INTRO

Stoisz na klatce schodowej z workiem śmieci, kluczami i miną człowieka, który chciał jedynie dotrzeć do kontenera, a właśnie został powołany na stanowisko ambasadora stosunków międzynarodowych. Naprzeciwko pojawia się nowy sąsiad. Wiesz, że pochodzi z innego kraju, ale nie masz pojęcia, czy mówi po polsku. On się uśmiecha, wypowiada kilka słów, których nie rozumiesz, i wskazuje coś za twoimi plecami. Ty odpowiadasz uśmiechem, kiwasz głową i odchodzisz. Po trzech piętrach zaczynasz się zastanawiać, czy przypadkiem nie zgodziłeś się na remont dachu, przechowywanie roweru albo opiekę nad jego kotem podczas dwumiesięcznych wakacji. Tymczasem sąsiad prawdopodobnie chciał tylko powiedzieć, że zostawiłeś otwarte drzwi do piwnicy.

Tak właśnie potrafi wyglądać początek wielokulturowego sąsiedztwa. Nie ma wielkiej awantury, poważnego konfliktu ani dramatycznego starcia cywilizacji. Jest zwyczajne spotkanie dwóch ludzi, którzy nie wiedzą, jak się ze sobą porozumieć, i dlatego obaj wychodzą z niego z własną interpretacją wydarzeń. Jeden uważa, że był uprzejmy. Drugi być może zastanawia się, dlaczego jego rozmówca tak energicznie potakiwał, po czym natychmiast uciekł. Gdyby nasze domysły miały osobne mieszkania, większość bloków potrzebowałaby dodatkowej kondygnacji. Problem zaczyna się wtedy, gdy te domysły traktujemy jak potwierdzone informacje, a przypadkowe zachowania sąsiada zaczynamy tłumaczyć jego pochodzeniem.

Ludzki umysł nie przepada za pustymi miejscami w opowieści. Kiedy czegoś nie rozumiemy, chętnie dopisujemy brakujące fragmenty. Sąsiad nie odpowiedział na powitanie? Może jest nieuprzejmy. Rozmawia głośno przez telefon? Pewnie u nich tak się robi. Nie przyszedł na zebranie wspólnoty? Widocznie nie interesuje go życie budynku. Tymczasem równie dobrze mógł nie usłyszeć powitania, rozmawiać z niedosłyszącym krewnym albo zwyczajnie nie zrozumieć zawiadomienia o zebraniu. Każde z tych wyjaśnień jest możliwe, ale żadnego nie należy automatycznie uznawać za prawdę. Właśnie tutaj pojawia się jedna z najważniejszych umiejętności dobrego sąsiadowania: odróżnianie tego, co rzeczywiście widzimy, od historii, którą sami sobie o tym opowiadamy.

Oczywiście łatwo powiedzieć, żeby nie wyciągać pochopnych wniosków. Znacznie trudniej zachować spokój, gdy ktoś regularnie zostawia rzeczy na wspólnym korytarzu, a ty nie potrafisz wyjaśnić mu, dlaczego ci to przeszkadza. Dochodzi obawa przed niezręcznością, nieznajomość języka i przekonanie, że każda rozmowa może zostać źle odebrana. Nagle zwykła uwaga dotycząca przestrzeni wspólnej wydaje się wymagać kompetencji negocjatora pokojowego. Warto jednak zauważyć coś istotnego: sprawa korytarza pozostaje sprawą korytarza. Pochodzenie sąsiada nie sprawia, że przedmioty przestają utrudniać przejście, podobnie jak twoje pochodzenie nie daje ci automatycznie racji we wszystkich sporach.

