigrantów z Białorusi i mogą nie zauważyć, że ktoś się przemknął na drugą stronę. Płot wyglądał solidnie, ale Jagan uznał, że to nie jest dla niego żadna przeszkoda. Postanowił zaczekać do nocy. Tak jak przypuszczał, sforsowanie płotu było łatwe i w ciągu kliku minut był już na Białorusi.
Rosyjski dowód osobisty wyrzucił, bo stracił ważność, więc nie mógł kupić biletu na pociąg. A nawet gdyby miał, to i tak nie mógłby się nim posługiwać, bo zatrzymałby go każdy patrol policyjny. W kartotece figurował jako poszukiwany w związku z zabójstwem policjanta Aleksandra Konowałowa. Szybko by się też okazało, że chorąży Andriej Trubow nie żyje i pochowany jest na jakimś warszawskim cmentarzu, bo Lutek zadbał, żeby ambasada rosyjska się o tym dowiedziała.
Na kilometr widać było, że jest podejrzany. Poza tym cały czas dźwigał swojego Wintorieza. Przez myśl mu nawet nie przeszło, żeby go wyrzucić. Straciłby wówczas sens swojego istnienia, bo w tym karabinku zaklęta była jego żołnierska dusza. Czując jego ciężar, miał wrażenie, jakby dźwigał towarzysza broni, i każdy żołnierz wiedział, że to chrystusowe doznanie.
Jagan, decydując się na powrót do Rosji, zdawał sobie sprawę, że to skok w przepaść, ale nawet zdumione spojrzenia polskich przyjaciół nie mogły go zatrzymać. Zdecydował się, bo czuł, że do jego domu zbliża się wojna. Nie wiedział jaka, z kim i dlaczego, ale wiedział, że musi coś zrobić, żeby ją powstrzymać. I mógł to zrobić tylko za pomocą swojego wiernego towarzysza Wintorieza.
Do Aleksandrowki dotarł w ciągu dwóch dni. Większość drogi pokonał białoruską ciężarówką z trzema tonami ziemniaków na pace. Wysiadł na szosie warszawskiej, siedemdziesiąt kilometrów przed Moskwą. Resztę drogi pokonał pieszo.
Świtało, był środek lata, ciepło, dżdżyście i cicho. Gdy wszedł do wsi, nawet psy nie szczekały. Jagan odniósł wrażenie, jakby wchodził do jakiegoś aułu, gdzie czai się wróg. Poczuł się obco i przez chwilę się zastanawiał, czy nie powinien wyjąć Wintorieza, ale zaraz dotarło do niego, że przecież jest w Aleksandrowce, za którą tak tęsknił. Wszyscy go tutaj znali i było to ostatnie miejsce, gdzie mogło mu coś grozić.
Przeszedł przez całą wieś, brnąc w błocie, i dotarł do swojego domu na skraju wsi.
Już z daleka zobaczył, że okiennice są otwarte, a szyby powybijane. Przyspieszył kroku, aż w końcu zaczął biec. Stanął przed wejściem i poczuł, jak rozdziera go rozpacz. Dom był otwarty. Wiedział, co zastanie wewnątrz. Przez cały czas, kiedy był w Polsce, wydawało mu się, że to jedyne miejsce na ziemi, do którego może wrócić. Tyle zrobił dla mieszkańców Aleksandrowki. Nie liczył na wdzięczność, ale nigdy mu nawet przez myśl nie przeszło, że ktoś może tak potraktować jego dom.
-?To ty, Andriusza? -?usłyszał za sobą ochrypły głos.
Odwrócił się i zobaczył brodatego Kostiuka w wytartym waciaku, opartego o sękaty kij, który nazywał włócznią carów. Kostiuk mimo zaawansowanej kifozy włóczył się po okolicznych wsiach, a kij służył mu do trzymania równowagi i odpędzania psów, które go obszczekiwały, ale nigdy nie kąsały, jakby czuły respekt do włóczni carów.
-?Tak, to ja -?odparł Jagan.
-?Wróciłeś? Masz coś do jedzenia?
-?Mam.
-?A do picia?
-?Mam.
Jagan wygrzebał z torby kanapkę, która kupił na stacji benzynowej, i butelkę Coca-Coli. Kostiuk kanapkę od razu schował za pazuchę, a butelkę Coli otworzył, aż wystrzeliła piana. Spił ją łapczywie, oblizując brudne palce.
