1. System prawa
Niniejsza książka jest poradnikiem dla wszystkich mających styczność z końmi. Grupę odbiorców tworzą więc właściciele, hodowcy, zawodnicy, amatorzy jeździectwa, ale też osoby świadczące określone usługi np. instruktorzy, właściciele pensjonatów, kowale, weterynarze.
Każda ze wskazanych form działalności jest bowiem regulowana przez prawo.
Prawo zaś to system zasad postępowania, które powstały w związku z istnieniem i funkcjonowaniem państwa lub innego uporządkowanego organizmu społecznego, ustanowionych przez organy władzy publicznej lub społecznej i przez nie stosowanych, także z użyciem przymusu.
Prawo reguluje stosunki między ludźmi oraz innymi podmiotami (np. spółkami, stowarzyszeniami) na płaszczyźnie cywilnej, karnej i administracyjnej.
Tak więc relacja między sprzedającym a kupującym konia podlega prawu cywilnemu. Zagłodzenie konia stanowi przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności. Wykonywanie zawodu weterynarza jest regulowane prawem administracyjnym ponieważ to ustawa określa kto i na jakich zasadach może zostać lekarzem weterynarii i jak ma ten zawód wykonywać.
W przypadku niektórych profesji (np. adwokat, architekt, lekarz weterynarii) występuje dodatkowo odpowiedzialność dyscyplinarna. Wiąże się ona z naruszeniem zasad wykonywania danego zawodu (etyki). Wymiar sprawiedliwości sprawują organy samorządu zawodowego (np. Okręgowa Izba Lekarsko-Weterynaryjna).
2. Koń jako przedmiot prawa
Najważniejszym aktem prawnym dla każdego koniarza jest Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt.
Najważniejszym przepisem tej ustawy jest art. 1 ust. 1:
Zwierzę, jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą. Człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę.
Przepis ten wprowadza zasadę humanitarnego traktowania zwierząt. Zasada ta oznacza, że wszelkie środki prawne podejmowane w stosunku do zwierząt powinny mieć na względzie ich dobro, a przede wszystkim prawo do istnienia.
Z art. 1 ust. 2 w.w. ustawy wynika, że:
W sprawach nieuregulowanych w ustawie do zwierząt stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące rzeczy.
Powyższa regulacja nie znosi zasady humanitarnego traktowania zwierząt, lecz stanowi jej dopełnienie, precyzuje miejsce zwierząt w systemie prawa. Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z 17.06.2014 r.,I ACa 528/14:
Traktowanie zwierząt tak jak rzeczy ma znaczenie przede wszystkim ze względu na rozstrzyganie kwestii własności. Odpowiednikiem prawa własności (rzeczy) jest prawo własności zwierzęcia, które jednak - ze względu na przedmiot niebędący rzeczą, nie jest własnością w rozumieniu art. 140 KC. Przepisy kodeksu cywilnego mają tutaj tylko odpowiednie zastosowanie.
Uwaga!
- przykładowo: zgodnie z art. 546 ze znaczkiem 1 §2 Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) rzecz może być sprzedana konsumentowi w opakowaniu jednostkowym. Z uwagi na to, że opakowanie konia nie jest możliwe, ten przepis w odniesieniu do jego sprzedaży nie będzie miał zastosowania
- przepis art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych do koni stosuje się wprost, skutkiem czego sprzedaż konia, mimo że nie jest on rzeczą, jest opodatkowana podatkiem od czynności cywilnoprawnych.
Reasumując:
- konie nie są podmiotem prawa ponieważ nie mogą same o sobie decydować ani wyrażać swojej woli; zostały jednak objęte ochroną, a człowiek ma wobec nich określone obowiązki
- konie są przedmiotem prawa ponieważ ich sytuację regulują przepisy prawa.
Ciekawostka:
- pierwszym europejskim aktem prawnym chroniącym zwierzęta był angielski "An Act to prevent the cruel and improper Treatment of Cattle" z 1822 r. autorstwa Richarda Martina. Zgodnie z nim za bicie, znęcanie się lub jakiekolwiek niewłaściwe traktowanie konia, klaczy, wałacha, muła, osła, wołu, krowy, jałówki, młodego wołu, owcy albo innego bydła groziło do 5 funtów grzywny albo do 2 miesięcy więzienia
- w Polsce obowiązywało rozporządzenie Prezydenta RP z 1928 r., które uznawało znęcanie się nad zwierzętami za wykroczenie karane karą grzywny lub aresztu
- ruch ochrony praw zwierząt dał początek ochronie praw dzieci - organizacja "New York Society for the Prevention of Cruelty to Children" powstała na kanwie sprawy 8-letniej Mary Ellen Wilson, bitej przez rodziców zastępczych. Etta Angell Wheeler szukając dla dziewczynki pomocy zgłosiła się do lokalnego oddziału stowarzyszenia przeciwdziałania okrucieństwu wobec zwierząt
- w dawnych wiekach zwierzęta ponosiły odpowiedzialność prawną za swoje zachowania. Pierwszy potwierdzony proces zwierzęcia miał miejsce w 1266 r. w Fontenay-aux-Roses i dotyczył świni oskarżonej o zabicie dziecka jednego z mieszkańców.
5. Warunki bytowe koni
Przepisy prawa określają szczegółowo minimalne warunki bytowe jakie trzeba koniom zapewnić. Przepisy te zawarte są w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 czerwca 2010 r. w sprawie minimalnych warunków utrzymywania gatunków zwierząt gospodarskich innych niż te, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej.
Konie należy utrzymywać:
- w pomieszczeniach do tego przeznaczonych albo
- w systemie otwartym, pod warunkiem zapewnia im możliwości ochrony przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi i zwierzętami drapieżnymi, w szczególności przez zakrzewienie lub zadrzewienie miejsc ich utrzymywania albo przez budowę w tych miejscach niezwiązanych trwale z podłożem zadaszeń, wiat lub innych osłon chroniących przed wiatrem.
Niezależnie od wyboru metody utrzymywania należy zapewnić im warunki:
- nieszkodliwe dla ich zdrowia oraz niepowodujące urazów, uszkodzeń ciała lub cierpień
- zapewniające swobodę ruchu, a w szczególności możliwość kładzenia się, wstawania oraz leżenia
- umożliwiające kontakt wzrokowy z innymi osobnikami.
Wybór chowu tzw. alkierzowego wymaga zapewnienia odpowiednich pomieszczeń:
- oświetlonych światłem sztucznym lub z dostępem światła naturalnego
- oświetlonych światłem sztucznym stałym bądź przenośnym w celu doglądania zwierząt
- wykonanych z materiałów nieszkodliwych, nadających się do czyszczenia i odkażania z podłogą twardą, równą, stabilną, o powierzchni gładkiej i nieśliskiej
- zapewniających obieg powietrza, stopień zapylenia, temperaturę, względną wilgotność powietrza i stężenie gazów na poziomie nieszkodliwym dla zwierząt
- w przypadku wyposażenia pomieszczeń w mechaniczny lub automatyczny system wentylacji system ten musi łączyć się z systemem alarmowym względnie systemem wentylacji awaryjnej
- zaopatrzonych w ściółkę
- zaopatrzonych w boksy bądź stanowiska względnie zastosowanie pomieszczeń wolnostanowiskowych bez uwięzi.
Podstawowe obowiązki związane z utrzymaniem koni, tak w systemie wolnowybiegowym jak i alkierzowym, są następujące:
- doglądanie co najmniej raz dziennie
- czyszczenie i odkażanie pomieszczeń, ich wyposażenia i innych sprzętów
- usuwanie odchodów oraz niezjedzonych resztek paszy tak często aby uniknąć wydzielania się nieprzyjemnych woni i zanieczyszczenia paszy lub wody
- zabezpieczenie pomieszczeń przed muchami i gryzoniami
- umieszczenie wyposażenia i sprzętu przeznaczonych do karmienia i pojenia w taki sposób, aby zminimalizować ryzyko zanieczyszczenia paszy lub wody oraz ułatwić bezkonfliktowy dostęp zwierząt do paszy i wody
- niepowodowanie nadmiernego hałasu
- sprawdzanie sprzętu i wyposażenia co najmniej raz dziennie i niezwłoczne usuwanie usterek
- pojenie wodą co najmniej 3 razy dziennie
- karmienie co najmniej 2 razy dziennie paszą dostosowaną do gatunku, wieku, masy ciała i stanu fizjologicznego
- niezwłoczne otoczenie opieką chorego lub rannego osobnika, a w razie takiej konieczności - jego izolacja
- utrzymywanie ogierów i klaczy powyżej roku życia oddzielnie
- zabezpieczenie wybiegów w sposób uniemożliwiający ucieczkę.
