Koniec eksperymentu Arka i inne utwory - Arkadij Strugacki, Boris Strugacki

Bookmark Settings Fullscreen

Lot na Amalteę -

ПУТЬ НА АМАЛЬТЕЮ

Południe, XXII wiek -

ПОЛДЕНЬ, XXII ВЕК

Daleka Tęcza -

ДАЛЕКАЯ РАДУГА

Koniec eksperymentu "Arka" -

МАЛЫШ

Chłopak z piekła -

ПАРЕНЬ ИЗ ПРЕИСПОДНЕЙ

Drugi najazd Marsjan -

ВТОРОЕ НАШЕСТВИЕ МАРСИАН

Hotel Pod Poległym Alpinistą -

ОТЕЛЬ "У ПОГИБШЕГО АЛЬПИНИСТА"

Szczegóły życia Nikity Woroncowa -

ПОДРОБНОСТИ ЖИЗНИ НИКИТЫ ВОРОНЦОВА

Komentarze Borysa Strugackiego -

КОММЕНТАРИИ К ПРОЙДЕННОМУ

Wykorzystanie przekładu utworów:

Lot na Amalteę; Koniec eksperymentu "Arka"

oraz Południe, XXII wiek (z wyjątkiem opowiadań:

Stoliczku, nakryj się; Zanurzenie przy rafie Octopus;

Moby Dick; Prezydium ŚRG)

za zgodą Wydawnictwa AMBER Sp. z o.o.

Projekt okładki

Dark Crayon/Piotr Cieśliński

Redaktor prowadzący

Magdalena Sakowska

Redakcja

Aneta Kanabrodzka, Magdalena Stachowicz,

Barbara Walicka

Korekta

Aneta Kanabrodzka, Małgorzata Denys,

Joanna Christianus, Elżbieta Szelest,

Joanna Cierkońska, Małgorzata Boruta,

Anna Potarska

ISBN 978-83-8444-766-6

Warszawa 2026

Wydawca

Prószyński Media Sp. z o.o.

02-697 Warszawa, ul. Rzymowskiego 28

www.proszynski.pl

kontakt@proszynskimedia.pl

Prolog

Amaltea, "Stacja J"

Amaltea, piąty najbliższy satelita Jowisza, dokonuje pełnego obrotu wokół swej osi mniej więcej w trzydzieści pięć godzin. Ponadto w ciągu dwunastu godzin dokonuje pełnego obrotu wokół Jowisza. Tak więc Jowisz wyłania się zza pobliskiego horyzontu co trzydzieści i pół godziny.

Wschód Jowisza przedstawia wspaniały widok. Przedtem trzeba tylko udać się windą na najwyższe piętro, pod przezroczystą kopułę ze spektrolitu.

Gdy oczy przywykną już do ciemności, dojrzeć można pokrytą lodem równinę, która wznosi się stromo, aż po pasmo skalistych gór na horyzoncie. Niebo jest czarne, usiane mnóstwem jasnych, nieruchomych gwiazd. Od ich blasku padają na równinę blade refleksy światła, a ostre granie rysują się głębokim czarnym cieniem na tle gwiezdnego nieba. Gdy się dobrze wpatrzeć, można rozróżnić nawet zarysy poszczególnych wyszczerbionych szczytów.

Niekiedy bywa tak, że nisko ponad łańcuchem gór zawisa wyraźnie widoczny sierp Ganimeda lub srebrzysty dysk Callisto, albo oba naraz, chociaż to zdarza się dosyć rzadko. Wówczas od szczytów po lśniącym lodzie kładą się na całą równinę regularne szare cienie. A gdy nad horyzontem ukaże się Słońce - okrągła plamka oślepiającego płomienia - równina błękitnieje, cienie stają się czarne i widać każdą szczelinę w lodzie.

Ukośne plamy na polu rakietodromu są podobne do olbrzymich pokrytych lodem kałuż. Wywołuje to jakieś ciepłe, na poły zapomniane skojarzenia. Chciałoby się wówczas wybiec na pole i stąpając po cienkiej pokrywie, spróbować, jak chrupie pod magnetycznymi podkowami i jak po jej powierzchni przebiegają drobniutkie zmarszczki, podobne do kożuszka na gorącym mleku, tyle że czarne.

Ale wszystko to można zobaczyć nie tylko na Amaltei.

Naprawdę wspaniały widok jest wówczas, gdy Jowisz wschodzi. A wschód Jowisza jest naprawdę piękny tylko na Amaltei. Szczególnie zaś wtedy, gdy Jowisz, wschodząc, dogania Słońce. Najpierw za szczytami gór zapala się zielona łuna, to egzosfera gigantycznej planety. Rozpala się bardziej i bardziej, zbliżając się z wolna ku Słońcu, i gasi jedną po drugiej gwiazdy na czarnym niebie. A w pewnej chwili zaczyna zachodzić na Słońce. Najważniejsze, by nie przeoczyć tego momentu. Zielona łuna egzosfery, jak zaczarowana, staje się w jednej chwili krwistoczerwona. Zawsze wyczekuje się na ten moment i zawsze następuje on z nagła. Słońce staje się czerwone i lodowa równina też staje się czerwona, a na okrągłej wieżyczce radionamiernika na krańcu równiny zapalają się raz po raz krwawe błyski. Nawet cienie szczytów różowieją. Potem czerwień powoli ciemnieje, staje się bura, aż wreszcie spoza skalistego łańcucha gór na niedalekim horyzoncie wyłania się olbrzymi brunatny grzbiet Jowisza. Słońce wciąż jeszcze jest widoczne i wciąż jeszcze ma barwę rozpalonego żelaza - regularny wiśniowy dysk na burym tle nieba.

Nie wiadomo dlaczego uważa się zwykle, że kolor bury jest nieładny. Tak mogą sądzić tylko ci, którzy nigdy nie oglądali ciemnej, burej łuny, zapalającej pół nieba i odcinającej się wyraźnie od niego czerwonej tarczy. Potem tarcza niknie. Zostaje tylko Jowisz. Olbrzymi, bury, kosmaty, z wolna wytacza się zza horyzontu, jak gdyby pęczniał, a potem zajmuje czwartą część nieba. Przecinają go na ukos czarne i zielone chmury amoniaku, niekiedy zaś pojawiają się na nim i natychmiast znikają maleńkie białe punkciki. Tak wyglądają z Amaltei protuberancje egzosfery. Niestety, rzadko tylko udaje się oglądać wschód aż do końca. Jowisz wstaje zza horyzontu zbyt powoli i trzeba iść do pracy. Oczywiście można obejrzeć pełny wschód w czasie dyżuru obserwacyjnego, ale wówczas nie czas na podziwianie piękna...

Dyrektor Stacji J spojrzał na zegarek. Wschód dzisiaj wspaniały, a wkrótce będzie jeszcze piękniejszy, trzeba jednak zjeżdżać na dół i zastanowić się, co robić dalej.

W cieniu skał drgnęła i poczęła z wolna obracać się kratownica Wielkiej Anteny. Radiooptycy rozpoczęli obserwację. Głodni radiooptycy.

Dyrektor po raz ostatni spojrzał na bury, zamazany półkrąg Jowisza i pomyślał, że dobrze by było uchwycić taki moment, kiedy nad horyzontem wiszą jednocześnie wszystkie cztery wielkie satelity - czerwonawa Io, Europa, Ganimed i Callisto, sam zaś Jowisz, widoczny wówczas w jednej czwartej swej tarczy, jest na poły pomarańczowy i bury. Potem dyrektor pomyślał sobie, że nigdy nie widział zachodu. Chyba też musi być piękny: z wolna dogasa łuna egzosfery i jedna po drugiej zapalają się gwiazdy na czarnym niebie, niczym brylantowe szpilki powpinane w aksamit. Ale zazwyczaj w porze zachodu trwa najbardziej gorączkowa praca.

Dyrektor wszedł do windy i zjechał na najniższe piętro. Stację planetologiczną na Amaltei stanowiło małe miasteczko naukowe, rozłożone na kilku poziomach, wyrąbane w lodowcu i zalane metaloplastikiem. Tutaj mieszkało, pracowało, uczyło się i prowadziło budowę bez mała sześćdziesiąt osób. Pięćdziesięcioro sześcioro młodych mężczyzn i kobiet. Wspaniałych chłopaków i dziewcząt o wspaniałych apetytach.

Dyrektor zajrzał do hali sportowej, ale było tu pusto. Tylko ktoś samotnie pluskał się w okrągłym basenie, aż echo odzywało się pod sklepieniem. Dyrektor ruszył dalej, powłócząc nogami w ciężkich butach z magnetycznymi podkowami. Na Amaltei panował stan prawie zupełnej nieważkości, co sprawiało ludziom wiele trudności. Naturalnie, człowiek w końcu oswaja się z tym, ale początkowo wydaje mu się, że całe ciało ma napełnione wodorem i że czyha ono tylko na okazję, by się uwolnić od butów. Szczególnie zaś trudno przyzwyczaić się do spania w tych warunkach.

W tej chwili wyminęli go dwaj astrofizycy, ich włosy były mokre po kąpieli. Przywitali go i oddalili się pośpiesznie w stronę windy. Jeden z astrofizyków miał widać nie w porządku magnetyczne podkowy, gdyż idąc, niezgrabnie zataczał się i podskakiwał. Dyrektor skierował się do jadalni. Tutaj przy śniadaniu siedziało około piętnastu osób.

