ROZDZIAŁ1
Farmakologia ogólna
Działania niepożądane leków
Każdy lek zastosowany w dużej dawce, podawany zbyt często lub niewłaściwą drogą może wywołać działania niepożądane, a nawet toksyczne. Nie istnieją leki całkowicie pozbawione działań niepożądanych lub toksycznych.
Działanie niepożądane - są to wszystkie niekorzystne skutki pojawiające się po podaniu leczniczych dawek danego leku.
Działanie toksyczne - są to następstwa stosowania leku w dawkach wyższych niż lecznicze.
Reakcje uczuleniowe - leki mają zdolność do pobudzania organizmu do wytwarzania swoistych przeciwciał skierowanych przeciwko nim samym.
Działanie na płód - I trymestr ciąży charakteryzuje się tworzeniem narządów u płodu. Czynniki wpływające na płód w tym okresie mogą spowodować jego obumarcie lub poważne uszkodzenie, co w konsekwencji może prowadzić do wad określanych mianem potworności, tzw. działanie teratogenne. Czynniki działające na płód w kolejnych dwóch trymestrach mogą powodować jego obumarcie, uszkodzenie lub poronienie, tzw. działanie embriotoksyczne.
Działanie rakotwórcze - leki jako związki chemiczne są potencjalnymi czynnikami rakotwórczymi, tzw. karcynogenami.
Interakcje leków
Wyróżnia się trzy interakcje leków:
Farmaceutyczne, zwane inaczej niezgodnościami recepturowymi. Są to zmiany fizyczne lub chemiczne przebiegające w leku przed jego podaniem pacjentowi. Niezgodności farmaceutyczne pojawiają się po pewnym czasie od sporządzenia leku, np. podczas wielogodzinnego wlewu.
Farmakologiczne - jest to wzajemne modyfikowanie działania farmakologicznego przez równocześnie zastosowane różne leki.
Pod wpływem jednego leku może nastąpić zmiana siły i czasu działania leku drugiego
- koergizm, który występuje pod postacią synergizmu lub antagonizmu.
Synergizm polega na zgodnym jednokierunkowym działaniu leków podanych razem,
antagonizm zaś na przeciwnym, różnokierunkowym działaniu leków, hamujących, a nawet znoszących wzajemnie swoją aktywność farmakologiczną.
Farmakokinetyczne - dotyczą wpływu jednego leku na drugi w trakcie drogi leku na etapach wchłaniania, wiązania z białkami, transportu przez błony oraz dystrybucji do poszczególnych narządów i tkanek, metabolizmu oraz wydalania.
ROZDZIAŁ3
Charakterystyka leków, które mogą być podawane samodzielnie przez personel podstawowych zespołów ratownictwa medycznego (ZRM typu P)
Acidum acetylsalicylicum
Postać
Tabletka.
Skład
Każda tabletka zawiera kwas acetylosalicylowy (zależnie od rodzaju dawki).
Grupa
Niesteroidowe leki przeciwzapalne i przeciwreumatyczne; inhibitor cyklooksygenazy.
Właściwości farmakodynamiczne
Przeciwzapalne, przeciwgorączkowe, przeciwbólowe. Działanie leku po
15-30 minutach. Po przyjęciu tabletki na czczo
maksymalne stężenie jest osiągane po 5-6 godzinach. Hamuje cyklooksygenazę płytkową przez acetylację, co w konsekwencji zatrzymuje syntezę tromboksanu A2 (TXA2), fizjologicznego czynnika aktywującego płytki krwi, a także odgrywa rolę w powikłaniach miażdżycowych. Kwas acetylosalicylowy hamuje agregację płytek od 4 do 8 dni po zażyciu, dlatego istnieje zwiększone
ryzyko krwawienia (nawet po ekstrakcji zęba).
Właściwości farmakokinetyczne
Kwas acetylosalicylowy podany doustnie jest całkowicie wchłaniany z przewodu pokarmowego, szczególnie w proksymalnym odcinku jelita cienkiego. Jest metabolizowany do kwasu salicylowego, z 15-30-minutowym okresem półtrwania. Kwas i jego metabolity są wydalane głównie przez
nerki. Wskazania
Ostry zespół wieńcowy (OZW). Bóle o niewielkim nasileniu. Gorączka.
Przeciwwskazania
Nadwrażliwość na lek lub którąkolwiek substancję pomocniczą.