Minimalne normy powierzchni bytowej dla koni to:
Uwaga!
§13 omawianego rozporządzenia nie przewiduje minimalnej powierzchni stanowiska z uwięzią dla klaczy ze źrebięciem. Moim zdaniem taka konstrukcja przepisu oznacza, że w ogóle nie jest dopuszczalne umieszczenie klaczy ze źrebięciem na stanowisku z uwięzią.
W przypadku koni używanych do celów rozrywkowych, widowiskowych, filmowych, sportowych czy specjalnych należy zapewnić im minimalne warunki opisane w w.w. rozporządzeniu oraz w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 20 stycznia 2004 r. w sprawie minimalnych warunków utrzymywania poszczególnych gatunków zwierząt wykorzystywanych do celów rozrywkowych, widowiskowych, filmowych, sportowych i specjalnych.
Te dodatkowe warunki to:
- eliminacja sąsiedztwa gatunków tworzących układ drapieżnik - ofiara
- separacja samców od samic nieprzeznaczonych do reprodukcji w okresie ich rui
- separacja ciężarnych samic lub samicy z młodymi od pozostałych osobników
- separacja osobników agresywnych
- ochrona przed oddziaływaniem stresogennych czynników zewnętrznych, w tym zakaz utrzymywania zwierząt w mogącym wywołać stres sąsiedztwie dróg o dużym natężeniu ruchu kołowego lub pieszego, obiektów przemysłowych lub gospodarczych, agregatów prądotwórczych oraz stacji transformatorowych
- zapewnienie by elementy wyposażenia technicznego, oświetlenie, ogrzewanie, wentylacja, kanalizacja, instalacja wodna były umieszczone poza dostępem zwierząt albo zabezpieczone przed uszkodzeniem przez zwierzęta
- zapewnienie ogrodzeń widocznych dla zwierząt szczególnie płochliwych i podatnych na urazy
- zapewnienie zamków, zasuw i innych urządzeń zabezpieczających przed wydostaniem się zwierząt.
6. Transport koni
Przepisy prawa określają warunki transportu zwierząt. Zagadnienie to jest o tyle ważne, że naruszenia w tym zakresie rodzą odpowiedzialność mandatową i karną.
Stosowne przepisy zawarte są w Rozporządzeniu Rady (WE) NR 1/2005 z dnia 22 grudnia 2004 r. w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu i związanych z tym działań oraz zmieniającego dyrektywy 64/432/EWG i 93/119/WE oraz rozporządzenie (WE) nr 1255/97 (dalej: Rozporządzenie nr 1/2005) i w Rozporządzeniu Rady (WE) nr 1255/97 z dnia 25 czerwca 1997 r. dotyczącym kryteriów wspólnotowych dla miejsc postoju oraz zmieniającym plan trasy określony w Załączniku do dyrektywy 91/628/EWG, określającym wymagania dla punktów kontroli w których odbywa się 24 godzinny przerwa podczas długotrwałego przewozu zwierząt.
Przewozem komercyjnym zwierząt kręgowych na terytorium Unii Europejskiej mogą zajmować się jedynie przewoźnicy posiadający zezwolenie.
Uwaga!
- transport w celach komercyjnych to każdy transport, który bezpośrednio lub pośrednio ma na celu osiągniecie korzyści finansowych, np: przewóz do rzeźni, przewóz na wystawy, pokazy i konkursy czy przewóz zakupionego konia
- zezwolenie nie jest wymagane, gdy:
- przewóz nie jest związany z prowadzoną działalnością, np. przewóz własnego konia własnym środkiem transportu w celach rekreacyjnych
- przewóz odbywa się z polecenia lekarza weterynarii bezpośrednio do gabinetu, kliniki, lecznicy lub z tych miejsc
- przewóz jest dokonywany na maksymalną odległość 65 km liczoną od miejsca wyjazdu do miejsca przeznaczenia
- przewóz jest dokonywany przez rolników wykorzystujących pojazdy rolnicze lub należące do nich środki transportu, w przypadku, gdy warunki geograficzne wymagają transportu niektórych gatunków zwierząt w celu sezonowego wypasu