Ta książka nie będzie przekonywać cię, że musisz zaprzyjaźnić się z każdym mieszkańcem budynku, poznawać wszystkie języki świata i organizować sąsiedzkie kolacje pod hasłem międzynarodowej integracji. Możesz być człowiekiem, który po pracy pragnie ciszy, własnej kanapy i świętego spokoju. Sąsiad również ma prawo nie marzyć o wspólnym pieczeniu ciasta. Dobre relacje nie wymagają obowiązkowej serdeczności ani udawania zainteresowania cudzym życiem. Wystarczy wzajemny szacunek, możliwość przekazania ważnej informacji oraz gotowość do rozwiązywania problemów bez przypisywania drugiej osobie intencji, których nie potrafimy potwierdzić. To zdecydowanie mniej spektakularne niż festiwal kultur na parkingu, ale zazwyczaj znacznie bardziej przydatne.

Jedną z największych przeszkód bywa przekonanie, że brak wspólnego języka oznacza brak możliwości porozumienia. Tymczasem wiele sąsiedzkich spraw da się wyjaśnić prostymi zdaniami, krótką wiadomością lub spokojnym wskazaniem konkretnej sytuacji. Nie musisz wygłaszać przemówienia o zasadach współżycia społecznego, jeśli chcesz zapytać, czy ktoś może zamknąć drzwi wejściowe. Nie musisz też mówić głośniej tylko dlatego, że rozmówca słabo zna polski. Głośniejsze wypowiedzenie niezrozumiałego zdania rzadko czyni je bardziej zrozumiałym, choć niektórym ludziom najwyraźniej wydaje się, że gramatyka działa na zasadzie regulacji głośności telewizora. Ważniejsze są prostota, cierpliwość i upewnienie się, że obie strony rozumieją ustalenie podobnie.

Nie wszystkie trudności wynikają jednak z języka. Czasem obawiamy się samego spotkania, ponieważ nie wiemy, jak druga osoba zareaguje. W innych przypadkach podświadomie zakładamy, że człowiek wychowany gdzie indziej ma całkowicie odmienne oczekiwania. Takie przekonania mogą prowadzić do dwóch przeciwstawnych błędów. Pierwszy polega na unikaniu kontaktu i gromadzeniu pretensji. Drugi na traktowaniu sąsiada jak przedstawiciela całej kultury, od którego oczekujemy wyjaśnienia zwyczajów milionów ludzi. Wyobraź sobie, że ktoś pyta cię, dlaczego wszyscy Polacy zachowują się w określony sposób. Prawdopodobnie najpierw próbujesz sobie przypomnieć, kiedy zostałeś rzecznikiem prasowym całego narodu.

Nie oznacza to, że różnice doświadczeń, zwyczajów i oczekiwań nigdy nie mają znaczenia. Mogą wpływać na rozumienie uprzejmości, prywatności czy sposobu prowadzenia rozmowy. Warto jednak poznawać konkretnego człowieka, zamiast zgadywać jego zachowania na podstawie mapy. Dwie osoby pochodzące z tego samego kraju mogą mieć zupełnie inne podejście do ciszy, porządku i sąsiedzkich kontaktów. Z kolei ludzie wychowani na przeciwnych krańcach świata mogą bez najmniejszego problemu zgodzić się, że wiercenie w ścianie o szóstej rano nie jest najlepszym sposobem na budowanie przyjaźni. Wspólne potrzeby bywają znacznie bardziej praktyczne niż różnice, które tak łatwo przyciągają naszą uwagę.

Będziemy również mówić o sytuacjach, w których zwykła życzliwość nie wystarcza. Sąsiedzi mogą rzeczywiście naruszać ustalone zasady, ignorować uzasadnione prośby albo zachowywać się w sposób uciążliwy. W takich przypadkach nie trzeba rezygnować z własnych granic w imię dobrych stosunków. Trzeba natomiast oddzielić problem od tożsamości osoby, której dotyczy. Konkretne zachowanie można opisać, udokumentować i zgłosić odpowiedzialnej osobie lub administracji. Ocenianie całej grupy na podstawie zachowania jednego mieszkańca nie rozwiąże sprawy, a często dodatkowo utrudni rozmowę. Jeżeli pojawia się zagrożenie, priorytetem pozostaje bezpieczeństwo, nie zaś udowadnianie własnych zdolności dyplomatycznych.

