Jak powstały karty metaforyczne
Obecnie istnieją tysiące talii kart metaforycznych: przedstawiających ludzi i zwierzęta, relacje i emocje, abstrakcyjne obrazy i fotografie, krajobrazy, słowa, różnego rodzaju sceny czy obrazy odwołujące się do zasobów. Łatwo więc założyć, że karty metaforyczne od początku były tworzone przez psychologów jako specjalistyczne narzędzie terapeutyczne.
W rzeczywistości ich historia zaczęła się inaczej.
Za jeden z punktów wyjścia dla współczesnych kart asocjacyjnych uznaje się OH Cards. W latach 70. XX wieku kanadyjski artysta Ely Raman tworzył niewielkie karty z ilustracjami. Jego zamysłem było wyprowadzenie sztuki poza przestrzeń galerii i przybliżenie jej człowiekowi - tak, aby obraz stał się czymś, z czym można wejść w bezpośredni kontakt: wziąć go do ręki, przyglądać mu się i nadawać własne znaczenia.
Później niemiecki psychoterapeuta Moritz Egetmeyer dostrzegł w tych obrazach potencjał do wykorzystania w komunikacji międzyludzkiej i pracy psychologicznej. W wyniku jego współpracy z Ely Ramanem powstała talia OH w formie znanej do dziś: zestaw kart z obrazami oraz osobny zestaw kart ze słowami. Kartę z ilustracją można było umieścić wewnątrz karty ze słowem, tworząc wiele nieoczywistych połączeń, a wraz z nimi - niezliczone możliwości skojarzeń.
Sama nazwa OH również okazała się symboliczna. "Oh!" to spontaniczna reakcja - wyraz zaskoczenia, rozpoznania, nagle pojawiającej się myśli lub emocji. Podobny moment często pojawia się podczas pracy z kartami metaforycznymi: człowiek patrzy na obraz i niespodziewanie dostrzega jego związek z własną sytuacją.
Z czasem karty zaczęli wykorzystywać specjaliści reprezentujący różne podejścia, a po pierwszej talii pojawiły się kolejne zestawy przeznaczone do pracy z różnorodnymi tematami.
W ten sposób obrazy stały się samodzielnym narzędziem, które dziś określamy mianem kart metaforycznych, asocjacyjnych lub metaforyczno-asocjacyjnych.
Czym jest karta metaforyczna
Na pierwszy rzut oka wszystko wydaje się bardzo proste.
Mamy przed sobą kartę z ilustracją, fotografią, rysunkiem, słowem lub frazą. Jej wartość nie tkwi jednak wyłącznie w tym, co przedstawia, lecz przede wszystkim w skojarzeniach, jakie wywołuje u konkretnej osoby.
Ten sam obraz może mieć dla różnych osób zupełnie inne znaczenie.
Obraz pustej drogi jedna osoba może skojarzyć z wolnością, druga - z samotnością, trzecia - z początkiem nowego etapu życia, a czwarta - z lękiem przed nieznanym.
Dlatego w pracy z kartami metaforycznymi nie pytamy:
"Co oznacza ta karta?"
Pytamy natomiast:
"Co ta karta oznacza dla Ciebie w tym momencie?"
To rozróżnienie ma fundamentalne znaczenie.
W praktykach przedstawionych w tej książce nie będziemy "rozszyfrowywać" kart, odczytywać z nich podświadomości ani określać osobowości człowieka na podstawie wybranego obrazu. Karta będzie służyła jako bodziec uruchamiający skojarzenia, rozmowę, przyglądanie się danej sytuacji oraz poszukiwanie własnych znaczeń.
Specjalista nie mówi osobie, co oznacza dana karta. Pomaga jej natomiast przyjrzeć się znaczeniu, które pojawiło się u niej samej.
Rodzaje kart metaforycznych
Na przestrzeni lat powstała ogromna liczba talii i nie istnieje jeden obowiązujący sposób ich klasyfikowania. Z praktycznego punktu widzenia warto jednak rozróżniać je w zależności od rodzaju materiału, jaki zawierają, oraz tematów, z którymi pozwalają pracować.
Istnieją talie uniwersalne, zawierające różnorodne obrazy i sceny. Można wykorzystywać je do pracy z szerokim zakresem tematów - od stanów emocjonalnych, przez relacje i podejmowanie decyzji, aż po zmiany życiowe.
Karty zasobów pomagają poszukiwać wewnętrznych i zewnętrznych źródeł wsparcia: własnych cech i umiejętności, ważnych osób, doświadczeń, możliwości, miejsc czy działań, które człowiek postrzega jako wspierające.
Karty relacji pozwalają przyglądać się relacjom i wzajemnym oddziaływaniom między partnerami, członkami rodziny, rodzicami i dziećmi, współpracownikami oraz innymi ważnymi osobami.
Talie portretowe przedstawiają twarze, postacie lub bohaterów. Można za ich pomocą badać role społeczne, relacje, a także sposób postrzegania siebie i innych ludzi.
Istnieją również talie poświęcone emocjom, poczuciu własnej wartości, granicom osobistym, lękom, celom, podejmowaniu decyzji, rodzinie, relacjom między rodzicami a dziećmi, rozwojowi zawodowemu, finansom, zasobom oraz wielu innym konkretnym obszarom.
Osobną grupę stanowią karty ze słowami, frazami i pytaniami. Mogą być wykorzystywane samodzielnie lub łączone z obrazami, tworząc dodatkową przestrzeń dla skojarzeń.
Samo przypisanie talii do określonej kategorii nie przesądza jednak o tym, w jaki sposób należy z nią pracować.
Tę samą kartę można wykorzystać na wiele różnych sposobów.
Możemy zapytać:
"Która karta najlepiej pokazuje, jak się teraz czujesz?"
"Jak widzisz siebie w tej sytuacji?"
"Co jest dla Ciebie źródłem wsparcia?"
"Czego unikasz?"
"Co stoi między Tobą a Twoim celem?"
"Jak ta sytuacja wygląda teraz, a jak chciałbyś/chciałabyś, żeby wyglądała?"
Zmienia się pytanie - zmienia się kierunek pracy.
Dlatego profesjonalna praca z kartami metaforycznymi nie zaczyna się od liczby talii stojących na półce, lecz od zrozumienia, po co specjalista proponuje danej osobie pracę z kartą i w jaki sposób zamierza dalej pracować z materiałem, który pojawi się w trakcie tego procesu.
