Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r.

Kodeks postępowania cywilnego

(Tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1460; zm.: z 2018 r. poz. 398; z 2019 r. poz. 55; poz. 1043; poz. 1146; poz. 1469; poz. 1495)

Tytuł wstępny. Przepisy ogólne

[przedmiot unormowania]

Art. 1. Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne).

(Art. 1 w brzmieniu ustalonym ustawą: Dz.U. z 1985 r. Nr 20, poz. 86)

(Art. 1 rozumiany w ten sposób, iż w zakresie pojęcia "sprawy cywilne" nie mogą się mieścić roszczenia dotyczące zobowiązań pieniężnych, których źródło stanowi decyzja administracyjna, uznany za niezgodny z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP na podstawie wyroku TK z 10 lipca 2000 r. sygn. akt SK. 12/99: Dz.U. Nr 55, poz. 665

(Art. 1 w zakresie, w jakim dotyczy zagadnienia oceny prawidłowości procedury wyboru sędziego TK, został uznany za niezgodny z art. 194 ust. 1 zdanie pierwsze w związku z art. 10 Konstytucji RP; wyrokiem TK z dnia 11 września 2017 r.; K 10/17; Dz.U. z 2017 r. poz. 1727)

(Art. 1 w zakresie, w jakim dotyczy zagadnienia oceny prawidłowości procedury przedstawienia kandydatów na stanowisko Prezesa oraz Wiceprezesa TK przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów TK i powołania ich przez Prezydenta RP, został uznany za niezgodny z art. 194 ust. 2 w związku z art. 10 Konstytucji oraz z art. 144 ust. 3 pkt 21 w związku z art. 10 Konstytucji; wyrokiem TK z dnia 11 września 2017 r.; K 10/17; Dz.U. z 2017 r. poz. 1727)

[właściwość sądów do rozpoznawania spraw cywilnych]

Art. 2. § 1. Do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy.

§ 1a.

(Art. 2 § 1a uchylony ustawą: Dz.U. z 2004 r. Nr 172, poz. 1804)

§ 2.

(Art. 2 § 2 skreślony ustawą: Dz.U. z 1989 r. Nr 33, poz. 175)

§ 3. Nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów.

(Art. 2 § 3 w brzmieniu ustalonym ustawą: Dz.U. z 1989 r. Nr 33, poz. 175)

[zasady prawdy i dobrych obyczajów]

Art. 3. Strony i uczestnicy postępowania obowiązani są dokonywać czynności procesowych zgodnie z dobrymi obyczajami, dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek oraz przedstawiać dowody.

(Art. 3 w brzmieniu ustalonym ustawą: Dz.U. z 2011 r. Nr 233, poz. 1381)

Art. 4. 

(Art. 4 skreślony ustawą: Dz.U. z 1990 r. Nr 55, poz. 318)

[pouczenia co do czynności procesowych]

Art. 5. W razie uzasadnionej potrzeby sąd może udzielić stronom i uczestnikom postępowania występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, rzecznika patentowego lub radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych.

(Art. 5 w brzmieniu ustalonym ustawą: Dz.U. z 2016 r. poz. 2261)

[przeciwdziałanie przewlekłości postępowania]

Art. 6. § 1. Sąd powinien przeciwdziałać przewlekaniu postępowania i dążyć do tego, aby rozstrzygnięcie nastąpiło na pierwszym posiedzeniu, jeżeli jest to możliwe bez szkody dla wyjaśnienia sprawy.

§ 2. Strony i uczestnicy postępowania obowiązani są przytaczać wszystkie okoliczności faktyczne i dowody bez zwłoki, aby postępowanie mogło być przeprowadzone sprawnie i szybko. 

(Art. 6 § 2 dodany ustawą: Dz.U. z 2011 r. Nr 233, poz. 1381)

[zakres uprawnień prokuratora]

Art. 7. Prokurator może żądać wszczęcia postępowania w każdej sprawie, jak również wziąć udział w każdym toczącym się już postępowaniu, jeżeli według jego oceny wymaga tego ochrona praworządności, praw obywateli lub interesu społecznego. W sprawach niemajątkowych z zakresu prawa rodzinnego prokurator może wytaczać powództwa tylko w wypadkach wskazanych w ustawie.

(Art. 7 w brzmieniu ustalonym ustawą: Dz.U. z 1990 r. Nr 55, poz. 318)

[zakres uprawnień organizacji pozarządowej]

Art. 8. Organizacje pozarządowe, których zadanie statutowe nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej, mogą dla ochrony praw obywateli, w wypadkach przewidzianych w ustawie, wszcząć postępowanie oraz wziąć udział w toczącym się postępowaniu.

(Art. 8 w brzmieniu ustalonym ustawą: Dz.U. z 2011 r. Nr 233, poz. 1381)

[zasada jawności postępowania]

Art. 9.  § 1. Rozpoznawanie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strony i uczestnicy postępowania mają prawo przeglądać akta sprawy i otrzymywać odpisy, kopie lub wyciągi z tych akt. Treść protokołów i pism może być także udostępniana w postaci elektronicznej za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe (system teleinformatyczny) albo innego systemu teleinformatycznego służącego udostępnianiu tych proto-kołów lub pism.

(Art. 9 § 1 w brzmieniu ustalonym ustawą: Dz.U. z 2015 r. poz. 1311)

§ 2. Strony i uczestnicy postępowania mają prawo do otrzymania z akt sprawy zapisu dźwięku albo obrazu i dźwięku, chyba że protokół został sporządzony wyłącznie pisemnie. Przewodniczący wydaje z akt sprawy zapis dźwięku, jeżeli wydaniu zapisu obrazu i dźwięku sprzeciwia się ważny interes publiczny lub prywatny.

§ 3. Jeżeli posiedzenie odbyło się przy drzwiach zamkniętych strony i uczestnicy postępowania mają prawo do otrzymania z akt sprawy jedynie zapisu dźwięku.

(Art. 9 w brzmieniu ustalonym ustawą: Dz.U. z 2014 r. poz. 1296)

[dążenie do zawarcia ugody]

Art. 10. W sprawach, w których zawarcie ugody jest dopuszczalne, sąd dąży w każdym stanie postępowania do ich ugodowego załatwienia, w szczególności przez nakłanianie stron do mediacji.

(Art. 10 w brzmieniu ustalonym ustawą: Dz.U. z 2015 r. poz. 1595)

[związanie sądu wyrokiem skazującym]

Art. 11. Ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Jednakże osoba, która nie była oskarżona, może powoływać się w postępowaniu cywilnym na wszelkie okoliczności wyłączające lub ograniczające jej odpowiedzialność cywilną.

[roszczenia wynikające z przestępstw]

Art. 12. Roszczenia majątkowe wynikające z przestępstwa mogą być dochodzone w postępowaniu cywilnym albo w wypadkach w ustawie przewidzianych w postępowaniu karnym.

[zasada procesu w postępowaniu cywilnym]

Art. 13. § 1. Sąd rozpoznaje sprawy w procesie, chyba że ustawa stanowi inaczej. W wypadkach przewidzianych w ustawie sąd rozpoznaje sprawy według przepisów o postępowaniach odrębnych.

(Art. 13 § 1 w brzmieniu ustalonym ustawą: Dz.U. z 2000 r. Nr 48, poz. 554)

§ 2. Przepisy o procesie stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych w niniejszym kodeksie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.

Art. 14. 

(Art. 14 skreślony ustawą: Dz.U. z 1990 r. Nr 55, poz. 318)