W trakcie lektury nauczysz się zauważać moment, w którym obawa zamienia się w nieuzasadnione przekonanie. Przyjrzysz się sposobom rozpoczynania zwyczajnych rozmów bez sztucznej poufałości, formułowania próśb bez oskarżeń i uzgadniania spraw budynku mimo ograniczonej znajomości języka. Zobaczysz także, jak reagować na nieporozumienia, kiedy zachować dystans i dlaczego czasami najrozsądniejszym rozwiązaniem jest krótka wiadomość zamiast długiej dyskusji na klatce schodowej. Nie będziemy szukać magicznego zdania, które sprawi, że każdy sąsiad stanie się wzorem współpracy. Takie zdanie nie istnieje, a gdyby istniało, administracje budynków drukowałyby je na tablicach ogłoszeń zamiast kolejnych przypomnień o segregacji śmieci.

Warto też uczciwie przyznać, że możesz popełniać błędy. Możesz źle dobrać słowa, nie zrozumieć odpowiedzi albo poczuć się niezręcznie. To samo może przydarzyć się drugiej stronie. Rozsądne sąsiedztwo nie polega na bezbłędnym komunikowaniu się, lecz na umiejętności korygowania nieporozumień, zanim urosną do rozmiarów wieloletniego konfliktu. Czasem wystarczy spokojnie wyjaśnić, co mieliśmy na myśli. Innym razem trzeba zaakceptować, że rozmówca nie chce bliższego kontaktu. Nie każda próba zakończy się sukcesem, ale każda może być bardziej przemyślana niż milczenie połączone z wewnętrznym pisaniem aktu oskarżenia.

Na początek proponuję ci coś prostego. Gdy następnym razem spotkasz sąsiada, o którym niewiele wiesz, spróbuj zobaczyć w nim przede wszystkim człowieka mieszkającego za konkretnymi drzwiami. Nie przedstawiciela obcego świata, nie potencjalne źródło problemów i nie egzamin z tolerancji, do którego zapomniałeś się przygotować. Człowieka, który również wynosi śmieci, odbiera przesyłki, potrzebuje snu i prawdopodobnie ma własną kolekcję drobnych zmartwień.

Możliwe, że nadal nie będziecie mieli wielu wspólnych słów. Na szczęście do rozpoczęcia zwyczajnego sąsiedztwa nie potrzeba ich aż tak wiele. Ważniejsze, żeby tych kilku dostępnych nie zagłuszały dziesiątki niepotrzebnych domysłów.

Rozdział 1 - Człowiek za drzwiami czy historia w twojej głowie?

Na tablicy ogłoszeń pojawia się kartka informująca o planowanym przeglądzie instalacji. Obok ktoś dopisał kilka słów w języku, którego nie znasz. Przez chwilę patrzysz na nie z zainteresowaniem, po czym zauważasz, że jeden z sąsiadów marszczy brwi. "Zaczyna się", mówi półgłosem. Nie wyjaśnia, co dokładnie się zaczyna, ale jego mina sugeruje, że wspólnota mieszkaniowa właśnie utraciła niepodległość. W ciągu kilku minut zwykła kartka z dodatkowym tłumaczeniem może stać się tematem rozmowy o zmianach w budynku, chociaż jedyną rzeczywistą zmianą jest kilka zdań zapisanych pod polskim tekstem. Nikt jeszcze nie sprawdził, kto je dopisał, dlaczego ani czy tłumaczenie jest poprawne. Za to interpretacji wystarczyłoby już na osobne zebranie wspólnoty, najlepiej z cateringiem.

