Rozdział 1
Dziewczyna w mundurze
(Urszula)
Tego wrześniowego dnia słońce wschodziło powoli i leniwie na nieboskłon.
Kiedy tylko z niemałym trudem otworzyłam swoje zaspane jeszcze oczy, obróciłam się na drugi bok, aby dowiedzieć się, która jest godzina.
- O kurczę. Już szósta. No nic, trzeba wstawać.- powiedziałam sama do siebie, kiedy zobaczyłam, iż zegar faktycznie wybija szóstą.
Zwlekłam się więc powoli na bok łóżka, stawiając stopy na zimnej, twardej podłodze. Przeciągnęłam się jeszcze w pozycji półleżącej po czym wstałam. Rozejrzałam się po pokoju.
Było to pomieszczenie o wielkości niecałych trzynastu metrów kwadratowych. Ściany miały odcień delikatnego błękitu. Na lewo od drzwi znajdowało się duże łóżko z białą ramą i białą pościelą w róże. Kilkanaście kroków dalej znajdował się nie za duży regał na książki, również biały oraz dość duża szafa w tym samym kolorze.
Szafa znajdowała się też obok jedynego okna w pomieszczeniu. Na oknie wisiała biała firanka przyozdobiona na górze i na dole różowo-fioletową falbanką.
Na prawo od okna znajdowała się toaletka, która służyła mi również za biurko, oczywiście biała. Nad toaletką wisiało lustro z białą ramą, która miała wbudowane lampeczki. Obok toaletki stało krzesło, które miało jasne drewniane nogi i dość jasne, szare obicie.
Następnie dosłownie pół kroku dalej, tuż na wprost łóżka znajdował się wiszący telewizor a nad nim kilka wiszących półek. Na suficie zaś znajdowała się elegancka lampa z okrągłym, białym kloszem, z którego zwisały kryształki.
Był piątek, 23 września. Skoro była godzina szósta rano to oznaczało to ni mniej ni więcej niż tyle, że mam godzinę czterdzieści pięć minut na ubranie się, uczesanie, zjedzenie śniadania i dotarcie do szkoły.
Sama szkoła znajdowała się trzydzieści minut na piechotę od domu. Skoro więc na samo dojście miałam aż tyle czastu to na całą resztę zostawała mi godzina i piętnaście minut.
Czym prędzej zasiadłam więc do toaletki i zaczęłam rozczesywać włosy. Nie było to proste zadanie, bowiem moje włosy sięgały aż do połowy pleców. Szybko jednak zaczesałam swoje blond pasma w porządnego kucyka. Nałożyłam na twarz delikatny krem nawilżający, przy okazji przypatrując się swojej bardzo jasnej, niektórzy nawet mówili, że chorobliwie bladej, cerze. Przez kolejne kilkanaście sekund wlepiałam swoje ciemnobrązowe oczy w taflę lustra. W końcu jednak wstałam od toaletki.
Następnie podeszłam do szafy. Musiałam z niej przecież wyjąć swoje ubranie na dzień dzisiejszy. Doskonale wiedziałam, co będzie tym ubraniem.
Byłam na początku czwartej klasy liceum. Było to o tyle ważne, iż było to liceum o profilu wojskowym. Dzień mundurowy mieliśmy w związku z tym dwa razy w tygodniu; w poniedziałki i piątki. A z racji, że dziś był właśnie piątek to moim ubiorem na dzisiejszy dzień w szkole był właśnie mundur.
Na ów mundur składały się Bluza, koszulka, Spodnie, buty, beret, polar na chłodniejsze dni i cała reszta tego typu rzeczy. Oczywiście musiały być również oznaki kadeta jak flaga kraju, godło, emblemat szkoły i inne tego typu.
No i oczywiście był też plecak. Wielki, wypchany po brzegi książkami.
Założyłam więc to wszystko na siebie w ekspresowym tempie po czym zjadłam szybkie śniadanie i wyszłam z domu. Wybijała właśnie godzina wpół do siódmej. Miałam więc jeszcze nieco ponad godzinę na dojście do szkoły. Nie spieszyłam się, a i tak wyszło na to, że doszłam tam przed czasem.
Jakaż więc byłam zdziwiona, kiedy okazało się, że...Nikogo nie zastałam na miejscu!
- Eh? Gdzie wszystkich wywiało? Nikt ostatnio nie mówił o tym, że dziś lekcji nie będzie... - powiedziałam te słowa sama do siebie, kiedy próbowałam otworzyć drzwi do sali. Oczywiście moje starania poszły na marne, bo drzwi były zamknięte na 4 spusty... Taki stan rzeczy był dla mnie wręcz niepokojący. Nie wiedziałam, gdzie teraz szukać swojej klasy. Ani nikogo innego tak na dobrą sprawę, bo gdy rozejrzałam się dokładniej to zauważyłam, że dziś tak jakby cała szkoła od rana świeciła pustkami...
Myślałam chwilę intensywnie. Po chwili byłam w stanie przypomnieć sobie.
- Ach, tak! Pan Józef ostatnio mówił, że jeśli coś tam dobrze pójdzie to dziś będziemy mieć jakichś wyjątkowych gości... Wtedy jednak nie zdradził, co to będą za goście. Ale może w takim razie moja klasa czeka na tych wyjątkowych gości na placu przed szkołą albo w okolicach internatu?
Pan Józef Lis był wychowawcą naszej klasy. Był to mężczyzna w średnim jeszcze wieku. Miał metr sześćdziesiąt osiem wzrostu. Jego włosy były proste, krótkie i czarne. Cerę miał jasną zaś oczy miały odcień ciemnobrązowy.
Zawsze był ubrany w elegancką marynarkę. Bardzo lubiłam naszego wychowawcę, był bardzo "spoko".
Skoro więc już pomyślałam o tym, że moja klasa jest przed budynkiem to tam właśnie wyszłam. Włóczyłam się dłuższą chwilę po terenie szkoły, aż w końcu przy budynku internatu usłyszałam jakieś rozmowy. Skierowałam się więc tam i...Bingo! Znalazłam w końcu całą swoją klasę.
Stali tam w towarzystwie Pana Józefa...Ale byli tam obecni również Kapitan Maksymilian Krawiec, Pan Bogusław Bukowski, Pan Olaf Piątek i Pani Izabella Czajkowska.
Kapitan Krawiec był zawodowym wojskowym w stanie spoczynku, dodatkowo miał tytuł Magistra więc z racji, że trafiła się klasa wojskowa to uczył nas przedmiotu o nazwie "Edukacja Wojskowa".
Był to jasnoskóry mężczyzna mierzący metr osiemdziesiąt trzy wzrostu. Miał bardzo krótko ostrzyżone, proste, czarne włosy oraz przenikliwe brązowe oczy.
Ubrany był oczywiście w stosowny mundur wojskowy. Nie był jednak jakiś strasznie zmanierowany ani nic z tych rzeczy. Jak na wojskowego miał dość luźne, ludzkie podejście do uczniów, za co bardzo go ceniłam.
Pan Bukowski był dyrektorem naszej szkoły.
Również mierzył sobie metr osiemdziesiąt trzy wzrostu, miał jasną cerę, proste czarne włosy, oraz brązowe oczy, choć nieco jaśniejsze, jak Kapitan Krawiec.
On z kolei był ubrany w bardzo elegancką marynarkę. Był również bardzo "równym gościem".
Pan Olaf Piątek był naszym nauczycielem francuskiego. Był to niewysoki mężczyzna, mierzył metr siedemdziesiąt. Również miał jasną cerę; tym, co go wyróżniało były włosy, proste i czarne, ale dość długie jak na mężczyznę. Miał też niebieskie oczy. On również ubrał się dziś w marynarkę. Lubiłam jego przedmiot więc siłą rzeczy jego też.
Pani Izabella miała metr sześćdziesiąt wzrostu, jasną karnację; sięgające do ramion lekko kręcone, jasnobrązowe włosy i ciemnobrązowe oczy.
Tego dnia miała na sobie stylowe, jasne, skromne i bardzo eleganckie ubrania.
Pełniła zaś w naszej szkole dwie role. Po pierwsze była wychowawcą świetlicy szkolnej, po drugie zaś koordynatorką ds. szkoleń wojskowych. Jeżeli moja klasa jechała na poligon to pod opieką Kapitana Krawca, jak i Pani Czajkowskiej. Ja często w świetlicy siedziałam i lubiłam z panią Izą pogadać.
Po dłuższej chwili zorientowałam się, że na terenie szkoły znajduje się dużo więcej osób. Pewnie były to osoby związane z władzami samorządowymi, choć pewności nie miałam.
Oznaczało to więc, że mieliśmy gościć dziś kogoś niezwykle ważnego...
Po chwili rzuciłam okiem na resztę mojej klasy. Było w niej o dziwo mniej więcej po równo dziewcząt, jak i chłopców, piętnastu na piętnastu. Wszyscy byli ubrani w mundury.
(Generał Joyce)
Jechaliśmy z Panią Ambasador[1] i Szeregowym na spotkanie z dzieciakami ze szkoły średniej z klasy wojskowej. Miało to być pierwsze nasze spotkanie w ramach współpracy, którą żeśmy nawiązali. Mieliśmy urządzać dzieciakom szkolenia i poligony. To znaczy ja miałem urządzać, bo podejrzewałem, że szeregowy nawet palcem nie kiwnie, żeby się zająć tym, co trzeba. Lata temu obiecałem sobie, że z pewnych prywatnych powodów już nigdy więcej nie wyjadę z kraju, jednak teraz nie dość, że miałem nosić zaszczytny dla mnie tytuł Attaché [2]wojskowego to jeszcze prosiła mnie bezpośrednio sama pani Ambasador. Nie mogłem więc odmówić. Żałowałem jedynie tego, że towarzyszyć mi będzie szeregowy i to jeszcze z sił rezerwowych, ponieważ moimi zastępcami powinni zostać oficerowie sił zbrojnych w stopniu o jeden szczebel niższym, ale żaden się nie zgłosił toteż Pani Ambasador osobiście poprosiła szeregowego z rezerwy, który w sumie nie musiał być proszony, bo od razu, kiedy gruchnęła wiadomość o naszym wyjeździe sam zgłosił się dobrowolnie... Ja pamiętałem go jeszcze z czasów sprzed jego przejścia do rezerwy, miałem wątpliwe szczęście być jego przełożonym. Jego obecność podczas tej misji nie wróżyła nic dobrego...
[1] Powidz - wieś (dawniej miasto) w Polsce, położona w powiecie słupeckim, w województwie wielkopolskim, siedziba gminy Powidz. Powidz uzyskał lokację miejską w 1243 roku, zdegradowany w 1934 roku. Miasto królewskie należące do starostwa powidzkiego, w drugiej połowie XVI wieku leżało w powiecie gnieźnieńskim województwa kaliskiego.
