Księga Psalmów - Praca zbiorowa
Kup ebooka
4.99 zł
«
»
Reflow text when sidebars are open.
KSIĘGA PIERWSZA
Dwie drogi
1 Szczęśliwy, kto nie słucha bezbożnych, / Nie chodzi drogami grzeszników / i nie zadaje się z szydercami,
2 lecz w prawie Pańskim ma upodobanie / i rozmyśla nad nim, we dnie i w nocy.
3 Podobny jest do drzewa, co nad wodą płynącą / owoc wydaje we właściwym czasie, / a liście jego nigdy nie więdną. / Taki co zacznie, kończy szczęśliwie.
4 Inaczej jest z bezbożnymi: / są jak plewy niesione wiatrem.
5 Nie ostoją się tedy bezbożni na sądzie / ani grzesznicy pośród sprawiedliwych.
6 Pan bowiem zna ścieżki sprawiedliwych. / A droga bezbożnych wiedzie ku zagładzie.
Pomazaniec Pański
1 Dlaczego buntują się narody, / po co te próżne knowania ludów?
2 Głowy podnoszą królowie ziemscy, / łączą się z nimi wielcy tego świata / przeciwko Panu i Jego Pomazańcowi.
3 I mówią: Zrzućmy z siebie Ich więzy / i uwolnijmy się od Ich jarzma.
4 Lecz śmieje się Ten, co na niebie panuje, / drwi sobie z nich Pan.
5 Ale też przemówił do nich w swym gniewie / i swoim zagniewaniem wprawił ich w osłupienie:
6 Ja sam ustanowiłem mego króla / na Syjonie, mojej świętej górze.
7 Chcę wam ogłosić wolę Boga, / który do mnie powiedział: / Synem moim jesteś, / zrodziłem Cię dzisiaj.
8 Zażądaj tylko, a dam Ci w dziedzictwo narody, / ziemię aż po jej krańce na własność.
9 Będziesz je ujarzmiał berłem z żelaza, / pokruszysz je jak gliniane naczynia.
10 Zechciejcie tedy zrozumieć, królowie, / nauczcie się czegoś, zarządcy ziemi.
11 Służcie Panu z bojaźnią,
12 z drżeniem całujcie Jego stopy, / bo jeśli się rozgniewa, zginiecie. / On bowiem łatwo zapala się gniewem / i wtedy szczęśliwi, którzy Mu ufają.
Modlitwa sprawiedliwego
1 Psalm, który wyśpiewał Dawid, gdy uciekał przed swoim synem Absalomem.
2 Panie, jakże liczni są ci, co mnie uciskają, / jak liczni są ci, co na mnie nastają.
3 Wielu jest takich, co mówią, / iż nie ma dla mnie ocalenia u Boga.
Pauza
4 Ale ty, Panie, jesteś dla mnie tarczą, / Tyś chwałą moją i Ty mnie podnosisz.
5 Wołałem głośno do Pana / i wysłuchał mnie ze swej góry świętej.
6 Kładę się i zasypiam spokojnie, / i znowu się budzę, bo Pan ma mnie w swej pieczy.
7 Nie boję się nawet tysiąca mocarzy, / którzy na mnie zewsząd nastają.
8 Racz powstać, o Panie, / Boże mój, ześlij mi pomoc! / Ty zmiażdżyłeś szczęki moich wszystkich wrogów, / a bezbożnikom połamałeś zęby.
9 Tylko u Pana nasze ocalenie. / Niech Twoje błogosławieństwo spłynie na Twój naród.
Modlitwa wieczorna
1 Dla kierującego chórem - na instrumenty strunowe. Psalm Dawida.
2 Gdy wołam do Ciebie, racz mnie wysłuchać, / Boże, mój Wybawicielu! / Gdy byłem w utrapieniu, Ty mnie wyzwoliłeś.
3 Wy zaś, możni tego świata, jak długo będziecie swoje serca zamykać? / Dlaczego kochacie to, co nic nie warte, / i czemu w kłamstwie żyjecie?
Pauza
4 Oto, jak łaskawy jest Pan dla prawych; / On mnie wysłuchuje, ilekroć się doń zwracam.
5 Otrząśnijcie się więc i przestańcie grzeszyć, / pomyślcie o tym na waszych łożach / i zamilczcie wreszcie!
Pauza
6 Złóżcie należne ofiary, / zaufajcie Panu!
7 Wielu pyta: A któż nam pokaże szczęście? / O Panie, niech nam zajaśnieje oblicze Twoje!
8 Wlałeś w moje serce więcej radości / niżbym jej miał z obfitości zboża i wina.
9 Kładę się więc spokojnie i zasypiam, / bo Ty sam, Panie, sprawiasz, że jestem beztroski.
Modlitwa poranna
1 Dla kierującego chórem - na flety. Psalm Dawida.
2 Wysłuchaj, Panie, słów moich, / niech wzruszy Cię me narzekanie.
3 Niech dotrze do Ciebie mój głos, / Królu mój i mój Boże, / bo do Ciebie wołam.
4 O Panie mój, od rana głos mój słyszysz, / gdy ranną przygotowuję ofiarę / i w Twoją wpatruję się stronę.
5 Nie jesteś przecież Bogiem, który lubi nieprawość, / i nie może bezbożnik pozostawać z Tobą.
6 Nie ocaleją przed Tobą ci, co się wynoszą, / bo nienawidzisz wszystkich, którzy zło czynią.
7 Ty zgubę sprowadzasz na kłamców wszelkich, / odrazę budzą w Tobie.
8 Mnie jednak wolno wejść do Twego domu, / bo jesteś dla mnie dobry nieskończenie. / Upadnę przed Tobą w bojaźni prawdziwej / przed Twoim świętym przybytkiem.
9 Prowadź mnie, Panie, drogami Twej sprawiedliwości, / choć nie chcą tego wrogowie moi! / Czyń prostą przede mną Twą drogę!
10 Z ich ust nie wyjdzie słowo prawdy, / bo ich wnętrze pełne nieprawości. / Ich gardło - niczym grób otwarty, / a język - zawsze skory do schlebiania.
11 O Panie, spraw, by ponieśli karę / i by ich zgubiły ich własne knowania. / Odtrąć ich od siebie z powodu ich zbrodni, / za to, że podnoszą przeciw Tobie głowy.