Właśnie tak powstaje wiele nieporozumień, zanim ktokolwiek zdąży zrobić coś naprawdę problematycznego. Dostrzegamy szczegół, nadajemy mu znaczenie, a następnie reagujemy tak, jakby znaczenie było równie oczywiste jak sam szczegół. Gdy sprawa dotyczy osoby pochodzącej z innego kraju, do tej operacji dochodzą skojarzenia dotyczące języka, zwyczajów i różnic kulturowych. Nie muszą być świadome ani wrogie. Czasami wystarczy zwykła niepewność połączona z przekonaniem, że inni ludzie działają według zasad, których jeszcze nie poznaliśmy. Problem pojawia się wtedy, gdy nasza wyobraźnia zaczyna pełnić funkcję komisji śledczej, sądu i rzecznika prasowego jednocześnie, a wszystkie trzy instytucje korzystają z tych samych niepotwierdzonych informacji.

Wyobraź sobie, że nowy mieszkaniec regularnie odbiera przesyłki pod innym nazwiskiem. Możesz pomyśleć, że prowadzi działalność, udostępnia mieszkanie nieznajomym albo korzysta z adresu w podejrzanym celu. Każda kolejna paczka zaczyna pasować do stworzonej historii. Nie zauważasz natomiast, że nazwiska mogą należeć do członków rodziny, współlokatorów lub osób, które niedawno się przeprowadziły. Być może poprzedni lokator nie zmienił adresu w sklepie internetowym. Sam fakt odbierania przesyłek istnieje, lecz znaczenie tego faktu pozostaje nieznane. Właśnie w tej przestrzeni pomiędzy obserwacją a wyjaśnieniem najłatwiej zbudować problem większy niż rzeczywistość.

Gdyby podobne paczki odbierał sąsiad, którego znasz od piętnastu lat, prawdopodobnie znalazłbyś bardziej przyziemne wytłumaczenie. "Pewnie córka coś zamówiła", pomyślałbyś i wrócił do swoich spraw. Nie dlatego, że posiadasz wyjątkową wiedzę o jego zakupach, ale ponieważ znana osoba otrzymuje od nas kredyt zwyczajności. Jej zachowania łatwiej uznajemy za przypadkowe, zrozumiałe lub nieszkodliwe. Osoba nieznana, zwłaszcza kojarzona z innym krajem, może nie otrzymać takiego samego kredytu. Wtedy zamiast szukać codziennego wyjaśnienia, zaczynamy szukać wyjaśnienia szczególnego. Ten mechanizm warto zauważać również u siebie, bez organizowania publicznego procesu o własne niedoskonałości.

Najpierw wydarzenie, potem znaczenie

Przydatną umiejętnością jest opisywanie sytuacji tak, jak mogłaby ją zarejestrować kamera pozbawiona komentarza narratora. Kamera zobaczy, że ktoś zamknął drzwi bez przytrzymania ich dla osoby idącej z tyłu. Nie zarejestruje jednak pogardy, niechęci do mieszkańców ani złego wychowania. Te interpretacje pochodzą już od obserwatora. Mogą okazać się trafne, lecz wymagają dodatkowych informacji. Człowiek mógł cię nie zauważyć, spieszyć się albo zachować nieuprzejmie. Jeżeli nie masz wystarczających danych, uczciwy opis brzmi: "Nie przytrzymał drzwi". Stwierdzenie "On nie szanuje sąsiadów" jest znacznie dalej idącym wnioskiem. A zdanie "Ludzie stamtąd nie szanują sąsiadów" wykonuje już skok logiczny, przy którym nawet zawodowy kaskader poprosiłby o dodatkowe zabezpieczenia.