[2] 33 Powidzka Baza Lotnictwa Transportowego im. płk. pil. Wiktora Pniewskiego (33 BLTr) Jednostka Wojskowa 3293 - jednostka lotnicza szczebla taktycznego Sił Powietrznych. Wojskowa baza lotnicza w Powidzu w powiecie słupeckim (w odległości 35 km na południowy wschód od Gniezna oraz 35 km na północny zachód od Konina). Baza funkcjonuje w strukturach Sił Powietrznych i wchodzi w skład 3 Skrzydła Lotnictwa Transportowego z dowództwem w Powidzu.
[3] Narodowe Siły Rezerwowe (NSR) - zniesiona obywatelska ochotnicza służba wojskowa powstała w Polsce w drugiej połowie 2010 roku na mocy zmian w ustawie o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2021 r. poz. 372). W 2018 roku liczyły około 12 tysięcy żołnierzy[2]. Narodowe Siły Rezerwowe nie były osobnym rodzajem Sił Zbrojnych RP, lecz miały na celu zapewnienie kadr dla uzupełnienia etatów w każdym z pięciu rodzajów Sił Zbrojnych RP.
[4] Jezioro Powidzkie - jezioro polodowcowe typu rynnowego w woj. wielkopolskim, w powiecie słupeckim, w gminie Powidz (oraz częściowo w gminie Ostrowite), leżące na terenie Pojezierza Gnieźnieńskiego. Jest największym jeziorem województwa wielkopolskiego i najczystszym jeziorem w Polsce. Jezioro Powidzkie jest źródłem rzeki Meszny, wypływającej z jeziora pomiędzy Giewartowem a Kochowem.
[5] "Omaha" - kryptonim jednego z pięciu odcinków lądowania aliantów w Normandii 6 czerwca 1944. Był to jeden z dwóch odcinków przydzielonych Amerykanom. Odcinki dzieliły się na sektory, z których niektóre były podzielone dodatkowo na podsektory nazywane plażami i oznaczone nazwami kolorów. "Omaha" dzieliła się, patrząc od zachodu, na: Able, Baker, Charlie, Dog (Green, White, Red), Easy (Green, Red), Fox (Green, Red) i George. Odcinek "Omaha" położony jest w Normandii w północnej Francji i rozciąga się na 31,6 km, pomiędzy Isigny-sur-Mer nad rzeką Vire na zachodzie, a Port-en Bessin na wschodzie. Okazała się najtrudniejszą do zdobycia. W akcji brała udział amerykańska 29 Dywizja Piechoty pod dowództwem gen. Charlesa Gerhardta, wspomagana przez 8 kompanii Rangerów, oraz doświadczona w działaniach desantowych 1 Dywizja Piechoty, dowodzona przez gen. Clarence'a Huebnera. 29 Dywizja nacierała w zachodniej części odcinka, a 1 Dywizja we wschodniej.
[6] Operacja została przeprowadzona we wtorek 6 czerwca 1944 pod dowództwem generała Dwighta Eisenhowera, a trzon sił inwazyjnych stanowiły wojska amerykańskie, brytyjskie i kanadyjskie. Jednostki polskich wojsk lądowych nie uczestniczyły w lądowaniu w Normandii. Brały udział: Polskie Siły Powietrzne, Polska Marynarka Wojenna i Polska Marynarka Handlowa.
[1] Skauting (ang. scouting) - ruch społeczny i pedagogiczny, sformalizowany później w szeregu organizacji młodzieżowych w wielu krajach, który został zapoczątkowany na przełomie XIX i XX w. w Anglii przez Roberta Baden-Powella i Ernesta Thompson Setona w USA. W Polsce jego prekursorem był Andrzej Małkowski, uważany za twórcę harcerstwa - polskiej odmiany skautingu. Ruch skautowy został zdefiniowany jako dobrowolny apolityczny ruch wychowawczy dla młodzieży, otwarty dla wszystkich, bez względu na pochodzenie, rasę czy wyznanie, zgodny z celem, zasadami i metodą, które ustalił założyciel Robert Baden-Powell. Celem ruchu skautowego jest przyczynianie się do rozwoju młodych ludzi w taki sposób, by w pełni mogli wykorzystać swoje możliwości fizyczne, umysłowe, społeczne i duchowe jako jednostki, jako odpowiedzialni obywatele i jako członkowie wspólnot lokalnych, narodowych i międzynarodowych.
[2] Sprawności harcerskie - harcerski instrument metodyczny. Sprawnością jest biegłość harcerza w pewnej dziedzinie, wykazana w praktyce. Zdobycie sprawności wskazuje, że dany harcerz wykonał określone zadania i posiadł niezbędne umiejętności. Sprawności są zdobywane indywidualnie. Sprawności harcerskie - harcerski instrument metodyczny. Sprawnością jest biegłość harcerza w pewnej dziedzinie, wykazana w praktyce. Zdobycie sprawności wskazuje, że dany harcerz wykonał określone zadania i posiadł niezbędne umiejętności. Sprawności są zdobywane indywidualnie. Aby sprawności były przystępne dla wszystkich - i tych zaawansowanych w danej dziedzinie, jak i pierwszy raz się z nią stykających - są one podzielone na cztery poziomy trudności. Decyzję o podjęciu się zdobycia sprawności, harcerz i harcerka zgłaszają do drużynowego bądź zastępowego, którzy otwierają tzw. próbę (co jest potwierdzone dodatkowo rozkazem drużynowego). Jest to okres, w czasie którego należy wykonać zadania określone w wymaganiach sprawności. Po jego upłynięciu, próba zostaje zamknięta i oceniona przez Radę Drużyny, drużynowego lub wyznaczoną przez niego osobę, która decyduje o przyznaniu sprawności. Decyzję o przyznaniu sprawności mistrzowskiej drużynowy podejmuje ze specjalistą w danej dziedzinie. Zdobycie sprawności drużynowy ogłasza rozkazem i wpisuje do książeczki służbowej harcerza.
[3] Zawisza Czarny z Garbowa herbu Sulima (łac. Zawissius Niger de Garbow, ur. ok. 1370 w Garbowie, zm. 12 czerwca 1428 pod Gołąbcem) - rycerz, niepokonany w licznych turniejach, symbol cnót rycerskich; delegat na Sobór w Konstancji, uczestnik wojen z zakonem krzyżackim, Turkami i husytami, starosta kruszwicki od 1417, starosta spiski od 1420 r. W języku polskim przyjęło się aktualne do dziś powiedzenie "polegać na kimś, jak na Zawiszy", co znaczy "ufać komuś całkowicie". Zawisza przeszedł do historii jako człowiek prawy, wiernie służący królowi, broniący wiary aż do śmierci.
[4] Ostra białaczka szpikowa, ostra białaczka mieloblastyczna, ostra białaczka nielimfoblastyczna (łac. myelosis leukaemica acuta), AML (od ang. acute myeloid leukemia), ANLL (od ang. acute nonlymphocytic leukemia) - grupa chorób spowodowana nowotworowym rozrostem w szpiku wczesnych komórek prekursorowych krwi. Zaburzenie hierarchicznej struktury krwiotworzenia powoduje niewydolność szpiku i objawy niedoboru krwinek czerwonych, płytek krwi i leukocytów, a jednocześnie często występuje nagromadzenie się dysfunkcyjnego klonu białaczkowego, którego nadmiar może przyczyniać się do zaburzeń mikrokrążenia, nacieczenia różnych narządów i zatrucia organizmu produktami rozpadu komórek blastycznych. Ostra białaczka szpikowa stanowi około 80% ostrych białaczek u osób dorosłych, ale u dzieci jest nowotworem rzadszym od ostrej białaczki limfoblastycznej. W diagnostyce konieczne jest pobranie szpiku kostnego, który umożliwia szczegółowe badania, w tym badania genetyczne i molekularne pozwalające określić typ białaczki oraz zakwalifikować do odpowiedniej grupy ryzyka, co jest istotne dla wyboru najlepszej strategii leczniczej. Rokowanie zależy przede wszystkim od grupy ryzyka cytogenetyczno-molekularnego i jest znacząco lepsze w grupach niższego rokowania, u których po osiągniętej remisji przeprowadzono allogeniczne przeszczepienie szpiku. Większość objawów ostrej białaczki szpikowej jest związana z zastąpieniem prawidłowych komórek krwi komórkami nowotworowymi. W wyniku wyparcia prawidłowych prekursorów i zastąpienia ich klonem nowotworowym, który nie pełni swojej funkcji, dochodzi do jednoczesnego zaburzenia funkcji trzech linii hematopoezy niedoborów dojrzałych krwinek czerwonych, płytek krwi i funkcjonalnych krwinek białych obecnych we krwi obwodowej. W wyniku niedoboru erytrocytów pojawiają się typowe objawy anemii, występuje osłabienie, szybka męczliwość, duszność, bladość skóry i błon śluzowych oraz przyspieszenie akcji serca. W wyniku niedoboru trombocytów rozwija się skaza krwotoczna. Małopłytkowość powoduje krwawienia z dziąseł i nosa oraz plamicę na skórze i błonach śluzowych. Może pojawić się krwawienie z przewodu pokarmowego, krwawienie z dróg rodnych i krwawienie do ośrodkowego układu nerwowego, które jest zagrożeniem dla życia chorego. Silne krwawienie może być skutkiem zespołu rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC), który może towarzyszyć białaczce promielocytowej (APL). Brak prawidłowych krwinek białych przyczynia się do wzmożonej podatności chorego na infekcje, mimo że we krwi często są obecne bardzo liczne prekursory dojrzałych leukocytów, które jednak są niezdolne do pełnienia funkcji fizjologicznych. Upośledzenie odporności skutkuje licznymi infekcjami, zwykle bakteryjnymi lub grzybiczymi. Występują ciężkie anginy, zapalenia płuc, zakażenia okolic odbytu oraz zmiany w jamie ustnej obejmujące bolesne afty i owrzodzenia, uaktywnienie opryszczki oraz zmiany okołozębowe. Przebieg tych zakażeń, zwłaszcza w zaawansowanym etapie choroby, może być bardzo ciężki. Jednocześnie nadmierna liczba niedojrzałych leukocytów we krwi może powodować leukostazę, czyli zaburzenia mikrokrążenia krwi spowodowane nadmierną liczbą białych krwinek. Leukostaza występuje u 5% chorych, objawia się zaburzeniami świadomości, zaburzeniami widzenia, bólem głowy oraz hipoksemią (spowodowaną upośledzeniem przepływu krwi przez płuca). Powiększenie śledziony może występować w ostrej białaczce szpikowej, ale zwykle jest bezobjawowe. Powiększenie węzłów chłonnych występuje u 30% chorych i jest znacznie rzadsze niż w ostrej białaczce limfoblastycznej. Często w skórze występują płaskie wykwity, które są naciekiem komórek nowotworowych. Podobne mogą pojawiać się na dziąsłach, co jest typowym objawem białaczki z linii monocytów. Nacieki mogą występować również w innych narządach, w tym układzie oddechowym oraz w sercu, co może spowodować niewydolność oddechową lub niewydolność serca. U większości chorych występują bezobjawowe nacieki w układzie moczowym. W białaczce monocytowej często dochodzi do nacieczenia opon mózgowo-rdzeniowych, w pozostałych typach jest rzadsze niż ostrej białaczce limfoblastycznej. Rzadko pierwszym objawem jest wystąpienie litej masy pozaszpikowej zbudowanej z komórek nowotworowych, zwanej mięsakiem mieloidalnym (chloroma, pozaszpikowy guz mieloidalny). Jest to guz zbudowany z blastów, najczęściej występuje w skórze, węzłach chłonnych, kościach, przewodzie pokarmowym, jądrze i tkankach miękkich. W przebiegu ostrej białaczki szpikowej może wystąpić zespół Sweeta, który jest paranowotworowym zapaleniem skóry. Czasami choroba nie daje jakichkolwiek objawów i jest wykrywana przypadkowo podczas rutynowych badań krwi[4].