Kucharz, wujek Wałnoga, pełniący funkcję inżyniera gastronoma, rozwoził porcje na wózku. Minę miał bardzo posępną. W ogóle z natury był człowiekiem dosyć ponurym, a w ostatnich dniach najwyraźniej jeszcze bardziej sposępniał. I to od owego nieszczęsnego dnia, gdy z Callisto, czwartego satelity, przekazano drogą radiową wiadomość o katastrofie z żywnością. Zmagazynowane na Callisto zapasy żywności zniszczyła pleśń. Podobne wypadki zdarzały się już przedtem, ale tym razem przepadła cała żywność, wszystko co do suchara, ponadto zniszczeniu uległy także plantacje glonów chlorella.

Na Callisto bardzo trudno pracować. W odróżnieniu od Amaltei istnieje tam biosfera i jak dotychczas nie znaleziono żadnych środków, które by potrafiły skutecznie zapobiec przenikaniu pleśni do pomieszczeń ludzkich. Jest to bardzo interesująca pleśń. Przenika przez wszelkie przegrody i pochłania wszystko, co jadalne - chleb, konserwy, cukier. Ze szczególną zachłannością pożera chlorellę. Zdarza się też niekiedy, że atakuje człowieka, ale to nic groźnego. Początkowo bardzo się tego obawiano i nawet największym śmiałkom rzedła mina, gdy na swej skórze dostrzegali charakterystyczny, odrobinę śluzowaty nalot. Pleśń nie wyrządzała jednak żywemu organizmowi żadnych szkód ani nie powodowała bólu. Mówiło się nawet, że działanie jej jest nieco tonizujące. Żywność natomiast niszczyła w okamgnieniu.

- Wujku Wałnoga - odezwał się czyjś głos. - Czy na obiad znów będą suchary?

Dyrektor nie zauważył nawet, kto to powiedział, gdyż wszyscy przestali na chwilę jeść i zwrócili twarze w stronę wujka Wałnogi. Ci młodzi wspaniali ludzie mieli twarze opalone prawie na czarno. Można było na nich wyczytać jakby znużenie. A może tylko tak się wydawało?

- Na obiad będziecie mieli zupę - odrzekł wujek Wałnoga.

- Świetnie! - powiedział ktoś z obecnych, ale dyrektor i tym razem nie zauważył kto.

Potem dyrektor podszedł do najbliższego stolika i usiadł przy nim. Wałnoga podtoczył ku niemu wózek i dyrektor wziął swoje śniadanie - talerz z dwoma sucharami, pół tabliczki czekolady i szklaną gruszę z herbatą. Zrobił to bardzo sprawnie, a mimo to grube białe suchary podskoczyły i zawisły w powietrzu. Naczynie z herbatą stało jak przedtem, dno jego opasywała magnetyczna obrączka. Dyrektor pochwycił jeden z sucharów, ugryzł kawałek i zabrał się do herbaty. Herbata wystygła.

- Zupa - rzekł Wałnoga. Mówił szeptem, by słyszał go tylko dyrektor. - Możecie sobie wyobrazić, co to będzie za zupa. A oni zapewne myślą, że podam im bulion z kury. - Wałnoga pchnął wózek i usiadł przy stoliku. Spoglądał jeszcze, jak wózek toczy się w przejściu między stolikami coraz wolniej i wolniej. - A nawiasem mówiąc, zupę z kury zajadają sobie na Callisto.

- Czyżby? - spytał w roztargnieniu dyrektor.

- Jak to "czyżby"? - zdumiał się Wałnoga. - Oddałem im przecież sto siedemdziesiąt puszek, czyli ponad połowę naszych zapasów.

- A resztę zapasów już zjedliśmy?

- Oczywiście, że zjedliśmy - odparł Wałnoga.

- To znaczy, że oni także już zjedli - powiedział dyrektor, rozgryzając suchar. - Ludzi tam prawie dwa razy więcej niż u nas.

Oj, łżesz ty, wujku Wałnoga, pomyślał dyrektor. Znam ja cię, mój ty inżynierze od gastronomii. Na pewno schowałeś jeszcze ze dwadzieścia puszek dla chorych i tak na wszelki wypadek.

- Herbata wam nie ostygła? - zapytał Wałnoga z głośnym westchnieniem.

- Nie, dziękuję.

- A chlorella nie może się jakoś przyjąć na Callisto - rzekł Wałnoga i westchnął. - Znów przekazali stamtąd radiogram, żeby im przysłać z dziesięć kilogramów rozczynu. Zakomunikowali, że już wysłali planetolot.

- Cóż robić, trzeba będzie dać.

- Dać! - wykrzyknął wujek Wałnoga. - Oczywiście, trzeba dać. Tylko że ja nie mam stu ton chlorelli, a i jej potrzebny jest czas, by się rozmnożyła... Na pewno psuję wam apetyt, co?

- Nie, nie - sprzeciwił się dyrektor. Wydawało się, że w ogóle nie miał apetytu.

- Dość tego! - powiedział ktoś.

Dyrektor podniósł głowę i od razu spostrzegł zmieszaną minę Zojki Iwanowej. Obok niej siedział fizyk jądrowy Kozłow. Ci dwoje zawsze siadywali razem.

- Dość tego, słyszysz? - rozgniewał się Kozłow.

Zojka poczerwieniała i opuściła głowę. Przykro jej było, gdyż wszyscy zwrócili na nich oczy.

- Wczoraj podsunęłaś mi swój suchar - rzekł Kozłow. - I dziś znów mi podsuwasz ten swój nieszczęsny suchar.

Zojka milczała. Ze wstydu bliska była płaczu.

- Czego się na nią wydzierasz, ty koźle! - zawołał z drugiego końca jadalni fizyk atmosfery Potapow. - Zojeczko, po co dokarmiasz to zwierzę, lepiej daj tego suchara mnie. Zjem i na pewno nie będę na ciebie wrzeszczał.

- Nie, naprawdę... - Kozłow mówił już spokojniejszym tonem. - Przecież jestem zdrów, a ona powinna jeść więcej ode mnie.

- Nie masz racji, Wala - zaprotestowała Zojka, nie podnosząc głowy.

- Wujku Wałnoga, można jeszcze herbaty? - zapytał ktoś.

Gdy Wałnoga wstał, Potapow zawołał przez całą jadalnię:

- Hej, Gregorze, zagramy po pracy?!

- Zagramy - odrzekł Gregor.

- Znów sprawisz mu lanie, Wadimku - odezwał się ktoś.

- Po mojej stronie jest prawo prawdopodobieństwa! - oświadczył Potapow. Wszyscy się roześmiali.

Do jadalni zajrzała czyjaś zdenerwowana fizjonomia.

- Potapow tutaj? Wadia, burza na Jowiszu!

- No! - Potapow poderwał się z miejsca.

Inni meteorologowie również pośpiesznie wstali zza stołu. Fizjonomia zniknęła, lecz po chwili znów się pokazała:

- Po drodze zabierz dla mnie suchary, słyszysz?

- Jeśli Wałnoga da - rzucił za nim Potapow i spojrzał na Wałnogę.

- A czemu miałbym nie dać? - zdziwił się wujek Wałnoga. - Konstanty Stecenko - dwieście gramów sucharów i pięćdziesiąt gramów czekolady...

Dyrektor wstał, ocierając usta serwetką.

- Towarzyszu dyrektorze, jak tam ze statkiem transportowym "Tachmasib"? - zapytał Kozłow.

Wszyscy umilkli i spojrzeli na dyrektora.

Ich młode opalone twarze były nad wiek poważne.

- Na razie nijak - odpowiedział dyrektor.

Ruszył przejściem między stolikami, wolnym krokiem kierując się w stronę swego gabinetu. Cała bieda w tym, że na Callisto wybuchła nie w porę "epidemia konserwowa". Na razie to jeszcze nie głód. Amaltea może się jeszcze dzielić z Callisto swoją chlorellą i sucharami. Ale jeśli Bykow nie przyleci z transportem żywności... Bykow jest gdzieś niedaleko. Określono już nawet za pomocą radionamierników jego położenie, ale później zamilkł czemuś i tak milczy od sześćdziesięciu godzin. Znów trzeba będzie zmniejszyć racje, pomyślał dyrektor. Wszystko może się zdarzyć. A do bazy na Marsie nie jest wcale tak blisko. Różnie może się ułożyć. Bywa nawet tak, że planetoloty wysyłane z Ziemi lub z Marsa giną gdzieś w drodze. Rzadko to się zdarza, nie częściej niż epidemia pleśni. Ale to, że się zdarza miliard kilometrów od Ziemi, jest gorsze niż dziesięć epidemii.

Oznacza bowiem głód. A może nawet - zagładę.

