Lęk Społeczny Nastolatka - Samuel Kaine, Dora Kaine

Kup ebooka

30.29 zł
25.14 zł (30,29 zł najniższa cena z 30 dni)

-
Proszę czekać

Wstęp

Kiedy zwykła nieśmiałość przestaje być zwykła

Wyobraź sobie piętnastoletniego Michała. Jest wtorek rano. Za dwadzieścia minut powinien wyjść do szkoły, ale zamiast przygotowywać plecak, siedzi na łóżku i wpatruje się w podłogę.

- Mamo, boli mnie brzuch. Chyba dzisiaj nie pójdę.

Matka wzdycha. To już trzeci raz w ciągu dwóch tygodni. Wczoraj chłopak czuł się dobrze, wieczorem grał na komputerze, rozmawiał z kolegą przez internet i żartował przy kolacji. A dzisiaj znowu boli go brzuch.

- Michał, nie możesz opuszczać szkoły za każdym razem, kiedy masz sprawdzian. Musisz się w końcu przełamać.

Chłopak nie odpowiada. Nie dlatego, że lekceważy matkę. Po prostu nie wie, jak jej wytłumaczyć, co się z nim dzieje.

Tego dnia nie ma żadnego sprawdzianu. Jest za to prezentacja na lekcji historii. Michał przygotowywał ją przez cały weekend. Zna temat, ma gotowe notatki i potrafi bez problemu opowiedzieć o nim w domu. Jednak na samą myśl, że będzie musiał stanąć przed klasą, czuje narastające napięcie. A jeśli zapomni, co chciał powiedzieć? Jeśli zacznie się jąkać? Jeśli ktoś się zaśmieje? Jeśli nauczyciel zada pytanie, na które nie będzie znał odpowiedzi? W jego wyobraźni zwykła szkolna prezentacja zamienia się w wydarzenie, które może skończyć się kompromitacją.

Matka widzi nastolatka, który znowu próbuje uniknąć szkoły. Michał przeżywa coś zupełnie innego. Nie chce zawieść rodziców, nie chce mieć zaległości i wcale nie zamierza rezygnować z nauki. Chciałby po prostu wejść do klasy, powiedzieć to, co przygotował, i wrócić na swoje miejsce, nie czując, że wszyscy przyglądają się każdemu jego ruchowi. Nie potrafi jednak sprawić, żeby ten strach zniknął.

Ta historia jest fikcyjna, ale podobne sytuacje zdarzają się w wielu rodzinach. Jeden nastolatek boi się odpowiadać przy tablicy. Inny nie potrafi zadzwonić do kolegi, choć bardzo chciałby się z nim spotkać. Jeszcze inny rezygnuje z urodzin przyjaciółki, ponieważ obawia się, że nie będzie wiedział, o czym rozmawiać. Są też młodzi ludzie, którzy na pierwszy rzut oka świetnie sobie radzą. Dobrze się uczą, mają znajomych, uczestniczą w zajęciach i sprawiają wrażenie spokojnych. Dopiero po powrocie do domu okazuje się, ile wysiłku kosztował ich zwyczajny dzień. Rozpamiętują wypowiedziane zdania, analizują reakcje innych i martwią się sytuacjami, które dopiero mają nastąpić.

Dorośli często próbują tłumaczyć podobne zachowania w najprostszy możliwy sposób. "Jest nieśmiały", "Nie lubi ludzi", "Brakuje mu pewności siebie", "Musi nauczyć się radzić sobie w życiu". Czasem takie wyjaśnienia rzeczywiście odpowiadają sytuacji. Nie każde wycofanie oznacza zaburzenie, a nie każdy nastolatek musi lubić wystąpienia publiczne czy duże spotkania towarzyskie. Problem zaczyna się wtedy, gdy strach przed oceną innych przestaje być chwilowym dyskomfortem, a zaczyna wpływać na codzienne wybory młodego człowieka.

Nastolatek nie zgłasza się do odpowiedzi, mimo że zna prawidłowe rozwiązanie. Nie prosi o pomoc, chociaż jej potrzebuje. Nie nawiązuje nowych znajomości, choć czuje się samotny. Rezygnuje z zajęć dodatkowych, wycieczek, wspólnych wyjść i możliwości rozwijania zainteresowań. Z czasem może nawet uwierzyć, że po prostu nie nadaje się do kontaktów z ludźmi. Właśnie wtedy warto przyjrzeć się bliżej zjawisku, które psychologia określa jako lęk społeczny.

Nie chodzi w nim wyłącznie o strach przed publicznym występowaniem. Trudności mogą pojawiać się również podczas zwyczajnych sytuacji: kupowania czegoś w sklepie, jedzenia w obecności innych, rozpoczynania rozmowy, proszenia o wyjaśnienie zadania czy poznawania nowych osób. To, co dla jednego człowieka jest drobną niedogodnością, dla drugiego może stanowić poważne wyzwanie emocjonalne. Co ważne, młody człowiek niekiedy sam dostrzega, że jego obawy są nadmierne. Może wiedzieć, że pojedyncza pomyłka nie oznacza katastrofy, a większość kolegów prawdopodobnie szybko zapomni o niezręcznej odpowiedzi. Sama świadomość tego faktu nie zawsze jednak wystarcza, żeby przestał się bać.

