Jesteś moim stałym lądem - Natalia Sońska

Reflow text when sidebars are open.
Tej nocy morze było czarne. Nie granatowe, nie stalowe. Czarne jak atrament rozlany między niebem a brzegiem. Tylko co kilka sekund powierzchnię rozcinała biała piana fal, które z hukiem uderzały o kamienie falochronu. Jeszcze mocniej zacisnęłam dłonie na papierowym kubku z kawą. Była już zimna, podobnie jak moje palce. Nawet nie pamiętałam, kiedy przestałam ją pić.
- Powinnaś wrócić do domu - odezwał się starszy rybak stojący kilka metrów dalej. Od ponad godziny palił papierosa za papierosem, wpatrując się w morze z doświadczeniem człowieka, który wiedział, że z żywiołem się nie dyskutuje.
Nie odpowiedziałam. On też najwyraźniej nie miał zamiaru się stąd ruszać. Dom był ostatnim miejscem, do którego chciałam wracać, tam czekałyby tylko cisza i złowrogie, głośne tykanie zegara przypominające, że czas wcale nie płynie szybciej. Tutaj przynajmniej mogłam patrzeć w stronę morza. Z nadzieją. Albo raczej z pewnością, że wróci. Musiał wrócić.
Nad portem rozległ się przeciągły dźwięk syreny. Drgnęłam, choć wiedziałam dobrze, że nie oznacza powrotu jednostki. W ciągu ostatnich dwóch godzin nauczyłam się na nowo rozróżniać odgłosy portu, ale każdy z nich sprawiał, że serce podchodziło mi do gardła. Odruchowo spojrzałam na telefon. Zegar na wyświetlaczu pokazywał pierwszą czterdzieści trzy.
Od chwili, gdy Adam wybiegł z mieszkania po krótkim komunikacie z dyżurki, minęły ponad trzy godziny. "Jedna jednostka. Awaria silnika. Kilkoro ludzi na pokładzie", rzucił, zapinając kurtkę. A potem spojrzał na mnie z tym samym spokojem, który zawsze mnie irytował, i powiedział jak gdyby nigdy nic: "Wrócę".
Tylko tyle. Bez wielkich słów, jakby szedł po bułki do sklepu, a nie wypływał na sztorm.
Zacisnęłam powieki. Przez chwilę znowu miałam dziewiętnaście lat. Siedziałam na poboczu drogi, wokół migotały niebieskie światła karetek, a ktoś nieustannie powtarzał mi, żebym na nic nie patrzyła. "Zaraz ktoś się panią zajmie". "Proszę oddychać". "Wszystko będzie dobrze". Ale nic nie było wtedy dobrze. Nie pamiętałam twarzy ratowników ani nikogo, kto był wtedy na miejscu wypadku. Pamiętałam tylko, że nikt mi wówczas nie powiedział, że Weronika nie żyje. To oczekiwanie było wtedy gorsze od prawdy. I być może dlatego teraz każdy kwadrans wydawał się wiecznością.
- Emilko - usłyszałam znajomy głos i odwróciłam się gwałtownie.
Kilka kroków za mną stał pan Leon, właściciel niewielkiej kawiarni przy promenadzie. Trzymał w ręku kolejny kubek z wyraźnie parującą z niego kawą.
- Tamta kawa już dawno wystygła - powiedział i podszedł bliżej, wyciągając w moją stronę dłoń z gorącym napojem.
- Dziękuję, ale...
- Nic nie mów. - Przerwał mi i tak po prostu wsunął kubek w dłoń, jednocześnie zabierając ten poprzedni. - Wiesz, ilu ludzi czekało tu przez lata? - Spojrzałam na niego niepewnie. - Żony. Matki. Dzieci. Narzeczone. Czasem wystarczy być. Nic więcej człowiek zrobić nie może.
Zacisnęłam usta i poczułam to nieprzyjemne szczypanie pod powiekami.
- Tylko, że ja nie jestem... - Urwałam i wzięłam głęboki wdech.
Bo tak naprawdę to kim właściwie byłam? Przyjaciółką? A może jednak najbliższą osobą? Kimś, kto od lat tylko udawał, że serce bije spokojniej, kiedy Adam znika z pola widzenia? Pan Leon uśmiechnął się smutno, jakby odpowiedź była dla niego oczywista.
- Dziecko... Morze nie pyta ludzi o to, kim dla siebie są. Pyta tylko, czy mają do kogo wrócić.
Odwróciłam wzrok. Daleko na horyzoncie zamigotało światło. Jedno. Potem drugie. Jeszcze nie wiedziałam, czy to jednostka wracająca do portu. Ale po raz pierwszy tej nocy pozwoliłam sobie uwierzyć, że może właśnie wraca do mnie cały mój świat.