Rozdział 1

Fotonowy transportowiec "Tachmasib"

1. Planetolot zbliża się do Jowisza, a kapitan toczy spór z nawigatorem i zażywa sporaminę

Aleksiej Pietrowicz Bykow, kapitan fotonowego transportowca "Tachmasib", wyszedł z kajuty i starannie zamknął za sobą drzwi. Włosy miał mokre. Dopiero przed chwilą wziął natrysk. Przyjął nawet dwa natryski, wodny i jonowy, ale wciąż jeszcze zataczał się z niewyspania. Spać mu się chciało tak, że z trudem otwierał oczy. Przez ostatnie trzy doby Bykow spał w sumie nie więcej niż pięć godzin. Przelot okazał się trudny.

Na korytarzu było jasno i pusto. Bykow skierował kroki do kabiny nawigacyjnej, starając się nie szurać nogami. Do kabiny trzeba było przejść przez kajutę ogólną. Drzwi do niej były otwarte i dolatywały stamtąd strzępy rozmowy. Były to głosy planetologów Daugego i Jurkowskiego. Bykowowi wydało się, że głosy są dziwnie stłumione, a równocześnie czuło się w nich podniecenie.

Znów coś sobie wykombinowali, pomyślał Bykow. Nie ma przed nimi żadnego ratunku. Nawet zwymyślać ich porządnie nie można, bo są przecież moimi przyjaciółmi i bardzo cieszą się z tego, że w tym rejsie lecimy razem. Niezbyt często możemy być razem.

Bykow wszedł do kajuty ogólnej i zatrzymał się u wejścia. Szafa z książkami była otwarta, tomy rzucone niedbale na kupę poniewierały się po podłodze. Serweta zsunęła się ze stołu. Spod kanapy sterczały długie nogi Jurkowskiego w szarych, wąskich, obcisłych spodniach. Jurkowski przebierał nimi rozpaczliwie.

- Mówię ci, że jej tu nie ma - zapewniał Dauge.

Daugego nie było widać.

- Szukaj - rzekł Jurkowski zduszonym głosem. - Jak zacząłeś, to szukaj.

- Co tu się dzieje? - zapytał Bykow surowo.

- Aha, jesteś! - ucieszył się Dauge, wyłażąc spod stołu.

Twarz miał uśmiechniętą, bluza i kołnierz koszuli były rozpięte. Jurkowski tyłem wygramolił się spod kanapy.

- O co chodzi? - zapytał Bykow.

- Gdzie moja Warieczka? - odpowiedział mu pytaniem Jurkowski, wstając na nogi. Był bardzo rozdrażniony.

- Potwór! - wyraził się głośno Dauge.

- Próżniaki - powiedział Bykow.

- To on! - rzekł Dauge dramatycznym głosem. - Spójrz na tę twarz, Wołodia. To kat!

- Aleksiej, mówię najzupełniej poważnie - irytował się Jurkowski. - Gdzie jest moja Warieczka?

- Wiecie co, planetolodzy - odezwał się Bykow. - Idźcie do diabła!

Bykow wydął policzki i ruszył do kabiny nawigacyjnej. Dauge rzucił w ślad za nim:

- On spalił Warieczkę w reaktorze.

Bykow głośno zatrzasnął za sobą luk.

W kabinie nawigacyjnej było cicho. Przy stole przy analizatorze matematycznym siedział na zwykłym miejscu nawigator Michaił Antonowicz Krutikow, podpierając podwójny podbródek zwiniętą w kułak pulchną dłonią. Maszyna matematyczna wydawała lekki szmer, mrugając neonowymi światłami lamp kontrolnych. Michaił Antonowicz zwrócił na kapitana swe łagodne spojrzenie.

- Pospałeś sobie, Loszeńka, co?

- A pospałem - odrzekł Bykow.

- Odebrałem z Amaltei namiary - powiadomił go Michaił Antonowicz. - Wyczekują nas tam, aj, jak wyczekują... - Pokiwał przy tym głową. - Wyobraź sobie, Loszeńka, że dzienna racja wynosi teraz dwieście gramów sucharów i pięćdziesiąt gramów czekolady. Poza tym zupa z chlorelli. Trzysta gramów zupy z chlorelli. To przecie okropnie niesmaczne.

Ciebie by tam posłać, pomyślał Bykow, schudłbyś zdrowo, grubasie. Obrzucił nawigatora surowym spojrzeniem i nie wytrzymał - uśmiechnął się. Michaił Antonowicz zafrasowany wydął grube wargi i oglądał pokratkowany arkusz niebieskiego papieru.

- Masz, Loszeńka - rzekł. - Opracowałem program końcowej trasy lotu. Sprawdź, proszę.

Programów trasy, opracowanych przez Michaiła Antonowicza, nie trzeba było zwykle sprawdzać. Michaił Antonowicz był nadal najgrubszym i najbardziej doświadczonym nawigatorem z całej flotylli statków międzyplanetarnych.

- Sprawdzę później - powiedział Bykow. Ziewnął serdecznie, osłaniając usta dłonią. - Podaj program do autonawigatora.

- Już podałem, Loszeńka - odezwał się tonem winowajcy Michaił Antonowicz.

- Aha - mruknął Bykow. - No więc cóż, dobrze. Gdzie jesteśmy?

- Za godzinę wchodzimy w strefę końcową - poinformował Michaił Antonowicz. - Przelecimy nad północnym biegunem Jowisza - słowo "Jowisz" wymówił przy tym ze szczególnym zadowoleniem - w odległości dwóch średnic, dwustu dziewięćdziesięciu megametrów. A potem jeszcze ostatnie okrążenia. W zasadzie możemy uważać, że jesteśmy na miejscu, Loszeńka...

- Odległość liczyłeś od środka Jowisza?

- Tak, od centrum.

- Gdy wejdziemy w strefę końcową lotu, będziesz co kwadrans podawał odległość od egzosfery.

- Tak jest, Loszeńka - rzekł Michaił Antonowicz.

Bykow ziewnął raz jeszcze, dłońmi zwiniętymi w pięści z zakłopotaniem przetarł klejące się ze snu oczy i przeszedł wzdłuż pulpitu sygnalizacji awaryjnej. Tutaj wszystko było w porządku. Silnik pracował bez zrywów, plazma dochodziła rytmicznie, regulacja pułapek magnetycznych działała bez zarzutu. Za pracę pułapek magnetycznych odpowiadał inżynier pokładowy Żylin. Zuch, Żylin, pomyślał Bykow. Wyregulował znakomicie, zuch chłopak.

Bykow zatrzymał się i spróbował, zmieniając odrobinę kurs, zakłócić regulację pułapek, ale bezskutecznie. Białe światełko za przezroczystą szybą z masy plastycznej nawet nie drgnęło. Zuch chłopak, pomyślał znowu Bykow. Teraz wyminął wypukłą ścianę, która stanowiła osłonę fotoreaktora. Przy aparaturze kontrolującej działanie zwierciadła stał Żylin z ołówkiem w zębach. Obiema rękami opierał się o pulpit i prawie niewidzialnymi ruchami wybijał czeczotkę, poruszając przy tym potężnymi łopatkami na przygarbionych plecach.

- Witaj, Wania - powiedział Bykow.

- Witajcie, Aleksieju Pietrowiczu - odpowiedział Żylin, odwracając się gwałtownie. Ołówek wypadł mu z zębów, ale Żylin zręcznie pochwycił go w locie.

- Jak tam zwierciadło? - zapytał Bykow.

- Zwierciadło w porządku - odparł Żylin, ale Bykow mimo wszystko pochylił się nad pulpitem i przeciągnął szeroką błękitną taśmę z zapisem danych kontrolnych.

Zwierciadło to najważniejszy i najdelikatniejszy element silnika fotonowego, gigantyczne paraboliczne lustro pokryte pięcioma warstwami substancji mezonowej o wielkiej wytrzymałości. W literaturze zagranicznej zwierciadło takie nazywa się często "sail" - żagiel. W soczewce paraboloidu co sekunda następują zapłony milionów porcji deutronowo-trytonowej plazmy, która przekształca się w promieniowanie. Potok bladofioletowych płomieni uderza w powierzchnię zwierciadła, tworząc siłę ciągu. Przy tym w warstwie substancji mezonowej powstają tytaniczne skoki temperatur, a sama substancja wypala się stopniowo warstwa po warstwie. Ponadto zwierciadło ulega bez przerwy niszczącemu działaniu korozji meteorytowej. A jeśli przy włączonym silniku ulegnie zniszczeniu u samej nasady, w miejscu, gdzie dochodzi do niego gruba rura fotoreaktora, statek momentalnie zostanie zniszczony przez bezgłośny wybuch. Dlatego też zwierciadła statków fotonowych są wymieniane po każdych stu jednostkach astronomicznych lotów. I dlatego właśnie za pomocą systemu kontrolnego prowadzi się nieprzerwanie pomiary stanu warstw substancji mezonowej na całej powierzchni zwierciadła.

- Tak - stwierdził Bykow, obracając w palcach taśmę. - Pierwsza warstwa spłonęła.

Żylin przyjął te słowa w milczeniu.

- Misza, czy wiesz, że pierwsza warstwa spłonęła? - powtórzył głośno Bykow.

- Wiem, Loszeńka - odrzekł nawigator. - Cóż chcesz? Oversun. Loszeńka...