-?Pewnie chcesz wiedzieć, kto tu teraz mieszka? -?zapytał, ocierając brodę rękawem.
-?Kto? -?rzucił Jagan.
-?Ja -?odparł Kostiuk.
-?Ty?
-?Tak, ja.
-?Nie dbasz o mój dom -?rzucił Jagan i pokręcił głową niezadowolony.
-?Nie dbam? Jesteś przestępcą. Zabiłeś Saszę i nikt ci tego tu nie daruje. Bliźniaki osierociłeś. Ludzie zabrali, co zostało, i cud, że tej chałupy nie spalili, taka złość na ciebie była. Gdybym tu nie zamieszkał, na pewno by rozebrali na opał.
-?Nie zabiłem Saszy -?odparł obojętnie Jagan.
-?Ja to wiem, ale ludzie wierzą, że zabiłeś, bo tak mówi władza i uciekłeś do Polski. Ktoś mówił, że tam cię Polacy zabili czy coś...
-Wszystko nieprawda. Jak widzisz, żyję i wróciłem, więc nie kłamię. Saszę zabili policjanci, a mnie w to wrobili i musiałem uciekać.
-?Widzę przecież. -?Kostiuk wydął spękane usta. -?Wiedziałem, że wrócisz, więc pomyślałem, że ci domu dopilnuję, ale ludzie ci nie darują. Jeżeli wierzysz w sprawiedliwość, to znaczy, że jesteś źle poinformowany. Chodź, Andriusza... -?Kostiuk ruszył w stronę domu. - Widzę, że musisz odpocząć.
-?Wiesz może, gdzie jest mój Rusłan? -?zapytał, podążając za człapiącym Kostiukiem.
-?Znaczy twój motocykl, ten Ural z przyczepą?
-?No tak, tak...
-?W jeziorze -?odparł Kostiuk i wskazał kijem za siebie. -?Bliźniaki Saszy zatopiły go w zeszłym roku.
Jagan poczuł, jakby mu się serce rozpadło. Kolę i Wołodię niemal wychował, bo ich ojciec sierżant Konowałow roztrwaniał życie na wódkę i szemrane interesy. Lubił Saszę i chciał mu pomóc, więc zajął się chłopcami. Nauczył ich patriotyzmu, odpowiedzialności i samodzielności, a oni jego gier komputerowych. Wyciągnął ich z zaklętego kręgu nędzy, alkoholu i przemocy. Pokazał drogę do przyszłości, wiary w zasady. Myślał, że zrobił z nich prawdziwych płastunów.
Wiedzieli, jak kochał swój motocykl, a jednak go utopili. Uwierzyli w kłamstwa władzy. Mogli ten motocykl sprzedać, używać, ale zatopili w jeziorze, jakby chcieli pokazać, czym jest pamięć o Andrieju Trubowie. Wszystkie zasady, w które wierzył i które wpajał młodzieży, okazały się bezwartościowe.
Wyglądało na to, że został mu tylko włóczęga Kostiuk, którego kiedyś uważał za wsiowego błazna.
Wszedł do sieni i od razu uderzył go smród ludzkich odchodów. Był żołnierzem i dobrze znał ten odór. Kostiuk zauważył jego grymas.
-?Uczyłeś tych naszych pionierów. Tak? -?zapytał i nie czekając na odpowiedź, dorzucił: -?Jak znikłeś, nikt się nimi nie zajmował i w twoim domu zrobili sobie melinę. Wychodek masz za domem, więc srali w środku. Masz wódkę?
-?Mam.
-?To dawaj.
Usiedli na desce pod ścianą obok legowiska Kostiuka. Jagan wyjął butelkę wódki, odkręcił i podał Kostiukowi, który pociągnął z niej mocno.
-?Nie pij tak szybko -?rzucił Jagan. -?Bo muszę ci coś powiedzieć, a potem zapomnisz.
-?Jak się nie napiję, to zapomnę -?odparł Kostiuk i Jagan od razu zrozumiał tę oczywistą prawdę. -?Co chcesz powiedzieć? Że nie zabiłeś Saszy? To wiem...
-?Skąd wiesz?