Dwa miesiące wcześniej
Powrót do portu
Ten telefon z rodzinnego domu sprowadził mnie na ziemię. Był trochę jak zarzucona lina, przy pomocy której wciąga się łódź do przystani, by zacumowała na dłużej i żeby przypadkiem żaden silniejszy wiatr nie pozwolił, by znów dryfowała po otwartej wodzie. Tylko kto kogo w tym przypadku tak naprawdę chciał tu cumować? A może ja sama zaczynałam poczytywać ten zbieg okoliczności, albo raczej niefortunnych zdarzeń, jako szansę na to, by jeszcze raz przemyśleć sobie, co tak naprawdę powinnam robić dalej? Cóż, nie miałam zbyt wiele czasu na zastanowienie, tym bardziej że w naszej rodzinie nie odmawiało się nikomu pomocy. I nie chodziło tylko o to, że zaciągało się i spłacało jakiś dług wdzięczności. Tak po prostu zostaliśmy wychowani z pokolenia na pokolenie - by pomagać w miarę możliwości i przede wszystkim bezinteresownie.
- Ciotka Helena złamała nogę - usłyszałam na powitanie, gdy pewnego styczniowego popołudnia, choć można by rzec, że nawet wieczoru, wracałam z uczelnianej biblioteki, w której dopisywałam kolejny rozdział pracy magisterskiej.
- Co się stało? - dopytałam, by się upewnić, choć właściwie nie wiem, dlaczego aż tak mnie to zaskoczyło.
- Wychodziła wieczorem z księgarni, akurat złapał mróz po deszczu i nie zauważyła oblodzonego chodnika - mówiła z przejęciem moja mama. - Tak niefortunnie upadła, że ma kolano roztrzaskane w dwóch miejscach. Wyobraź sobie tylko... Leżenie przez kilka tygodni w gipsie niemal po same pachy, a później żmudna rekonwalescencja. Nie wiadomo, kiedy wróci do pełnej sprawności.
Usłyszałam ten jęk współczucia w głosie mamy. Nie dziwiłam jej się ani trochę, ciotka Helena była jej starszą siostrą, jedyną, jaką miała. I ciotka też miała tylko moją mamę, bo nigdy nie wyszła za mąż. Nie miała dzieci, a tylko burego kocura, który z pewnością nie był gotów stanąć na wysokości zadania, by zająć się swoją właścicielką.
- Bardzo jej współczuję, naprawdę - odpowiedziałam szczerze. - Jak tylko znajdę chwilę, to postaram się przyjechać i ją odwiedzić.
- W tym rzecz, kochanie, że jesteś potrzebna. Oczywiście, jeśli studia ci na to pozwolą, ale ostatnio mówiłaś, że to półrocze to tylko pisanie pracy, nie masz już zajęć na uczelni...
- Tylko pisanie pracy to bardzo mało powiedziane, mamo - zauważyłam z przekąsem.
- Och tak, tylko... No wiesz, nie jesteś uwiązana w Gdańsku, pracę mogłabyś pisać także tutaj, tak mi się wydaje... - Wyraźnie się mieszała.
- Mamo, powiedz wprost, o co chodzi.
- No o co może chodzić, Emilka. - Westchnęła w końcu, dając za wygraną. - O to, żebyś pomogła Helenie w księgarni. A właściwie, to żebyś ją poprowadziła, dopóki ciotka nie wydobrzeje. Ciężko będzie jej znaleźć teraz kogoś, kto chciałby tu podjąć pracę, a z drugiej strony, po co ma płacić komuś, jeśli może tobie.
Znacznie mniejszą pensję niż komukolwiek obcemu, dodałam już w myślach, ale szybko się upomniałam, bo to nie było w porządku. Przez wiele lat ciocia pozwalała mi u siebie pracować podczas wakacji, płacąc mi za to, choć wcale nie potrzebowała pomocy. Nie musiałabym więc zbyt długo się zastanawiać, by podjąć decyzję, gdyby nie jedna rzecz, która wzbudzała mój niepokój na samą myśl o powrocie na dłużej - wspomnienia.
Co do zasady, mama miała rację - w Gdańsku trzymała mnie obecnie tylko biblioteka, w której pisałam pracę, a na dobrą sprawę większość pomocy naukowych miałam w formie elektronicznej. Zresztą, główny projekt już dawno oddałam promotorowi, musiałam tylko uzupełnić go o część teoretyczną. Do czytelni chodziłam wyłącznie po spokój, którego w mojej wynajmowanej kawalerce w ciągu dnia miałam jak na lekarstwo, bo sąsiedzi, a raczej ich dzieci, nie respektowały czegoś takiego jak wzajemny szacunek dla współmieszkańców. A cała reszta planów... czekała tyle czasu, to może poczekać jeszcze kilka tygodni, pomyślałam. I pewnie gdyby jedynie o to chodziło, odpowiedziałabym bez zawahania, że pomogę, tylko... Nie bez powodu tak rzadko wracałam w rodzinne strony. Mimo że miałam tam rodzinę, bliskich, przyjaciół, dom rodzinny, to... to już nie było to samo miejsce. I wiedziałam, że już nigdy nie będzie. A każdy powrót, nawet na chwilę, sprawiał, że wracało uczucie lęku, a fala wspomnień zalewała mnie tak gwałtownie, że już teraz zaczynało brakować mi tchu. Ale kiedy mama znów mnie ponagliła, zamiast zastanawiać się i rozbierać tę decyzję na czynniki pierwsze, po prostu odpowiedziałam:
- Dobrze, przyjadę.