Dzieci < 16. r.ż. - ryzyko wystąpienia
zespołu Reye'a (najczęściej w wieku 4-12 lat - dochodzi do uszkodzenia mózgu i wątroby, a w konsekwencji do niewydolności narządu; śmiertelność zespołu Reye'a wynosi aż 50%).
Środki ostrożności
Obfite krwawienie miesiączkowe. Nadciśnienie tętnicze. Choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy. Skłonności do krwawień oraz zażywanie leków przeciwzakrzepowych. Zaburzenia czynności nerek lub wątroby - pogorszenie funkcjonowania narządów. Kwas acetylosalicylowy może prowokować skurcz oskrzeli, napady astmy oskrzelowej lub inne reakcje nadwrażliwości. Podczas jego stosowania zgłaszano ciężkie reakcje skórne, również
zespół Stevensa-Johnsona (nagła, zagrażająca życiu reakcja skórna, na skórze i błonach śluzowych pojawiają się bolesne pęcherze, które pękają samoistnie, pozostawiając bolesne nadżerki z ogniskami martwicy). Nie zaleca się stosowania z innymi lekami przeciwzakrzepowymi: warfaryną, lekami o działaniu trombolitycznym i przeciwpłytkowym (klopidogrel), lekami przeciwzapalnymi, selektywnymi inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny - wyjątek, bezwzględne wskazanie, tj. OZW - po konsultacji z lekarzem dyżurnym kardiologii interwencyjnej. Ryzyko krwawienia zwiększa się u osób przyjmujących kortykosteroidy, selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i deferazyroks. Spożywanie alkoholu podczas stosowania kwasu acetylosalicylowego zwiększa ryzyko krwawienia. U pacjentów z zaburzeniem wydalania kwasu moczowego może wywoływać napad dny moczanowej.
Działania niepożądane
Ból brzucha, zgaga, nudności, wymioty, zwiększone ryzyko krwawień, bronchospazm, reakcje anafilaktyczne, wywołanie napadu astmy oskrzelowej, obrzęk naczynioruchowy, szum w uszach, hiperwentylacja.
Interakcje
Kwas acetylosalicylowy nasila działanie leków: przeciwzakrzepowych - np. heparyny, trombolitycznych - np. streptokinazy, doustnych przeciwcukrzycowych z grupy pochodnych sulfonylomocznika, kwasu walproinowego. Kwas acetylosalicylowy osłabia działanie leków: zwiększających wydalanie kwasu moczowego, moczopędnych - nasila ototoksyczność (niepożądane, toksyczne uszkodzenie narządu słuchu) furosemidu, przeciwnadciśnieniowych: inhibitorów ACE, antagonistów receptora angiotensyny II, antagonistów kanału wapniowego.
Okres ciąży i laktacji
Ciąża
Kategoria - C Okres okołoporodowy - D
I i III trym. - tylko w razie zdecydowanej konieczności (w III trym. ryzyko opóźnionego porodu i przedwczesne zamknięcie przewodu Botalla).
Laktacja
Kategoria 3
Możliwe jednorazowe lub krótkotrwałe podawanie leku; nie wymaga przerywania karmienia piersią. Przy długotrwałym stosowaniu (> 300 mg/dobę) - przerwać karmienie piersią.
Dawkowanie i droga podania
Wskazania
Wiek
Dawka i droga podania
Sposób podania
OZW
Dorosły
300 mg p.o.
Tabletkę połknąć w całości - otoczka tabletki chroni błonę śluzową jelit przed podrażnieniem
Dziecko > 16. r.ż.
Przedawkowanie - zatrucie
Dorosły: 200 mg/kg m.c. Dziecko: 100 mg/kg m.c.
Dawka śmiertelna wynosi 25 do 30 g.
Odtrutka
Węgiel aktywny: dorosły - 50 g, dziecko - 1 g/kg m.c. (do 12. r.ż.).
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwanie maszyn
Właściwości farmakodynamiczne i działania niepożądane nie wskazują na zaburzenia reakcji i zdolności prowadzenia pojazdów lub obsługiwania maszyn.
Wskazówki dodatkowe
Kwas acetylosalicylowy w ZRM najczęściej stosuje się w przypadku OZW. Rozpuszczanie tabletki w wodzie lub rozgryzanie przyśpiesza jej działanie, ale może powodować podrażnienie błony śluzowej przewodu pokarmowego.