Oversun, czyli inaczej "skok przez Słońce", wykonuje się bardzo rzadko i tylko w sytuacjach wyjątkowych, jak na przykład obecnie, gdy Stacji J zagraża głód. Przy oversunie między start-planetą a finisz-planetą znajduje się Słońce. Taki układ jest bardzo niedogodny z punktu widzenia kosmogacji bezpośredniej. Przy oversunie silnik fotonowy pracuje z maksymalną mocą, szybkość statku dochodzi do sześciu-siedmiu tysięcy kilometrów na sekundę, a na aparaturze dają się zaobserwować skutki mechaniki nieklasycznej, bardzo słabo dotychczas poznane. Załoga prawie nie śpi, zużycie paliwa i zwierciadła jest olbrzymie, a na domiar wszystkiego statek podchodzi zawsze do finisz-planety od strony bieguna, co sprawia wiele trudności i komplikuje lądowanie.

- Tak - przyznał Bykow. - Oversun. No i masz ten oversun.

Wrócił do nawigatora i spojrzał na licznik rejestrujący zużycie paliwa.

- Daj no mi kopię końcowej trasy lotu, Misza.

- Chwileczkę, Loszeńka - odrzekł nawigator.

Był w tej chwili bardzo zajęty. Na stole leżały rozrzucone kartki, półautomatyczna przystawka do analizatora elektronowego pracowała prawie bezszelestnie. Bykow usiadł w fotelu i przymknął lekko powieki. Widział niewyraźnie, jak Michaił Antonowicz, nie odrywając wzroku od taśmy z zapisem, przeciągnął ręką w stronę pulpitu i szybko przebiegł palcami po klawiaturze. Ręka jego była podobna do wielkiego białego pająka. Analizator matematyczny zaszumiał głośniej, po czym zatrzymał się i zapaliło się światełko "stop".

- Co ci jest, Loszeńka? - zapytał nawigator, nie odrywając wzroku od swych zapisów.

- Daj program trasy końcowej - rzekł Aleksiej Pietrowicz, otwierając z wysiłkiem oczy.

Z analizatora zaczęła wypełzać taśma tabelogramu i Michaił Antonowicz wczepił się w nią obiema rękami.

- Jedną chwilę - odrzekł pośpiesznie. - Chwileczkę.

Bykow poczuł przyjemny szum w uszach, pod powiekami zawirowały żółte ogniki. Głowa opadła mu na piersi.

- Loszeńka - przemówił nawigator. Pochylił się nad stołem i poklepał Bykowa po ramieniu. - Loszeńka, masz tu program...

Bykow ocknął się, potrząsnął głową, rozejrzał się na boki, po czym wziął zapisane kartki.

- Khe-khe - odkaszlnął, marszcząc czoło. - Tak, znów teta-algorytm... - Spojrzał sennym wzrokiem na zapis.

- Loszeńka, może byś przyjął sporaminę - poradził mu nawigator.

- Czekaj, chwilę - odparł Bykow. - A co to znowu? Czyś ty oszalał?

Michaił Antonowicz porwał się z miejsca, obiegł stół i zajrzał Bykowowi przez ramię.

- Gdzie, co? - zapytał.

- Dokąd lecisz? - rzucił zjadliwe pytanie Bykow. - A może ci się wydaje, że lecisz na Siódmy Poligon, co?

- O co ci chodzi, Losza?

- A może wyobrażasz sobie, że na Amaltei zbudowano dla ciebie trytonowy generator?

- Czy chodzi ci o paliwo? - zapytał Michaił Antonowicz. - Paliwa nam starczy na trzy takie kursy...

Bykowa zupełnie odeszła senność.

- Mamy lądować na Amaltei - rzekł. - Potem musimy wraz z planetologami wyprawić się do egzosfery i znów wrócić na Amalteę. W końcu mamy wreszcie wracać na Ziemię. A to znów będzie oversun!

- Czekaj - zaczął wyjaśniać Michaił Antonowicz. - Chwileczkę...

- Opracowałeś mi zwariowany program, jakby oczekiwały nas tam magazyny paliwa!

Ktoś uchylił luk do kabiny. Bykow odwrócił się. W szczelinie luku ukazała się głowa Daugego. Dauge powiódł oczyma po kabinie i wyszeptał błagalnie:

- Słuchajcie, chłopcy, nie ma tu Warieczki?

- Precz! - wrzasnął Bykow.

Głowa natychmiast zniknęła. Luk przymknięto bezszelestnie.

- H-hultaje - rzekł Bykow. - No więc widzisz, nawigatorze! Jeśli zabraknie mi paliwa na powrotny oversun, marny twój los!

- Nie wydzieraj się, proszę - oburzył się Michaił Antonowicz. Podumał chwilę i dodał, czerwieniąc się na twarzy. - A do licha z tym...

Zapanowało milczenie. Michaił Antonowicz wrócił na miejsce. Teraz obaj spoglądali na siebie nadąsani.

- Skok w egzosferę przewidziałem - przemówił Michaił Antonowicz. - Powrotny oversun także obliczyłem prawie dokładnie. - Położył dłoń na kupce kartek na stole. - A jeśli cię tchórz obleciał, to z powodzeniem możemy zaopatrzyć się w paliwo na Antymarsie...

Antymarsem kosmogatorzy nazywali sztuczną planetę krążącą po prawie identycznej orbicie co Mars, tyle że po drugiej stronie Słońca. W istocie był to olbrzymi magazyn paliwa, w pełni zautomatyzowana stacja zaopatrzeniowa.

- A w ogóle to mógłbyś na mnie... nie podnosić głosu - rzekł Michaił Antonowicz.

Ostatnie słowa wypowiedział prawie szeptem. Michaił Antonowicz ochłonął już z pierwszego uniesienia; Bykow także.

- No dobrze - rzekł. - Wybacz, Misza.

Michaił Antonowicz uśmiechnął się natychmiast.

- Nie miałem racji - dodał Bykow.

- Ach, Loszeńka - podchwycił skwapliwie Krutikow. - To głupstwo. Nie ma o co... Spójrz no tylko, jak zadziwiająca spirala z tego wychodzi. Z linii prostopadłej - zaczął pokazywać ręką - przechodzimy równolegle do powierzchni Amaltei i tuż ponad egzosferą po elipsie bezwładności docieramy do punktu przeznaczenia. Przy lądowaniu względna szybkość lotu będzie wynosiła zaledwie cztery metry na sekundę. Przeciążenie maksymalne tylko dwadzieścia dwa procent, a czas nieważkości potrwa nie więcej niż trzydzieści - czterdzieści minut. Odchylenia mogą tu być zupełnie minimalne.

- Odchylenia minimalne, no bo przecież teta-algorytm - rzekł Bykow. Miał ochotę powiedzieć nawigatorowi coś miłego: teta-algorytm został opracowany i zastosowany po raz pierwszy przez Michaiła Antonowicza.

Michaił Antonowicz wydał jakiś nieokreślony dźwięk. Był wyraźnie zadowolony. Bykow sprawdził program lotu do końca, kilka razy z rzędu kiwnął potakująco głową i odłożywszy kartki, zaczął przecierać oczy olbrzymimi, obsypanymi piegami, zwiniętymi w pięści dłońmi.

- Mówiąc szczerze - odezwał się po chwili - wcale się nie wyspałem.

- Przyjmij sporaminę, Loszka - namawiał Michaił Antonowicz. - Ja przyjmuję co dwie godziny tabletkę i widzisz, wcale nie chce mi się spać. Wania tak samo. Po co tak się męczyć?

- Nie lubię tej ich chemii - rzekł Bykow. Ruszył z miejsca i przeszedł się po kabinie. - Słuchaj, Misza, co się dzieje na statku?

- A o co ci chodzi, Loszeńka? - zapytał nawigator.

- Znowu planetolodzy - rzekł Bykow.

Żylin spoza osłony fotoreaktora rzucił wyjaśnienie:

- Warieczka gdzieś przepadła.

- Ejże? - rzekł Bykow. - No, nareszcie. - Znów przeszedł się po kabinie. - Dzieciaki, duże dzieciaki.

- Nie złość się na nich, Loszeńka - uspokajał nawigator.

- Wiecie, co wam powiem? - Bykow usiadł w fotelu. - Najgorsi w czasie rejsu są pasażerowie. A najbardziej nieznośni pasażerowie - to starzy przyjaciele. Daj no mi, Misza, sporaminę.

Michaił Antonowicz skwapliwie wyciągnął z kieszeni pudełeczko. Bykow przyjrzał mu się sennym wzrokiem.

- Daj od razu dwie tabletki - poprosił.

2. Planetolodzy prowadzą poszukiwania Warieczki, a radiooptyk dowiaduje się, co to hipopotam

- Wyrzucił mnie za drzwi - oświadczył Dauge, wróciwszy do kajuty Jurkowskiego.

Jurkowski stał na stole pośrodku kajuty i obmacywał dłońmi miękki matowy sufit. Na podłodze leżały rozsypane okruszyny ciasta.

- A więc ona jest tam - rzekł Jurkowski. Zeskoczył ze stołu, strzepnął z kolan białe okruszki i zaczął wołać błagalnie: - Warieczko, kochana, gdzie się podziewasz?

- A czy próbowałeś siadać znienacka w fotelu? - zapytał Dauge.

Podszedł do kanapy i jak kłoda zwalił się na nią z rękami wyciągniętymi wzdłuż ciała.

- Zabijesz ją! - zawołał Jurkowski.