[5] O psie, który jeździł koleją - opowiadanie dla dzieci autorstwa Romana Pisarskiego traktujące o losach psa o imieniu Lampo. Akcja utworu dzieje się we Włoszech. Pewien zawiadowca znajduje na stacji kolejowej kundelka, przygarnia go i nazywa Lampo (wł. Błyskawica). Zawiadowca, mający troje dzieci (Gina, Roberto i Adele) mieszka w mieście Piombino, a pracuje w miasteczku Marittima. Lampo cały dzień spędza na stacji, a wieczorem wraca z zawiadowcą do jego rodzinnego domu na kolację. Pies kilkakrotnie ucieka od swojego nowego właściciela. W czasie pierwszej wycieczki psa wszyscy martwią się, że Lampo już nigdy nie wróci, ale ich przypuszczenia nie sprawdzają się. Pewnego dnia na stację kolejową przybywa dziennikarz, a kilka dni później w gazecie ukazuje się zdjęcie kundelka wraz z opowiadaniami o jego przygodach i "podróżach" pociągiem. Zawiadowca i kolejarze szybko przyzwyczajają się do ucieczek psa. Podczas jednej z nich, gdy Lampo wyrusza do pewnego miasteczka, przytrzaskują go drzwi pociągu. Jeden z pasażerów pociąga więc za hamulec, by zatrzymać pociąg i uwolnić psa. Podczas powstałego zamieszania Lampo wyskakuje z pociągu i ukrywa się w krzakach. Przypadkiem znajduje go jadąca na osiołku starsza kobieta i zabiera ze sobą. Pies zostaje u niej przez całą zimę i sam wraca do domu. Naczelnik stacji każe jednak zawiadowcy pozbyć się psa. Zawiadowca wysyła więc Lampo do swojego wuja na Sycylię, jednak i stamtąd pies z powrotem ucieka. Pewnego dnia mała Adele bawi się na torach, gdy pies zauważa nadjeżdżający pociąg. Kilka osób rzuca się w jej kierunku, by ją uratować, ale to Lampo dobiega pierwszy i spycha dziewczynkę z torów, ginąc w procesie. Mieszaniec Lampo żył naprawdę w latach 50. XX wieku. Samodzielnie podróżował pociągami, przez co stał się najczęściej opisywanym i fotografowanym psem tamtych czasów. W 1961 zginął potrącony przez pociąg i został pochowany pod akacją rosnącą przy stacji, a rok później postawiono mu pomnik.
[6] Tajemniczy ogród (ang. The Secret Garden) - powieść dla dzieci autorstwa Frances Hodgson Burnett, po raz pierwszy opublikowana w 1911 roku. Przed wydaniem publikowana w odcinkach w The American Magazine. Sielankowa opowieść o samouzdrowieniu jest współcześnie uważana za najlepszą powieść tej autorki i zaliczana do klasyki literatury dziecięcej. Prócz warstwy obyczajowej, książka daje też wyraz przekonaniu o uzdrowicielskiej, wręcz mistycznej sile natury. Ludzie pozostający w silnym z nią związku są zdrowi i mocni (także moralnie), czego przykładem jest Dickon Sowerby, owo "dziecko natury". Ozdrowieńczego jej oddziaływania doświadczają także inni jej bohaterowie: Mary Lennox, oderwana od angielskich korzeni, jest brzydka - zmienia się to po powrocie do ojczyzny i poddaniu się mocy przyrody. W tej tezie widoczne są wpływy Stowarzyszenia Chrześcijańskiej Nauki, z którym Frances Hodgson Burnett była związana.
[7] Opowieść wigilijna (tyt. oryg. A Christmas Carol) - opowiadanie Charlesa Dickensa nawiązujące do Wigilii Bożego Narodzenia. Książka ukazała się po raz pierwszy 19 grudnia 1843 roku z ilustracjami Johna Leecha. Tłumaczona wielokrotnie i wydawana jako Opowieść wigilijna (częściej) lub zgodnie z oryginalnym tytułem jako Kolęda prozą. Opowiadanie Charlesa Dickensa jest napisane w stylu wiktoriańskim. Pokazuje głębokie doświadczenie i przemianę skąpca Ebenezera Scrooge'a, zachodzącą w czasie nocy wigilijnej. Jest on samotnikiem, nielubiącym ludzi, a dbającym jedynie o pomnażanie swojego majątku. W noc wigilijną ukazuje mu się duch Jakuba Marleya - jego zmarłego partnera w interesach, cierpiącego pod ciężarem łańcucha win, który wykuł sobie za życia. Ta wizyta ma uchronić Scrooge'a przed podobnym losem. Początkowo nieufny, Ebenezer zmienia zdanie pod wpływem wizyt kolejnych duchów: Ducha Dawnych Świąt Bożego Narodzenia, Ducha Obecnych Świąt i Ducha Świąt przyszłych. Pokazują one bohaterowi sceny z jego życia przeszłego, teraźniejszego i przyszłego. Przerażony wizją samotnej śmierci, Scrooge pojmuje beznadziejność takiego trybu życia i nastawienia do innych ludzi, staje się z powrotem szczodrym, serdecznym człowiekiem, jakim był za młodu, przed śmiercią siostry, jedynej jak się zdawało osoby, która kiedykolwiek troszczyła się o niego. Opowieść wigilijna była niespodziewanym sukcesem Charlesa Dickensa. Pierwszy nakład wyniósł 6 tysięcy egzemplarzy i został wyprzedany w ciągu zaledwie trzech dni. Dickens napisał książkę przede wszystkim z zamiarem spłacenia swoich długów karcianych.
[8] Nędznicy (oryg. fr. Les Misérables) - pięcioczęściowa powieść Wiktora Hugo, napisana w czasie, gdy Hugo przebywał na wygnaniu na wyspie Guernsey, opublikowana została w roku 1862. W tym samym roku ukazało się pierwsze wydanie polskie. Utwór w planach Wiktora Hugo miał być panoramicznym obrazem całego społeczeństwa francuskiego XIX wieku oraz wykładnią poglądów autora na kwestie sprawiedliwego porządku społecznego, walki z nędzą i wykluczeniem. Na kartach Nędzników, poprzez główne wątki fabularne oraz liczne dygresje o charakterze filozoficznym i historycznym, Hugo prezentuje swój program polityczny i społeczny, oparty na wartościach chrześcijańskich, wierze w możliwość pozytywnej przemiany każdego człowieka oraz w ciągły, obejmujący wszystkie dziedziny życia postęp. Praca nad utworem trwała blisko dwadzieścia lat, jego szczegółowa koncepcja ulegała w tym okresie wielokrotnym zmianom i rozszerzeniom. Powieść Nędznicy łączy elementy powieści realistycznej z silnymi elementami romantycznymi i fragmentami o charakterze eseistycznym. Albert Thibaudet widział w niej syntezę gatunków: powieści przygodowej, obyczajowej, kryminału oraz umoralniającej "powieści o bohaterach". Utwór umieszczony został w index librorum prohibitorum dekretem z 1864 roku.
[9] Ania z Zielonego Wzgórza, również Anne z Zielonych Szczytów (ang. Anne of Green Gables) - powieść autorstwa kanadyjskiej pisarki Lucy Maud Montgomery, pierwsza część cyklu powieściowego Ania z Zielonego Wzgórza, po raz pierwszy wydana w 1908. Pierwsze polskie tłumaczenie ukazało się w 1911 roku nakładem Wydawnictwa M. Arcta (późniejsze M. Arct Zakłady Wydawnicze S.A.).
[1] knerus McKwacz (ang. Scrooge McDuck) - fikcyjna postać ze świata Disneya, stworzona przez Carla Barksa. Po raz pierwszy pojawił się w komiksie Wielka niedźwiedzica (debiut filmowy miał miejsce w 1967, w filmie Sknerus McKwacz i pieniądze). Postać wyglądająca podobnie do Sknerusa wystąpiła też w filmie "The Spirit of '43" z 1942 roku. Oryginalne imię Sknerus ma po Ebenezerze Scrooge'u - skąpcu z Opowieści wigilijnej Charlesa Dickensa. Pierwowzorem postaci może być (choć nie zostało to potwierdzone przez Barksa) Andrew Carnegie, Amerykanin szkockiego pochodzenia, w swoich czasach jeden z bogatszych ludzi na świecie.