12 Niech zaś radują się wszyscy, co Tobie ufają, / niech nie ustaje ich radość. / Strzeż wszystkich, co kochają Twe Imię, / Aby zawsze mogli Cię sławić:
13 Bo prawego błogosławisz, Panie, / i jak tarczą osłaniasz go swą łaską.
Modlitwa pokutna uciśnionego
1 Dla kierującego chórem - na instrument strunowy w oktawie. Psalm Dawida.
2 O Panie, racz mnie nie karać w swoim gniewie / i nie karć mnie w Twej zapalczywości!
3 Okaż mi, Panie, Twoje miłosierdzie, bom chwiejny, / ratuj mnie, bo słabną moje kości.
4 Jestem głęboko przygnębiony na duszy, / jak długo jeszcze będziesz zwlekał, Panie?
5 O Panie, obróć się ku mnie i okaż mi pomoc, / w Twoim miłosierdziu pośpiesz mi na ratunek!
6 Bo żaden spośród zmarłych nie myśli o Tobie / i nikt nie będzie Cię wielbił w zaświatach.
7 Nie mam już sił, żeby wzdychać, / łez strumieniem co noc oblewam me łoże, / łzy spływają po moim posłaniu.
8 Oczy wyblakły mi już od płaczu, / a wrogowie sprawili, żem się bardzo postarzał.
9 Odstąpcie ode mnie, wszyscy bezbożnicy, / bo dotarł do Pana głos płaczu mojego.
10 Wysłuchał Pan mojego błagania, / Pan raczył przyjąć moje prośby.
11 Wstyd i zgroza ogarnie mych wrogów, / bo muszą ustąpić i czeka ich poniżenie.
Modlitwa niesłusznie uciskanego
1 Skarga, którą wyśpiewał Panu Dawid z powodu Beniaminity Kusza.
2 O Panie, mój Boże, do Ciebie się uciekam, / przybądź mi z pomocą w moich uciskach i ratuj mnie!
3 Oby nie rzucił się ktoś na mnie jak lew / i nie pozbawił mnie życia, / i nie próbował mnie rozszarpać, gdy będę bezradny.
4 Jeżeli zła się dopuściłem, Panie mój i Boże, / jeśli moje ręce nieprawością splamione,
5 jeśli krzywdę wyrządziłem przyjacielowi, / jeśli nękałem tego, co mnie uciskał niesłusznie,
6 to niech mnie prześladują i pochwycą wrogowie, / niech mnie pozbawią życia, / niech moją godność podepczą nogami!
Pauza
7 O Panie, podnieś się w swoim zagniewaniu, / poskrom moich zaciekłych wrogów! / Racz obudzić się, o mój Boże. / Wezwałeś wszystkich przed sąd, Pan sądzi narody.
8 Niech Cię otoczą rzesze ludzi, / a Ty zasiądź przed nimi na wysokim tronie.
9 Mnie zaś, ponieważ jestem prawy, przyznaj rację / i bądź dla mnie dobry, bo jestem bez winy!
10 Złości bezbożnych wyznacz kres, / dla Sprawiedliwych zaś bądź umocnieniem, / Boże sprawiedliwy, który przenikasz nerki i serce człowieka.
11 (Pan) Bóg jest moją tarczą, / On zbawia ludzi czystego serca.
12 Bóg jest Sędzią sprawiedliwym, / jest Bogiem, który co dzień karać może.
13 Gdy grzesznik znów swój miecz ostrzy, / gdy łuk napina i do celu mierzy,
14 na siebie samego zgubną broń szykuje, / w niego ugodzą rozpalone strzały.
15 Złe są jego zamysły, / jest brzemienny utrapieniami / i rodzi tylko podstęp.
16 Wykopał dół głęboki, wybrał z niego ziemię, / ale w końcu sam wpada w pułapkę, którą zastawił.
17 Jego złość spadnie na jego głowę, / a jego niecne czyny przygniotą mu skronie.
18 Będę dziękował Panu, bo jest sprawiedliwy, / śpiewem będę chwalił Najwyższego.
O wspaniałości Stwórcy i godności człowieka
1 Dla kierującego chórem - na nutę pieśni: "Tłocznia wina".
Psalm Dawida.
2 O Boże i Panie nasz, / jak sławne jest Imię Twoje aż po krańce ziemi, / a wielkość Twoja sięga ponad niebo.
3 Chwałę Twoją śpiewają usta dzieci i niemowląt, / choć nie chcą tego wrogowie Twoi. / Muszą zamilknąć Twoi wrogowie i przeciwnicy.
4 Gdy patrzę na niebo, dzieło Twoich palców, / na księżyc i na gwiazdy, które uczyniłeś,
5 (wtedy pytam): kimże jest człowiek, że o nim pamiętasz, / kim syn człowieczy, że Cię tak obchodzi?
6 Uczyniłeś go tylko nieco mniejszym od Boga, / obdarzyłeś go wspaniałością i chwałą.
7 I dałeś mu władzę nad dziełami rąk Twoich, / wszystko złożyłeś u jego stóp:
8 owce i wszelkie bydło, / a także dzikie zwierzęta,
9 ptaki w powietrzu i ryby w morzu, / wszystko, cokolwiek porusza się w wodzie.
10 O Boże, Panie nasz, jak sławne jest Imię Twoje / aż po krańce ziemi!
O tym, jak Bóg ratuje ubogich i uciśnionych
1 Dla kierującego chórem - na nutę pieśni: "Umrzeć za syna".
Psalm Dawida.
Alef
2 Dzięki Ci chcę składać całym sercem, Panie, / o wszystkich Twoich cudach opowiadać pragnę!
3 Będę się cieszył i radował Tobą, / na cześć Imienia Twego, o Najwyższy, będę grał i śpiewał.
Bet
4 Bo zostali odtrąceni wrogowie moi, / upadli i znikli sprzed Twego oblicza.
5 Ty bowiem przyznałeś mi rację, wziąłeś mnie w obronę / i zasiadłeś na tronie jak sędzia sprawiedliwy.
Gimel
6 Napomniałeś ludy, bezbożnych wygubiłeś, / imię ich wymazałeś na wieczne czasy.
7 Znikli wrogowie pokonani na zawsze, / miasta ich wyludnione, minęła ich sława.
Hi
8 A Pan na wieki panuje, / każe swój tron ustawić, by sądzić.
9 I sądzi sprawiedliwie cały okrąg ziemi, / i ogłasza narodom wyroki, / na jakie zasłużyli.
Waw
10 I tak staje się Pan schronieniem dla uciśnionych, / miejscem ocalenia za dni ich ucisku.
11 Dlatego ufa Ci każdy, kto zna Twoje imię, / bo nie opuszczasz, Panie, nikogo, kto Cię szuka.
Zain
12 Śpiewajcie Panu, co mieszka na Syjonie, / opowiadajcie wśród narodów o Jego dziełach,
13 bo wszelką krew pomści i na ubogich wspomni, / i nie będzie nieczuły na ich krzyk o pomoc.