To rozróżnienie nie oznacza obowiązku usprawiedliwiania każdego zachowania. Jeżeli ktoś potrąci cię na schodach, masz prawo zwrócić uwagę niezależnie od tego, czy zrobił to celowo. Jeśli mieszkańcy zastawiają dostęp do wspólnych urządzeń, problem istnieje bez względu na ich intencje. Możesz wymagać przestrzegania zasad, nie wiedząc wszystkiego o osobie, której dotyczą. Wystarczy oddzielić ocenę działania od opowieści o charakterze człowieka. "Nie można blokować tego przejścia" jest komunikatem dotyczącym konkretnej sytuacji. "Wy zawsze robicie problemy" wprowadza niejasne "wy", zbiorową odpowiedzialność i zarzut, którego trudno się pozbyć nawet po usunięciu przeszkody.

Przyjrzyj się też temu, skąd właściwie pochodzą twoje informacje. Czasem osobiście coś widziałeś. Innym razem ktoś opowiedział ci o zdarzeniu. Jeszcze innym źródłem jest rozmowa zasłyszana podczas odbierania korespondencji. Każdy z tych przypadków ma inną wartość. Własna obserwacja również bywa niepełna, ale opowieść przechodząca przez kilku mieszkańców może zmienić się nie do poznania. Pierwsza osoba mówi, że ktoś prawdopodobnie pomylił pojemniki na odpady. Druga przekazuje, że nowi mieszkańcy nie rozumieją zasad segregacji. Trzecia ogłasza, że w budynku pojawił się poważny problem z przestrzeganiem regulaminu. Czwarta proponuje nadzwyczajne zebranie. Tymczasem w punkcie wyjścia znajdował się jeden źle wyrzucony karton.

Szczególnie interesującym miejscem produkowania takich historii są sąsiedzkie grupy internetowe. Ktoś publikuje krótkie pytanie, a inni natychmiast zaczynają dopowiadać kontekst. "Czy ktoś wie, dlaczego pod numerem dwanaście często pojawiają się goście?" może w ciągu godziny wywołać dyskusję o bezpieczeństwie, wynajmie mieszkań i obowiązkach administracji. Samo odwiedzanie kogoś nie dowodzi jednak naruszenia żadnej zasady. Zanim dołączysz do rozmowy, zastanów się, czy istnieje rzeczywista uciążliwość wymagająca rozwiązania. Jeśli nie, zainteresowanie prywatnym życiem mieszkańców nie staje się bardziej uzasadnione tylko dlatego, że odbywa się w grupie nazwanej "Nasze spokojne osiedle".

Niepewność można wytrzymać

Niektóre pytania pozostaną bez odpowiedzi i nie ma w tym nic niezwykłego. Możesz nie wiedzieć, czym zajmuje się sąsiad, dlaczego rzadko wychodzi z mieszkania albo skąd pochodzą odwiedzające go osoby. Nie każda niewiadoma jest zadaniem wymagającym rozwiązania. Życie w budynku wielorodzinnym oznacza dzielenie określonej przestrzeni z ludźmi, których prywatności nie musisz poznawać. Twoje prawo do spokojnego korzystania z nieruchomości nie daje automatycznie prawa do kompletnej wiedzy o jej mieszkańcach. Co więcej, oni zapewne również niewiele wiedzą o tobie. Być może ktoś zastanawia się, dlaczego zamawiasz tyle książek, wracasz o nieregularnych porach albo regularnie rozmawiasz z kurierem. Z perspektywy osoby postronnej nawet zupełnie przeciętne życie potrafi wyglądać podejrzanie, jeśli odpowiednio starannie wybierze się jego fragmenty.

Własne emocje również potrafią nadawać interpretacjom pozory pewności. Jeżeli poczujesz niepokój, łatwo pomylić go z dowodem, że sytuacja rzeczywiście jest niebezpieczna. Emocja informuje przede wszystkim o twojej reakcji. Może być ważnym sygnałem, ale nie wyjaśnia automatycznie przyczyn zdarzenia. Kiedy nieznany sąsiad przez dłuższą chwilę stoi przy twoim samochodzie, możesz odczuć napięcie. To zrozumiałe. Zanim jednak uznasz, że ma złe zamiary, sprawdź, co faktycznie robi. Być może ogląda uszkodzenie własnego auta zaparkowanego obok. A jeśli zauważysz realną próbę włamania, reaguj stosownie do zagrożenia, zamiast prowadzić rozważania o różnicach kulturowych. Rozsądek polega również na tym, żeby nie mylić ostrożności z bezczynnością.

