? Copyright by Wydawnictwo Naukowe PWN S.A., Warszawa 2025

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji.

Recenzent: dr n. med. Rafał Sapuła

Wydawca: Inga Markiewicz

Redaktor prowadzący: Beata Bednarczuk

Redaktor merytoryczny: Monika Ślusarska

Korekta: Zofia Ślusarska

Producent: Adam Krajewski

Projekt okładki i stron tytułowych: Magdalena Kocińska O!Studio

Ilustracja na okładce na podstawie: Sawyer0/AdobeStock

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2025 r. (Wydanie I)

Warszawa 2025

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

ISBN 978-83-01-24165-0

DOI: https://doi.org/10.53271/2025.012

Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.

ul. G. Daimlera 2

02-460 Warszawa

pwn.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.: Michał Latusek

Informacje w sprawie współpracy reklamowej: BR.PZWL@pwn.pl

1Badanie ultrasonograficzne - kostno-stawowy "stetoskop"

1.1. Podstawy badania ultrasonograficznego

Badanie ultrasonograficzne (USG) w ostatnich latach niewątpliwie zyskało na popularności. Ultrasonograf to urządzenie często dostępne w naszym gabinecie, które pozwala nam zajrzeć w głąb tkanek. Niewątpliwymi atutami tego rodzaju diagnostyki są nieinwazyjność oraz szybkość wykonania. Co bardzo ważne, dla nas jako adeptów sztuki wykonywania iniekcji, jest to badanie odbywające się w czasie rzeczywistym i pozwalające na bieżąco obserwować zmiany, jakie wywołuje się w organizmie. Można je wykonać w wygodnej dla pacjenta pozycji.

Kontrola ultrasonograficzna prowadzenia igły pozwala na bezpieczne podawanie leków i wykonywanie ewakuacji treści płynnych. Poprawia skuteczność takich zabiegów, zapewniając precyzyjne umieszczenie igły w docelowym miejscu. Wykonywanie zabiegu pod kontrolą obrazu ultrasonograficznego skraca czas leczenia (lek zostaje precyzyjnie wprowadzony w miejsce docelowe, ewakuowana jest cała zawartość przestrzeni płynowych, nawet wielokomorowych) oraz minimalizuje dolegliwości bólowe (poprzez wybór optymalnego miejsca dostępu, z pominięciem ścięgien, naczyń i nerwów obwodowych).

Podstawowe pojęcia

- Echogeniczność - zdolność danej struktury do odbijania fal ultradźwiękowych (stąd różne odcienie malujące się na ekranie).

- Hipoechogeniczność - ciemniejsze obszary niż otaczające struktury, mięśnie, niektóre nerwy, narządy miąższowe.

- Hiperechogeniczne - jaśniejsze obszary niż otaczające struktury (białe, mocno świecące, np. kości, opłucna, powięź).

- Bezechowe - brak echa (czarne, ale bez refleksów - zwykle wypełnione płynem, np. naczynia, torbiele, niektóre nerwy).

- lzoechogeniczne - w kolorze otaczających tkanek.

- Anizotropia - zjawisko zmiany echogeniczności w zależności od kąta przyłożenia głowicy (np. nerw udowy, kulszowy).

Kontrola położenia igły

Istnieją dwa sposoby prowadzenia igły, w zależności od jej przyłożenia do czoła głowicy:

- poprzeczny (out of plane) - gdy igła jest wkłuwana w połowie długości głowicy i jest widoczna jako cieniujący punkt. Obserwacji podlega ruch tkanek w trakcie przechodzenia przez nie igły. Sposób ten pozwala na swobodne operowanie igłą bez zmiany położenia głowicy;

- podłużny (in plane) - gdy igła jest wkłuwana przy krótkim boku głowicy. Jest to sposób łatwiejszy dla początkujących. Wadą jest utrata obrazu przy jakiejkolwiek zmianie kąta jego przyłożenia - głowica musi podążać za igłą.

Rycina 1.1.

Sposób prowadzenia igły - schemat i zdjęcie USG: A - poprzeczny (out of plane); B - podłużny (in plane).

1.2. Rodzaje głowic

Bardzo ważne jest, aby do poszczególnych wykonywanych czynności dobrać odpowiedni rodzaj głowicy, która umożliwi uzyskanie odpowiedniego obrazu.

Wybór głowicy dyktuje budowa pacjenta - im jest szczuplejszy, tym bardziej trzeba się kierować ku głowicom o wysokiej częstotliwości, które jednak zdecydowanie płycej penetrują tkanki. Po wyborze głowicy należy wybrać tzw. preset.

Najpopularniejszym wyborem jest preset ortopedyczny lub tarczycowy. Zaleca się jednak przetestować różne ustawienia aparatu, badając kilka osób przed wykonywaniem jakichkolwiek zabiegów.