Dlatego rady w rodzaju "Po prostu się nie przejmuj" albo "Nie zwracaj uwagi na innych" bywają nieskuteczne. Nie wyjaśniają, co zrobić z napięciem, które pojawia się mimo najlepszych chęci. Rodzice i nauczyciele zazwyczaj naprawdę chcą pomóc. Widzą, że młody człowiek ma możliwości, których nie wykorzystuje, i próbują dodać mu pewności siebie. Jednak dobre intencje nie zawsze wystarczają. Aby skutecznie wspierać nastolatka, trzeba najpierw zrozumieć, czego się obawia i dlaczego określone sytuacje wywołują w nim tak silne emocje.

Warto również pamiętać, że okres dorastania sam w sobie jest czasem ogromnych zmian. Młodzi ludzie budują własną tożsamość, porównują się z rówieśnikami, poszukują akceptacji i próbują odnaleźć swoje miejsce w grupie. Opinia innych może mieć dla nich szczególne znaczenie. Nie oznacza to jednak, że każdy nastolatek przeżywający trudności społeczne doświadcza zaburzenia lękowego.

Celem tej książki nie jest zachęcanie rodziców do doszukiwania się choroby w każdym przejawie nieśmiałości. Chcemy pokazać, jak odróżniać naturalne obawy od trudności, które zaczynają ograniczać życie, oraz kiedy warto zwrócić się po profesjonalną pomoc. Przede wszystkim jednak chcemy spojrzeć na problem oczami samego nastolatka.

Wyobraźmy sobie, jak wygląda życie człowieka, który każdego dnia musi wybierać pomiędzy tym, czego pragnie, a tym, czego się boi. Chciałby mieć przyjaciół, ale trudno mu zrobić pierwszy krok. Chciałby pokazać, co potrafi, lecz obawia się porażki. Chciałby być bardziej samodzielny, ale nawet prosta rozmowa z nieznajomą osobą wywołuje w nim napięcie. Takie doświadczenia mogą prowadzić do frustracji, smutku, poczucia niezrozumienia i stopniowego wycofywania się z życia społecznego. Nie dlatego, że nastolatek nie ma marzeń czy ambicji. Niekiedy właśnie dlatego, że bardzo mu zależy.

W kolejnych rozdziałach przyjrzymy się mechanizmom lęku przed oceną, jego wpływowi na ciało, myśli, naukę, przyjaźnie i relacje rodzinne. Wyjaśnimy, dlaczego unikanie trudnych sytuacji przynosi chwilową ulgę, ale z czasem może jeszcze bardziej ograniczać swobodę działania. Porozmawiamy również o roli dorosłych: o tym, jak rozmawiać z nastolatkiem, który nie potrafi nazwać swoich emocji, jak reagować na trudności z chodzeniem do szkoły oraz jak znaleźć równowagę pomiędzy wspieraniem samodzielności a zapewnianiem poczucia bezpieczeństwa.

Nie piszemy jednak tej książki wyłącznie dla rodziców i nauczycieli. Jeżeli jesteś nastolatkiem i rozpoznajesz w opisanych sytuacjach własne doświadczenia, chcemy, żebyś znalazł tutaj coś również dla siebie. Nie będziemy przekonywać Cię, że musisz stać się osobą przebojową, popularną albo zawsze pewną siebie. Nie każdy lubi być w centrum uwagi i nie ma w tym niczego złego. Ważne jest coś innego: żeby strach nie odbierał Ci możliwości robienia rzeczy, które są dla Ciebie istotne.

Zmiana nie musi oznaczać natychmiastowego przemawiania przed całą klasą czy poznawania dziesiątek nowych osób. Może zaczynać się od znacznie mniejszych działań: zadania jednego pytania, napisania wiadomości do znajomego, poproszenia o pomoc czy podjęcia niewielkiego wyzwania, które dotychczas wydawało się zbyt trudne. Nie wszystkie próby zakończą się sukcesem. Mogą zdarzać się trudniejsze dni, powroty dawnych obaw i chwile zniechęcenia. Nie przekreśla to wcześniejszych postępów. Uczenie się nowych sposobów reagowania wymaga czasu, a tempo zmian jest indywidualne.

Znajdziesz tutaj praktyczne przykłady, ćwiczenia i propozycje działań, które pomogą lepiej zrozumieć własne doświadczenia i odnaleźć pierwszy możliwy krok. Nie zastępują one diagnozy ani psychoterapii, gdy są potrzebne. Zaburzenie lęku społecznego można skutecznie leczyć, a odpowiednio dobrane wsparcie może znacząco poprawić codzienne funkcjonowanie młodego człowieka.

Wróćmy jeszcze na chwilę do Michała.

Wyobraźmy sobie, że następnego dnia jego mama nie zaczyna rozmowy od pytania, dlaczego znowu nie chce iść do szkoły. Zamiast tego siada obok niego i mówi:

- Widzę, że ostatnio bardzo trudno ci chodzić na niektóre lekcje. Chciałabym zrozumieć, co się dzieje. Możemy o tym porozmawiać?

Być może Michał nie odpowie od razu. Może wzruszy ramionami, powie "nie wiem" albo spróbuje zmienić temat. Sama rozmowa nie sprawi, że jego lęk zniknie. Nie rozwiąże też automatycznie problemu szkolnych nieobecności. Może jednak wydarzyć się coś ważnego. Michał po raz pierwszy poczuje, że nie musi ukrywać swoich trudności przed osobą, która chce mu pomóc. A to może być początek zmiany.

Bo zanim zaczniemy uczyć młodego człowieka, jak radzić sobie z lękiem, warto sprawić, żeby nie musiał mierzyć się z nim w samotności.