- Nie ma jej tu - stwierdził Dauge i ułożył się wygodniej, kładąc nogi na oparciu kanapy. - Taką operację trzeba by przeprowadzić ze wszystkimi kanapami i fotelami. Warieczka lubi układać się tam, gdzie miękko.

Jurkowski przysunął stół pod ścianę.

- Nie ma - rzekł. - Podczas lotu lubi włazić na ściany i sufity. Trzeba będzie przeszukać cały statek.

- Boże, mity - westchnął Dauge. - Co też nie przyjdzie do głowy planetologowi, który zgłupiał do reszty z nieróbstwa! - Usiadł, spojrzał spod oka na Jurkowskiego i szepnął złowieszczo: - Jestem przekonany, że to Aleksiej. Zawsze jej nienawidził.

Jurkowski spojrzał uważnie na Daugego.

- Tak - ciągnął Dauge. - Zawsze. Sam dobrze o tym wiesz. I za co? Przecież była taka spokojna... taka miła...

- Głupiś - odrzekł Jurkowski. - Żartujesz sobie, a mnie naprawdę będzie bardzo żal, jeśli zginie.

Usiadł na stole, wsparł się łokciami o kolana, złożył podbródek na zaciśniętych w pięści dłoniach, zmarszczył wysokie, przechodzące w łysinę czoło, czarne brwi nasępił tragicznie.

- No, daj spokój - odezwał się Dauge. - Przecież na statku nie może zginąć. Jeszcze się znajdzie.

- Znajdzie! - wybuchnął Jurkowski. - Akurat pora, żeby coś zjadła. Sama przecież nigdy nie poprosi, teraz zdechnie mi z głodu.

- Zaraz ci zdechnie... - rzekł z powątpiewaniem Dauge.

- Już od dwunastu dni nic nie jadła. Od samego startu. To się odbije na jej zdrowiu.

- Zechce żreć, przylezie - przekonywał Dauge. - Tak jest ze wszystkimi zwierzakami.

Jurkowski pokręcił głową.

- Nie, Grisza, ona nie przyjdzie.

Znów wszedł na stół i zaczął, centymetr po centymetrze, obszukiwać sufit. Rozległo się stukanie do drzwi. Po chwili drzwi bezszelestnie odjechały w bok i w progu ukazał się mały, czarnowłosy radiooptyk Charles Molliar.

- Wejść mnie? - zapytał Molliar.

- Oczywiście - rzekł Dauge.

Molliar klasnął w dłonie.

- Mais non! - zawołał, uśmiechając się radośnie. Zawsze się tak uśmiechał. - Non "wejść". Pytam, czy wchodzić?

- Naturalnie - odezwał się Jurkowski z wysokości stołu. - Naturalnie, wchodzić, Charles, dlaczego by nie?

Molliar wszedł, zamknął za sobą drzwi i z ciekawością zadarł do góry głowę.

- Waldemar - rzekł, wymawiając świetne gardłowe "r". - Wy się uczą chodzić po suficie?

- Oui, madame - odrzekł Dauge z koszmarnym akcentem. - To znaczy monsieur. Właściwie to, il chercher la Warieczka.

- Nie, nie - rzekł głośno Molliar, wymachując przy tym rękami. - Tylko nie tak. Tylko po rosyjsku. Ja mówię tylko po rosyjsku!

Jurkowski zlazł ze stołu i zapytał:

- Charles, nie widzieliście czasem mojej Warieczki?

Molliar pogroził mu palcem.

- Wy się ze mną wciąż żartujecie - rzekł, nieprawidłowo akcentując słowa. - Wy żartujecie ze mną dwanaście dni. - Usiadł na kanapie obok Daugego. - Co to jest Warieczka? Słyszałem tyle razy "Warieczka", teraz jej szukacie, ale ja nie widziałem jej ani razu. Co? - Spojrzał na Daugego - Czy to ptak? A może kotka? Albo... też...

- Hipopotam? - dokończył Dauge.

- Co to "hipopotam"? - zapytał Molliar.

- C'est taka l'hirondelle! - odrzekł Dauge. - Jaskółka.

- O, l'hirondelle! - zawołał Molliar. - To hipopotam?

- Yes - powiedział Dauge. - Natürlich.

- Non, non! Tylko po rosyjsku! - Molliar zwrócił się do Jurkowskiego: - Gregoire mówił prawdę?

- Bzdury plecie twój Gregoire - odparł ze złością Jurkowski. - Brednie.

Molliar spojrzał na niego z uwagą.

- Wy są zdenerwowani, Wołodia - rzekł. - Może ja pomogę?

- Nie, Charles, nic z tego. Trzeba po prostu szukać. Obmacywać wszystko rękami, tak jak ja...

- Po co obmacywać? - zdziwił się Molliar. - Powiedzcie tylko, jak ona wygląda, będę szukał.

- Ha - rzekł Jurkowski - gdybym to ja wiedział, jak ona w tej chwili wygląda.

Molliar odchylił się na oparcie kanapy i przysłonił oczy dłonią.

- Je ne comprends pas - wyrzekł z żalem. - Nic nie rozumiem. Nie ma żadnego wyglądu? A może ja nie rozumiem po rosyjsku?

- Nie, wszystko w porządku, Charles - odrzekł Jurkowski. - Musi przecież mieć jakiś wygląd. Tylko że u niej wygląd stale się zmienia, rozumiecie? Gdy się znajdzie na suficie, upodabnia się do niego, gdy na kanapie, nie można jej odróżnić od kanapy...

- A gdy siądzie na Gregoire'a, to będzie jak Gregoire - rzekł Molliar. - Wciąż żartujecie.

- Nie, prawdę mówi - włączył się do rozmowy Dauge. - Warieczka stale zmienia barwę. Potrafi nadzwyczajnie się maskować, rozumiecie? Zdolność przystosowania.

- Mimikra u jaskółka? - zgorszył się Molliar.

Znów zapukano do drzwi.

- Wchodzić! - zawołał radośnie Molliar.

- Wejść - poprawił Jurkowski.

Wszedł Żylin, olbrzymi, rumiany i jakby onieśmielony.

- Wybaczcie mi, Władimirze Siergiejewiczu - przemówił, pochylając się nieco ku przodowi. - Mnie...

- O! - zawołał Molliar, rozpływając się w uśmiechu. Zawsze okazywał żywą sympatię inżynierowi pokładowemu. - Le petit ingenieur! Jak zdrowie, doskonal-je?

- Doskonale - odparł Żylin.

- A jak dziewczynki? Doskonal-je?

- Doskonale - odrzekł Żylin. Przyzwyczaił się już do tego. - Trés bien.

- Masz świetny akcent - rzekł Dauge z nutką zazdrości. - A propos, Charles, dlaczego pytacie zawsze Wanię o dziewczynki?

- Bardzo je lubię - odparł z powagą Molliar. - I zawsze jestem ich ciekaw.

- Trés bien - rzekł Dauge. - Je vous comprend.

Żylin zwrócił się do Jurkowskiego:

- Władimirze Siergiejewiczu, przychodzę z polecenia kapitana. Za czterdzieści minut przejeżdżamy przez perijovum niemalże w samej egzosferze.

Jurkowski poderwał się z miejsca.

- No, wreszcie!

- Jeśli będziecie prowadzili obserwacje, jestem do waszej dyspozycji.

- Dziękuję, Wania - odparł Jurkowski i zwrócił się do Daugego: - No więc, Johanyczu, do dzieła!

- No, Jowiszu, trzymaj się - rzekł Dauge.

- Les hirondelles, les hirondelles - zanucił Molliar. - A ja pójdę szykować obiad. Dzisiaj mój dyżur i na obiad będzie zupa. Lubicie zupę, Wania?

Żylin nie zdążył odpowiedzieć. Statkiem gwałtownie szarpnęło i inżynier poleciał w otwarte drzwi, ledwie zdążył uchwycić się framugi. Jurkowski potknął się o wyciągnięte nogi rozwalonego na kanapie Molliara i wpadł na Daugego. Dauge aż jęknął.

- Oho - rzekł Jurkowski. - Meteoryt.

- Zleź ze mnie - powiedział Dauge.

3. Inżynier pokładowy podziwia bohaterów, a nawigator odkrywa Warieczkę

Ciasna kabina obserwacyjna wypełniona była po brzegi aparaturą planetologów.

Dauge przykucnął przed olbrzymim, lśniącym aparatem, podobnym do kamery telewizyjnej.

Był to spektrograf do badania egzosfery. Planetolodzy pokładali w nim wielkie nadzieje.

Aparat był całkiem nowy, wprost z fabryki. Jego działanie było zsynchronizowane z wyrzutnią bomb. Matowoczarna komora wyrzutni bomb wypełniała połowę kabiny. Obok w lekkich metalowych stelażach połyskiwały czarne boki płaskich pojemników na bombosondy. Każdy z pojemników zawierał dwadzieścia bombosond i ważył czterdzieści kilogramów. Zgodnie z projektem pojemniki powinny być podawane do wyrzutni bomb automatycznie. Ale statek fotonowy "Tachmasib" nie został należycie przystosowany do prowadzenia badań naukowych na większą skalę, więc na jego pokładzie nie starczyło już miejsca na zainstalowanie tego typu urządzeń automatycznych. Wyrzutnię bomb obsługiwał Żylin.