Trudność pojawia się wtedy, gdy pierwsza interpretacja zaczyna kierować naszym zachowaniem. Jeśli uznasz sąsiada za nieprzyjaznego, prawdopodobnie będziesz unikać kontaktu, przyjmować chłodny ton i zwracać większą uwagę na jego potknięcia. On może odebrać twoją postawę jako niechęć i odpowiedzieć podobnie. Wkrótce obaj będziecie dysponować nowymi dowodami wzajemnego dystansu, nie zauważając, że sami pomogliście go zbudować. To szczególnie podstępna sytuacja, ponieważ końcowy rezultat sprawia wrażenie potwierdzenia początkowych obaw. "Od początku wiedziałem, że trudno będzie się dogadać", stwierdzisz, pomijając fakt, że od początku prawie nie próbowaliście.

Jak sprawdzić założenie bez przesłuchania sąsiada

Kiedy rzeczywiście potrzebujesz jakiejś informacji, najlepiej szukać odpowiedzi związanej z konkretną sprawą. Załóżmy, że przy wejściu regularnie pojawia się dziecięcy wózek i utrudnia dostęp do skrzynek. Nie musisz ustalać, z jakiego kraju pochodzi właściciel ani jakie zwyczaje przechowywania wózków obowiązują w jego rodzinnych stronach. Potrzebujesz ustalić, do kogo należy przedmiot, czy rzeczywiście przeszkadza i gdzie można go bezpiecznie ustawić. Rozmowę da się rozpocząć neutralnie: "Czy ten wózek należy do pana? Chciałbym porozmawiać o miejscu, w którym stoi". Jeśli właściciel nie zna dobrze polskiego, można uprościć komunikat lub skorzystać z tłumaczenia. Cel pozostaje ten sam: wyjaśnienie sytuacji, nie badanie pochodzenia.

Podobnie warto zachować ostrożność przy pytaniach o narodowość i kulturę. Sama ciekawość nie jest czymś złym, ale jej forma i moment mają znaczenie. Osoba, którą spotykasz po raz pierwszy, niekoniecznie chce opowiadać o historii swojej ojczyzny, religii czy powodach przeprowadzki. Może chcieć po prostu odebrać list. Zamiast zaczynać od pytań dotyczących tożsamości, łatwiej zbudować naturalny kontakt wokół bieżącej sytuacji. Jeśli rozmowa rozwinie się swobodnie, obie strony mogą stopniowo poznawać się lepiej. A jeśli nie, nic strasznego się nie stanie. Zakończona uprzejmie krótka rozmowa jest pełnoprawnym kontaktem sąsiedzkim, nawet gdy nie poznasz przy okazji historii emigracji trzech pokoleń.

Weryfikowanie własnych założeń wymaga także gotowości do przyjęcia odpowiedzi, która nie pasuje do wcześniejszej opinii. Wyobraź sobie, że przez kilka tygodni podejrzewasz nowych mieszkańców o ignorowanie zasad korzystania z pomieszczenia rowerowego. W końcu okazuje się, że ktoś przekazał im nieaktualne informacje dotyczące dostępu. Możesz uznać to za zwykłe nieporozumienie albo zacząć szukać nowego powodu, dla którego nadal są winni. Ten drugi sposób zapewnia niezwykłą trwałość własnych przekonań. Niestety, ma też poważną wadę: prawda przestaje mieć w nim jakiekolwiek szanse. Umiejętność zmiany zdania po uzyskaniu nowych informacji jest oznaką rozsądku, nie przegraną w sąsiedzkim pojedynku.

Warto przy tym pamiętać, że twoje przypuszczenia mogą być czasem trafne. Nie istnieje zasada, zgodnie z którą osoba z innego kraju zawsze musi mieć dobre intencje, podobnie jak nie ma podstaw, żeby automatycznie przypisywać jej złe. Sąsiedzi bywają uprzejmi, kłótliwi, pomocni, roztargnieni, odpowiedzialni i nieznośni niezależnie od miejsca urodzenia. Równe traktowanie oznacza stosowanie podobnych kryteriów do podobnych zachowań. Jeżeli wymagasz od wieloletniego mieszkańca przestrzegania ustalonych zasad, możesz wymagać tego również od nowego. Jeżeli staremu znajomemu pozwalasz wyjaśnić nieporozumienie, nowemu warto dać taką samą możliwość.

Dobrym sprawdzianem jest pytanie, czy opisałbyś daną sytuację identycznie, gdyby dotyczyła osoby, której pochodzenie nie zwraca twojej uwagi. Jeśli zachowanie polskiego sąsiada nazwałbyś roztargnieniem, a takie samo zachowanie cudzoziemca świadectwem odmiennej mentalności, być może stosujesz dwie miary. Nie musisz natychmiast potępiać własnej reakcji. Wystarczy dostrzec różnicę i zastanowić się, z czego wynika. Taka chwila namysłu nie kosztuje nic, a może uchronić przed rozmową, podczas której zarzucasz komuś zachowanie całego narodu, choć chciałeś jedynie wyjaśnić sprawę źle zaparkowanego roweru.

Nie próbuj jednak zamieniać każdej interakcji w szczegółową analizę własnych myśli. Człowiek, który przed powiedzeniem "dzień dobry" przeprowadza wewnętrzny audyt siedemnastu założeń, może ostatecznie nie zdążyć się przywitać. Chodzi raczej o wyrobienie prostego nawyku w sytuacjach budzących silniejszą reakcję. Zadaj sobie trzy pytania: co naprawdę zauważyłem, czego jedynie się domyślam i jakiej informacji potrzebuję, żeby podjąć rozsądną decyzję? Jeśli sprawa nie wymaga działania, możesz na tym zakończyć. Jeśli wymaga, wybierz sposób ustalenia faktów, który nie narusza niepotrzebnie cudzej prywatności.

Możesz też odkryć coś mniej wygodnego: czasem niepokoi cię nie zachowanie sąsiada, lecz sam fakt, że jest inny od osób, do których przywykłeś. Warto to rozpoznać bez udawania, że odczucie nigdy się nie pojawiło. Niezręczność związana z nieznanym językiem, obyczajem czy stylem komunikacji nie musi prowadzić do niesprawiedliwego traktowania. Decydujące znaczenie ma to, co z nią zrobisz. Możesz uczynić z niej powód do izolowania drugiego człowieka albo potraktować ją jako sygnał, że brakuje ci informacji i doświadczenia. Nie masz obowiązku być zachwycony każdą różnicą. Masz możliwość nie zamieniać jej automatycznie w zarzut.

Sąsiedztwo nie wymaga całkowitej pewności co do charakteru innych ludzi. Wymaga natomiast umiejętności odróżniania problemów rzeczywistych od problemów dopisanych do niepełnych informacji. Czasami odkryjesz, że twoje obawy były przesadzone. Innym razem potwierdzisz, że konkretna sytuacja wymaga interwencji. W obu przypadkach będziesz mieć większą szansę na skuteczne działanie, jeśli zaczniesz od faktów. Wyobraźnia świetnie nadaje się do wymyślania powieści kryminalnych, ale zarządzanie wspólną nieruchomością lepiej pozostawić informacjom, które można sprawdzić. Zwłaszcza że w twoim budynku mieszka prawdopodobnie wystarczająco dużo interesujących ludzi, żeby nie trzeba było dopisywać im fikcyjnych życiorysów.