-?Ty byś go przecież nie zabił, bo po co? Wiem przecież, że Sasza kombinował. Wszyscy o tym wiedzieli i wszyscy kombinują. Dobry był z niego człowiek, ale sam się wpierdolił. Wiadomo było od dawna, że to tylko kwestia czasu. Wiem, że go nie zabiłeś, ale ludziska chcą mieć sprawcę. Taki nasz sąd ludowy.
Jagan nie pił wódki. Zostawił butelkę Kostiukowi. Przez chwilę zastanawiał się, czy powinien podnieść się, wyjść i spalić ten dom, bo nic go już z Aleksandrowką nie łączyło, czy opowiedzieć Kostiukowi, jak naprawdę było z Saszą. Że stracił pięćdziesiąt tysięcy euro na handel samochodami i cukrem, w który wciągnął go Konowałow, że chciał mu pomóc, że policyjni gangsterzy ograbili i zabili Saszę, że musiał potem uciekać do Polski, bo nawet koledzy z GRU go oszukali?
-?Nie zabiłem Saszy -?rzucił Jagan. -?Chciałem mu pomóc, ale nie wiedziałem, że wda się w konszachty z policyjnymi bandziorami. To oni go zabili. -?Spojrzał na Kostiuka, który siedział na drewnianej skrzynce ze spuszczoną głową i butelką w dłoni. -?Zapamiętasz? Powiedz to wszystkim, że tu byłem i...
-?Powiem -?zamruczał Kostuik.
-?Na pewno? -?Jagan podniósł się i zarzucił torbę na ramię.
-?Masz tam karabin? -?zapytał Kostiuk, nie podnosząc głowy, ale Jagan nie odpowiedział i ruszył do wyjścia. -?Dlaczego wróciłeś? -?dorzucił.
-?Właściwie to nie wiem... -?odparł Jagan z wahaniem. -?Idzie wojna, ja to wiem, czuję. Zginie dużo dzieciaków. Myślałem, że wrócę tu i się nimi zajmę... -?Urwał i rozejrzał się po zdemolowanym pomieszczeniu. - Bliźniakami Saszy i resztą, ale chyba nie warto.
-?Jaka wojna? Ty jednak głupi jesteś, Andriusza -?rzucił Kostiuk i podniósł głowę.
-?Chyba tak. -?Jagan się odwrócił.
-?Wiesz, jak mam na imię? -?zapytał Kostiuk.
-?No... nie wiem... -?odparł Jagan po chwili zastanowienia.
-?Nazywam się Konstantin Wiktorowicz Kostiukowski i byłem... jestem doktorem fizyki molekularnej na Uniwersytecie Łomonosowa, pracowałem w Dubnej...
Jagan stał przy drzwiach i patrzył na zniszczonego człowieka o niewiadomym wieku i z twarzą jak wyschnięta śliwka.
O Łomonosowie słyszał, ale o Dubnej nie. Był zaskoczony, że Kostiuk ma imię i otczestwo, bo wszyscy mówili do niego tylko Kostiuk i nikt nie wiedział, kiedy i skąd się wziął w Aleksandrowce. Wydawało się, że był tutaj od zawsze, jak drzewa, chaty i jezioro. To, że był doktorem fizyki molekularnej, nie było specjalnym zaskoczeniem. Takich jak on wyrzutków spotkał w Rosji wielu. Mądrzy ludzie zawsze mieli trudniej, bo rozumieli, że jest trudno.
-?Nie wiedziałem -?rzucił Jagan i się uśmiechnął. -?To ty Kostia jesteś, a nie Kostiuk.
-?Idź do Moskwy, tam się najlepiej ukryjesz -?odparł Kostiuk. -?Tutaj ci nie darują, bo ci nie uwierzą. Wierzą tylko władzy, nawet w Boga nie wierzą, więc co ty możesz.
-?Tak myślałem, ale...
-?Idź na Dworzec Kijowski i odszukaj Warega.
-?Kto to?
-?To mój młodszy brat Leonid Wiktorowicz, mikrobiolog. On ci pomoże, jak będzie mógł.
-?To kogo mam pytać? W kasie biletowej, dyrektora dworca? Mikrobiolog pracuje na dworcu? A kto to mikrobiolog? Że on taki mały jest?
-?Pierdolisz, Andriusza. Idź. Znajdziesz. To mój brat, mówię. Za domem stoi jakiś rower, to weź go i jedź.
-?Wareg, mówisz?
-?Wareg.
-?Mikrobiolog?