Chet
14 Zmiłuj się nade mną w moim utrapieniu , / o Panie, zobacz, jak mnie gnębią ci, co mnie nienawidzą! / Wyprowadź mnie poza bramy śmierci,
15 bym mógł śpiewać Twoją chwałę w bramach Syjonu / i radować się, boś przyszedł mi z pomocą.
Tet
16 Narody zaś wpadają w pułapki, które same stawiają, / w sidłach potajemnie zastawionych ugrzęzły ich nogi.
17 Pan się objawił i wydał wyroki, / przez dzieła rąk własnych zginął bezbożnik. / Higgajon.
Jod
18 I tak muszą zstąpić bezbożni do krainy umarłych / i wszyscy poganie, co nie myślą o Bogu.
Kaf
19 A ubogi nie będzie zapomniany na wieki, / nadzieja cierpiącego nigdy nie jest próżna.
20 Powstań, o Panie, niech nie wynosi się człowiek, / niech będą osądzone ludy przed Twoim obliczem.
21 Napełnij ich, Panie, bojaźnią, / niech narody uznają w końcu, że są tylko ludźmi.
Błaganie uciśnionego o pomoc (Wlg 9,22-39)*
Lamed
1 O Panie, czemuż tak daleko stoisz, / czemu się ukrywasz za dni mego ucisku?
2 Bezbożny zaś się pyszni i dręczy biedaków, / a winien wpaść w sidła, które sam zastawił.
(Nun)
3 I chełpi się pożądliwością swej duszy, / dopuszcza się grabieży oraz bluźnierstw / i znieważa Pana.
4 Pyszniąc się mówi bezbożnik: / Nie ma kary Bożej, nie ma wcale Boga. / I nic więcej nie myśli.
5 Cokolwiek czyni, zawsze wiedzie mu się dobrze, / za wysoko i za daleko są dlań Twe wyroki, / drwi sobie ze wszystkich przeciwników swoich.
6 Powtarza w swym sercu: Nigdy się nie ugnę, / nie zaznam niedoli po wszystkie pokolenia.
Pe
7 Jego usta pełne przekleństw, kłamstw i podstępu, / a językiem tylko niszczy i dręczy.
8 Ukrywa się podstępnie w zagrodach / i czyha, by zgładzić prawego,
Ain
oczu swoich nie spuszcza z biedaków.
9 Czai się w zasadzce jak lew w swojej jamie / i zawsze jest gotów, by porwać biedaka, / rzuca się nań i chwyta go we własne sieci.
10 Pochyla się, do ziemi przygniata / i w końcu całkiem obezwładnia słabszego.
11 I mówi sobie w sercu: Bóg mi to zapomni, / odwraca swe oblicze i nie widzi niczego.
Kof
12 Powstań więc, o Panie, podnieś swą prawicę, / nie zapominaj o tych, co gną się pod ciężarem.
13 Czemuż to bezbożnik ma znieważać Boga / i mówić sobie w sercu, że nie karzesz nikogo?
Resz
14 A przecież Ty sam widzisz, patrzysz na trud i boleści. / Wiesz, że ubogi Ci ufa, Tyś opiekunem sieroty.
Szin
15 Połam ręce bezbożnym i grzesznym, / ukarz ich zbrodnie i spraw, by ich więcej nie było.
16 A Pan jest Królem na wieki / i nie ma już pogan na Jego ziemi.
Taw
17 O Panie, tyś zaspokoił pragnienia ubogich, / umocniłeś ich serca, wszystkich wysłuchałeś.
18 Sierotom i uciśnionym przyznałeś rację / i żaden człowiek na ziemi nie sieje już grozy.
O dziecięcej ufności sprawiedliwego
(10) 1 Dla kierującego chórem. Psalm Dawida.
U Pana znalazłem schronienie. / Jakże więc możecie mi mówić, / żebym jak ptak ulatywał w góry?
2 A bezbożni już napinają łuki / i na cięciwach układają strzały, / by z ciemności wycelować dokładnie / w ludzi o czystym sercu.
3 Jeśli wszystko u podstaw się sypie, / to co jeszcze może zrobić sprawiedliwy?
4 A Pan przebywa w swoim świętym przybytku, / tron zaś ma na niebiosach. / Jego oczy patrzą z wysoka, / wzrok Jego przenika ludzi.
5 Bada Pan sprawiedliwego i grzesznika, / a lubujących się w przemocy nienawidzi z całej duszy.
6 Na bezbożnych spuszcza ogień i siarkę / i dmie w ich stronę rozpalonym wichrem.
7 Pan jest sprawiedliwy i kocha czyny prawe, / a sprawiedliwi zobaczą oblicze Jego.
O niewierności człowieka i wierności Boga
(11) 1 Dla kierującego chórem. Na oktawę. Psalm Dawida.
2 Wspomóż mnie, Panie, bo nie ma już prawych, / i żadnej wierności pośród synów ludzkich.
3 Jedni drugich okłamują nawzajem, / fałszywy jest ich język i rozdwojone serce.
4 Niech więc Pan wygubi wszystkie złe języki / i wargi mówiące nieprawdę.
5 Powtarzają sobie: W języku jest nasza siła / i na wargach moc nasza. Któż może się nam sprzeciwić?
6 Gdy słabszych zaczną uciskać, / gdy biedni jęczeć zaczną, / wtedy rzecze Pan: Teraz już powstanę / i ocalę sponiewieranych.
7 Szczere jest to, co Pan mówi, / jak srebro czyszczone w piecu, / od wszelkich zanieczyszczeń wolne, / siedmiokroć oczyszczone.
8 Ty nas ocalisz, o Panie, / uratujesz nas od tych ludzi na zawsze,
9 nawet gdy bezbożni krążyć będą dokoła / i wzmagać się będzie złość pośród ludzkich synów.
Ufność mimo wszystko
(12) 1 Dla kierującego chórem. Psalm Dawida.
2 O Panie, jak długo jeszcze nie raczysz wspomnieć na mnie, / jak długo będziesz krył przede mną Twe oblicze?
3 Jak długo jeszcze mam nosić ból w duszy, / a w sercu codzienną zgryzotę? / Jak długo jeszcze mój wróg będzie nade mną górował?