- Proszę cię, zastanów się! Tym bardziej że ciebie nie musi nawet szkolić ani do niczego przyuczać, bo wszystko już wiesz i... - Mama najwyraźniej zgromadziła cały zasób argumentów, bo chyba założyła, że będę się wykręcać. Na moment zamilkła, po czym z wyraźnym wzruszeniem i ulgą w głosie dodała: - Och, Emilko...
- Powiedz cioci, że pojutrze przyjadę. Muszę się spakować i pozałatwiać tu kilka spraw. W środę będę w Ustce.
- Córeczko, nawet nie wiesz, jaka jestem ci wdzięczna! Helena już prawie się tu załamała, bo była pewna, że przez ten wypadek i zamknięcie księgarni straci wszystkich klientów i będzie musiała zamknąć interes na stałe! No i... - Znów się zawahała.
Wiedziałam, że w tej chwili chodzi o znacznie więcej niż tylko o pomoc ciotce, ale nie byłam gotowa ani zwyczajnie nie miałam siły na to, by poruszać ten temat, dlatego weszłam jej w słowo:
- Niczego nie będziemy zamykać - odparłam. - Pozdrów ciocię i do zobaczenia pojutrze - odpowiedziałam, po czym dodałam jeszcze w pośpiechu, by nieco rozładować gęstniejącą lekko atmosferę: - Aha! Tylko tego grubego kocura bierzesz na siebie, nie mam zamiaru nabawić się kolejnych blizn po zadrapaniach!
Mama roześmiała się, przystała na moje warunki, a potem pożegnałyśmy się, a ja jeszcze przez chwilę stałam w miejscu, gdy zaczęły dopadać mnie coraz większe wątpliwości. Wiedziałam, że jedynym sposobem, by się ich pozbyć, jest wywietrzenie ich z głowy nad morzem. Nie myśląc zbyt wiele, skierowałam się w stronę Jelitkowa, by na tamtejszym molo, jak zwykle w trudnych chwilach, dać sobie czas na ukojenie myśli.
*
Dokładnie dwa dni później, z walizką pełną najpotrzebniejszych rzeczy, bez pewności, na jak długo tu zostanę, stałam na dworcu kolejowym w Ustce, rozglądając się dookoła. Choć to, że stałam, było dużym niedopowiedzeniem. Dreptałam zniecierpliwiona w miejscu, by nie przymarznąć do chodnika albo nie zamienić się w sopel lodu. Jak przystało na końcówkę stycznia, a zatem i sam środek zimy, mróz dawał się we znaki, podobnie jak zimny wiatr wiejący od morza, który tylko potęgował uczucie chłodu. Raz po raz pocierałam dłonie, bo mimo grubych wełnianych rękawiczek, powoli zaczynały mi kostnieć. Podobnie zresztą jak stopy. Otuliłam się szczelniej szalikiem i narzuciłam na głowę kaptur, bo sama czapka przestawała wystarczać. Spojrzałam kontrolnie na zegarek. Byłam pewna, że podałam tacie dobrą godzinę przyjazdu mojego pociągu, obiecał, że przyjedzie na czas. Tymczasem minęło już kolejne pięć minut, co w obecnych warunkach atmosferycznych było niemal wiecznością, a jego wciąż nie było. Dworzec też zaczynał pustoszeć, kolejne auta odjeżdżały z parkingu, kolejni podróżni z zadowoleniem się stąd ulatniali, a ja wciąż czekałam. Już nie byłam pewna, czy zaczynam dygotać z zimna, czy z przejęcia, które zaczynało mnie ogarniać.
Już miałam wyciągnąć telefon, by zadzwonić i upewnić się, czy tata na pewno o mnie nie zapomniał, gdy zauważyłam majaczące z końca ulicy światła zbliżającego się w moją stronę samochodu. Zmrużyłam oczy, bo nie byłam pewna, czy powinnam robić sobie nadzieję, czy jednak uzbroić się w cierpliwość. Ale gdy auto zatrzymało się nieopodal, oślepiając mnie nieco reflektorami, a chwilę później w moją stronę zaczęła zbliżać się dobrze mi znana sylwetka, odetchnęłam z ulgą.
- Cześć, córcia! - powiedział tata i podszedł szybko, by mnie uściskać. - Auto nie chciało mi odpalić! Zostawiłem je po pracy na podjeździe, bo wiedziałem, że mam cię odebrać, i na mrozie padł akumulator, wyobrażasz sobie?! - Objął mnie ramieniem i chwyciwszy moją walizkę, poprowadził do samochodu.
- Cóż, po tych dziesięciu minutach na tym mrozie mi też prawie padł akumulator, nie mówiąc już o zgrabiałych dłoniach - odparłam, prawie szczękając zębami.
Tata się zaśmiał, włożył walizkę do bagażnika, a ja w tym czasie zajęłam miejsce po stronie pasażera. Poczułam przyjemne uczucie ulgi, gdy tylko wsiadłam do środka, bo choć wnętrze nie było jakoś szczególnie nagrzane, to tutaj przynajmniej nie wiało.
- Jak podróż? - zapytał tata, włączając się do ruchu, choć "do ruchu" to za dużo powiedziane, bo tu, w okolicy dworca, o tej porze ulica świeciła pustkami.
