Cel i zakres pracy
Niniejsza praca została poświęcona zagadnieniu komunikacji niewerbalnej w filmach animowanych. Jej głównym celem jest udowodnienie, że animacja filmowa powinna być postrzegana również jako ważny element sztuki, który wytwarza znaczenie. Jednocześnie mogłaby wspierać badania nad komunikacją niewerbalną. Chciałabym udowodnić, że poprzez fakt, iż rozumienie i myślenie ludzkie jest społeczne (Johnson 2015, 169), animacje mogą stać się materiałem badań nad uniwersalnymi/prototypowymi zachowaniami niewerbalnymi, co pozwoli na usystematyzowanie dekodowanych zachowań niewerbalnych. W pracy skupiłam się w szczególności nad interpretowaniem uniwersalnych emocji: radości, smutku, wstrętu, złości, strachu, zaskoczenia oraz pogardy. Praca ta, jeśli spojrzeć z perspektywy dalekiej przyszłości, mogłaby stać się wstępem do o wiele poważniejszych dociekań: czy za pomocą animacji jesteśmy w stanie stworzyć uniwersalny obrazowy język zrozumiały dla każdego człowieka na świecie?
Przedstawione tu rozważania mają również na celu pokazanie nowatorskiego sposobu badania komunikacji niewerbalnej. Bardzo trudno jest opisać gesty, mimikę oraz ruchy ciała za pomocą słów czy statycznego obrazka. Próbując zaradzić tym trudnościom, postanowiłam wykorzystać technologię QRkodów, by zaznajamiając się z treścią pracy, czytelnik mógł zobaczyć między innymi sceny wykorzystywane do badań, analizowane fragmenty czy istotne dla innych aspektów pracy pliki wideo.
Chciałabym również zwrócić uwagę na problem związany z prawami autorskimi do zawartości multimedialnej zamieszczanej przez autorów w pracach naukowych. Niektóre linki odnoszą się bezpośrednio do stron internetowych czy fanpage'ów w mediach społecznościowych, co może uniemożliwić dostęp do tych źródeł za parę lub parędziesiąt lat. Potencjalnym rozwiązaniem byłby portal dla naukowców, gdzie mogliby oni zamieszczać filmy, zdjęcia czy materiały multimedialne na czas nieokreślony. Dzięki temu materiały badawcze byłyby dostępne dla wszystkich i umożliwiały lepsze rozumienie tekstów - na przykład podczas analizy filmów czy gier komputerowych. Byłby to także duży postęp w rozwoju nauki w erze technologicznej.
W pracy zostaną poruszone następujące zagadnienia:
1) mechanizmy oddziałujące na odbiór filmów animowanych oraz komunikacji niewerbalnej, czyli percepcja, synestezja, imersja, psychologia postaci, uwaga wolicjonalna oraz mimowolna. Omówię również, jakie czynniki wpływają na zawieszenie niewiary podczas oglądania animacji, czyli wiarygodność, czytelność, realizm, schematy wyobrażeniowe i inteligencję emocjonalną;
2) próba porównania niektórych aspektów komunikacji niewerbalnej i filmów animowanych takich jak: różnice i podobieństwa między filmem aktorskim i animowanym; rozumienie, w jaki sposób tworzone są postacie niebędące ludźmi oraz humanoidalni bohaterowie z uwzględnieniem nie tylko ich wyglądu, ale również zachowania;
3) zachowania, jakie bada komunikacja niewerbalna oraz to, jak ma się ona do komunikacji werbalnej;
4) rozwój sztuki animacji od jej początków aż po rok 2019. Poruszenie tego tematu nie jest bezpodstawne, ponieważ chcę pokazać, jak rozwija się animacja z perspektywy historii, z jakimi ograniczeniami muszą zmagać się jej twórcy oraz jak wygląda sytuacja na rynku polskiej animacji. Oprócz tego omówię parę technik animacji: lalkową, rysunkową, abstrakcyjną oraz komputerową. Ma to na celu pokazanie różnic między tymi formami sztuki, a także zobrazowanie, w jaki sposób modelowane są w nich postacie i ich zachowania. Wspomnę również o wpływie montażu na odbiór filmu animowanego oraz wykażę różnicę między animacją artystyczną, komercyjną i kontrkulturową;
5) model przekazu sygnałów Shanona i Weavera z roku 1948, wprowadzony w rozdziale piątym w ramach próby stworzenia własnego modelu komunikacji niewerbalnej w filmach animowanych. Następnie omówię, jak wyglądają poszczególne, wymienione w rozdziale trzecim, aspekty komunikacji niewerbalnej;
6) różnice i podobieństwa między tworzeniem filmów animowanych a badaniami zachowań niewerbalnych na podstawie wybranych autorytetów z obu dziedzin. W dalszej kolejności przedstawię wnioski z przeprowadzonej ankiety, z udziałem polskich animatorów. Na koniec poruszę jeszcze dwa zagadnienia, jakimi są gagi w filmach animowanych oraz fabuła i jej podejście do nauki, a także to, jak ona wpływa na tworzenie animacji;
7) wykonane przeze mnie badania, a więc statystyczne zestawienie respondentów oraz opis wyników. Badania te objęły przegląd sposobów dekodowania gestów i ekspresji mimicznej przez osoby z szesnastu kultur, odczytywania zachowań niewerbalnych przez dzieci i młodzież w wieku szkolnym oraz odczytywania zachowań niewerbalnych przez osoby pochodzące z pięćdziesięciu pięciu krajów;
8) podsumowanie przemyśleń sformułowanych w pracy wraz z odwołaniem do postawionych na początku tez.
* * *
Dziękuję Pani Profesor Jolancie Antas za to, że od początku wierzyła w ważność podjętego przeze mnie tematu, a co ważniejsze, że wprowadziła mnie w niesamowity świat komunikologii oraz językoznawstwa, do którego już zawsze będę odnosić się w celach badawczych oraz dla samej przyjemności eksplorowania go.
Chciałabym również wyrazić wdzięczność moim Rodzicom i Bratu, którzy musieli stracić niemało nerwów podczas powstawania tej pracy. Podziękowania należą się również mojemu Synowi Leonowi za jakże trafne przykłady filmów animowanych, które mogłam użyć jako materiału badawczego oraz za to, że poświęcił czytanie swoich ulubionych książek dla słuchania o tworzeniu animacji. Dziękuję również Leszkowi Nowickiemu i Mateuszowi Kowalczykowi za pomoc w zrozumieniu świata animacji i możliwość poznania jej od kulis. Na koniec chcę podziękować wszystkim przyjaciołom i znajomym, w szczególności Ernestowi, Bilelowi, Grzegorzowi, Bartkowi, Alexowi oraz Anisowi, którzy poświęcili ogrom czasu na słuchanie moich przemyśleń oraz pomogli mi w dotarciu do osób pochodzących aż sponad pięćdziesięciu różnych krajów.
