Zamiast wstępu
Paliłam przez ponad dwadzieścia lat. Dokładnie przez 22 lata.
Kiedy po raz pierwszy zapaliłam papierosa i powiedziałam o tym rodzicom, mój tata, profesor chemii, powiedział mi, że najlepiej albo nigdy nie zaczynać, albo - jeśli już się zaczęło - nie wpadać w ciągłe błędne koło rzucania i ponownego wracania do palenia.
Jako nastolatka odebrałam te słowa po swojemu. Miałam wręcz wrażenie, że rodzice nie są szczególnie przeciwni temu, że palę.
I tak paliłam przez kolejne lata.
Przez długi czas właściwie nie zastanawiałam się nad tym, jak bardzo ten nawyk może mi szkodzić. Oczywiście wielokrotnie słyszałam o konsekwencjach palenia. Widziałam znajomych, którzy próbowali rzucić - raz, drugi, kolejny.
Sama jednak długo nie myślałam o rezygnacji z papierosów.
Palenie było dla mnie po prostu zbyt przyjemne.
Nie wyobrażałam sobie siebie bez papierosa. Paliłam co najmniej paczkę dziennie.
Każdy poranek zaczynałam od kawy i papierosa. Nawet kiedy trafiłam do szpitala, znalazłam sposób, żeby palić, mimo że było to surowo zabronione. Czułam się źle, wiedziałam, że nie powinnam tego robić, a jednak to mnie nie powstrzymywało.
Uzależnienie okazywało się silniejsze niż zdrowy rozsądek.
W pewnym momencie coś się jednak zmieniło.
Informacje o szkodliwości palenia, które wcześniej pozostawały dla mnie tylko cudzymi słowami, zaczęły nabierać osobistego znaczenia.
Zrozumiałam, że chcę przestać palić.
I zaczęłam szukać sposobu.
Próbowałam różnych metod: popularnych książek, kursów pomagających zerwać z uzależnieniem od nikotyny, hipnozy i innych sposobów. Nic nie przynosiło mi trwałego rezultatu.
Przez jakiś czas wydawało mi się, że próbowałam już wszystkiego.
Dopiero później, kiedy pracowałam już jako psycholog, zaczęłam inaczej patrzeć na własne palenie. Zamiast skupiać się wyłącznie na papierosie, zaczęłam obserwować cały system nawyków, sytuacji, emocji i reakcji, który przez lata zbudowałam wokół palenia.
Stopniowo stworzyłam dla siebie sposób pracy, który pomógł mi przestać palić.
Dziś nie palę.
Ta książka powstała po to, aby podzielić się z Tobą sposobem pracy, który wyrósł z mojego osobistego doświadczenia i wiedzy psychologicznej.
Nie chcę obiecywać Ci, że istnieje jedna metoda, która zadziała identycznie u każdego. Uzależnienie od nikotyny ma zarówno wymiar fizyczny, jak i psychologiczny, a droga do zaprzestania palenia może wyglądać inaczej u różnych osób.
Mogę natomiast zaproponować Ci serię ćwiczeń, obserwacji i konkretnych kroków, które pomogą Ci lepiej zrozumieć własne palenie i przygotować się do życia bez papierosów.
Jeśli jesteś gotowa lub gotowy przyjrzeć się temu nawykowi naprawdę uważnie - zaczynamy.
Pożegnanie z palącą wersją siebie
Przez wiele lat palenie może stać się czymś znacznie większym niż samo dostarczanie organizmowi nikotyny.
Papieros pojawia się przy porannej kawie.
Podczas przerwy w pracy.
Po jedzeniu.
W samochodzie.
W stresie.
Podczas rozmowy.
Kiedy trzeba na coś poczekać.
Kiedy chce się odpocząć.
Kiedy jest nudno.
Kiedy jest dobrze.
Kiedy jest źle.
Po pewnym czasie człowiek może mieć wrażenie, że papieros jest obecny niemal w całej strukturze jego codziennego życia.
Dlatego rezygnacja z palenia nie zawsze polega wyłącznie na podjęciu decyzji:
"Od dzisiaj nie palę".
Czasem trzeba również nauczyć się inaczej przeżywać sytuacje, które przez lata automatycznie łączyły się z papierosem.
Można powiedzieć, że żegnasz się wtedy z pewną wersją siebie - z osobą, której dzień był zorganizowany wokół palenia.
Nie chodzi o odrzucenie ani "zniszczenie" części siebie.
Chodzi o zmianę.
To, co wcześniej robiłaś lub robiłeś z papierosem, stopniowo będziemy uczyć się robić bez niego.