- Długa. Ale znośna. Przynajmniej było ciepło i nie wiało. - Znów potarłam dłonie.
- Zaraz będziemy w domu, to się rozgrzejesz. Mama już naszykowała obiad. Gęś upiekła. - Tata zerknął na mnie z szerokim uśmiechem.
- Przecież to nie święta. - Westchnęłam, bo dobrze wiedziałam, co się za tym kryło.
- Wiesz, że dla matki każdy twój przyjazd to święto. - Ojciec nieco spoważniał, po czym dodał znacznie swobodniej: - A i ja skorzystam, bo gęsi na co dzień to jej się gotować nie chce.
Uśmiechnęłam się pod nosem. No tak, on za gęsiną wręcz przepada, a faktycznie - mama piecze ją jedynie na specjalne okazje.
- A jak u was? - zagaiłam, choć momentalnie poczułam nieprzyjemny ucisk w żołądku, jakbym bała się odpowiedzi.
Tata też zawahał się przez ułamek sekundy. Mimo że wokół było ciemno i tylko uliczne latarnie rozświetlały wnętrze samochodu, wyraźnie zauważyłam napięcie, które pojawiło się na jego twarzy. Za wszelką cenę nie chciał jednak dać tego po sobie poznać.
- A jak u nas, córcia... No z dnia na dzień, jakoś leci. Praca, dom, praca, dom, wybryki Kamila...
- Daje wam popalić, co? - Zaśmiałam się pod nosem.
Mój młodszy o prawie dekadę brat wchodził w najgorszy, moim zdaniem, zresztą rodziców także, wiek buntu, sprzeciwu i wszystkiego, co wiązało się z robieniem na przekór rodzicom i całemu światu. W dodatku... od niedawna podobno miał dziewczynę, co wbrew powszechnej opinii wcale go nie hamowało, a wręcz stawał się jeszcze bardziej nieznośny.
- Ja już nie mam do niego słów. A jeszcze teraz klasyfikacja, półrocze, a on znowu leci na dwójach. A przecież to nie jest głupi chłopak, tylko uparty i zawzięty, byle zrobić na złość!
- Pogadam z nim - odpowiedziałam spokojnie, a ojciec jakby odetchnął z ulgą.
Co prawda nigdy nie miałam z Kamilem jakiegoś szczególnie bliskiego kontaktu, różnica wieku robiła swoje, a fakt, że gdy on wchodził w wiek dojrzewania, ja wyjechałam na studia, dodatkowo tę przepaść pogłębiał. Ale wiele nas też łączyło i choć na samą myśl o tym coś nieprzyjemnie rosło mi w gardle, to wiedziałam, że czasem nawet wspólne milczenie nas do siebie zbliżało.
Dalej już w ciszy mijaliśmy kolejne uliczki miasteczka, o tej porze dnia i w ogóle o tej porze roku - niemal zupełnie pustego. Poza sezonem Usta pustoszała. Poza kilkoma kawiarniami czy restauracjami, otwartymi głównie z myślą o miejscowych, większość innych lokali, czy gastronomicznych, czy usługowych, była pozamykana. Wieczorami trudno było tu o gwar na ulicach czy grupki turystów jak latem, gdy niemal każdy hotel, pensjonat czy kemping zapełniony był żądnymi nadmorskich wrażeń turystami. Gdyby nie port, z którego niemal przez całą dobę dobiegały odgłosy pracy i krzyk mew, jakby znacznie głośniejszy o tej porze roku, można by było pomyśleć, że po siedemnastej miasto zamiera, by obudzić się dopiero następnego dnia rano. Ale ja lubiłam zimowy urok tego naszego nadmorskiego kurortu, do którego przeprowadziliśmy się wiele lat temu. Lubiłam czuć tę wilgoć w powietrzu, która w tak wietrzne dni jak dzisiaj powodowała, że chłód przenikał przez ubrania. Lubiłam zapachy mokrego drewna i soli roztaczające się wokół, nie tylko przy samej plaży. Chciałoby się powiedzieć, że przywoływały same dobre wspomnienia. Niestety nie tylko.
Ocknęłam się z zamyślenia dopiero, gdy tata zaparkował na podjeździe przed naszym domem. Potrzebowałam kilku sekund, by zebrać się w sobie i wysiąść z auta, a gdy wreszcie to zrobiłam i stanęłam na podjeździe, jak zawsze od tamtej pory poczułam ten przejmujący chłód, tyle że tym razem wcale niespowodowany mrozem, oraz ciężar, który mimowolnie poczułam na swoich barkach. Wciąż jeszcze nie potrafiłam się z nimi oswoić.
Na (nie)znanych wodach
Nie było czasu do stracenia. Albo raczej ja nie chciałam go tracić, siedząc w domu, podczas gdy przyjechałam tu przecież z konkretnego powodu. Co prawda mama prosiła, żebym przynajmniej ten jeden dzień po przyjeździe posiedziała z nią, poopowiadała, co słychać, jak idzie mi pisanie pracy i w ogóle jak radzę sobie w Gdańsku, ale mimo wszystko wolałam od razu przejść do działania. Nie tak dawno zresztą miałyśmy okazję do dłuższych rozmów, święta były raptem miesiąc temu, a ja i tak przedłużyłam wtedy swój pobyt w domu o kilka dni. Dzisiaj chciałam więc od razu pójść do księgarni, skoro ściągnięto mnie w tu w konkretnym celu.
