CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA KAMICY ŻÓŁCIOWEJ Mirosław Jarosz
Kamica żółciowa należy do najczęściej występujących chorób. W Europie i USA choruje na nią od 10 do 20% populacji. W około 80% przypadków kamicy pęcherzyka żółciowego lub (i) dróg żółciowych występują kamienie cholesterolowe, w pozostałych - kamienie barwnikowe lub mieszane.
W Europie i USA kamica żółciowa stanowi bardzo poważny problem zdrowotny, społeczny i ekonomiczny.
Nie mamy w Polsce badań epidemiologicznych tej choroby przeprowadzanych na szeroką skalę; wyniki badań wybranych subpopulacji wskazują jednak, że kamica żółciowa występuje w naszym kraju u ponad 12% ludności.
W różnych regionach świata obserwuje się znaczne różnice w częstości występowania kamicy żółciowej; na przykład w krajach europejskich spotykana jest ona u 10-12% populacji, a w USA - u 20%.
Częstość występowania kamicy żółciowej - zarówno u kobiet, jak i mężczyzn - wzrasta wraz z wiekiem (tabela 1). Wynika to z faktu, że kamienie żółciowe bardzo rzadko ulegają samoistnemu rozpuszczeniu; dlatego też złogi powiększają się wraz z upływem czasu. Poza tym wraz z wiekiem wzrasta wydzielanie cholesterolu do żółci i zmniejsza się wytwarzanie kwasów żółciowych, które zapobiegają powstawaniu złogów cholesterolowych. W rezultacie, w miarę starzenia się organizmu, żółć staje się bardziej litogenna (wzrasta skłonność do tworzenia się złogów).
Tabela 1
Częstość występowania kamicy żółciowej (w %) w różnych grupach wiekowych w populacjach wybranych krajów (M - mężczyźni, K - kobiety)
Populacja
Wiek (w latach)
20- 29
30 - 39
40 - 49
50 - 59
> 60
K
M
K
M
K
M
K
M
K
M
Włochy
3
2
9
3
17
18
22
12
28
17
Niemcy
1,9
1,4
5,6
4,3
9,5
10,5
14
10
Norwegia
6
5
15
13
25
18
24
25
41
37
Dania
5
2
6
2
14
7
20
13
Szwecja
17
22
USA
4,4
13
5,2
1,1
8,2
5,9
12
7,3
16
17
Meksyk
11
1
13
5
20
7
22
10
16
Brazylia
3
1,8
11
2,9
13
6,3
23
7,8
30
16
Kamicy żółciowej sprzyja również płeć żeńska. Zachorowalność u kobiet jest 2-3 razy większa niż u mężczyzn. Wiąże się to prawdopodobnie z wydzielaniem większej u kobiet - niż u mężczyzn - ilości cholesterolu do żółci i mniejszą syntezą kwasów żółciowych w wątrobie (tabela 2).
Do najważniejszych czynników ryzyka wystąpienia kamicy żółciowej należy otyłość. Wiele przesiewowych badań wykazało bardzo wyraźną (istotną statystycznie) liniową zależność pomiędzy wskaźnikiem masy ciała (BMI) a częstością występowania tej choroby, zwłaszcza u kobiet.
Tabela 2
Główne czynniki ryzyka, stwierdzone w badaniach epidemiologicznych, związane z zachorowalnością na kamicę żółciową (zwłaszcza cholesterolową)
Czynnik ryzyka
Prawdopodobne zaburzenia metaboliczne
Wiek
zwiększenie wydzielania cholesterolu do żółci i zmniejszenie syntezy kwasów żółciowych
Płeć żeńska
nadmierne wydzielanie cholesterolu do żółci; mniejsza synteza kwasów żółciowych
Otyłość
zwiększenie wydzielania cholesterolu do żółci oraz zwiększenie syntezy cholesterolu w wątrobie (zwiększona aktywność enzymu HMG-CoA-
-reduktazy)
Szybka utrata masy ciała
zwiększenie wydzielania cholesterolu do żółci; zmniejszenie syntezy kwasów żółciowych; zmniejszona czynność skurczowa pęcherzyka
żółciowego
Ciąża
zwiększenie wydzielania cholesterolu do żółci
i zmniejszona czynność skurczowa pęcherzyka
żółciowego
Doustne środki antykoncepcyjne
zwiększenie wydzielania cholesterolu do żółci
Leczenie estrogenami
zwiększenie wydzielania cholesterolu do żółci oraz zmniejszenie syntezy kwasów żółciowych
Inne (rzadsze):
- leki (np. oktreotyd, klofibrat)
- choroby jelita cienkiego
różne mechanizmy
Stwierdzono, że u osób z BMI > 45 istnieje siedmiokrotnie większe ryzyko zachorowania na kamicę pęcherzyka żółciowego niż u osób mających prawidłową masą ciała.
Prawdopodobnie u osób otyłych następuje zwiększone wydzielanie cholesterolu do żółci. Wynika to ze zwiększonej aktywności enzymu odpowiedzialnego za wielkość biosyntezy cholesterolu w wątrobie (czyli reduktazy 3-hydroksy-3-metyloglutarylo-koenzymu A, w skrócie: HMG-CoA-reduktazy).