Jeżeli paliłaś podczas przerwy - będziemy szukać innego sposobu na przerwę.
Jeżeli papieros pomagał Ci na chwilę wyjść z trudnej sytuacji - będziemy szukać innych sposobów tworzenia takiej przestrzeni.
Jeżeli był częścią kontaktów towarzyskich - przyjrzymy się temu, jak zachować kontakt bez konieczności palenia.
Jeżeli sięgałaś po papierosa automatycznie - będziemy uczyć się zauważać moment, w którym uruchamia się ten automat.
Nie musisz wiedzieć już teraz, jak będzie wyglądało Twoje życie bez papierosów.
Właśnie po to jest ta książka.
Najpierw przyjrzymy się osobie, którą jesteś dzisiaj.
Potem - osobie, którą chcesz się stać.
A następnie zaczniemy krok po kroku budować drogę pomiędzy tymi dwoma punktami.
Etap pierwszy. Szczegółowy portret
Zanim zaczniesz zmieniać swoje palenie, warto dokładnie zobaczyć, jak ono dziś wygląda.
Nie będziemy opierać się na ogólnym przekonaniu:
"Palę dużo".
"Palę głównie ze stresu".
"Palę tylko wtedy, kiedy mam ochotę".
Takie odpowiedzi są zbyt ogólne.
Potrzebujemy konkretów.
Twoim pierwszym zadaniem będzie przyjrzenie się dwóm typowym dniom:
zwykłemu dniowi roboczemu oraz dniowi wolnemu od pracy.
Spróbuj rozpisać każdy z nich możliwie dokładnie, najlepiej godzina po godzinie.
Zaznacz, kiedy zwykle palisz.
Możesz również dopisać:
- gdzie wtedy jesteś;
- co robisz;
- z kim przebywasz;
- co wydarzyło się chwilę wcześniej;
- co czujesz;
- czy naprawdę masz ochotę na papierosa, czy sięgasz po niego automatycznie.
Nie oceniaj siebie.
Na tym etapie niczego jeszcze nie musisz zmieniać.
Najpierw chcemy zobaczyć Twój rzeczywisty schemat.
PRZECIĘTNY DZIEŃ ROBOCZY
Godzina / sytuacja / papieros / co wtedy robię i czuję
...... ... ... ... ... ... ... ... ...PRZECIĘTNY DZIEŃ WOLNY OD PRACY
Godzina / sytuacja / papieros / co wtedy robię i czuję
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
Teraz spójrz na swoje zapiski z trochę innej perspektywy.
W Twoim życiu już dziś istnieją momenty, w których nie palisz.
Najbardziej oczywistym przykładem jest sen. Kiedy śpisz, przez kilka godzin nie sięgasz po papierosa.
To może wydawać się banalną obserwacją, ale zwraca uwagę na coś ważnego: palenie nie zajmuje każdej minuty Twojego życia.
Istnieją sytuacje, czynności i okresy, podczas których możesz funkcjonować bez papierosa.
Znajdź je.
Być może nie palisz podczas jedzenia, chociaż sięgasz po papierosa zaraz po posiłku.
Być może nie palisz podczas kąpieli.
W kinie.
Podczas spotkania.
Na wykładzie.
W czasie treningu.
Podczas wykonywania zadania, które całkowicie pochłania Twoją uwagę.
Każda osoba będzie miała własną listę.
Przypomnij sobie czynności, które sprawiają Ci przyjemność, angażują Cię albo pochłaniają na tyle, że przez pewien czas nie myślisz o paleniu lub możesz bez niego funkcjonować.
Nie szukamy jeszcze sytuacji, w których powinnaś lub powinieneś przestać palić.
Szukamy tych, w których już potrafisz nie palić.
MOGĘ NIE PALIĆ, KIEDY...
...
...
...
...
...
...
...
Spójrz teraz na tę listę.
To pierwszy szkic Twojego życia bez papierosa.
Nie zaczynasz od zera.
Masz już doświadczenie funkcjonowania bez palenia - nawet jeśli dotychczas były to tylko krótkie fragmenty dnia.
Etap drugi. Ja jako osoba niepaląca
Jeżeli chcemy przejść z punktu A do punktu B, dobrze jest wiedzieć nie tylko, od czego odchodzimy, ale również dokąd chcemy dojść.
Dlatego teraz nie będziemy koncentrować się na tym, czego masz się pozbyć.
Zastanowimy się nad tym, co chcesz zbudować.
Spróbuj wyobrazić sobie siebie jako osobę niepalącą.