[2] W 1986 amerykańskie wydawnictwo Gladstone uzyskało od Walt Disney Company licencję na tworzenie i wydawanie komiksów z Kaczorem Donaldem i innymi "kaczymi' bohaterami. Don Rosa umówił się na spotkanie z redaktorem naczelnym wydawnictwa, Byronem Ericsonem. Ericson szybko przekonał się do talentu Rosy, zatrudniając go na stanowisku rysownika. Pierwszym "kaczym" komiksem stworzonym przez Dona Rosę był Syn słońca - przeróbka jego własnej historii Zaginiony w Andach, której bohaterem był Pertwillaby Papers. Komiks odniósł duży sukces w Stanach, był nawet nominowany do nagrody Harvey Award. W 1989 roku, w okresie sporów licencyjnych pomiędzy wydawnictwem a The Walt Disney Company, Don Rosa pracował dla holenderskiego wydawnictwa Oberon oraz dla wydawcy magazynu "Kacze opowieści" (opartego na serialu animowanym pod tym samym tytułem). Współpraca z tym ostatnim skończyła się w przykrych okolicznościach już po jednym komiksie. Kiedy licencja na tworzenie i wydawanie w Europie komiksów z Kaczorem Donaldem powróciła do wydawnictwa Gutenberghus (dziś: Egmont), Don Rosa, uznany już autor, znalazł w nim zatrudnienie. Razem z nim pracę w Egmoncie rozpoczął również Byron Erickson, jego przyjaciel i promotor z wydawnictwa Gladstone. Pierwszym komiksem stworzonym dla Egmontu był The Master Landscapist (Architekt Krajobrazu) wydany w Polsce 24 czerwca 2009 roku w piśmie Kaczor Donald. Rok później, w 1991, Don Rosa rozpoczął pracę nad swoim największym dziełem: albumem Życie i czasy Sknerusa McKwacza (wydawanym w latach 1992-1994). Praca ta przyniosła autorowi sławę na całym świecie, uhonorowano go również wieloma nagrodami, m.in. prestiżową nagrodą Eisnera. W 1997 roku Don Rosa zdobył drugą w swej karierze nagrodę Eisnera, tym razem w kategorii najlepszy twórca komiksów/humor. Latem 2002 roku, po wydaniu komiksu Czy to jawa, czy sen? (uważanego za jeden z najlepszych w jego karierze; w Polsce wydanego w "Kaczorze Donaldzie" nr 24 z 2008 r.), Don Rosa wdał się w konflikt z właścicielami wydawnictwa Egmont. Sprawa dotyczyła warunków, na jakich publikowane były prace autorstwa Rosy: autor odkrył, iż bez jego wiedzy zmieniana jest kolorystyka i rozmiar obrazków, komputerowa obróbka (zbyt duża kompresja) powodowała też czasem widoczną utratę jakości plansz, pojawiały się nawet zauważalne gołym okiem piksele. Nie mogąc dojść do porozumienia z władzami wydawnictwa, Don Rosa ogłosił strajk, zawieszając pracę oraz wstrzymując zgodę na publikację jego dotychczasowych dzieł. Do porozumienia doszło w grudniu tego samego roku, pierwszym komiksem stworzonym po przerwie był Skarb na śmietnisku opublikowany w październiku 2003.
[3] Kacze opowieści (ang. DuckTales) - serial animowany wytwórni The Walt Disney Company, emitowany od 18 września 1987 do 28 listopada 1990 roku. Poszczególne odcinki serialu są oparte przede wszystkim na komiksach Carla Barksa, dlatego też pojawiają się tu komiksowe postacie stworzone przez niego, a nieobecne w innych produkcjach Disneya, jak Bracia Be, Goguś Kwabotyn czy Granit Forsant. Część jest inspirowana klasycznymi dziełami literackimi i filmowymi. W przeciwieństwie do innych filmów wytwórni, Kaczor Donald jest tu postacią trzecioplanową. W pierwszej serii wystąpił tylko w 8 odcinkach. Głównymi postaciami serialu są Sknerus McKwacz oraz siostrzeńcy Donalda. W Polsce wyświetlany był po raz pierwszy od 17 września 1989 do 19 czerwca 1993 w TVP1 (początkowo pod tytułem Siostrzeńcy Kaczora Donalda). W roku 1991 nakręcono serial Darkwing Duck, w którym kontynuowany był wątek Śmigacza McKwaka oraz Robokwaka. W Polsce TVP wyemitowała 7 z 91 odcinków w 1994 roku. Tytuł rodzimej wersji językowej w tamtym czasie brzmiał Dzielny Agent Kaczor. Obecnie wszystkie odcinki w nowym polskim dubbingu powstałym w 2004 roku zostały upublicznione wraz z premierą platformy Disney+ w Polsce w 2022 roku pod nazwą Agent Kuper. Natomiast w roku 1990 powstał film pełnometrażowy Kacze opowieści: Poszukiwacze zaginionej lampy. 25 lutego 2015 roku ogłoszono, że w 2017 r. powstanie nowa wersja Kaczych opowieści. Premiera serialu odbyła się 12 sierpnia 2017 roku na amerykańskim kanale Disney XD. Regularna emisja serialu w USA rozpoczęła się 23 września 2017 roku.
[4] Było sobie życie (fr. Il était une fois... la vie) - francuski serial animowany z cyklu "Było sobie..." emitowany w latach 1986-1987 na Canal+ i w latach 1987-1988 na antenie France 3, stworzony przez Alberta Barillé'a. Piosenkę w oryginalnej wersji śpiewała Sandra Kim, zwyciężczyni Konkursu Piosenki Eurowizji w 1986. W Polsce serial miał premierę na antenie TVP1 3 grudnia 1987.
[5] Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej (także: Wojsko Polskie) - siły i środki wydzielone przez Polskę do zabezpieczenia jej interesów i prowadzenia walki. Siły zbrojne są podstawowym elementem systemu obronnego państwa, przeznaczonym do skutecznej realizacji polityki bezpieczeństwa i obronnej. Zgodnie z obowiązującą Strategią Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, Siły Zbrojne RP utrzymują gotowość do realizacji trzech rodzajów misji: zagwarantowanie obrony państwa i przeciwstawienie się agresji, udział w procesie stabilizacji sytuacji międzynarodowej oraz w operacjach reagowania kryzysowego i operacjach humanitarnych, wspieranie bezpieczeństwa wewnętrznego i pomoc społeczeństwu. Stoją w ten sposób na straży suwerenności Polski oraz jej bezpieczeństwa i pokoju. Mogą brać udział w zwalczaniu klęsk żywiołowych, działaniach antyterrorystycznych, akcjach poszukiwawczych, a także ratowania życia ludzkiego. Biorą też udział w oczyszczaniu terenów z materiałów niebezpiecznych pochodzenia wojskowego i unieszkodliwiają je.
[6] Powszechna obrona przeciwlotnicza (POPL) - rodzaj zabezpieczenia bojowego wojsk. Część obrony przeciwlotniczej wojsk. Powszechna obrona przeciwlotnicza to zespół przedsięwzięć, mających na celu samoobronę wojsk w sytuacji zagrożenia lub bezpośredniego uderzenia środków napadu powietrznego przeciwnika. Organizatorami powszechnej obrony przeciwlotniczej są dowódcy ogólnowojskowi.
[7] Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych im. Hetmana Polnego Koronnego Stefana Czarnieckiego (CSWL) - ośrodek szkolenia wojskowego Sił Zbrojnych RP w Poznaniu.
[8] Ewakuacja medyczna- działania ratunkowe, polegające na transporcie rannych z pola walki lub miejsca katastrofy przez personel medyczny do obiektów medycznych (np. szpitala polowego). Ewakuacja medyczna odbywa się przy pomocy odpowiednio przygotowanych pojazdów lądowych (np. ambulansów) lub powietrznych (śmigłowców). Terminem określany jest również transport poszkodowanych pomiędzy obiektami medycznymi.
[9] Order Uśmiechu - międzynarodowe odznaczenie nadawane od 1968 roku za działania przynoszące dzieciom radość. Na pomysł nadawania Orderu wpadła w 1968 redakcja "Kuriera Polskiego" którego redaktorem naczelnym był Cezary Leżeński. Inspiracją był wywiad z Wandą Chotomską z okazji 5-lecia dobranocki dla dzieci Jacek i Agatka. Dziennikarze uznali, że dzieci mogą nagradzać dobrą pracę dorosłych, dlatego ogłoszono ogólnopolski konkurs na projekt odznaczenia. Na adres Telewizji Polskiej i do redakcji "Kuriera Polskiego" dzieci nadesłały 44 tysiące prac. Order z nr 1 w lutym 1969 roku otrzymał lekarz z Poznania Wiktor Dega. W 1979 po wystąpieniu kanclerza Cezarego Leżeńskiego przed Zgromadzeniem Ogólnym Sekretarz Generalny ONZ Kurt Waldheim nadał Orderowi Uśmiechu rangę międzynarodową. Od tej pory Kapituła Orderu Uśmiechu stała się międzynarodowa. Jej pierwsze spotkanie odbyło się w maju 1980 roku. II Zlot odbył się ponownie w Rabce rok później, w 1997 roku. W 2003 Międzynarodowa Kapituła Orderu Uśmiechu odbyła pierwsze w historii swoje posiedzenie poza Warszawą, miało to miejsce w Świdnicy, gdzie powstało pod jej patronatem Europejskie Centrum Przyjaźni Dziecięcej. Nadano wówczas miastu Świdnica tytuł "Stolicy Dziecięcych Marzeń" i ogłoszono 21 września Światowym Dniem Orderu Uśmiechu.
[10] Artystka pochodziła z Finlandii. Swoją ogromną popularność zyskała dzięki kolejnym książkom muminkowej sagi. Pierwowzór Muminka narodził się na ścianie wychodka w domku letniskowym w Pellinge. Rysunek nadal się tam znajduje, a obok widnieją wyryte przez Tove pierwsze słowa pieśni o wolności: "Wolność jest tym, co najlepsze". Pisarka kochała dzieci i dla nich tworzyła. Odznaczenie- Order Kawalerów Uśmiechu otrzymała w 1974 roku w Helsinkach.
[11] Cytat" Polskie dzieci przyznały mi kiedyś Order Uśmiechu, więc jestem ich ambasadorką, głosem tych, którzy nie mogą wołać"
[12] Od 2006 r. księżniczka Anna jest "kawalerem" polskiego Orderu Uśmiechu.
[13] cytat: " Bez wypicia tradycyjnej szklanki soku z cytryny odbyła się uroczystość odznaczenia Joanne K. Rowling, autorki powieści o Harrym Potterze, Orderem Uśmiechu. Pisarka nie przybyła na uroczystość, bo wkrótce zostanie po raz drugi mamą, a także dlatego że przebywa w nikomu nieznanym miejscu i pracuje nad piątym tomem książki, oczekiwanej z niecierpliwością przez dzieci na całym świecie - napisał jej agent literacki w liście do kapituły, przyznającej to jedyne w swoim rodzaju odznaczenie."
[14] 26 października 2007 na wniosek dzieci z RPA Międzynarodowa Kapituła Orderu Uśmiechu przyznała Nelsonowi Mandeli Order Uśmiechu.
[15] Artykuł z dnia 29 maja 1993 "Order Uśmiechu po nowemuZawieszona przed niespełna dwu laty Kapitała Orderu Uśmiechu, będąca wówczas tylko zwykłą akcją popularnej gazey, odrodziła się w postaci niezależnego stowarzyszenia mającego własną osobowość prawną. Pierwszą jej decyzją było przyznanie Orderu Uśmiechu na wniosek kilkuset dzieci z paru krakowskich szkół znanemu reżyserowi Stevenowi Spielbergowi. Przed paru dniami ten popularny twórca filmowy "E. T.", "Wojen gwiezdnych", "Poszukiwaczy zaginionej arki", wzruszający miliony dzieci i dorosłych, został w Krakowie udekorowany Orderem Uśmiechu przez kanclerza nowej Kapitały. W okresie PRL lansowano hasło: wszystkie dzieci są nasze. Miało ono wyrażać troskę o każdego najmłodszego członka społeczeństwa, traktowanego z takim samym uczuciem jak własne, rodzone dzieci. Poza propagandowym wydźwiękiem rodziło ono różne skojarzenia, które sprowadzały się do dowcipów o dochodzeniu ojcostwa, zdradach małżeńskich. Fakt, iż nie było to zbyt fortunne, ale jego zaletą było zwrócenie uwagi na problem. Obecnie zastąpiło je lepsze, używane powszechnie na świecie: dzieci nade wszystko. Zawołanie, hasło, czy jak kto woli slogan popularyzujący samą ideę obojętnie w jakiej formie - nie załatwia jednak samej sprawy. Troska o dzieci, zrozumienie ich potrzeb, otoczenie ich opieką, a szczególnie..."
[16] 31 marca 2008 roku Oprah Winfrey, amerykańska gwiazda telewizyjnych talk show i znana producentka, została wyróżniona za działalność charytatywną. Wniosek złożyły amerykańskie dzieci.
[17] Szermierka (dawniej zwana fechtunkiem) - w szerszym sensie sztuka, praktyka władania bronią białą; w węższym sensie jej sportowa forma czyli dyscyplina sportowa, jeden ze sportów walki. Szermierka sportowa jest dyscypliną olimpijską (turnieje indywidualne i drużynowe) od 1896 roku, jedną z pięciu dyscyplin sportowych (obok gimnastyki sportowej, kolarstwa, lekkoatletyki i pływania), które były do tej pory rozgrywane na wszystkich nowożytnych igrzyskach olimpijskich. Szermiercza konkurencja szpady jest także jedną z konkurencji w pięcioboju nowoczesnym.
[18] Floret - sportowa broń biała (zaliczana do broni kolnych).
[19] Szabla - jednoręczna sieczna broń biała, wyróżniająca się długą, jednosieczną i zakrzywioną głownią. Szabla przeznaczona jest głównie do zadawania cięć (w mniejszym stopniu również do pchnięć).
[20] Szpada (z wł. spada) - kolna broń biała, powstała w XVII wieku na zachodzie Europy, ewoluując z rapiera jako broń mniejsza, lżejsza i poręczniejsza.
[21] Poligon w Biedrusku - rozległy poligon wojskowy, umiejscowiony na terenie dużej części gminy Suchy Las oraz w południowo-wschodniej części gminy Oborniki.
[1] Trzej muszkieterowie (fr. Les Trois Mousquetaires) - pierwsza część trylogii o czterech muszkieterach gwardii - Atosie, Portosie, Aramisie i d'Artagnanie. Kolejne części to W dwadzieścia lat później oraz Wicehrabia de Bragelonne. Akcja jest osadzona w pierwszej połowie XVII wieku we Francji i Anglii. Jest jedną z najsłynniejszych powieści Aleksandra Dumasa oraz powieści płaszcza i szpady. Została wielokrotnie zekranizowana i przetłumaczona na wiele języków. Utwór został pierwszy raz wydany w formie powieści w odcinkach w dzienniku Le Si?cle w miesiącach marzec - lipiec 1844, a następnie w formie książkowej w tym samym roku przez wydawnictwo Baudry.
[2] Alexandre Dumas, ur. jako Dumas Davy de la Pailleterie (ur. 24 lipca 1802 w Villers-Cotter?ts, zm. 5 grudnia 1870 w Dieppe) - francuski pisarz i dramaturg, autor Hrabiego Monte Christo i Trzech muszkieterów. Jego ojcem był generał Thomas Alexandre Dumas (1762-1806). Od szesnastego roku życia pracował jako kancelista. W 1829 roku odniósł znaczący sukces dramatem historycznym Henryk III i jego dwór. W następnych latach święcił tryumfy na scenie dzięki takim utworom jak: Antony (1831), Wieża Nesle (1832), Kean (1836) czy Panna z Belle-Isle (1839). Największą sławę przyniosły mu napisane w latach 40. powieści historyczne i przygodowe: Hrabia Monte Christo (1845), cykl o muszkieterach: Trzej muszkieterowie (1844), Dwadzieścia lat później (1845), Wicehrabia de Bragelonne (1848). Dużą popularność zdobyły również: cykl o Walezjuszach: Królowa Margot (1845), Pani de Monsoreau (1846) i Czterdziestu pięciu (1847-1848) oraz cykl Pamiętniki lekarza: Józef Balsamo (1847-1848), Naszyjnik królowej (1849-1850), Anioł Pitou (1851), Hrabina de Charny (1852-1855) I Kawaler de Maison-Rouge (1845-1846). Pozostawił po sobie ponad dwieście utworów. Jego wszystkie powieści miłosne (omnes fabulae amatoriae) zostały umieszczone w index librorum prohibitorum dekretem z 1863 roku.
[3] D'Artagnan - główny bohater cyklu powieści Alexandre'a Dumasa-ojca: Trzej muszkieterowie, W dwadzieścia lat później, Wicehrabia de Bragelonne. Występuje również w powieści D'Artagnan autorstwa Henry'ego Bedforda-Jonesa. Muszkieter króla Ludwika XIII i Ludwika XIV. Przyjaciel Atosa, Portosa i Aramisa. Pierwowzorem tej postaci był gaskoński szlachcic Charles de Batz-Castelmore d'Artagnan.
[4] Charles de Batz-Castelmore, Comte d'Artagnan, seigneur d'Artagnan (ur. 1611 w Lupiac, zm. 1673 w Maastricht) - szlachcic gaskoński, służył Ludwikowi XIV jako kapitan muszkieterów, później generał. Zginął podczas oblężenia Maastricht w trakcie wojny francusko-holenderskiej. Stał się pierwowzorem d'Artagnana, jednego z bohaterów cyklu Alexandre Dumasa o trzech muszkieterach: Trzej muszkieterowie, W dwadzieścia lat później, Wicehrabia de Bragelonne. Rodzina d'Artagnana wywodziła się z Gaskonii. Matką d'Artagnana była szlachcianka Françoise de Montesquiou. D'Artagnan, którego prawdziwe nazwisko to Charles Ogier de Batz, był jednym z siedmiorga dzieci. W wieku 17 lat opuścił dom rodzinny, udając się do Paryża. Z rąk Ludwika XIV otrzymał tytuł marszałka polnego. Po śmierci stanowił źródło inspiracji dla pisarzy i poetów, m.in. G. de Sandras wydał w 1700 apokryficzne Mémoires de M. d'Artagnan.
[5] Atos, właściwie Olivier hrabia de la F?re (ur. ok. 1595, zm. 1661) - jeden z bohaterów cyklu powieści Alexandre'a Dumasa-ojca: Trzej muszkieterowie, W dwadzieścia lat później, Wicehrabia de Bragelonne. Występuje również w powieści D'Artagnan autora Henry'ego Bedforda-Jonesa. Postać zainspirowana była m.in. Armandem de Sill?gue d'Athos d'Autevielle, ur. ok. 1615, zm. 21 grudnia 1643 r. w Paryżu.
[6] Portos - jeden z bohaterów cyklu powieści Alexandre'a Dumasa-ojca: Trzej muszkieterowie, W dwadzieścia lat później, Wicehrabia de Bragelonne. Występuje również w powieści D'Artagnan autora Henry'ego Bedford-Jonesa. Właściwie nazywa się Christopher du Vallon, po nabyciu dodatkowych dóbr (wydarzenia z" W dwadzieścia lat później") do nazwiska dochodzą dalsze człony: de Bracieux de Pierrefonds (imię Portosa ujawnione zostaje przez Aramisa ściskającego przyjaciół po ucieczce z niewoli Mazariniego). Pierwowzorem tej postaci był protestant Isaac de Portau.
[7] Aramis - jeden z bohaterów cyklu powieści Alexandre'a Dumasa-ojca: Trzej muszkieterowie, W dwadzieścia lat później, Wicehrabia de Bragelonne. Występuje również w powieści D'Artagnan autora Henry'ego Bedford-Jonesa. Właściwie nazywa się kawaler Rene d'Herblay, później opat d'Herblay (Dwadzieścia lat później), później biskup d'Herblay (Wicehrabia de Bragelonne). Postać wzorowana na księdzu Henri d'Aramitz.
[8] Park Cytadela - największy park Poznania o powierzchni ok. 100 ha, zbudowany w latach 1963-1970 na terenie dawnego Fortu Winiary. Nadano mu nazwę: Park-Pomnik Braterstwa Broni i Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. W 1992 roku zmieniono nazwę na Park Cytadela. W 2008 uznany został przez prezydenta RP, w ramach historycznego zespołu miasta Poznania, jako pomnik historii.
[9] Sparing (ang. sparring) - walka treningowa lub kontrolna w celu sprawdzenia formy zawodnika. Można również użyć tego określenia do nazwania spotkania towarzyskiego dwóch drużyn, mającego charakter szkoleniowy. Skuteczność walki treningowej zależy od celu. Jako cele przyjmuje się: rozwój umiejętności zawodnika, kontrola umiejętności oraz analiza skuteczności opanowanej techniki lub strategii walki. Choć walka treningowa zaspokaja w pewnym stopniu potrzebę rywalizacji, nie przyjmuje się za cel jedynie zaspokojenie prymitywnych potrzeb. Walka treningowa uczy na zasadzie odruchów. Walka treningowa wymaga uwzględnienia poziomu i rodzaju motywacji zawodnika. Bez uwzględnienia tych czynników, walka treningowa może zniechęcić zawodnika. Sporty walki należą do dyscyplin kontaktowych. Choć walka treningowa zwykle nie jest punktowana, ustawiczne porażki, odczuwanie bólu i narażenie na kontuzję osłabiają motywację zawodnika. Walka treningowa zarówno uwzględnia, jak i kształtuje motywację. W początkowej fazie treningu, ćwiczący nie ma wyrobionego automatyzmu technik i ma kłopoty z wieloma czynnikami zakłócającymi, co oznacza, że walka treningowa w tej fazie może zakłócać postępy. Podejście tradycyjne do treningu walki tkwi w celu, jaki ma przed sobą tradycyjny trening, oraz w koncepcji walki w tych stylach. Tradycyjny trening sztuki walki opiera się przede wszystkim na szybkiej i właściwej reakcji na atak i właściwej pracy ciała.
