Wstęp
Cywilizacja jest produktem uczenia się ludzi" - podkreśla Edward Thorndike (1990, s. 31). Jego zdaniem uczenie się polega na zmianach w naturze i zachowaniu się istot ludzkich. "O zmianach w naturze wnioskujemy dzięki zmianom w zachowaniu" (1990, s. 32). Pozytywistycznie zorientowane badania nad edukacją starały się niejako "wydestylować" z kultury proces uczenia się, który miał mieć uniwersalny charakter i w podobnym wymiarze dotyczyć wszystkich. Ów proces zwyczajowo kojarzony był z powołanymi do tego celu instytucjami. To w nich "zdeponowano" wiedzę, a zadaniem pedagogów było poznanie najlepszych sposobów jej przekazywania, przez co można było kierować rozwojem ludzi i "zmieniać świat na lepszy". Tymczasem - jak zauważa Jerome S. Bruner - edukacja nie jest zwykłym technicznym przedsięwzięciem polegającym na sprawnym zarządzaniu przetwarzaniem informacji, ani nawet kwestią zastosowania "teorii uczenia się" w klasie szkolnej.
To złożony proces dopasowywania kultury do potrzeb jej członków oraz jej członków i rodzajów ich wiedzy do potrzeb kultury (Bruner, 2006, s. 69).
Rola kultury, jako czynnika formującego ludzkie tożsamości, została zauważona już dawno. Klasyk pedagogiki kultury zwraca uwagę, że uczą nas także doświadczenia życiowe, stosunki z ludźmi, zajęcia zawodowe, pomyłki, zwycięstwa, nieszczęścia.
Takie uczenie się ma charakter wewnętrznego rozwoju, polega na kształceniu naszej osobowości. [...] Ten proces uczenia się nie posiada wyraźnych granic i nie kończy się określonymi osiągnięciami. Jego rezultaty nie są zdobyczami, które by posiadały charakter zewnętrzny i dodatkowy w stosunku do nas samych. Są w nas, stanowią naszą historię (Suchodolski, 1947, s. 249).
Zdaniem Jerzego Kerschensteinera uczy nas kultura, która dostarcza "pokarmu umysłowego". "Czerpie go z zawartych w niej systemów nauki, sztuki, religii, techniki, moralności, obyczajów i prawa" (1970, s. 106). Kultura to zbiór tekstów, w których zawarty jest opis naszego świata. To właśnie tam jednostka uczy się wzorów zachowań, ról społecznych oraz możliwych scenariuszy własnej biografii. Jak zauważa Peter Jarvis:
Proces uczenia lokuje się pomiędzy biografiami ludzi i społeczno-kulturową przestrzenią, w której oni żyją i w której kształtuje się ich doświadczenie (Jarvis, 1992, za: Illeris, 2006 s. 131).
Warto zatem spróbować uważniej patrzeć na kulturę jako przestrzeń, w której zachodzą różnorodne procesy edukacyjne.
Niniejsze opracowanie pomyślane zostało jako próba spojrzenia na kulturowe konteksty uczenia się ludzi dorosłych. Wypełniają je teksty będące rezultatem badań prowadzonych przez pracowników Zakładu Edukacji Dorosłych i Studiów Kulturowych Instytutu Pedagogiki Uniwersytetu Wrocławskiego oraz osób współpracujących. Zawarte w tomie artykuły są głosem w debacie nad nowymi zadaniami oraz możliwościami edukacji dorosłych, jakie wyłaniają się z przestrzeni kultury.
Witold Jakubowski
Bibliografia
Bruner J.S. (2006), Kultura edukacji, tłum. T. Brzostowska-Tereszkiewicz, Kraków: Universitas.
Illeris K. (2006), Trzy wymiary uczenia się. Poznawcze, emocjonalne i społeczne ramy współczesnej teorii uczenia się, tłum. A. Jurgiel i in., Wrocław: Wyd. Nauk. DSWE TWP.
Jarvis P. (1992), Paradoxes of Learning: On Becoming an Individual in Society, San Francisco: Jossey-Bass.
Kerschensteiner J. (1970), Pojęcie szkoły pracy. Podstawowy aksjomat procesu kształcenia, tłum. B. Nawroczyński, Wrocław: Ossolineum.
Suchodolski B. (1947), Uspołecznienie kultury, Warszawa: Trzaska, Evert i Michalski.
Thorndike E. (1990), Uczenie się ludzi, tłum. S. Mika, Warszawa: PWN.