Po śniadaniu od razu ruszyłam więc w stronę centrum naszego miasteczka i mijając po drodze osiedlowy warzywniak i sklep rybny, przy którym jeden z dostawców właśnie rozpakowywał skrzynie z rybami z porannego połowu, zmierzałam w stronę księgarni należącej do ciotki Heleny. Niewielka kamieniczka przy równie niewielkim rynku od lat się nie zmieniała. Ten sam kolor fasady, nieco już szarzejący od wilgoci i upływu lat, ten sam szyld nad drzwiami wejściowymi do sklepu i te same znajdujące się tuż obok wrota do wejścia na klatkę schodową, nadszarpnięte już zębem czasu. Na piętrze znajdowały się dwa niewielkie mieszkanka. Jedno, nad księgarnią, należało do ciotki Heleny i drugie, w którym od lat mieszkali państwo Walisiakowie, poczciwe starsze małżeństwo, które nie doczekało się potomstwa. Pamiętam, jak lata temu, gdy w czasie wakacji spędzałam czas w księgarni ciotki, pani Walisiakowa często zapraszała mnie na pyszne domowe obiady. Była mi trochę jak babcia, której nigdy nie miałam.
- Nawet nie wiesz, jaka jestem ci wdzięczna, kochanie, że zgodziłaś się pomóc! - powiedziała niedługo później ciotka Helena, gdy odwiedziłam ją w mieszkaniu, by przy okazji zabrać klucze do księgarni. Pomagałam jej właśnie wygramolić się z łóżka, by mogła zjeść przygotowane dzień wcześniej przez moją mamę śniadanie. - Przecież gdyby nie ty, to ja bym musiała zamknąć ten sklep na zawsze!
- Myślę, że trochę przesadzasz. I przede wszystkim nie masz mi za co dziękować. To normalne, że sobie pomagamy, pamiętasz? - Wzięłam ją pod ramię.
- I tak bardzo ci dziękuję, zwłaszcza że przecież masz własne życie i własne sprawy, a przede wszystkim obronę na karku!
- Pracę mam już prawie napisaną, więc to żaden kłopot.
- A powrót tutaj na kilka tygodni? - Zerknęła na mnie ukradkiem.
Wiedziałam, o co mogło jej chodzić, ale udałam, że nie zauważyłam tego podejrzliwego tonu. Pomogłam jej się usadowić przy stoliku, po czym podałam talerz z kanapkami.
- To nic, z czym nie mogłabym sobie poradzić. Praca w księgarni zresztą też - przyznałam.
- A to akurat wiem! Kto jak kto, ale ty odnajdziesz się tam najlepiej. Ale wiesz, że w razie czego jestem tylko piętro wyżej i możesz w każdej chwili przyjść i zapytać, gdybyś miała jakieś wątpliwości.
- Ciociu, czy pierwszy raz zostawiasz pod moją opieką swój przybytek?
- No nie, ale...
- No właśnie. Więc niczym się nie przejmuj i po prostu odpoczywaj. - Podałam jej kubek z herbatą, którą chwilę wcześniej zaparzyłam. - A teraz poproszę o klucze. I tak już jestem spóźniona z otwarciem księgarni.
- Mało kto przychodzi o tej porze. W ogóle ostatnio mało kto mnie tam odwiedza. - Zamyśliła się na chwilę. - No ale, takie czasy. - Westchnęła i dodała: - A klucz jest na komodzie w przedpokoju.
Kiwnęłam głową i pożegnawszy się, ruszyłam do wyjścia. Po raz ostatni zapewniłam ciotkę, że dam sobie radę, po czym zgarnęłam klucze i, wymieniwszy srogie spojrzenie z jej wiecznie nadąsanym kotem, który plątał się po mieszkaniu, zamknęłam za sobą drzwi i zbiegłam po schodach.
*
Dzwonek nad drzwiami zadźwięczał subtelnie, gdy tylko pchnęłam je do środka, a fala wspomnień uderzyła we mnie dokładnie w momencie, gdy tylko przestąpiłam próg. Tym bardziej że to miejsce w ogóle się nie zmieniło. No, prawie, bo kilka lat temu wskutek renowacji sieci wodociągowej ciotka była zmuszona udostępnić lokal ekipie fachowców wymieniających piony wodno-kanalizacyjne. Ci z kolei musieli rozpruć ściany, ale naprawy wykonali już bardzo prowizorycznie, dlatego ciotka zdecydowała się na niewielki remont i odmalowanie ścian. Gdyby nie to, za sędziwymi drewnianymi regałami na ścianach pewnie do tej pory trwałaby wypłowiała tapeta, a parkiet skrzypiałby od rozchodzących się klepek. Chociaż... w wielu miejscach podłoga nadal trzeszczała, a wokół unosił się ten charakterystyczny antykwaryczny zapach papieru. Nie wszystkie bowiem książki były tu całkiem nowe, ciotka Helena uwielbiała gromadzić też unikatowe, wiekowe egzemplarze, których z sentymentu zwykle nie sprzedawała, a jedynie udostępniała na miejscu do poczytania czy obejrzenia.