- Ładuj - podał komendę Jurkowski.

Żylin odsunął pokrywę komory, chwycił rękami z obu stron pierwszy pojemnik, podniósł go z wysiłkiem i wstawił w prostokątny otwór komory wyrzutni. Pojemnik bezszelestnie wsunął się na miejsce. Żylin zaciągnął pokrywę, szczęknął zamkiem i powiedział:

- Gotów.

- Ja też - odrzekł Dauge.

- Misza - rzekł Jurkowski do mikrofonu - czy prędko?

- Jeszcze pół godzinki - zachrypiał niewyraźny głos nawigatora.

Statek znów zadrżał gwałtownie. Podłoga usunęła się spod nóg.

- Znów meteoryt - powiedział Jurkowski - To już trzeci.

- Coś za gęsto - rzekł Dauge.

Jurkowski rzucił do mikrofonu pytanie.

- Misza, czy dużo mikrometeorytów?

- Dużo, Wołodieńka - odpowiedział Michaił Antonowicz. W jego głosie brzmiał niepokój. - Już o trzydzieści procent ponad średnią gęstość, a wciąż rośnie i rośnie...

- Misza, kochany - poprosił Jurkowski - prowadź częstsze pomiary, dobrze?

- Pomiary prowadzi się co dwadzieścia sekund - odrzekł nawigator.

Potem powiedział coś jeszcze, ale już nie do mikrofonu. W odpowiedzi rozległ się głos Bykowa: "Można".

- Wołodieńka - przemówił znów nawigator. - Przełączam pomiary na dziesięć na minutę.

- Dziękuję, Misza - rzekł Jurkowski.

Statkiem znów szarpnęło.

- Słuchaj, Wołodia - szepnął Dauge. - To coś niebywałego.

Żylin także pomyślał, że to coś niezwyczajnego. Nigdzie, w żadnym podręczniku ani też w locjach nie było mowy o zwiększeniu gęstości meteorytów w bezpośredniej bliskości Jowisza. Zresztą w bezpośredniej bliskości Jowisza mało kto bywał.

Żylin przysiadł na ramie komory i spojrzał na zegarek. Do perijovum pozostawało jeszcze ze dwadzieścia minut, nie więcej. Za dwadzieścia minut Dauge kropnie pierwszą serię. Według niego wybuch serii bombosond to nadzwyczajny widok. Dwa lata temu Dauge prowadził za pomocą takich sond bombowych badania atmosfery Uranu. Żylin obejrzał się na niego: siedział przykucnięty przed spektrografem, trzymając rękami dźwignie steru. Był chudy, czarny, o ostrym nosie, na lewym policzku miał szramę. Co chwila wyciągał długą szyję i spoglądał to lewym, to prawym okiem w celownik. Za każdym razem po jego twarzy przebiegał pomarańczowy odblask. Żylin zwrócił spojrzenie na Jurkowskiego. Stał z twarzą wciśniętą w okular peryskopu i niecierpliwie przestępował z nogi na nogę. Na jego szyi chybotało się zawieszone na czarnej taśmie cętkowane jajo mikrofonu. Tak, Dauge i Jurkowski to sławni planetolodzy.

Przed miesiącem zastępca dowódcy Wyższej Szkoły Kosmogacji Czen-Kun wezwał do siebie absolwenta Żylina. Kosmonauci nazywali Czen-Kuna "Żelaznym Kunem". Był to mężczyzna już po pięćdziesiątce, ale w granatowej kurtce z wykładanym kołnierzem robił wrażenie jeszcze całkiem młodego. Byłby zdecydowanie przystojny, gdyby nie martwe, ziemistoróżowe plamy na czole i na podbródku - ślady dawnego porażenia od promieniowania. Czen-Kun oświadczył, że Wydział Trzeci DNLMP zażądał natychmiast do swej dyspozycji dobrego zmianowego inżyniera pokładowego i że wybór Rady Szkoły padł na absolwenta Żylina (Żylin w tym momencie aż zaniemówił ze wzruszenia: przez pięć lat w szkole nękały go obawy, że zostanie wysłany do odbycia stażu na trasy księżycowe). Czen-Kun dodał, że jest to wielki zaszczyt dla absolwenta Żylina, iż pierwszą nominację otrzymuje na statek, który leci oversunem w kierunku Jowisza (Żylin wówczas z radości omal nie podskoczył) z transportem żywności dla Stacji J, znajdującej się na piątym satelicie Jowisza - Amaltei.

- Amaltei zagraża głód - powiedział Czen-Kun. - Waszym dowódcą będzie znakomity kosmonauta, również wychowanek naszej szkoły, Aleksiej Pietrowicz Bykow. Starszym nawigatorem będzie doświadczony kosmonauta Michaił Antonowicz Krutikow. Pod ich kierunkiem przejdziecie doskonałą szkołę praktyczną. Ja osobiście bardzo się z tego cieszę.

O tym, że tym samym rejsem lecą Gregor Johanycz Dauge i Władimir Siergiejewicz Jurkowski, Żylin dowiedział się później, już na rakietodromie Mirza-Charle. Same znakomitości! Jurkowski i Dauge, Bykow i Krutikow, Bogdan Spicyn i Anatol Jermakow. Wstrząsająca i wspaniała, znana od dzieciństwa legenda, opowieść o ludziach, którzy rzucili do stóp ludzkości groźną planetę, o ludziach, którzy na przedpotopowym "Hiusie" - żółwiu fotonowym z jedną jedyną warstwą substancji mezonowej na zwierciadle - przedarli się przez rozszalałą atmosferę Wenus, o ludziach, którzy pośród prawiecznych czarnych piasków odkryli Uranową Golkondę - ślad uderzenia potwornego meteorytu z antymaterii.

Oczywiście, Żylin znał również i innych wspaniałych ludzi. Na przykład kosmonautę badacza Wasyla Lachowa. W szkole Lachow prowadził na trzecim i czwartym roku wykłady z teorii napędu fotonowego. Był on także organizatorem trzymiesięcznej praktyki dla absolwentów na "Spu-20". Kosmonauci nazywali "Spu-20" "Gwiazdką". Wyprawa była bardzo interesująca. W czasie jej trwania wypróbowywano po raz pierwszy najprostsze silniki fotonowe o jednym ciągu. Z "Gwiazdki" wysyłano w strefę absolutnie swobodnych lotów automatyczne stacje zwiadowcze. Na "Gwiazdce" budowano pierwszy statek międzygwiezdny "Hius-Błyskawica". Pewnego razu Lachow zaprowadził swoich słuchaczy do hangaru. W hangarze wisiał dopiero co przybyły fotonowy tankowiec automat, wyrzucony przed pół rokiem w strefę absolutnie swobodnych lotów. Tankowiec, olbrzymi niezgrabny twór, oddalił się od Słońca na odległość świetlnego miesiąca. Wszystkich wprawił w zdumienie jego kolor. Powłoka statku zrobiła się turkusowozielona i odpadała całymi kawałkami, wystarczyło tylko dotknąć dłonią. Kruszyła się po prostu jak chleb. Ale urządzenia sterujące okazały się w porządku. W przeciwnym razie, oczywiście, zwiadowca automat nie powróciłby, podobnie jak nie wróciły trzy statki zwiadowcze z liczby dziewiętnastu wyrzuconych w strefę ASL. Słuchacze zwrócili się do Lachowa z pytaniem, co się mogło stać, i Lachow odpowiedział, że sam nie wie. Na wielkich odległościach od Słońca jest coś takiego, czego dotychczas nie znamy - odpowiedział Lachow. A Żylin pomyślał wówczas o pilotach, którzy za kilka lat poprowadzą "Hius-Błyskawicę" tam właśnie, gdzie jest to coś, czego dotychczas nie poznaliśmy.

To zabawne, pomyślał Żylin, mam już co wspominać. Choćby to na przykład. Kiedy byłem na czwartym roku, w czasie lotu egzaminacyjnego na rakiecie geodezyjnej odmówił posłuszeństwa silnik i wraz z rakietą zwaliłem się na pole kołchozowe pod Nowojenisejskiem. Przez kilka godzin kluczyłem pośród wibracyjnych pługów automatycznych o wysokiej częstotliwości drgań i dopiero wieczorem natknąłem się na człowieka. Był to operator telemechanik. Całą noc przeleżeliśmy w namiocie, obserwując światełka pługów poruszających się na czarnym polu. Jeden z pługów z głośnym warkotem przejechał w pobliżu nas, zostawiając za sobą smugę ozonu. Operator podejmował mnie winem miejscowej produkcji i, jak mi się wydaje, nie zdołałem przekonać tego wesołego chłopa, że kosmonauci nie piją ani kropli. Rankiem po rakietę przyjechał transporter. "Żelazny Czen" zrobił mi surową wymówkę za to, że nie skorzystałem z katapulty...