Nie ograniczaj się do zdania:
"Nie będę palić".
To za mało.
Jak wygląda Twój zwykły dzień?
Jak zaczynasz poranek?
Co robisz podczas przerwy?
Co robisz po posiłku?
Jak odpoczywasz?
Jak reagujesz na stres?
Co robisz, kiedy inni wychodzą zapalić?
Jak wyglądają spotkania towarzyskie?
Co robisz z rękami w sytuacjach, w których wcześniej trzymałaś lub trzymałeś papierosa?
Jak się czujesz?
Co zmieniło się na lepsze?
Co okazało się trudniejsze, niż przypuszczałaś lub przypuszczałeś?
Nie twórz idealnego bohatera, który nigdy nie ma ochoty zapalić, zawsze jest spokojny i od pierwszego dnia czuje się znakomicie.
Spróbuj stworzyć realistyczny obraz siebie.
Osoby, która żyje swoim zwyczajnym życiem - tylko już nie pali.
JA JAKO OSOBA NIEPALĄCA...
...
...
...
...
...
...
...
Teraz cofnij się pamięcią do okresu, kiedy jeszcze nie paliłaś lub nie paliłeś.
Jeżeli zaczęłaś lub zacząłeś bardzo wcześnie, nie musisz rekonstruować wszystkiego szczegółowo. Wybierz po prostu okres, który pamiętasz.
Jak wyglądało wtedy Twoje życie?
Co robiłaś lub robiłeś dla przyjemności?
Jak odpoczywałaś lub odpoczywałeś?
Jak radziłaś lub radziłeś sobie z nudą?
Co robiłaś lub robiłeś podczas spotkań z ludźmi?
Czym wypełnione były Twoje dni?
Nie chodzi o idealizowanie przeszłości.
Szukamy tylko informacji o tym, że Twoje życie nie zawsze było zorganizowane wokół papierosa.
KIEDY NIE PALIŁAM / NIE PALIŁEM...
...
...
...
...
...
...
Teraz porównaj oba obrazy:
siebie jako osoby niepalącej w przyszłości oraz siebie z okresu sprzed palenia.
Co je łączy?
Czym się różnią?
Czy w swoim dawnym życiu znajdziesz coś, co warto odzyskać?
Może jakiś sposób odpoczynku?
Zainteresowanie?
Aktywność?
Rytuał?
Sposób spędzania czasu?
Relację?
Jeżeli znajdziesz coś takiego, dopisz to do obrazu swojej przyszłości.
Nie wracasz do dawnej wersji siebie.
Budujesz nową - wykorzystując również to, co już kiedyś potrafiłaś lub potrafiłeś robić bez papierosa.
Etap trzeci. Przygotowanie do zmiany
Teraz wykonamy ćwiczenie wykorzystujące wyobraźnię.
Możesz najpierw przeczytać cały tekst, a następnie nagrać go własnym głosem i odsłuchać z zamkniętymi oczami.
Możesz również poprosić kogoś o spokojne przeczytanie instrukcji.
Jeżeli żadna z tych możliwości Ci nie odpowiada, po prostu czytaj ćwiczenie fragmentami i pozwalaj sobie na chwilę zatrzymywać się przy kolejnych obrazach.
Nie musisz widzieć wszystkiego wyraźnie.
Nie istnieje również jeden prawidłowy sposób wykonania tego ćwiczenia.
To, co pojawia się w Twojej wyobraźni, potraktuj jako materiał do obserwacji, a nie jako przepowiednię czy diagnozę.
Jeżeli w dowolnym momencie poczujesz silny dyskomfort, możesz otworzyć oczy, rozejrzeć się po pomieszczeniu i zakończyć ćwiczenie.
Nie musisz doprowadzać go do końca za wszelką cenę.
Usiądź wygodnie.
Poczuj oparcie pod stopami i ciężar swojego ciała.
Nie próbuj specjalnie się rozluźniać.
Po prostu zauważ, które części ciała są w tej chwili bardziej napięte, a które bardziej rozluźnione.
Oddychaj naturalnie.
Teraz pomyśl przez chwilę o swoim celu:
chcę żyć bez uzależnienia od papierosów.
Nie próbuj wywoływać w sobie ogromnej motywacji.
Po prostu sprawdź, co czujesz, kiedy myślisz o takim celu.
Może pojawia się ciekawość.
Ulga.
Niepewność.
Opór.
Nadzieja.
Lęk.
Kilka uczuć jednocześnie.
Nie musisz ich zmieniać.
Mapa drogi
Wyobraź sobie teraz otwartą przestrzeń.