4 Wejrzyj więc na mnie, racz mnie wysłuchać, Panie mój i Boże! / Napełnij moje oczy blaskiem, abym nie zasnął i nie umarł,
5 by mój nieprzyjaciel nie mógł sobie powiedzieć: / A jednak go pokonałem!, / by się nie cieszyli moi wrogowie, że oto chwiać się zaczynam.
6 Lecz ja zaufałem Twemu miłosierdziu, / moje serce się cieszy, żeś mnie wspomógł. / Panu na chwałę będę śpiewał, bo wyświadczył mi dobro.
Szaleństwo bezbożnych
(13) 1 Dla kierującego chórem. Psalm Dawida.
Mówią nierozumni w swoim sercu, że nie ma Boga! / I dopuszczają się rzeczy złych i haniebnych, / nikt nie troszczy się o dobro.
2 A Bóg patrzy z niebios na ludzi. / Czy będzie wśród nich ktoś rozumny i szukający Boga?
3 Ale wszyscy zbłądzili i do cna znikczemnieli, / nie ma nikogo, kto by czynił dobrze.
4 Czyż wszyscy złoczyńcy stracili rozum / ci, co jakby pożerają cały mój naród? / Jedzą, co prawda, chleb Pana, / lecz Imienia Jego wcale nie wzywają.
5 Ale strach ich ogarnął i przerażenie, / bo oto stanął Bóg obok sprawiedliwych.
6 Chcielibyście zniweczyć pragnienia biedaków, / lecz oni u Pana znaleźli schronienie.
7 Niech więc dla Izraela przyjdzie pomoc z Syjonu! / Gdy Pan odmieni wreszcie dolę swego ludu, / będzie się cieszył Jakub i radował Izrael.
O tym, kto może wejść do przybytku Boga
(14) 1 Psalm Dawida.
Kto może wejść do Twego przybytku, o Panie? / Kto może przebywać na Twej świętej górze?
2 Ten, kto żyje bez skazy i przestrzega prawa, / a w sercu swoim zawsze zachowuje prawdę;
3 ten, kto swym językiem innych nie obraża / i przyjaciołom nic złego nie czyni, / a swoim najbliższym przykrości nie sprawia;
4 ten, kto pogardza każdym bezbożnikiem, / a cześć okazuje wszystkim bogobojnym; / ten, kto zawsze dotrzymuje obietnic, / jakie pod przysięgą dał swoim najbliższym;
5 ten, kto nie pożycza pieniędzy na lichwę / i nie daje się przekupić, by ukarać niewinnego. / Ten, kto tak postępuje, nigdy się nie zachwieje.
Bóg dziedzictwem swoich wyznawców
(15) 1 Miktam. Psalm Dawida.
Strzeż mnie, o Panie, Tobie zaufałem.
2 Wołam do Ciebie Panie: Tyś moim Panem, / Tyś moim jedynym szczęściem.
3 Tylko w świętych tej ziemi, / tylko w jej najlepszych w nich mam upodobanie.
4 Wiele musi wycierpieć, kto czci obcych bogów. / A ja nie będę im składał ofiar, / ich imiona nigdy nie będą na mych ustach.
5 Tyś, Panie, moim dziedzictwem i kielichem moim, / a losy moje są w Twoich rękach.
6 Na pięknej ziemi przypadła mi moja cząstka / i bardzo ukochałem dziedzictwo moje.
7 Błogosławię Pana, który dał mi rozum, / i dlatego nocą nawet upomina mnie serce.
8 Zawsze Pana mam przed oczyma / On jest stale po mej prawicy, i dlatego stoję.
9 Raduje się więc moje serce i cieszy ma dusza, / bezpieczne też będzie zawsze moje ciało.
10 Bo wiem, że nie poślesz mnie do kraju umarłych, / nie dopuścisz, by Twoi wierni pozostali w grobie.
11 To Ty mi pokazujesz drogę do życia, / a przed Twym obliczem - pełnia radości, / po Twej prawicy radość trwa na wieki.
Modlitwa prześladowanego
(16) 1 Modlitwa Dawida.
Racz wejrzeć, Panie, na słuszność mej sprawy, / wysłuchaj skarg moich i przyjmij moje modlitwy, / bo z ust prawych pochodzą.
2 Niech wyrok o mnie wyjdzie sprzed Twego oblicza, / bo oczy Twoje widzą wszystko, co prawe.
3 Choćbyś zaczął badać me serce, / nocą mnie nawiedzać i poddawać próbom, / to też nie znajdziesz u mnie żadnej nieprawości. / Moje usta nie splamiły się niczym.
4 Nie dbam o to, co czynią ludzie. / Ja trzymam się słów, co z Twych ust pochodzą.
5 Kroki stawiam na Twoich przykazań drodze, / moje stopy nie zbaczają z Twych ścieżek.
6 Wołam do Ciebie, Boże, bo mnie wysłuchujesz, / nakłoń ku mnie swojego ucha, / racz przyjąć moje prośby.
7 Okaż mi cudowne miłosierdzie Twoje, / bo Ty przecież ratujesz wszystkich, / którzy pod Twą prawicę się chronią / przed swymi wrogami.
8 Strzeż mnie jak źrenicy oka, / ukryj mnie w cieniu Twych skrzydeł
9 przed bezbożnikami, co mnie uciskają, / przed wrogami śmiertelnymi, / którzy zewsząd mnie otaczają.
10 Zamknęli swoje twarde serca, / a ich usta miotają bardzo harde słowa.
11 Czatują przy mnie ciągle, otaczają mnie zewsząd, / czyhają, by mnie powalić na ziemię.
12 Podobni są do lwa, co się szykuje, / by rozszarpać swą zdobycz, / są jak młode lwiątko schowane w ukryciu.
13 Powstań więc, o Panie, i wyjdź bezbożnemu naprzeciw, / powal go na ziemię, mnie zaś uratuj używając miecza!
14 Własnymi rękami ratuj mnie, o Panie, przed tymi ludźmi, / przed tymi, którym niczego w tym życiu nie braknie; / przed tymi, których ciało pełne jest dóbr wszelkich; / przed tymi, których nawet synowie zawsze będą syci / i jeszcze swoim synom dadzą to, co im zostanie.