Albo dyplomowy lot "Spu-l6" Ziemia-Księżyc, kiedy członek komisji egzaminacyjnej usiłował zbić nas z tropu i podając dane początkowe, wołał przeraźliwym głosem: "Asteroida trzeciej wielkości na kursie z prawej! Szybkość zbliżania się - dwadzieścia dwa!". Było nas sześciu dyplomantów i egzaminator obrzydł nam wszystkim do reszty. Tylko Jan, który był naszym starostą, ciągle starał się nas przekonać, że ludziom należy wybaczać ich drobne słabostki. W zasadzie zgadzaliśmy się z tym, ale nie chcieliśmy pobłażać czyimś słabostkom. Wszyscy uważaliśmy, że taki lot to fraszka, i nikt się nie wystraszył, gdy statek nagle wpadł w straszliwy wiraż w warunkach czterokrotnego przeciążenia. Przedostaliśmy się do kabiny sterowniczej, w której leżał nasz egzaminator. Wyglądał, jak gdyby zginął od przeciążenia. Wyprowadziliśmy statek z wirażu. Wówczas egzaminator otworzył jedno oko i rzekł: "Brawo, kosmonauci". A my z miejsca darowaliśmy mu wszystko, ponieważ nikt dotychczas nie traktował nas poważnie jako kosmonautów, prócz naszych matek i dziewcząt. Za to nasze matki i dziewczęta zawsze mawiały: "Mój kochany kosmonauto", miały przy tym taki wyraz twarzy, jakby je coś zmroziło wewnętrznie...

Nagle "Tachmasibem" wstrząsnęło tak silnie, że Żylin poleciał na plecy i padając, uderzył tyłem głowy o stojak.

- O, do diabła! - zaklął Jurkowski. - Wszystko to jest oczywiście dość niezwykłe, ale jeśli statek będzie się tak zataczał, to nie ma mowy o pracy.

- No przecież - odezwał się Dauge, przyciskając dłonią prawe oko. - Cóż to za praca...

Najwidoczniej statek spotykał na kursie coraz więcej dużych meteorytów, a gwałtowne sygnały, przekazywane przez radary przeciwmeteorytowe do automatycznego nawigatora cybernetycznego, coraz częściej rzucały statek z boku na bok.

- Czyżby rój? - zastanawiał się Jurkowski, przytrzymując się peryskopu. - Biedna Warieczka, bardzo źle znosi wstrząsy.

- Niech by więc siedziała sobie w domu - rozzłościł się Dauge. Prawe oko puchło mu szybko, dotykał go palcami i wydawał jakieś niezrozumiałe okrzyki w języku łotewskim. Nie siedział już przykucnięty, znajdował się na podłodze w pozycji półleżącej, z szeroko rozsuniętymi nogami, by łatwiej utrzymać równowagę.

Żylin trzymał się jakoś, uczepiony rękami o komorę wyrzutni i stojak. Podłoga raptem uciekła spod nóg, potem jakby podskoczyła i uderzyła boleśnie w pięty. Dauge jęknął, Żylinowi podcięło nogi. Chrypiący basowy głos Bykowa popłynął przez mikrofon:

- Inżynier pokładowy Żylin do kabiny nawigacyjnej! Pasażerowie, proszę do amortyzatorów!

Żylin, zataczając się, przedostał się do drzwi. Z tyłu doleciał go głos Daugego:

- Jak to do amortyzatorów?

- A niech to diabli! - odezwał się Jurkowski.

Coś potoczyło się po podłodze z metalicznym brzękiem. Żylin wypadł na korytarz. Zaczynało się dziać coś niedobrego.

Statkiem bez przerwy miotało jak deską na falach. Żylin biegł korytarzem i powtarzał w myślach: ten obok... i ten obok. Ten też obok, wszystko obok... Wtem z tyłu doleciał go przeraźliwy syk: Pak-psz-sz-sz-sz... Żylin przywarł gwałtownie plecami do ściany i obrócił się. W pustym korytarzu o jakieś dziesięć kroków od niego stał gęsty obłok białej pary; wyglądało to zupełnie tak, jakby pękł nagle balon z ciekłym helem. Syk szybko ucichł. W korytarzu zapanował chłód.

- Trafił, gad - powiedział Żylin i oderwał się od ściany. Za nim, osiadając z wolna, wlókł się biały obłok.

W kabinie nawigacyjnej było bardzo zimno. Żylin dostrzegł zamróz lśniący tęczowo na ścianach i na podłodze. Michaił Antonowicz siedział przy maszynie matematycznej i podciągał ku sobie taśmę z zapisami. Bykowa tutaj nie było, widocznie znajdował się za osłoną reaktora.

- Co, znów trafiło? - cieniutkim głosem zawołał nawigator.

- Czy inżynier pokładowy już jest? - huknął basem Bykow spoza osłony reaktora.

- Jestem - odezwał się Żylin.

Przebiegł przez kabinę, ślizgając się po szronie. Bykow wyszedł mu na spotkanie i rude włosy stały mu na głowie dęba.

- Do kontroli zwierciadła - zakomenderował.

- Tak jest - odpowiedział Żylin.

- Nawigatorze, czy jest gdzieś jakieś przejście?

- Nie, Loszeńka. Wszędzie jednakowa gęstość meteorytów. Ależ dogodziło nam...

- Wyłącz zwierciadło. Spróbuję się przebić na silnikach awaryjnych.

Michaił Antonowicz okręcił się pośpiesznie na fotelu obrotowym, w stronę pulpitu aparatury sterującej. Położył rękę na klawiszach i rzekł:

- Można by było...

Zamilkł w pół zdania. Jego twarz wykrzywił grymas przerażenia. Tarcza z klawiszami urządzeń sterujących wygięła się, potem się wyprostowała i bezszelestnie spłynęła na podłogę. Żylin usłyszał krzyk Michaiła Antonowicza i w popłochu wybiegł spoza osłony reaktora. Na ścianie kabiny, wczepiona w miękkie obicie, siedziała półtorametrowa jaszczurzyca marsjańska, ulubienica Jurkowskiego - Warieczka. Widoczny na jej bokach rysunek klawiszy sterowniczych zaczął się już zacierać, ale na strasznym trójkątnym pysku wciąż jeszcze migotało wolniutko czerwone odbicie światełka "stop". Michaił Antonowicz wpatrywał się w cętkowaną Warieczkę i pochlipywał, przyciskając rękę do serca.

- Poszła won! - wrzasnął Żylin.

Warieczka rzuciła się gdzieś w bok i zniknęła.

- Zatłukę! - ryknął Bykow. - Żylin, na miejsce, do stu diabłów!

Żylin odwrócił się i w tym właśnie momencie "Tachmasib" zdrowo oberwał.

Amaltea, Stacja J

Woziwody rozprawiają o głodzie, a inżynier od gastronomii wstydzi się za swoją kuchnię

Po kolacji wujek Wałnoga wszedł do świetlicy i nie patrząc na nikogo, powiedział:

- Potrzeba mi wody, kto na ochotnika?

- Ja - zgłosił się Kozłow.

- I ja - rzekł Potapow, podnosząc głowę znad szachownicy.

- Oczywiście, ja też - odezwał się Kostia Stecenko.

- A czy ja mogę? - zapytała cieniutkim głosem Zojka Iwanowa.

- Możesz - odpowiedział Wałnoga, spoglądając w sufit. - No więc przychodźcie.

- A ile potrzebujecie tej wody? - zapytał Kozłow.

- Niedużo - odrzekł wujek Wałnoga. - Jakieś dziesięć ton.

- Dobra - powiedział Kozłow. - Zaraz będziemy.

Wujek Wałnoga wyszedł.

- Pójdę z wami - oświadczył Gregor.

- Lepiej zostań tutaj i zastanów się nad swoim posunięciem - odrzekł mu Potapow. - Twój ruch. Zawsze nad każdym ruchem zastanawiasz się z pół godziny.

- To nic - odparł Gregor. - Zdążę się jeszcze zastanowić.

- Halu, pójdziesz z nami? - zapytał Stecenko.

Hala leżała w fotelu przed magnetowideofonem. Leniwym głosem odpowiedziała:

- Chyba pójdę.

Podniosła się z fotela i przeciągnęła rozkosznie. Hala miała dwadzieścia osiem lat; wysoka, o smagłej cerze i bardzo ładna - była najładniejszą kobietą tu, na stacji. Połowa chłopaków kochała się w niej. Hala kierowała pracami obserwatorium astrometrycznego.

- Chodźmy - rzekł Kozłow, zapiął sprzączki przy podkowach magnetycznych i ruszył do drzwi.

Wszyscy skierowali się do magazynu, wzięli stamtąd futrzane kurtki, piły elektryczne i samobieżną platformę.

Miejsce, gdzie stacja zaopatrywała się w wodę na potrzeby techniczne, higieniczne i konsumpcyjne, nazywało się "Eisgrotte". Amaltea - spłaszczona kula o średnicy około stu trzydziestu kilometrów - była zbudowana z czystego lodu. Najzwyklejszego lodu z wody, zupełnie takiego samego jak na Ziemi, tyle że na powierzchni przysypanego nieco pyłem meteorytów oraz odłamkami kamieni i żelaza. O pochodzeniu lodowej planetki nikt nie potrafił powiedzieć nic konkretnego.