Dużym postępem i chyba koniecznością wyjścia naprzeciw wymaganiom zmieniającej się klienteli było wprowadzenie oferty kawiarnianej. To był zresztą mój pomysł sprzed kilku lat, który ku zadowoleniu i zaskoczeniu ciotki bardzo dobrze się przyjął.
- Kto tu będzie na kawę przychodził, Emilko?! - mówiła pobłażliwie, zupełnie nieprzekonana do mojej idei zmiany tego miejsca. - Ludzie wpadają po książkę, czasem pooglądają okładki i uciekają. A ty myślisz, że jakaś kawa ich przyciągnie?
- Nie jakaś. Będziesz sprowadzać najlepszą! I do tego ciasta, zamówimy w którejś z lokalnych pracowni. Zobaczysz, to będzie strzał w dziesiątkę! Ciociu, musisz zaryzykować, bo inaczej...
- I tak wreszcie będę musiała zamknąć tę księgarnię... Czasy się zmieniają, ludzie teraz wszystko przez internet zamawiają, a i czytają na telefonach czy innych tabletach.
- Atmosfery nie zamówią, a zapachu papieru prosto z drukarni też nic nie zastąpi - upierałam się przy swoim.
I miałam rację. Z tygodnia na tydzień, dzięki odpowiedniej reklamie, do księgarnio-kawiarni zaczęło przychodzić coraz więcej osób. Nie tylko zaciekawionych turystów, ale też zaintrygowanych tym pomysłem miejscowych. A mnie rozpierała duma! Do tej pory pamiętałam kolejki ustawiające się w pierwszym tygodniu po nowym otwarciu i zawiedzione miny, gdy trudno było o wolny stolik niemal przez cały dzień. Niektórzy godzinami przesiadywali przy kawie, czytając nowo zakupione lub wypożyczone ze zbiorów ciotki książki.
Szkoda, że dzisiaj było tu zupełnie pusto i ponuro, nie pachniało kawą czy ciastem. Od kilku dni księgarnia była zamknięta, ciotka zresztą po raz kolejny szykowała się do jej zamknięcia na stałe po tym nieszczęsnym wypadku, dlatego nie dziwiło mnie, że zarówno witrynka, jak i lada z ekspresem, na której stały też puste słoje po ciasteczkach, były uprzątnięte, jakby naprawdę miały już nigdy więcej nie zostać wykorzystane. Wiedziałam, że nie mogę do tego dopuścić.
Ostatni raz rozejrzałam się po wnętrzu księgarni z lekkim uśmiechem i udałam się na zaplecze, by odwiesić kurtkę i przede wszystkim - włączyć ogrzewanie. Wnętrze wychłodziło się do tego stopnia, że widać było parę wydobywającą się z ust. Westchnęłam ciężko, gdy zobaczyłam, że ciotka Helena, wbrew temu, co mówiła ubiegłej zimy, pomstując na stary piec gazowy, wcale go nie wymieniła.
- No dobra, poradzę sobie, to tylko piec - powiedziałam pod nosem, chcąc dodać sobie otuchy.
Przycisnęłam włącznik, przekręciłam pokrętło i... coś strzeliło, coś syknęło, coś zabuczało, po czym nastała złowroga cisza. A gdy jeszcze raz spróbowałam uruchomić to ustrojstwo, tym razem odpowiedziały mi tylko cisza i niemrawe pykanie dobiegające spod metalowej obudowy. Przez głowę przebiegła mi myśl, czy przez te moje próby nie wysadzę zaraz kamienicy w powietrze, dlatego cofnęłam się niepewnie o krok i popatrzyłam z ukosa na piecyk.
- Nie no, bez przesady - upomniałam się za te niedorzeczne myśli, po czym podjęłam kolejną próbę odpalenia ogrzewania.
A potem następną i kolejną, aż zrezygnowana i trochę zdenerwowana zajęczałam głośno i rzewnie, tupiąc z bezradności nogami.
- Wiedziałem, że wystarczy ci pięć minut, żeby zepsuć ten piec - usłyszałam nagle za plecami i odwróciłam się gwałtownie w stronę drzwi prowadzących na zaplecze.
- Minęły trzy - burknęłam złośliwie, po czym dodałam: - I nie zepsułam, tylko nie potrafię go uruchomić.
Na mojej twarzy powoli zaczynał jaśnieć uśmiech, a ja podeszłam do opartego o framugę drzwi chłopaka. Niemal rzuciłam mu się w ramiona. Chociaż... nie, ja po prostu na niego skoczyłam, zamykając w najsilniejszym uścisku, na jaki było mnie teraz stać. On zresztą też otoczył mnie swoimi ramionami, miażdżąc żebra i pozbawiając tchu, ale w tej chwili... Wcale mi to nie przeszkadzało. Staliśmy tak długie, długie sekundy, ja na wstrzymanym oddechu, Adam chyba też, aż wreszcie oboje powoli i nieznacznie się od siebie odsunęliśmy, by spojrzeć sobie w oczy.
Jego wzrok był tak przenikliwy i pełen emocji, że łzy wzruszenia zaczęły szczypać mnie pod powiekami. Ale tylko na chwilę, bo gdy przeniosłam swoje spojrzenie nieco niżej, zachciało mi się śmiać. Nie mogłam się powstrzymać.
- Zapuściłeś brodę? - zapytałam, ledwo panując nad śmiechem.
Zmieszał się nieznacznie, zrobił krok w tył i potarł dłonią po niezbyt starannie przyciętym zaroście.
- Zawsze chciałem ją mieć. - Wzruszył ramionami.
- Nie, zawsze mówiłeś, że nie chcesz wyglądać jak jeden z tych modnych drwali. - Pokiwałam głową.
- Nie wyglądam jak drwal.
- Fakt, wyglądasz jak stary bosman! - Nie wytrzymałam i roześmiałam się na głos, po czym jeszcze raz się do niego przytuliłam.
- Będziesz mi tak ubliżać czy poprosisz o pomoc z tym piecem? - zapytał wreszcie, rozluźniając się znacząco, gdy odsunęłam się od niego. Przewróciłam oczami, więc Adam dał mi kuksańca w bok i bez słowa podszedł do piecyka gazowego. Miałam wtedy chwilę, by uważnie zlustrować go spojrzeniem.
Odniosłam wrażenie, że schudł, choć mogłam to wnioskować jedynie po wiszącym na nim sztormiaku, bo twarz... cóż, twarz siłą rzeczy była zupełnie inna. Ale nie chodziło tylko o tę brodę.
- Co, jednak ci się podoba? - zapytał znowu, nawet się do mnie nie odwracając, najwyraźniej domyśliwszy się, że bacznie go obserwuję.
Zaśmiałam się pod nosem i pokręciłam nieznacznie głową. Założyłam ręce na piersi i przyglądałam się, jak powtarza teraz to, co ja próbowałam zrobić przed chwilą, również bezskutecznie.
- Skąd wiedziałeś, że przyjechałam?
- Nie wiedziałem - odparł, nie patrząc na mnie, i podniósł osłonę pieca.
- Aha, czyli przyszedłeś do ciotki po książkę? - Uniosłam brew. Nie uwierzyłam w jego słowa.
- I po kawę. Parzy najlepszą. Miała świetny pomysł, żeby sprowadzać ją bezpośrednio z tej lokalnej gdyńskiej palarni; każdy, kto się choć odrobinę zna na kawie, docenia ją.
Wiedziałam, że się zgrywa, przecież zdawał sobie sprawę, że wprowadzenie oferty kawiarnianej było moim pomysłem. Postanowiłam jednak podtrzymać ton tej rozmowy.
- Mówi to ten, który kiedyś pił tylko czarną zalewajkę.
- Ludzie się zmieniają... - Cmoknął teatralnie i przestawiając coś w piecu, wreszcie zamknął obudowę.
- Właśnie widzę... - powiedziałam bardziej do siebie, nie spuszczając spojrzenia z Adama.
W tej samej chwili przekręcił pokrętło, wcisnął guzik i piec zaczął znajomo buczeć, co oznaczało, że udało mu się to ustrojstwo uruchomić. Jak za starych, dobrych czasów, znów wybawił mnie z opresji, pomyślałam i uśmiechnęłam się pod nosem.
- A skąd mogłem wiedzieć, co? - zwrócił się do mnie. Wracając do poprzedniego pytania, wyrwał mnie z chwilowego zamyślenia. - Zapytałaś tak, jakbyś się tu nie wychowała. O tym, że twoja ciotka złamała nogę, połowa Ustki dowiedziała się, zanim karetka dowiozła ją do szpitala, a o tym, że przyjedziesz, by jej pomóc w księgarni, drugie pół dowiedziało się pewnie jeszcze zanim zdążyłaś odłożyć telefon po zakończonej rozmowie ze swoją mamą. - Popatrzył na mnie pobłażliwie.
Cóż, miał rację. Wiadomości rozchodziły się tu z prędkością światła, zwłaszcza w kręgach znajomych, a ponieważ ja i Adam znaliśmy się od lat, nasi znajomi, nasze rodziny i nasi bliscy także dobrze się znali. Takie rewelacje jak złamana noga jedynej w mieście księgarki ruszały w obieg jak największe sensacje wagi państwowej. Nie dopytywałam więc, bo wiedziałam, że Adam miał rację.
- Nie jesteś o tej porze na służbie?
- Mam przerwę, jutro o siódmej zaczynam dwudziestoczterogodzinną zmianę - odpowiedział, po czym zmienił szybko temat: - To co, mogę liczyć na tę kawę?
- Jeśli pomożesz mi też z uruchomieniem ekspresu, to jak najbardziej. - Uśmiechnęłam się szeroko, po czym oboje wyszliśmy z zaplecza, by przygotować księgarnię na przyjęcie pierwszych gości.