15 A ja chciałbym w sprawiedliwości patrzeć na Twe oblicze, / Twoim widokiem się sycić, kiedy będę wstawał.
Pieśń dziękczynna za ocalenie i zwycięstwo
(17) 1 Dla kierującego chórem. Sługa Pański Dawid wyśpiewał słowa tej pieśni po uwolnieniu go spod władzy wszystkich jego wrogów oraz z rąk Saula.
2 Powiedział wtedy tak: / Będę Cię sławił, Panie, mocy moja.
3 O Panie, Tyś moją skałą, twierdzą i wybawieniem, / Boże mój, obrońco mój, u którego szukam schronienia. / Tyś moją tarczą, umocnieniem i ucieczką moją.
4 Wołam do Ciebie: Bądź pochwalony, o Panie! / bo jestem wolny od moich wrogów.
5 Więzy śmierci już mnie krępowały, / napełniły mnie przerażeniem fale zagłady.
6 Byłem już oplątany powrozami zaświatów, / znalazłem się w sidłach śmierci.
7 W moim utrapieniu zacząłem wołać do Pana / i wzywać na pomoc mojego Boga. / A On w swoim świętym przybytku wysłuchał głosu mojego, / moje wołanie o pomoc dotarło do jego uszu.
8 Wtedy zachwiała się i poruszyła ziemia, / zadrżały w swych posadach góry, / zatrzęsło się wszystko, bo zapłonął gniewem.
9 Dym uniósł się z Jego nozdrzy, / z ust Jego ogniem buchnęło / i zapaliły się od niego rozżarzone węgle.
10 Nagiął ku ziemi niebiosa i zstąpił, / mając pod stopami ciemne obłoki.
11 Zbliżał się siedząc na cherubie / i leciał niesiony na skrzydłach wiatru.
12 Potem skrył się w ciemnościach, / w mrocznej wodzie i w gęstych chmurach, jakby w namiocie.
13 Od Jego blasku rozjaśniły się chmury, / grad spadał wokół i rozżarzone węgle.
14 I rozkazał Pan grzmotom odezwać się w niebie, / i sprawił Najwyższy, że zabrzmiał głos Jego.
15 Wypuścił swoje strzały i rozproszył ich, / ugodził błyskawicami i rozpędził wszystkich.
16 I ukazały się głębiny mórz, / i odsłoniły się posady ziemi / od Twoich groźnych napomnień, o Panie, / od wzburzeń Twojego gniewnego oddechu.
17 Zstąpiwszy ze swych wyżyn pochwycił mnie / i wyciągnął ze wzburzonej wody.
18 Wyrwał mnie z rąk moich groźnych wrogów, / co są silniejsi ode mnie, a mnie nienawidzą.
19 Rzucili się kiedyś na mnie w dzień mojej słabości, / ale Pan stanął w mojej obronie.
20 To On wyprowadził mnie na miejsce przestronne / i uwolnił mnie, bo mnie miłuje.
21 Pan mi dobrze uczynił i zesłał nagrodę, / bo jestem sprawiedliwy i czyste mam ręce.
22 Zawsze bowiem chodziłem drogami Pana / i nie odstępowałem od mojego Boga.
23 Jego przykazania mam zawsze przed sobą, / a prawem Jego nigdy nie gardziłem.
24 Zawsze byłem przed Nim bez skazy / i na baczności się miałem przed grzechem.
25 Nagrodził mnie Pan, bom sprawiedliwy / i w Jego oczach czyste mam ręce.
26 Dla wiernych bowiem Ty też jesteś wierny, / a dla sprawiedliwych - także sprawiedliwy.
27 Dla czystych - Ty też jesteś czysty, / a wobec przewrotnych umiesz być przebiegły.
28 Uciśnionym ludom przynosisz zbawienie, / wyniosłych zaś zmuszasz do spuszczenia oczu.
29 Pozwól, o Panie, rozbłysnąć moim światłom, / Boże mój, rozjaśnij moje ciemności.
30 Z Twoją pomocą zaatakuję warownię, / z Bogiem moim przejdę obronne mury.
31 Słuszne są drogi Boże, / a słowo Pańskie - oczyszczone w ogniu. / Jest On tarczą dla wszystkich, którzy się doń uciekają.
32 Bo któż jest Bogiem, jeśli nie Pan, / i któż jest skałą poza naszym Bogiem?
33 Bóg mnie uzbroił swą mocą / i wprowadził na drogę bez przeszkód.
34 Dał mi szybkość jelenia / i pozwolił wdzierać się na wyżyny.
35 On zaprawiał moje ręce do walki, / a ramiona - do naciągania spiżowego łuku.
36 Twoja pomoc była mi tarczą, / wspiera mnie Twoja prawica. / Pochylasz się czule nade mną / i prawdziwie wielkim mnie czynisz.
37 Mam dużo miejsca, by stawiać kroki, / nie chwieją się moje nogi.
38 Ścigam moich wrogów i mogę ich dopaść, / nie wrócę, póki ich całkiem nie zniszczę.
39 Powalam ich na ziemię, tak że się nie podnoszą, / padają i leżą u stóp moich.
40 Dałeś mi siłę do walki, / rzuciłeś na kolana wszystkich, / którzy mi się sprzeciwiali.
41 Do ucieczki zmusiłeś mych wrogów, / wytracasz tych, co mnie nienawidzą.
42 O pomoc żebrzą, lecz nikt ich nie wspiera. / Do Pana wołają, lecz nie odpowiada.
43 Rozrzucę ich jak pył na wietrze / i będą zdeptani jak uliczne błoto.
44 Ratujesz mnie przed tłumem wojowników / i dajesz mi władzę nad wszystkimi ludami. / Narody, których kiedyś nie znałem, / słuchają teraz moich rozkazów.
45 Wypełniają wszystko, co tylko usłyszą, / cudzoziemcy hołd mi składają,
46 upadli na duchu wychodząc ze swoich warowni.
47 Pan niech żyje! Niech będzie błogosławiona opoka moja! / Niech będzie wywyższony Bóg mego zbawienia
48 za to, że dokonał pomsty za mnie / i poddał pod moją władzę narody.
49 Od wrogów moich mnie uwolniłeś, / wyniosłeś mnie ponad przeciwników moich / i wyrwałeś mnie z rąk gwałtowników.
50 Sławił Cię tedy będę, Panie, przed narodami / i śpiewał z radością na cześć Twego Imienia.
51 Bo wsparłeś potężnie Twojego króla, / łaskę okazałeś Twemu pomazańcowi / Dawidowi i jego potomstwu na wieki.
Pieśń na cześć stworzenia i prawa
(18) 1 Dla kierującego chórem. Psalm Dawida.