Jedni, mało obeznani z kosmogonią, utrzymywali, że Jowisz w pradawnych czasach zerwał otoczkę wodną z jakiejś planety, która nieostrożnie zbliżyła się do niego. Inni skłonni byli przypisywać powstanie piątego satelity procesowi kondensacji kryształów wody. Jeszcze inni twierdzili, że Amaltea nie należała w ogóle do Systemu Słonecznego, że przybyła z przestrzeni międzygwiezdnej i została przechwycona przez Jowisza. Jakkolwiek by było, ważne, że nieograniczone zapasy lodu istniejące na Amaltei stanowiły dla Stacji J wielką wygodę.

Platforma przejechała korytarzem dolnego poziomu i zatrzymała się przed szerokimi odrzwiami "Eisgrotte". Gregor zeskoczył z platformy, podszedł do drzwi i mrużąc oczy krótkowidza, zaczął szukać guzika od zamku automatycznego.

- Niżej, niżej, ślepy puchaczu - rzekł Potapow.

Gregor odnalazł guzik i odrzwia rozwarły się. Platforma wjechała do "Eisgrotte". "Eisgrotte" była lodową pieczarą, tunelem wyrąbanym w litym lodzie. Trzy gazowe rurki oświetlały tunel, ale światło odbijało się od ścian lodowych i sufitu, rozpraszało i iskrzyło na wszystkich występach, dlatego też wydawało się, że "Eisgrotte" oświetla cały system luster.

Nie było tutaj pola magnetycznego, należało więc chodzić bardzo ostrożnie. Panował tu niezwykły chłód.

- Lód - rzekła Hala, rozglądając się wokół. - Zupełnie jak na Ziemi.

Zojka skuliła się z zimna, otulając się szczelnie futrzaną kurtką.

- Jak na Antarktydzie - wyszeptała.

- Byłem na Antarktydzie - oświadczył Gregor.

- Gdzieś ty nie bywał! - powiedział Potapow. - Wszędzie byłeś!

- No, chłopcy, do roboty - zakomenderował Kozłow.

Chłopcy ujęli piły elektryczne, podeszli do najbardziej oddalonej ściany i zaczęli wypiłowywać bloki lodu. Piły cięły lód jak gorący nóż masło. W powietrzu zamigotały lodowe opiłki. Zojka i Hala podeszły bliżej.

- Daj mi - poprosiła Zojka, spoglądając na pochylone plecy Kozłowa.

- Nie dam - odparł Kozłow, nie odwracając się. - Możesz sobie oczy uszkodzić.

- Zupełnie jak śnieg na Ziemi - powiedziała Hala, podstawiając dłoń pod smużkę lodowych drobinek.

- Tego dobra wszędzie jest dosyć - rzekł Potapow. - Na przykład na Ganimedzie śniegu, ile dusza zapragnie.

- Byłem na Ganimedzie - oświadczył Gregor.

- Zwariować można - rzekł Potapow. Wyłączył swą piłę i odwalił ze ściany olbrzymi blok lodu. - No tak.

- Potnij na kawałki - poradził mu Stecenko.

- Nie tnij - rzekł Kozłow. Właśnie wyłączył swą piłę i także odwalił ze ściany bryłę lodu. - Przeciwnie... - Z wysiłkiem pchnął bryłę, która powoli odjechała do wyjścia z tunelu. - Przeciwnie, Wałnodze wygodniej, gdy bloki są duże.

- Lód - powtórzyła Hala. - Zupełnie jak na Ziemi. Teraz zawsze będę tu przychodziła po pracy.

- Czy bardzo tęsknicie za Ziemią? - nieśmiało zapytała Zojka. Zojka była o dziesięć lat młodsza od Hali, pracowała jako laborantka w obserwatorium astrometrycznym i w obecności swej kierowniczki czuła wyraźne onieśmielenie.

- Bardzo - odpowiedziała Hala. - Tęsknię w ogóle za Ziemią, Zojeczko, tak bym chciała posiedzieć sobie na trawie, pójść wieczorem na spacer do parku, potańczyć... I to nie te nasze napowietrzne tańce, lecz zwyczajnego walca. I pić z normalnych szklanek, a nie z tych idiotycznych grusz. I nosić suknie, a nie spodnie. Strasznie stęskniłam się za zwykłą spódniczką.

- Ja też - rzekł Potapow.

- Za spódniczką, no tak - powiedział Kozłow.

- Dzieciaki.

- Pleciuchy - odparła Hala. - Dzieciaki.

Podniosła odłamek lodu i rzuciła nim w Potapowa. Potapow podskoczył, uderzył plecami o sufit i wleciał na Stecenkę.

- Daj spokój - rozzłościł się Stecenko. - Nie wpadnij pod piłę.

- No, chyba już dosyć - rzekł Kozłow, odwalając ze ściany trzeci blok. - Ładować, chłopaki.

Załadowali lód na platformę, po czym Potapow chwycił znienacka jedną ręką Halę, a drugą Zojkę i obydwie rzucił na lodowe bryły. Zojka zapiszczała przeraźliwie i chwyciła się kurczowo Hali. Hala roześmiała się.

- No, jazda - zawołał Potapow. - Zaraz Wałnoga da wam premię: po misce zupy z chlorelli na gębę.

- Nie odmówiłbym - odburknął Kozłow.

- I przedtem nigdy nie odmawiałeś - stwierdził Stecenko. - Co więc mówić teraz, gdy głód...

Platforma wyjechała z "Eisgrotte" i Gregor zamknął odrzwia.

- Jakiż to głód? - odezwała się Zojka z wysokości lodowej piramidy. - Niedawno czytałam książkę o wojnie z faszystami, tam to rzeczywiście był głód. W Leningradzie, w czasie blokady.

- Byłem w Leningradzie - oświadczył Gregor.

- Przecież zajadamy czekoladę - ciągnęła dalej Zojka - a tam wydawano po sto pięćdziesiąt gramów chleba na dzień. I to jakiego chleba! Pół na pół z trocinami.

- O, zaraz z trocinami - nie dowierzał Stecenko.

- Wyobraź sobie, że właśnie z trocinami.

- Czekolada czekoladą - stwierdził Kozłow - ale nietęgo będzie z nami, jeśli "Tachmasib" nie przyleci.

Kozłow niósł piłę elektryczną na ramieniu jak karabin.

- Przyleci - powiedziała z przekonaniem Hala. Zeskoczyła z platformy i Stecenko skwapliwie ją podtrzymał. - Dziękuję, Kostia. Na pewno przyleci, zobaczycie, chłopcy.

- Myślę, że mimo wszystko trzeba zaproponować kierownikowi zmniejszenie racji dziennych - rzekł Kozłow. - Choćby tylko dla mężczyzn.

- Bzdury - stwierdziła Zojka. - Gdzieś czytałam, że kobiety o wiele łatwiej znoszą głód niż mężczyźni.

Szli korytarzem w ślad za powoli jadącą platformą.

- Tak, kobiety - skomentował Potapow. - Ale nie dzieci.

- Ależ dowcip - odparła Zojka. - Nie ma co!

- Nie, koledzy, naprawdę - powiedział Kozłow.

- Jeśli Bykow nie przyleci jutro, trzeba zwołać ogólne zebranie i zapytać wszystkich, czy się zgadzają na zmniejszenie racji.

- No cóż - przyznał Stecenko. - Przypuszczam, że sprzeciwów nie będzie.

- Ja nie będę się sprzeciwiał - oświadczył Gregor.

- To dobrze - rzekł Potapow. - A ja już zastanawiałem się nad tym, co zrobimy, jeśli okaże się raptem, że się nie zgadzasz.

- Cześć woziwodom! - zawołał przechodzący obok astrofizyk Nikolski.

Hala odezwała się z rozdrażnieniem:

- Nie rozumiem, jak można troszczyć się tylko o swój brzuch. Przecież "Tachmasib" nie jest automatem i na jego pokładzie są też żywi ludzie.

Potapow poczerwieniał ze wstydu, speszył się i nawet nie wiedział, co na to odpowiedzieć. Ostatni kawałek drogi do kuchni wszyscy przeszli w milczeniu. W kuchni wujek Wałnoga siedział pochmurny i zgnębiony przy olbrzymiej maszynie do wymiany jonów podczas oczyszczania wody. Platforma zatrzymała się u wejścia do kuchni.

- Wyładowujcie - rzekł wujek Wałnoga, wpatrując się w podłogę.

W kuchni było niezwykle cicho, trochę zimno i nie czuć tu było żadnych zapachów. Wujek Wałnoga ciężko przeżywał tę sytuację.

W milczeniu zdjęto bloki lodu z platformy i włożono w otwartą gardziel filtrów wodnych.

- Dziękuję - rzekł wujek Wałnoga, nie podnosząc wzroku.

- Prosimy bardzo, wujku Wałnoga - odpowiedział Kozłow. - No, koledzy, chodźmy.

W milczeniu ruszyli do magazynu, a potem w milczeniu wrócili do świetlicy. Hala wzięła książkę i położyła się w fotelu przed magnetowideofonem. Stecenko pokręcił się nieśmiało obok niej, popatrzył na Kozłowa i Zojkę, którzy znów zasiedli do odrabiania zadań (Zojka studiowała na wydziale zaocznym Instytutu Energetyki, a Kozłow pomagał jej w nauce), westchnął głęboko i ruszył wolniutko do swego pokoju. Potapow zwrócił się do Gregora:

- Twój ruch. Twoja kolej.

CIĄG DALSZY DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI