Listy moralne do Lucyliusza (Wybór) oraz Księga o sposobach na przypadki - Lucjusz Anneusz Seneka

Przedmowa

Szukając w umiłowanej swojej dziedzinie odpoczynku i rozrywki, wśród wyczerpującej pracy wychowawczej i nauczycielskiej, zatrzymałem się na listach Seneki do Lucyliusza, uderzony ich nieprzebrzmiałą prawdą i ogólnoludzką wartością. Zrazu przekładałem niektóre dla przyjemności jedynie; zachęcony przez Sekcję Klasyczną przy Stowarzyszeniu Nauczycielstwa Polskiego w Warszawie, pragnąc niejako odwdzięczyć się za to moralnie, powziąłem myśl przełożenia większego wyboru już nie dla siebie tylko, lecz dla spopularyzowania tej pracy wśród najstarszych uczniów. Zaskoczony na obczyźnie przez wybuch wszechświatowej wojny, z dala i bez wiadomości od najbliższych, oderwany od swojej szkoły, szukałem i znalazłem, w dalszym obcowaniu ze starym stoikiem, zapomnienie dręczących niepokojów osobistych i smutnych myśli o ludzkiej, niedoli i złości. Łaskawe słowa czcigodnego pana profesora Kazimierza Morawskiego, za które na tym miejscu pozwalam sobie złożyć Mu pełną szacunku podziękę, były mi nową zachętą i otuchą do pracy. Zamierzyłem też podać ją innym, by podzielić się z tymi, którzy zechcą, znalezioną w niej radością i przybytkiem duchowym. W wyborze listów kierowałem się przede wszystkim upodobaniem własnym, po wtóre zaś - pragnieniem zestawienia zagadnień najbardziej zasadniczych, najcharakterystyczniejszych, a zarazem najciekawszych dla dzisiejszego Czytelnika. Jeśli ktoś pod tym względem nie zgodzi się ze mną, niechże mnie przynajmniej nie potępi. Sposoby na przypadki pociągnęły mnie ciekawą treścią i oryginalną a dosadną formą zarówno. Archaizowany język, troskliwie, co do jednego wyrazu sprawdzony w wielkim warszawskim Słowniku Karłowicza, Kryńskiego i Niedźwiedzkiego, zarówno jak latynizowany styl z możliwie ścisłym utrzymaniem szyku i zwrotów oryginału, wydały mi się, nie wiem, czy słusznie, szatą dla starego filozofa i dla tematu najwłaściwszą: mniemałem, iż w ten sposób najłatwiej uda mi się zachować dla Czytelnika ów nieuchwytny smak i koloryt oryginału, podobny - że jeszcze raz użyję utartego, lecz trafnego porównania - delikatnej na starych brązach patynie lub temu przepysznemu puszkowi na niektórych owocach.

Za sprawdzian dokonanej pracy służył mi przekład X. Dawida Pilchowskiego (Lucjusza Anneusza Seneki listy do Luciljusza, przekładania X. Dawida Pilchowskiego, Teologji i praw Kościelnych Doktora, Prezesa Drukarni Królewskiej przy Akademji Wileńskiej. Tomów IV w Wilnie w Drukarni Królewskiej przy Akademji, 1782). Nadto, prócz wspomnianego wielkiego Słownika języka polskiego, pomocą były mi książki następujące:

1. Słownik łacińsko-polski Bobrowskiego w wydaniu II.

2. Słownik łacińsko-polski X. Feliksa Czerskiego, tomów II, Wilno 1825.

3. Słownik łacińsko-niemiecki Stowassera w opracowaniu Skutscha.

4. Słownik łacińsko-niem. K. E. Georgesa, tomów II, Lipsk 1861-1862, wyd. 5.

5. Słownik łacińsko-rosyjski Pietruczenki.

6. Tekst w wydaniu Teubnera pt. L. Annaei Senecae opera quae supersunt, recognovit... Fridericus Haase... vol. III, Lipsiae 1853.

7. Sén?que, Lettres morales a Lucilius - I-XVI - texte latin publié... par R. Aubé, Paris, Hachette et C-ie 1906.

8. Senecae omnia opera Venetiis impressa MCCCCXCII die ultima octobris per Bernardinum de Coris de Cremona (wyd. 2, weneckie).

9. L. Annaei Senecae opera cum emendationibus et notis M. Antonii Mureti... apud Joannem Le Preux MDXCV (Lugduni Batav).

10. Omnia opera quae vulgo exstant sub nomine L. A. Senecae philosophica, declamatoria et tragica. Drugi tytuł: L. A. Senecae... opera... quae recognovit... M. N. Bouillet... Parisiis, colligebat Nicolaus Eligius Lemaire, MDCCCXVII-XXII, 5 tomów + indices et appendices.

11. Fünfzig ausgewählte Briefe Senecas an Lucilius, Reclams Universal-Bibl. Nr. 2132, 2133.

12. Ausgewählte Schriften des Philosophen L. Annaeus Seneca übersetzt und durch Anmerkungen erklärt von A. Forbiger, Langenscheidtsche Bibl., Berlin.

13. Sén?que, Oeuvres compl?tes traduites en français avec une notice sur la vie et les écrits de l'auteur et des notes par M. I. Baillard, Paris, Hachette et C-ie.

14. Oeuvres compl?tes de Sén?que le philosophe avec la traduction en francais, publiées sous la direction de M. Nisard, Paris 1842.

15. Л. Анней Сенека - избранныя письма къ Люцилію. Перев. съ латинскаго Краснова, С. П. Б. дешев, библ. Суворина. Nr. 250, 1893 г.

16. Morawski Kazimierz, Od Augusta do czasów Hadrjana, Kraków 1919.

17. Boissier Gaston, Tacyt, tłum. Mirandolla, Lwów, 1907 (studium "Szkoły deklamacji w Rzymie").

18. L'Antechrist, par Ernest, Paris 1873.

19. C. Martha, Les moralistes sous l'empire Romaine, Paris 1881 - w anonimowym przekładzie rosyjskim.

20. А. В. Амфитеатровъ - Звѣрь изъ бездны - tomów 4 (Petersb. 1911-1914), dzieło o Neronie i jego epoce.

21. Лекціи по исторіи римской литературы, читанныя въ Кіевскомъ и С. Петербургскомъ Университетахъ В. И. Модесто въимъ. СПБ. изд. Пантелѣева 1888 г.

22. В. И. Модестовъ - Философъ Сенека и его письма къ Луцилію, Кіевъ 1872.