2 Niebiosa głoszą chwałę Bożą, / firmament świadczy o dziełach rąk Jego.
3 Jeden dzień mówi o tym drugiemu, / jedna noc powtarza drugiej to samo,
4 a wszystko bez słów i przemówień, / nie można usłyszeć ich głosu.
5 Lecz na świat cały idzie ich nauka, / wieści przekazują aż po krańce ziemi, / tam, gdzie On słońcu namiot wystawił.
6 A ono wychodzi jak oblubieniec z komnaty, / radosny jak bohater kroczący swą drogą.
7 Pojawia się na jednym krańcu nieba / i biegnie aż do krańca drugiego, / i nic nie może ukryć się przed jego żarem.
8 Doskonałe są Pańskie pouczenia, / bo ludziom pokrzepienie dają; / wiecznotrwałe jest Pańskie prawo, / bo mądrymi czyni wszystkich, co są prostego serca.
9 Nakazy Pańskie są słuszne i radują serce, / wyraźna jest wola Pana i wzrok ludzki oświeca.
10 Czysta jest bojaźń Pana i trwać będzie na wieki, / sprawiedliwe są wyroki Pana, wszystkie bez wyjątku słuszne.
11 Cenniejsze są od złota, od mnóstwa złota szczerego, / i słodsze są od miodu, od miodu płynącego z plastra.
12 Twój sługa wielce sobie ceni ich pouczenia, / kto ich przestrzega, już ma obfitą zapłatę.
13 Bo któż jest w stanie dostrzec własne błędy? / Uwolnij mnie, proszę, od winy, której nie znam.
14 Strzeż Twego sługi przed ludźmi pysznymi, / nie dozwól, by mną zawładnęli, / bo ja sam jestem bez skazy / i wolny od cięższych przewinień.
15 Oby spodobały Ci się słowa ust moich, / cokolwiek w sercu noszę, wszystko Ci pokazuję, / Panie, opoko moja, wybawienie moje.
Dalsza część dostępna w wersji pełnej.
1,1 "Szydercami" - tymi, co drwią sobie z prawa Pańskiego i dlatego są uważani za typowych grzeszników.
1,2 Rozmyśla" - dosł.: recytuje cicho (por. 3[6],7; 77[76],13) w odróżnieniu od wołania głośnego, czyli modlitwy błagalnej (por. Ps 3,5; 5,3).
2,2 "Pomazańcowi" - czyli: "namaszczonemu"; był nim każdorazowy legalny władca izraelski, zwłaszcza z rodu Dawida (por. 2 Sm 7, 12nn.), wszyscy zaś owi pomazańcy zapowiadali swoim posłannictwem nadejście prawdziwego Pomazańca, czyli Mesjasza.
2,4 "Drwi sobie" - antropomorfizm mający wyrażać bezmiar przewagi Boga nad wszelkimi buntami ludzkimi.
2,7 "Synem moim jesteś" - wzmianka o Pomazańcu (w. 2) oraz to stwierdzenie o synostwie Bożym Pamazańca sprawiają, że Ps 2 uchodzi za typowo mesjański, podobnie jak Ps 110, od którego, być może, zależy. Formuła "Synem moim jesteś", jako dosłowny cytat z Ps 2,7, pojawia się kilkakrotnie w Nowym Testamencie (por. Mk 1,11; Dz 13,33; Hbr 1,3-5).
2,9 "Berłem z żelaza" - jako symbolem władzy królewskiej i potęgi militarnej. Por. Lb 24,17.
2,12 Tekst uszkodzony, różnie poprawiany.
3,3 Pauza - sela - prawdopodobnie jakieś wskazania dla wykonawców psalmu: śpiewaków lub ich akompaniatorów. Niektórzy sądzą, że jest to odpowiednik naszej pauzy w śpiewie lub recytacje.
3,6 W słowach tych wielu Ojców Kościoła dopatruje się zapowiedzi śmierci i zmartwychwstania Chrystusa.
3,8 Por. 58 [67],7; Hi 29,17.
4,2 "Wybawicielu" - dosł. : "Boże sprawiedliwości mojej".
4,3 "Serca zamykać" - dosł.: "serca czynić twardymi"; serce zatwardziałe nie jest w stanie reagować ani na słowo Boże, ani na żadne sygnały Bożej miłości.
4,4 Tekst niepewny, różnie poprawiany.
4,7 "Zajaśnieje oblicze Twoje" - "jaśniejące oblicze" jest wyrazem łaskawości i życzliwości Boga. Por. 31[30],17; 44[43],4; 89[88],16. W tej światłości Boga uczestniczy także w jakiejś mierze człowiek stworzony na obraz i podobieństwo Boże. Por. Łk 16,8; J 8,12; 1 Tes 5,5; Ef 5,8.
5,4 "Od rana" - istniało przeświadczenie, że poranek to czas szczególnej dobroci Boga. Por. 17[16],15.
5,10 Por. Jr 5,16; 18,18.
5,11 "Spraw, by ponieśli karę" - to nawoływanie skierowne do Boga, by zechciał ukarać bezbożnych, pojawia się szczególnie często w psalmach. Por. 10,15; 31[30],18; 54[53],7; 58[57],7; 59[58],12n.; 69[68],23-29; 79[78],12; 83[82],10-19; 104[103],35; 109[108],6-20; 125[124],5; 137[136],7-9; 139[138],19-22; 140[139],10-12.
6,3 Tekst uszkodzony, różnie poprawiany.
6,5 "Okaż mi pomoc" - dosł.: "ratuj moją duszę", czyli ratuj moje życie.
6,6 "W zaświatch" - dosł.: "w szeolu", gdzie przebywające - na kształt cieni - istoty ludzkie są pozbawione wszelkiego kontaktu z Bogiem (por. 88[87],11-13; 115[113 B],17; Iz 38,18n.), który jednak nad nimi także sprawuje władzę (por. Ps 139[138],8; Am 9,2; Hi 26,6).
6,8 Tekst uszkodzony, różnie poprawiany. Poza tym sam temat dobrze znany z księgi Hioba: choroby, doświadczenia życiowe jako kara za grzechy.
7,1 "Kusz" - inne przekazy tego tekstu mają "Kuszyta". Chodziłoby wówczas o posłańca, który przyniósł Dawidowi smutną wieść o śmierci Absaloma (por. 2 Sm 18,21). Jednakże określenie tego człowieka mianem Beniaminity każe się domyślać, że chodzi o jakiegoś nie znanego bliżej nieprzyjaciela Dawida. A może tak jest nazywany sam Saul?
7,4 "Zła się dopuściłem" - albo: "zgrzeszyłem pychą".
7,5 Por. Wj 21,25.
7,7.8. Tekst uszkodzony, różnie poprawiany.
7,9 Przed pierwszym stychem tego wiersza niektóre kodeksy dodają zdanie: "Pan jest sędzią narodów".
7,13 Tekst uszkodzony, różnie poprawiany.
7,17 Por. Syr 27,25; Prz 26,27.
8,2 Por. 19[18],2; 113[112],5n.; 148,13; Iz 6,3.
8,3 Wiersz ten cytuje Jezus w dniu swego uroczystego wjazdu do Jerozolimy (por. Mt 21,16); występuje on także w liturgii modlitwie mszalnej w związku z rzezią niewiniątek. Wiersz bardzo odmiennie przekazany przez Septuagintę.
8,5-7 Por. Hbr 2,6-8a; 1 Kor 15,27; Ef 1,22.
8,5 Por. 144[143],3 oraz Rdz 1,26n.; Hi 7,17.
8,6 Tekst uszkodzony, różnie poprawiany.
9-10 W Septuagincie i w przekładzie starołacińskim oraz w Wulgacie te dwa psalmy stanowią całość - stąd różnice w numeracji. Choć obydwa psalmy należą do kategorii poematów alfabetycznych (por. także Prz 31,10), niektóre litery alfabetu hebrajskiego nie mają własnych wersetów.
9,8 Por. 7,9; 96[95],10-13; 98[97],9.;
9,13 "Krew pomści" - por. Iz 26,21; Ez 7,23; 11,6-10; 16,20n.
9,14 Tekst uszkodzony, różnie tłumaczony; "bramy śmierci" - por. 107[106],18; Hi 38,10; Iz 38,10; Mt 16,18.
9,15 "W bramach Syjonu" - dosł.: "w bramach cór Syjonu".
9,16 Por. 7,16.
9,17 "Higgajon" - nie znane bliżej wskazanie dla śpiewających psalm.
9,21 Por. Ap 19,1n.
10,2.3 Tekst uszkodzony, różnie tłumaczony.
10,4 "Nic więcej nie myśli" - inni: "i takie jest jego myślenie".
10,10 Tekst niepewny, różnie tłumaczony.
10,12 "Podnieś swą prawicę" - żeby ratować, ocalać (por. 138[137],7), a nie żeby karać. Por. Mi 5,8; Iz 11,15; Ez 36,7.
10,14 Tekst niepewny, różnie poprawiany.
11,1 "Jak ptak" - por. 55[54],7; 91[90],3; 124[123],7; "w góry" - por. Rdz 19,17; Ez 7,16; Ps 121[120],1; Mt 24,16.
11,4 Sposób przedstawiania sobie Boga tak jak w Ps 33[32],13-15 lub w 1 Krl 8,29n.; Iz 66,1.
11,5 "Bada" - zsyłając różne udręki i cierpienia. Por. Hi 33,17-19; Jr 17,10.
11,6 "Siarka" - por. Rdz 19,24; Ps 18[17],13n.; 6b - tekst uszkodzony, różnie tłumaczony.
11,7 "Zobaczą oblicze Jego" - wyrażenia szczególnie często występujące w psalmach (por. 16[15],11; 17[16],15; 24[23],6; 27[26],8; 105[104],4; Fdz 33,10; Hi 33,26). Choć odnosi się zasadniczo do życia przyszłego (por. Mt 5,8; 1 Kor 13,12), owa możność oglądania oblicza Bożego winna być przedmiotem także doczesnej troski każdego człowieka prawego.
12,6 Tekst uszkodzony, różnie poprawiany.
12,7 Por. 119[118],140; Prz 30,5; Jr 1,12.
13,2 "Będziesz krył (...) oblicze" - tzn. będziesz okazywał swoje niezadowolenie i gniew. Por. 30[29],8; 104[103],29; 2 Sm 14,24.28; Est 7,8.
13,5 Por. 22[21],8.
14,1 "Nierozumni" - tak są zazwyczaj określani w Biblii ludzie nie uznający Boga. Por. 10[9],4.11.13; Iz 32,6; Jr 5,12.
14,2 "Patrzy z niebios" - por. 9,8-9; 11[10],4-5; 33[32],13-15; 102[101],20.
14,3 Por. Rz 3,10-12 - nadto Ps 5,10; 140[139],4; 10[9],7; Prz 1,16; Iz 59,7-8; Ps 36[35],2.
14,5 "Strach (...) i przerażenie" - por. Kpł 26,36; Pwt 28,67; 1 Sm 14,15; 2 Krn 14,13; Hi 3,25.
14,7 "Odmieni (...) dolę ludu" - co stanowiło pierwotnie aluzję do uwolnienia z niewoli - zwłaszcza babilońskiej - a potem wiązało się z nadzieją otrzymania nagrody wiecznej. Por. 85[84],2; 126[125],1; Am 9,14; Oz 6,11; Jr 29,14; Pwt 30,3.
15,3 "Bogobojnym" - por. Dz 2,11; 10,2.
15,5 "Na lichwę" - por. Wj 22,24; Kpł 25,36-37. Prawo Mojżeszowe bardzo zdecydowanie zabraniało pobierania zbyt wysokich procentów od pożyczonych pieniędzy. Por. Pwt 23,20-21.
16,1 "Miktam" - nieznane co do swej treści wskazania dla śpiewających lub muzyków.
16,3-4 Tekst niepewny, różnie tłumaczony.
16,5 "Dziedzictwem" - termin występujący przede wszystkim w opisach podziału Ziemi Obiecanej. Por. Joz 14,4; Lb 18,21; W związku z "kielichem" por. Ps 11[10],6.
16,6 "Dziedzictwo moje" - w tym wypadku może aluzja do sytuacji społecznej lewitów. Por. Mi 2,4-5.
16,7 Por. 32[31],8; 94[93],12; 107[106],11; Pwt 4,36; "serce" - dosł.: "nerki", uważane za siedlisko ludzkich uczuć (por. Jr 12,2; Prz 23,16; Ps 7,10).
16,10 "Nie dopuścisz, by (...) pozostali w grobie" - wyraz nadziei, że Bóg nie pozostawi sprawiedliwego w królewstwie śmierci i zła, ale jest to, być może, również aluzja do prawdy o możliwości zmartwychwstania wszystkich sprawiedliwych (por. Ps 6,6; 49[48],16; Dn 12,2; 2 Mch 7,9). W Nowym Testamencie tekst ten jest traktowany jako starotestamentalna zapowiedź zmartwychwstania Chrystusa (por. Dz 2,25-28; 13,35-37).
17,3 Tekst niepewny, tłumaczenia różne.
17,10 "Twarde" - dosł.: "otłuszczone".
17,11.14 Tekst niepewny.
17,15 "Kiedy będę wstawał" - poranek każdego dnia jest porą szczególnej życzliwości Boga względem ludzi. Zob. w związku z tym 5,4; 30[29],6; 46[45],6; 49[48],15; 57[58],9; 73[72],20; 90[89],14; 130[129],6. W tej wzmiance o "wstaniu" już według Starego Testamentu zawiera się idea przyszłego zmartwychwstania (por. 2 Krl 4,31n.; Iz 26, 19; Dn 12,2; Ps 16[15],10.
18,2 Tekst uszkodzony, różnie poprawiany.
18,3 "Skała" - dość częste w psalmach określenie Boga; por. także Mt 16,18.
18,5 "Więzy" - dosł.: "fale". Por. 32[31],6; 40[39],3; 42[41],8; 66[65],12; 69[68],2; 88[87],1; Iz 8,7; 30,28; Hi 22,11.
18,8 "Zachwiała się i poruszyła ziemia" - zjawiska towarzyszące zazwyczaj objwieniom się Boga. Por. Wj 13,22; 19,16.
18,11 "Na cherubie" - postacie cherubinów podtrzymywały arkę (por. Wj 25,18), służąc w ten sposób jakby za tron dla Boga (por. 1 Sm 4,4; 2 Sm 6,2; 2 Krl 19,15).
18,12 Por. Wj 19,16.18; Ps 97[96],2; Ez 1,4.
18,13 "Rozżarzone węgle" - czyli pioruny (por. 77[76],18n.; Ha 3,9.11).
18,14.15.16 Tekst uszkodzony, różnie poprawiany.
18,21 "Czyste" - w znaczeniu religijno-moralnym, a nie tylko rytualnym.
18,29 Tekst niepewny.
18,34.36.40.44.46 Tekst uszkodzony, różnie poprawiany.
18,49 Tekst poprawiony według 2 Sm 22,49.
18,50 Por. 2,2.
19,4 Tekst uszkodzony, poprawiony na podstawie LXX.
19,5 "Słońcu namiot wystawił" - por. 104[103],19; 148,3.
19,9 "Wzrok ludzki oświeca" - zapewniając człowiekowi równocześnie możność istnienia.
19,15 "Wybawienie moje" - dosł.: goel. Terminem tym określa się przede wszystkim każdego, kto dokonuje zemsty (por. np. Lb 35,13; 49[48],8.16; 69[68],19; 72[71],2; 77[76],16; 103[102],4; 107[106],2.
Ab - Księga Abdiasza
Ag - Księga Aggeusza
Am - Księga Amosa
Ap - Apokalipsa św. Jana
Ba - Księga Barucha
Dn - Księga Daniela
Dz - Dzieje Apostolskie
Ef - Św. Pawła List do Efezjan
Est - Księga Estery
Ez - Księga Ezechiela
Ezd - Księga Ezdrasza
Flm - Św. Pawła List do Filemona
Flp - Św. Pawła List do Filipian
Ga - Św. Pawła List do Galatów
Ha - Księga Habakuka
Hbr - List do Hebrajczyków
Hi - Księga Hioba
Iz - Księga Izajasza
J - Ewangelia według św. Jana
1 J - 1 List św. Jana
2 J - 2 List św. Jana
3 J - 3 List św. Jana
Jdt - Księga Judyty
Jk - List św. Jakuba
Jl - Księga Joela
Jon - Księga Jonasza
Joz - Księga Jozuego
Jr - Księga Jeremiasza
Jud - List św. Judy
Koh - Księga Koheleta (Eklezjastesa)
Kol - Św. Pawła List do Kolosan
1 Kor - Św. Pawła 1 List do Koryntian
2 Kor - Św. Pawła 2 List do Koryntian
Kpł - Księga Kapłańska
1 Krl - 1 Księga Królewska
2 Krl - 2 Księga Królewska
1 Krn - 1 Księga Kronik
2 Krn - 2 Księga Kronik
Lb - Księga Liczb
Lm - Lamentacje Jeremiasza
Łk - Ewangelia według św. Łukasza
1 Mch - 1 Księga Machabejska
2 Mch - 2 Księga Machabejska
Mdr - Księga Mądrości
Mi - Księga Micheasza
Mk - Ewangelia według św. Marka
Ml - Księga Malachiasza
Mt - Ewangelia według św. Mateusza
Na - Księga Nahuma
Ne - Księga Nehemiasza
Oz - Księga Ozeasza
1 P - 1 List św. Piotra
1 P - 2 List św. Piotra
Pnp - Pieśń nad Pieśniami
Prz - Księga Przysłów
Ps - Księga Psalmów
Pwt - Księga Powtórzonego Prawa
Rdz - Księga Rodzaju
Rt - Księga Rut
Rz - Św. Pawła List do Rzymian
Sdz - Księga Sędziów
1 Sm - 1 Księga Samuela
2 Sm - 2 Księga Samuela
So - Księga Sofoniasza
Syr - Mądrość Syracha (Eklezjastyk)
Tb - Księga Tobiasza
1 Tes - 1 List św. Pawła do Tesaloniczan
2 Tes - 2 List św. Pawła do Tesaloniczan
1 Tm - 1 List św. Pawła do Tymoteusza
2 Tm - 2 List św. Pawła do Tymoteusza
Tt - Św. Pawła List do Tytusa
Wj - Księga Wyjścia
Za - Księga Zachariasza
aram. aramajski
dosł. dosłownie
gr. grecki
hebr. hebrajski
LXX Septuaginta, grecki przekład ST
n. następny
NT Nowy Testament
par. miejsca paralelne
popr. poprawka lub: poprawiają
por. porównaj
rkp. rękopis, -y
Targ. Targum
ST Stary Testament
tłum. tłumaczą
TM tekst masorecki
Wulg Wulgata
wg według
ww. (w.) wiersze
zob. zobacz
[ ] zamyka słowa dodane do tekstu celem lepszego zrozumienia
(...) opuszczenie tekstu