Miałam prawdziwe déja vu, kiedy Adam ściągał krzesła ze stolików, podczas gdy ja zabrałam się za serwis ekspresu. Nieraz w podobny sposób otwieraliśmy to miejsce, gdy pracowałam u ciotki w czasie wakacji. On ogarniał stoliki, ja kasę i kawiarniane zaplecze, a kiedy pojawiali się pierwsi klienci, czasem nawet podawał kawę do stolików. Znów na moment odpłynęłam we wspomnienia, przenosząc się do tamtych czasów. Do czasów, które niechybnie już minęły... Zastanawiałam się tylko, ile z nich jeszcze w nas zostało i czy to, co widziałam teraz, było jednym z tych elementów, czy jedynie ulotną chwilą, która zaraz zniknie, jak niemal cała nasza przeszłość.
- Czyli co, wróciłaś na czas niedyspozycji ciotki, żeby poprowadzić jej księgarnię? - zapytał Adam, gdy niedługo później siedzieliśmy przy jednym ze stolików tuż przy dużej sklepowej witrynie, za którą rozpościerał się widok na deptak, niemalże pusty o tej porze dnia i przede wszystkim roku.
- Taki jest plan. - Kiwnęłam głową i otoczyłam gorący kubek dłońmi, by je ogrzać. W księgarni, mimo włączonego pieca, wciąż było zimno. - W międzyczasie chciałabym skończyć pisanie pracy, być może raz czy dwa będę musiała pojechać na seminarium do Gdańska, żeby promotor nie marudził na moje nieobecności, ale zasadniczo, dopóki ciotka nie wydobrzeje, będę tutaj, na miejscu.
- A jak ona się w ogóle miewa? Jakie są rokowania?
- Cóż, kolano raczej się zrośnie, więc rokowania są chyba całkiem dobre. - Zaśmiałam się. - Pod znakiem zapytania stoi dalsza rehabilitacja i odzyskanie sprawności, ale w tej chwili raczej nikt nie mówi o tym głośno. Niech najpierw przetrwa ten pierwszy etap. Unieruchomienie w gipsie mocno daje jej się we znaki. I nie tylko jej.
Oboje się zaśmialiśmy. Ciotka Helena była ekspresyjną i żywiołową osobą, wszyscy dobrze o tym wiedzieli. Udzielała się społecznie, należała do kościelnego chóru (choć z wiarą była raczej na bakier, ale ponad wszystko kochała śpiewać) i co czwartek organizowała w księgarni wieczorki literackie, na które zawsze własnoręcznie przygotowywała poczęstunek. Konieczność spędzenia kilku tygodniu niemalże w bezruchu wpływała więc nie tylko na jej sprawność fizyczną, ale przede wszystkim na samopoczucie. Ona lubiła działać, dlatego obawiałam się, że spędzenie w zamkniętym mieszkaniu kilku tygodni negatywnie odbije się na jej zdrowiu psychicznym. Na naszym - najprawdopodobniej także.
- A musi cały czas leżeć? Może mogłaby tu schodzić raz na jakiś czas, to nie jest daleko.
- Nie wiem, czy wtedy ja to przetrwam. - Upomniałam go spojrzeniem. - Obawiam się, że chciałaby wówczas przebywać tu non stop, dyrygując... mną. I tak, wiem, to jest jej księgarnia, ale prowadzenie tego miejsca ze zrzędzącą ciotką nad głową... Nie na to się pisałam - przyznałam, choć dobrze wiedziałam, że trochę wyolbrzymiam.
- W gruncie rzeczy ona i tak jest... nad głową. - Adam zerknął na sufit, który był przecież jednocześnie podłogą jej mieszkania.
Znów wymieniliśmy się uśmiechami. Popatrzyłam na niego ciepło, przez dłuższą chwilę po prostu mierzyłam go spojrzeniem.
- Co u ciebie, Adam? - zapytałam wreszcie, czując pod skórą delikatne mrowienie i podparłam dłonią brodę, wciąż się w niego wpatrując.
Bo to pytanie nie było takie zupełnie banalne i on dobrze o tym wiedział. Kryło się za nim kilkanaście lat wspomnień, naszych wspólnych i całkiem osobnych. I chciałam wiedzieć, jak on się teraz ma, po tym wszystkim. Tym bardziej że gdy przyjechałam tu na święta, on akurat miał dyżury w pogotowiu, a potem wyjechał ze znajomymi na sylwestrowy wypad na Mazury i nie mieliśmy możliwości, by dłużej pogadać, jak za starych, dobrych czasów.
Obawiałam się tylko, że tak jak dawniej to już nigdy nie będzie. To dziwne przeczucie uderzyło we mnie, gdy na chwilę podniósł na mnie wzrok znad kubka z kawą, a potem nagle uciekł nim, jakby speszony pytaniem. Wyprostowałam się, mając wrażenie, że nagle zrobiło się między nami dziwnie nieswojo. I, słowo daję, w podobny sposób czułam się przy nim tylko raz...
- Leci dzień za dniem. - Odchrząknął. - Praca w pogotowiu jest bardzo absorbująca, tu niewiele się zmieniło. A po pracy pomagam ojcu w warsztacie. - Wzruszył ramionami.
- A Klub Sztormowy? - Uśmiechnęłam się półgębkiem.
Podniósł na mnie wtedy spojrzenie, patrząc uważnie. I tylko błysk w oku zdradził, że choć oboje bardzo się zmieniliśmy przez te lata, to jakaś cząstka tamtego Adama nadal w nim tkwi, i to wcale nie tak głęboko, jak by tego chciał.