[1] Piwo - napój alkoholowy otrzymywany w wyniku fermentacji alkoholowej brzeczki piwnej. Brzeczka stanowi wodny wyciąg ze słodu browarnego z dodatkiem chmielu i ewentualnie innych surowców. W szerokim znaczeniu, zwłaszcza historycznym, piwem określa się napój fermentowany oparty na zbożowym surowcu. Piwo to najstarszy i najczęściej spożywany napój alkoholowy oraz trzeci pod względem popularności po wodzie i herbacie napój na świecie.
[2] Piwo bezalkoholowe - rodzaj piwa z niską zawartością alkoholu. Aby piwo zostało uznane za bezalkoholowe, zawartość alkoholu nie może przekroczyć 0,5% całkowitej objętości. Piwa bezalkoholowe są warzone w tradycyjny sposób, tyle że w ściśle określonym momencie fermentacja jest przerywana, przez co nie dopuszcza się do wytworzenia alkoholu. Pozwala to zachować w piwie bezalkoholowym wszystkie pozostałe związki, które występują w ich alkoholowych odpowiednikach oraz smak. Zmniejszenie zawartości alkoholu powoduje, że ma ono nieco mniej kalorii, gdyż pozostaje w nim cukier nieprzetworzony w alkohol. Za niższą ilość kalorii odpowiada większe rozwodnienie tego napoju. Część pszenicznych piw bezalkoholowych, takich jak Erdinger Alkoholfrei lub Paulaner Hefe-Weissbier Alkoholfrei ma status napojów izotonicznych. Piwo takie bogate jest w polifenole, mikroelementy i witaminy z grupy B. Istnieje piwo Birell Isotonic.
[3] Okocim - polska marka piwa należąca do duńskiego koncernu piwowarskiego Carlsberg A/S. Większość produktów tej marki jest wytwarzana w Polsce.
[4] Bezalkoholowy napój piwny o smaku wiśniowym uwarzony przez Carlsberg Polska. Został wprowadzony do sprzedaży w marcu 2020 roku.
[5] Benson & Hedges (inaczej Benson and Hedges, w skrócie B&H) - marka papierosów, której właścicielem są koncerny Philip Morris International, Gallaher Group, Japan Tobacco i British American Tobacco. Założona w 1873 roku w Kanadzie przez Richarda Bensona i Williama Hedgesa. W Polsce papierosy tej marki nie są dostępne. Stały się popularne na całym świecie, kiedy w 1996 roku podpisano umowę sponsorską z zespołem Jordan Formuły 1.
[6] Cichociemni Spadochroniarze Armii Krajowej - żołnierze konspiracyjnej Armii Krajowej w służbie specjalnej, służący w strukturach wojskowych Polskiego Państwa Podziemnego, którzy podczas służby w Polskich Siłach Zbrojnych, ochotniczo zgłosili się do służby w kraju. Dzięki współpracy Oddziału VI Sztabu Naczelnego Wodza z brytyjskim Special Operations Executive, zostali w latach 1941-1944 przeszkoleni w Wielkiej Brytanii i we Włoszech oraz przerzucani przez 138 dywizjon specjalnego przeznaczenia RAF oraz polską 1586 eskadrę specjalnego przeznaczenia na teren Polski okupowanej przez Niemców oraz Sowietów. Nie byli zwartą formacją ani oddziałem wojskowym, nie mieli własnego sztandaru, barw, patrona ani też własnej tradycji. Zostali powołani rozkazem Naczelnego Wodza, za ich rekrutację oraz wyszkolenie odpowiedzialny był Oddział VI Sztabu NW. Byli wyszkoleni do działań indywidualnych w zakresie sabotażu, dywersji, wywiadu, łączności, a także jako oficerowie przygotowani do pełnienia obowiązków sztabowych i dowódczych. Cichociemni nie byli agentami SOE, podlegali wyłącznie KG Armii Krajowej. Zgodnie z zapisami Konwencji Genewskich nie mogli nosić mundurów oraz w przypadku aresztowania nie byli traktowani przez Niemców jako jeńcy wojenni. Podczas wojny wszystkie informacje dotyczące cichociemnych były ściśle tajne.
[7] Szpieg - potoczne określenie osoby zajmującej się szpiegostwem. Zadaniem szpiegów jest odkryć tajemnice innych - zwykle innych krajów, ale współcześnie także innych firm (szpiegostwo przemysłowe) - i to najlepiej tak, aby owi inni nie zorientowali się, że tajemnice zostały im wykradzione. Pracując nad tym szpiedzy sami starają się utrzymać w tajemnicy charakter swojej misji - podają się za inne osoby, komunikują z mocodawcą w ukryty sposób itd. Zwalczaniem szpiegostwa i rozpoznawaniem go zajmuje się kontrwywiad np. Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego.
[8] Marian Włodzimierz Zacharski (ur. 15 sierpnia 1951 w Gdyni) - oficer polskiego wywiadu cywilnego w stopniu generała brygady, biznesmen, autor książek z gatunku historii i literatury faktu.
[9] Halina Maria Szwarc de domo Kłąb (ur. 5 maja 1923 w Łodzi, zm. 28 maja 2002 w Warszawie) - polska agentka wywiadu Armii Krajowej w okresie II wojny światowej (podporucznik, pseudonim Ryszard, następnie Jacek II); po wojnie profesor doktor medycyny, gerontolog, w latach 1970-1971 prorektor Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie, inicjatorka uniwersytetu trzeciego wieku w Polsce. Za działalność wywiadowczą i naukową odznaczona wieloma odznaczeniami państwowymi. Dama Orderu Virtuti Militari V klasy oraz Orderu Odrodzenia Polski II, III, IV i V klasy.
[10] Kazimierz Leski, ps. "Bradl" (ur. 21 czerwca 1912 w Warszawie, zm. 27 maja 2000 tamże) - polski inżynier mechanik, wynalazca, doktor nauk humanistycznych, pułkownik pilot Wojska Polskiego. Uczestnik kampanii wrześniowej, oficer wywiadu i kontrwywiadu Armii Krajowej w ramach Oddziału II Informacyjno-Wywiadowczego, dowódca kompanii "Bradl" batalionu Miłosz w powstaniu warszawskim. Za męstwo odznaczony Krzyżem Virtuti Militari i 3-krotnie Krzyżem Walecznych. W latach 1994-1997 prezes Związku Powstańców Warszawskich. Sprawiedliwy wśród Narodów Świata, honorowy obywatel miasta stołecznego Warszawy.
[11] Jerzy Władysław Pawłowski (ur. 25 października 1932 w Warszawie, zm. 11 stycznia 2005 tamże) - polski szermierz, pięciokrotny medalista igrzysk olimpijskich, szpieg, malarz.
[1] Najszybszy z czterech podstawowych stylów pływackich. Jakkolwiek podobne style pływania znane są ludzkości od starożytności, to jednak współczesny kraul wywodzi się według różnych źródeł z dwóch miejsc: Ameryki Południowej - gdzie styl ten był popularny wśród Indian, Wysp Salomona - gdzie stosowała go od setek lat autochtoniczna ludność. Styl ten w Europie pojawił się prawdopodobnie po raz pierwszy w 1844 r., kiedy na zawodach pływackich w Londynie zawodnicy z Ameryki Północnej bez trudu pokonali Brytyjczyków pływających żabką. Po tych zawodach został jednak w Europie na długo zakazany w oficjalnych zawodach. W latach 1870-1890, pierwszą "oficjalną" wersję kraula opracował John Arthur Trudgen, który opisał styl pływania Indian z Ameryki Południowej. Popełnił jednak błąd, gdyż wadliwie opisał ruch nóg, który w jego wersji był bardziej zbliżony do żabki. Ten hybrydowy styl pływania był nazywany trudgenem. Trudgen stał się popularny w zawodach w Europie pod koniec XIX w. i zaczął stopniowo zastępować żabkę w zawodach w wolnym stylu. Trudgen został dopracowany przez trenera pływackiego z Australii Richarda Cavilla. Obserwował on ludność autochtoniczną na Wyspach Salomona i dokładnie przestudiował ruch ich nóg, pływając za nimi w masce płetwonurka. Zawodnicy szkoleni przez Cavilla zaczęli wygrywać liczne zawody, a nowy styl został nazwany australijskim kraulem. Nazwa ta została w latach 50. XX w. skrócona do obecnej.
[2] Żabka - potoczna nazwa stylu klasycznego w pływaniu. W uproszczeniu polega na naśladowaniu ruchów pływającej żaby. Jest to symetryczny styl pływania - prawa i lewa strona ciała wykonują te same ruchy. Przy pływaniu żabką człowiek, w pozycji wyjściowej, powinien leżeć płasko na brzuchu głową do wody, ręce powinny być wyprostowane w ramieniu i wyciągnięte maksymalnie na wprost, a nogi wyprostowane w kolanie i wyciągnięte maksymalnie do tyłu. Następnie należy wykonać w zsynchronizowanej kolejności następujące ruchy: przy podkurczaniu nóg wykonuje się oburęczny wymach boczny rąk, przy wykopie nóg ręce są prostowane do przodu. Żabka była kiedyś polecana w pływaniu leczniczym, np. leczeniu skrzywień kręgosłupa. Obecnie się tego odradza, gdyż żabka istotnie rozbudowuje przednie mięśnie klatki piersiowej, nie wzmacniając jednak prawie mięśni grzbietu. Wyraźnie widoczne jest to u zawodowych żabkarzy, którzy chodzą zgarbieni z powodu dysproporcji w masie mięśni. Do leczenia wad kręgosłupa polecana jest natomiast żabka na plecach, gdzie mięśnie grzbietu istotnie pracują, a także obydwa rodzaje kraula, gdzie ruch okrężny rąk jest bardzo korzystny.
[3] Styl grzbietowy - jedyny styl pływania, w którym pływa się na plecach. Pracę rąk cechują silne wymachy za siebie, zaś rola nóg polega na silnym wybiciu wody w górę. Głowa jest ułożona w ten sposób, że broda nie dotyka klatki piersiowej, co nadaje ciału hydrodynamiczny kształt. W trakcie ruchu ramion z wody najpierw wychodzi bark (następuje rotacja w barkach i tułowiu), potem z wody wychodzi kciuk, w powietrzu obracamy dłoń i wkładamy ją małym palcem do wody, następuje faza właściwa, czyli pociągnięcie i mocne, dynamiczne odepchnięcie pod wodą z jednoczesnym nakreśleniem kształtu litery S.
[4] Styl motylkowy (motylek, delfin) - styl pływacki uważany za najtrudniejszy z czterech podstawowych stylów pływackich. Szybszy od niego jest tylko kraul. Styl motylkowy wymyślił w 1935 roku fizyk Volney Wilson, który w czasie studiów zanalizował ruchy pływających ryb. W 1938 roku płynąc delfinem wygrał eliminacje olimpijskie, ale został później zdyskwalifikowany, ponieważ styl był nowy i oficjalnie nieuznany. Oficjalnie zaprezentowano go w 1952 roku. Pierwszym w Polsce pływakiem stylem delfin był w 1957 roku zawodnik "Spójni" Poznań Stanisław Frąckowiak. Technika pływania stylem delfin została zaczerpnięta z naturalnego ruchu delfinów w wodzie. Styl motylkowy jest bardzo efektywny, lecz wymaga siły, koordynacji ruchów i umiejętności "falowania" w wodzie. Jest to najtrudniejszy styl pływacki do opanowania. Charakteryzuje się jednoczesnym ruchem nad wodą obu rąk oraz odbijaniem się obiema nogami. Na jeden ruch ramion przypadają dwa odbicia nogami. Ramiona są przenoszone jednocześnie nad powierzchnią wody do przodu, a następnie równocześnie do tyłu. Ciało pozostaje w pozycji na piersiach, jego ułożenie ulega zmianom w wyniku pionowych ruchów tułowia i współdziałającą pracą nóg. Cały ruch falisty rozpoczyna się od głowy po nogi. Ruchy nóg muszą być wykonywane w sposób równoczesny. Jest to złożony i trudny do skoordynowania ruch. Początkowo technika stylu motylkowego różniła się od współczesnej. Układ rąk wyglądał identycznie jak teraz, ale nogi pracowały tak jak w stylu klasycznym, czyli żabce.
[5] Alfred Nakache był francuskim żydowskim pływakiem i graczem w piłkę wodną. Członek francuskiej drużyny na Letnie Igrzyska Olimpijskie w Berlinie w 1936 r., Pływał także na pierwszych powojennych Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Londynie w 1948 r.
[6] Konzentrationslager Auschwitz, w szczególności KL Auschwitz I (Stammlager), KL Birkenau (Auschwitz II) i KL Monowitz (Auschwitz III) - zespół niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych i obozu zagłady, działający w latach 1940-1945 w Oświęcimiu (niem. Auschwitz) i pobliskich miejscowościach; symbol Zagłady Żydów, nazywany też "fabryką śmierci". Jako jedyny niemiecki obóz koncentracyjny został wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO (1979) pod nazwą Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940-1945). W części obozu utworzono Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu (1947), pomnik i instytucję kultury dokumentującą zbrodnie niemieckie w okupowanej Polsce. Nazwy Auschwitz, Birkenau i Monowitz są niemieckimi odpowiednikami polskich nazw Oświęcim, Brzezinka i Monowice, stosowanymi po agresji Niemiec na Polskę w 1939 roku i aneksji tych ziem przez III Rzeszę. Oświęcim dekretem Hitlera z 8 października 1939 został wcielony do III Rzeszy i znalazł się w granicach tego co okupant nazywał Wielkimi Niemcami, w powiecie bielskim (Landkreis Bielitz) rejencji katowickiej (Regierungsbezirk Kattowitz) prowincji Górnego Śląska (Provinz Oberschlesien). W 1940 roku na tych terenach władze niemieckie utworzyły obóz przeznaczony początkowo do osadzania więźniów politycznych i opozycji, głównie Polaków. Rozbudowywany był potem stopniowo, ostatecznie stając się głównym miejscem masowej eksterminacji około 1,1 miliona Żydów z całej Europy, a także 140-150 tysięcy Polaków, około 23 tysięcy Romów, około 12 tysięcy jeńców radzieckich oraz ofiar innych narodowości.
[7] Jidysz (jid. ???????? jidisz, dosł. "żydowski" - od pierwotnego określenia w tym języku ?????????????? jidisz-tajcz "żydowsko-niemiecki", "judeo-niemiecki") - język Żydów aszkenazyjskich, powstały ok. X wieku w południowych Niemczech na bazie dialektu średnio-wysoko-niemieckiego z dodatkiem elementów hebrajskich, słowiańskich i romańskich. Zwany niekiedy także ???????????? (mame-loszn "język matczyny") lub ?????????????? (loszn-aszkenaz "język aszkenazyjski") w odróżnieniu od ??????????? (loszn-kojdesz "język święty"), którym to terminem określany jest tradycyjnie język hebrajski.
[1] Port Lotniczy Poznań-Ławica im. Henryka Wieniawskiego (kod IATA: POZ, kod ICAO: EPPO) - międzynarodowy port lotniczy, jedno z najstarszych lotnisk w Polsce, położone 7 km na zachód od centrum Poznania przy trasie na Berlin i Buk. Pod względem liczby odprawianych pasażerów i liczby operacji lotniczych był to w 2019 roku 7. polski port lotniczy za portami: Warszawa-Okęcie, Kraków-Balice, Gdańsk-Rębiechowo, Katowice-Pyrzowice, Warszawa-Modlin i Wrocław-Strachowice. Lotnisko posiada system ILS kategorii drugiej (CAT II).
[2] Ornitologia (gr. ????? ornis, ??????? ornithos "ptak"; ????? logos "słowo, dyskusja") - dział zoologii zajmujący się ptakami (Aves). Domeną zainteresowania ornitologów jest przede wszystkim biologia ptaków, ale także ich zwyczaje, trasy przelotów, gniazdowanie, życie społeczne, obserwacja w terenie itp. Obserwowanie ich bytu umożliwia m.in. obrączkowanie ptaków. Ornitologia to także zbiór wiadomości i informacji na tematy związane z ptakami, ich lęgowiskami oraz upierzeniem itp.
[3] Polski Związek Szermierczy (PZS, PZSzerm) - organizacja zrzeszająca zawodników, trenerów i działaczy polskiej szermierki powstała 28 maja 1922 roku we Lwowie. od 1945 roku ma siedzibę w Warszawie. W latach 1950-56 działał w formie Sekcji Szermierki przy GKKF, w 1957 roku reaktywowano. Prezesem związku jest Adam Konopka. Polski Związek Szermierczy od 1923 roku jest członkiem Międzynarodowej Federacji Szermierczej (FIE). PZS był jeden raz organizatorem mistrzostw świata w 1963 roku w Gdańsku oraz dwukrotnie mistrzostw Europy - w 1994 roku w Krakowie i 1997 w Gdańsku.
[4] Kandydat na kurs Trenera Sportu / studia podyplomowe Trenera Sportu musi posiadać: Co najmniej wykształcenie średnie / wyższe. Legitymację instruktora sportu w szermierce. Co najmniej roczny staż pracy jako instruktor sportu szermierki (potwierdzony zaświadczeniem z klubu). Odpowiedni stan zdrowia. Część podstawowa kursu trenera sportu realizowana jest w wymiarze 60 godzin (w trybie zdalnym lub stacjonarnym), część specjalistyczna obejmuje 210 godzin dydaktycznych (w trybie hybrydowym), staż w klubie sportowym obejmuje 30 godzin (indywidualnie w wybranym przez uczestnika klubie).
[5] Wielkopolski Park Narodowy, utworzony w 1957 r., znajduje się w powiecie poznańskim, w odległości zaledwie ok. 15 km na południe od Poznania. Park obejmuje fragmenty Pojezierza Poznańskiego oraz Poznańskiego Przełomu Warty. Jego powierzchnia wynosi obecnie 76,2 km2, natomiast otulina obejmuje obszar 73,8 km2. Krajobraz Parku ukształtowany został w wyniku działalności lądolodu podczas ostatniego zlodowacenia i charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem rzeźby terenu. Występują tu liczne elementy krajobrazu polodowcowego: wysoczyzna morenowa, rynny wypełnione w większości wodami (11 jezior), pagórki kemowe, ozy, spotyka się głazy narzutowe. Najgłębsze i uważane za najpiękniejsze jezioro Parku to Jez. Góreckie (powierzchnia 97 ha) z Wyspą Zamkową, na której znajdują się ruiny neogotyckiego zameczku. Wiosną i jesienią jezioro jest miejscem odpoczynku tysięcy dzikich gęsi w okresie ich migracji. Gęsi, odpoczywając w nocy bezpiecznie na jeziorze, niestety przyczyniają się swymi odchodami do jego zanieczyszczenia. Najwyższym wzniesieniem Parku jest Osowa Góra, osiągająca 132 m n.p.m. Przy drodze na zachodnim stoku Osowej Góry ustawiono w 1994 r. 15-tonowy głaz przywieziony z Tatrzańskiego Parku Narodowego. Poświęcony jest on Władysławowi hr. Zamoyskiemu (1853-1924), ostatniemu właścicielowi zamku w Kórniku i innych dóbr (m.in. części Tatr), który należące do niego lasy na terenie dzisiejszego WPN przekazał narodowi (w ramach utworzonej w testamencie fundacji "Zakłady Kórnickie"). Nieco dalej, pod okapem pomnikowej lipy o obwodzie 310 cm, ukryta jest stara studnia. Według tradycji miał się przy niej zatrzymać cesarz Napoleon Bonaparte, gdy w 1807 r. objeżdżał okolice Poznania. Przyroda Parku jest bogata i urozmaicona. Występuje tu 1120 gatunków roślin naczyniowych (ponad 80% występujących w Wielkopolsce), 148 gatunków mszaków, 150 gatunków porostów, 500 gatunków glonów i 800 gatunków grzybów. Liczne są także rośliny chronione (55 gatunków) i reliktowe. Na obszarze Parku dominują zbiorowiska leśne. Są to: bory sosnowe, sosnowo-dębowe (bory mieszane), kwaśne dąbrowy, lasy dębowo-grabowe (grądy), świetliste dąbrowy, łęgi wiązowo-jesionowe, lasy olszowe (olsy) oraz zarośla łozowe. Gatunkami dominującymi na obszarze Parku są sosna i dąb, natomiast świerki, modrzewie, brzozy, jesiony, olsze, lipy i graby stanowią domieszkę do innych drzewostanów. Bogaty jest również świat zwierząt. Najliczniejsze są bezkręgowce, wśród których dominują owady (ponad 3000 gatunków). Liczne są też kręgowce: 26 gatunków ryb (najpospolitsze to płoć, wzdręga, leszcz, szczupak i okoń), 13 gatunków płazów, 5 gatunków gadów, 220 gatunków ptaków oraz ponad 40 gatunków ssaków. Wśród zwierząt występują również gatunki chronione, rzadkie oraz interesujące, jak np. ryjówki - nasze najmniejsze ssaki. Na terenie Parku wydzielono 18 obszarów ochrony ścisłej o powierzchni 260 ha. Są to obszary służące badaniom naukowym, pełniące również funkcje dydaktyczne. Wielkopolski Park Narodowy, leżący w bliskim sąsiedztwie Poznania, jest terenem atrakcyjnym turystycznie, licznie odwiedzanym przez turystów i miłośników przyrody. Aby udostępnić go zwiedzającym, wytyczono 6 szlaków turystycznych pieszych o łącznej długości 93 km. Wzdłuż Warty poprowadzono szlak rowerowy, a dla osób korzystających z samochodów urządzono parkingi i miejsca odpoczynku. W siedzibie Dyrekcji Parku w Jeziorach działa Ośrodek Muzealno-Dydaktyczny, do zwiedzania udostępniono także wieżę-mauzoleum koło Szreniawy.
[6] Drawieński Park Narodowy powstał w 1990 r. Po kilku korektach granic jego obecna powierzchnia wynosi 114,4 km2 (z czego w województwie wielkopolskim 3,8 km2), a otuliny - 352,7 km2. Park leży na Pojezierzu Myśliborsko-Wałeckim, w dorzeczu Drawy, i obejmuje swym zasięgiem część Puszczy Drawskiej. Główną atrakcją jego krajobrazu są głęboko wcięte w podłoże koryta rzek Drawa i Płociczna, rynny polodowcowe z malowniczymi jeziorami, torfowiska oraz rozległe lasy, które zajmują ok. 80% powierzchni Parku. Jest to teren zbudowany z piasków sandrowych, osadzonych przez wody spływające od czoła lądolodu w kierunku południowym. Siedliska te porastają bory sosnowe, lasy mieszane z dębami i bukami oraz buczyny typu pomorskiego. Flora Parku obejmuje ok. 1000 gatunków roślin naczyniowych, z czego 50 gatunków to rośliny chronione, m.in. widłaki, storczyki, rosiczki, żurawina drobnolistkowa, chamedafne północna, turzyca bagienna, wawrzynek wilczełyko, lilia złotogłów, kłoć wiechowata, grążel żółty, grzybienie białe, jarząb brekinia. Liczne są również mszaki, wśród których wiele gatunków zalicza się do reliktów glacjalnych, a także porosty obejmujące 20 gatunków podlegających ochronie. Największym akwenem na terenie DPN jest jez. Ostrowiec (388 ha). W całości otaczają je lasy i należy do nielicznych dużych jezior w kraju, nad którymi nie leży żadna miejscowość. Linia brzegowa jest urozmaicona, od strony zachodniej zaś w jezioro wcina się duży półwysep. Z tafli wody wyłaniają się trzy wyspy porośnięte starymi drzewostanami, a największa z nich - Okrzeja - ma powierzchnię 5,5 ha. W Parku żyje ok. 40 gatunków ssaków, m.in. sarny, jelenie, dziki, borsuki, bobry, wydry, popielice. Bardzo liczne są ptaki (141 gatunków), które znalazły tu dogodne warunki bytowania, czego wyrazem jest to, że wiele z nich w Parku gniazduje. Spotkać tu można m.in. bociana czarnego, gągoła, żurawia, pliszkę górską, zimorodka, pluszcza, puchacza oraz wiele gatunków ptaków drapieżnych, np. rybołowa, bielika, orlika krzykliwego, błotniaka stawowego, trzmielojada. Gady reprezentuje 7 gatunków; wśród nich są jaszczurki, padalec, zaskroniec, a nawet żmija zygzakowata. Osobliwością Parku jest występowanie niewielkiej populacji żółwia błotnego. W miejscach wilgotnych żyje wiele gatunków płazów: traszki, żaba trawna, grzebiuszka ziemna, rzekotka drzewna, ropuchy. Wśród ryb znajdują się gatunki cenne, rzadkie i ginące: sieja, sielawa, certa, lipień, łosoś, troć jeziorowa, troć wędrowna. Na szczególną uwagę zasługują tarliska ryb łososiowatych na Drawie i Płocicznej. Bogaty jest również świat bezkręgowców, reprezentowany na lądzie przez ważki, chrząszcze, motyle, a w wodzie przez chruściki, pijawki i mięczaki. Turystom pieszym służą znakowane szlaki o łącznej długości ponad 230 km. Dla turystyki rowerowej dostępna jest cała sieć szlaków pieszych oraz wszystkie drogi w Parku. Specyficzną trasą poznawania Parku jest płynąca przez niego rzeka Drawa. W stacji terenowej w Bogdance (powiat choszczeński), którą prowadzi Klub Przyrodników, można zapoznać się ze skromną wystawą przyrodniczą. Stacja ta, która jest malowniczo położona nad Korytnicą w pobliżu jej ujścia do Drawy, zaprasza w gościnę wszystkich interesujących się przyrodą Parku.
[7] "Sznur kormoranów w locie splątał się, Pożegnał ciepły dzień, Ostatni dzień w mazurskich stronach" - śpiewał Piotr Szczepanik. Kormorany to ptaki społeczne, żyją w koloniach. Gniazda zakładają przeważnie na drzewach. Pióra kormorana nie są "wodoodporne", dlatego po wyjściu z wody ptaki te suszą się, przyjmując charakterystyczną pozę. W Polsce objęty częściową ochroną.
[8] W poszukiwaniu pożywienia potrafi zanurkować na głębokość nawet 30 metrów. Zjada ryby, owady, skorupiaki, mięczaki, kijanki, żaby, rośliny i... własne pióra. Waży ok. kilograma, a rozpiętość jego skrzydeł dochodzi do 80 cm. W naszym kraju objęty jest ścisłą ochroną.
[9] Choć waży niespełna kilogram, jest to jeden z większych jastrzębiowatych, które żyją w naszym kraju. Rozpiętość skrzydeł tego ptaka dochodzi do 155 cm. Kanie nie mieszkają u nas przez cały, ale na przełomie sierpnia i września odlatują do Afryki. Charakterystyczny dla kani czarnej jest lekko wcięty ogon (w przeciwieństwie do jej nieco większej rudej kuzynki, której ogon jest wyraźnie rozwidlony). Jak wszystkie jastrzębiowate - w Polsce kania jest ściśle chroniona.
[10] Podobnie jak kania, myszołów należy do rodziny jastrzębiowatych. Ma dość krępą budowę ciała, zaokrąglone skrzydła i szeroki ogon. Myszołowy są takimi indywidualistami, ze trudno jest znaleźć dwa osobniki o identycznym upierzeniu. To one, w czasie godów wydają charakterystyczny, podobny do miauczenia dźwięk ("hije -hije - hije"). Są wierne w miłości - łączą się w pary na długi czas, często na całe życie. Niektóre myszołowy odlatują w cieplejsze miejsca na zimę, inne - zostają w kraju. Objęty ścisłą ochroną gatunkową.
[11] Ta pięknie ubarwiona kaczka jest najmniejszym przedstawicielem rodziny. Waży jakieś pół kilograma i mierzy do 34 cm, a rozpiętość jej skrzydeł dochodzi do 60 cm. Na zimę te kaczki zbierają się w stada i odlatują do ciepłych krajów. W Polsce sezon polowań na cyraneczki trwa od 15 sierpnia do 21 grudnia.
[12] To piękny, niebiesko-zielony, niewielki (rozpiętość skrzydeł - 28 cm) rybożerny ptak. Nazwa tego ptaka wzięła się z ludowych podań, według których młode tego ptaka przychodzą na świat zimą, co nie jest prawdą. Jednak zimorodki mogą mieć więcej niż jeden lęg. Charakterystyczny jest sposób, w jaki poluje zimorodek. Ten ptak łapie ryby nurkując pionowo w dół a zdobycz nabija na dziób.
[13] To największy z rodziny dzięciołów (długość ciała - 50 cm, rozp. skrzydeł - 76 cm, waga - do 320 g). Charakterystyczne czarne pióra ptaki te zyskują dopiero w wieku dwóch lat. Wcześniej młode dzięcioły są koloru szarego. Dzięcioły są monogamistami. Gniazda budują, wykuwając dziuplę w pniu drzewa. Taka budowa może trwać od 2 do trzech tygodni, a budowniczych jest dwoje - dla sprawiedliwości.
[14] Kolejny jastrzębiowaty. Ptaki te migrują na zimę do Afryki. Ma długie skrzyła i długi, lekko zaokrąglony ogon. To jedyny drapieżny ptak, który zakłada gniazdo w trzcinach. Poza okresem lęgowym jest samotnikiem. Objęty ścisłą ochroną. Błotniakom coraz bardziej zagraża fakt kurczenia się miejsc ich lęgu i żerowania.
[15] Te ptaki zna chyba każdy. To od nich pochodzą domowe kaczki. Mogą żyć bardzo długo. Najstarsza znana krzyżówka dożyła 29 lat. Dobrze lata, a nurkuje, zanurzając przeważnie tylko przednią część ciała. Głosy samicy i samca, podobnie jak wygląd, różnią się od siebie. Różnice były tak znaczące, że Karol Linneusz w swojej systematyce potraktował różne płcie jako dwa odrębne gatunki. Sezon polowań na kaczki w Polce trwa od 15 sierpnia do 21 grudnia.
[16] Ten popularnie zwany "siwką" ptak jest jedynym przedstawicielem rodziny kraskowatych w Europie i jednym z najbardziej kolorowych w naszym kraju. Nie jest płochliwa - nie przeszkadza jej obecność człowieka. Gniazda zakłada w dziuplach - które zasiedla po dzięciołach. Na zimowisko kraska odlatuje aż na południe Afryki. To gatunek skrajnie zagrożony wyginięciem.
[17] Stan spoczynku - status prawny osoby związanej stosunkiem służbowym, pracy bądź kapłańskim, uzyskany po przekroczeniu określonego wieku lub wskutek stanu zdrowia. Odpowiada emeryturze pracowniczej.
[18] Trauma lub uraz psychiczny - trwała zmiana w psychice, która spowodowana jest gwałtownym i przykrym przeżyciem. Trauma może oznaczać także to, co powoduje w psychice trwałą zmianę, nagłe wzruszenie. Trauma jest stanem psychicznym wywołanym działaniami czynników zewnętrznych, zagrażających zdrowiu lub życiu, które prowadzą do głębokich zmian w funkcjonowaniu człowieka. Rezultatem takiego urazu u osoby dotkniętej traumą mogą być utrwalone trudności w powrocie do poprzedniego funkcjonowania. Trudności te mogą tworzyć zespół objawów, tzw. zaburzenie stresowe pourazowe. Następstwami doznanej traumy może być: lęk, żałoba, depresja, wzrost zachowań agresywnych i autoagresywnych (w tym próby samobójcze), symptomy psychotyczne, obniżone poczucie własnej wartości, problemy społeczne lub, w młodszym wieku, pogorszenie wyników w nauce szkolnej.
