Informacja publiczna w instytucjach kultury - Paweł Kamiński

Od autora

Instytucje kultury często są adresatami wniosków o udzielenie informacji publicznej. Dostęp do informacji o sprawach publicznych jako jeden z filarów demokratycznego państwa jest zagwarantowany przez Konstytucję RP. Prawo do informacji publicznej ma praktycznie bezwarunkowy charakter i przysługuje każdemu.

Proste zapytanie o sprawy dotyczące podmiotu publicznego, w tym instytucji kultury, wysłane przez obywatela e-mailem z prywatnej skrzynki, może w pewnym warunkach uruchomić poważną procedurę administracyjną i sądową, potencjalnie skutkującą zarówno wymierzeniem kary na podstawie przepisów Kodeksu Postępowania Administracyjnego, jak i odpowiedzialnością karną za przestępstwo, jakim jest nieudzielenie informacji publicznej.

Z powyższych powodów znajomość przepisów dotyczących informacji publicznej, w szczególności procedur związanych z udzielaniem informacji przetworzonej, jest niezbędna osobom kierującym podmiotami zobowiązanymi do udzielania informacji publicznej, w tym również dyrektorom instytucji kultury. W przypadku instytucji kultury nieodzowna jest również znajomość innych przepisów, w tym wyłączających jawność wynagrodzeń podmiotów świadczących usługi lub realizujących dostawy z zakresu działalności artystycznej lub twórczej.

W publikacji omówiono kluczowe zasady i przepisy regulujące dostęp do informacji publicznej w Polsce, a także przytoczono liczne przykłady dotyczące spraw związanych udzielaniem Informacji publicznej przez różnego rodzaju podmioty, w tym instytucje kultury. W odróżnieniu od innych źródeł, dostępnych w przestrzeni publicznej, w publikacji przywoływane są wyłącznie prawomocne orzeczenia sądów administracyjnych i powszechnych.

Pomimo staranności z jaką został przygotowany ten poradnik zastrzec należy, że zawarte w nim treści należy traktować jako zbiór niewiążących opinii, które mogą być pomocne w pracy dyrektorów instytucji kultury, a także innych podmiotów. Na pewno nie należy traktować ich jako oficjalnych interpretacji przepisów prawa regulujących dostęp do informacji publicznej.

Konstytucyjne prawo do informacji

Prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne jest jednym z praw politycznych gwarantowanych obywatelom przez Konstytucję RP (art. 61 ust. 1). Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa (art. 61 ust. 1). Ponadto prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu (art. 61 ust. 2). Jak wskazuje Konstytucja RP ograniczenie tych praw, może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa (art. 61 ust. 3).

Jednocześnie zapis art. 61 ust. 4 upoważnia ustawodawcę do określenia trybu udzielenia tych informacji. Przepis ten stanowił podstawę do przyjęcia Ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej.

Ustawa o założeniu miała na celu skonkretyzowanie prawa obywatela do informacji publicznej zapisanego w artykule 61 konstytucji RP przez wskazanie jakie uprawnienia składają się na to prawo. Ustawodawca przyjął, że prawo to będzie realizowane przez dostęp do informacji, które zapewniają jednostki zobowiązane. Jak czytamy w uzasadnieniu projektu ustawy z 2001 r. na pierwszy plan wysunięto zasadę bezpłatnego informowania obywateli w sposób i w czasie zapewniającym aktualną wiedzę o stanie państwa, samorządów i instytucji publicznych oraz ich majątku. Dalej wskazano na prawo wglądu, a więc zapoznania się z treścią dokumentów urzędowych. Jako odrębne wymieniono prawo kopiowania, a więc powielania lub przenoszenia na inne nośniki co obejmuje tak przenoszenie informacji co do treści jakiej postaci dokumentu (w trybie graficznym) drogą teleinformatyczną. Osobno wymieniono prawo dostępu do posiedzenia organów kolegialnych władz publicznych szczegółowo precyzując zakres tego uprawnienia. odrębnie zapisano prawo do uzyskania informacji przetworzonej, a więc w postaci zagregowanej, syntetycznej lub analitycznej w takim zakresie w jakim jest to istotne dla ogółu obywateli, czyli w postaci umożliwiającej ocenę i wnioskowanie.

Ustawa założeniu miała być ustawą ustrojową, gdyż rozwijając i precyzując konstytucyjną zasadę, że informacja publiczna jest jawna (a więc i dostępna poza sytuacjami ograniczenia jawności w drodze ustaw lub w związku z ochroną prywatności), wyznacza zakres jawności informacji publicznej oraz prawo dostępu do tej informacji w porządku prawnym RP.

Jawność w kulturze

Czy samorządowe instytucje kultury są obowiązane do udostępniania informacji publicznej?

Zgodnie z art. 4 ust. 1. Ustawy o dostępie do informacji publicznej obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne.

Ustawa wymienia wśród nich:

1) organy władzy publicznej;

2) organy samorządów gospodarczych i zawodowych;

3) podmioty reprezentujące zgodnie z odrębnymi przepisami Skarb Państwa;

4) podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego;

5) podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów, a także organizacje związkowe i pracodawców, reprezentatywne w rozumieniu ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2232, z 2020 r. poz. 568 i 2157 oraz z 2021 r. poz. 2445), oraz partie polityczne (art. 4 ust. 2).

Należy zwrócić uwagę, że katalog podmiotów określony w art. 4. ust. 1. ustawy ma charakter otwarty, co oznacza, że ustawodawca de facto wymienił jedynie przykładowe - kluczowe grupy podmiotów obowiązanych do udostępniania informacji publicznej.

Samorządowe instytucje kultury kultury są samorządowymi osobami prawnymi (art. 4 ust. 1 pkt. 4)), a jednocześnie wykonują zadania publiczne i dysponują majątkiem publicznym (art. 4. ust. 1 pkt. 5)). Nie ma więc wątpliwości, że są podmiotami obowiązanymi do udostępniania informacji publicznej.

art. 4. ust. 1. Ustawy o dostępie do informacji publicznej

W jakim trybie należy udostępniać informację publiczną?

Zgodnie z przepisami Ustawy o dostępie do informacji publicznej udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 1). Jeżeli jednak informacja publiczna nie może być udostępniona w takim terminie, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2).

Udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia, nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku (art. 14 ust. 1). Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w sposób lub w formie określonych we wniosku, podmiot obowiązany do udostępnienia powiadamia pisemnie wnioskodawcę o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i wskazuje, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie. W takim przypadku, jeżeli w terminie 14 dni od powiadomienia wnioskodawca nie złoży wniosku o udostępnienie informacji w sposób lub w formie wskazanych w powiadomieniu, postępowanie o udostępnienie informacji umarza się (art. 14 ust. 2). Dodać należy, że żaden przepis prawa nie nakłada na dysponenta informacji publicznej obowiązku nadawania tej czynności szczególnej formy prawnej.

Jeżeli w wyniku udostępnienia informacji publicznej na wniosek podmiot obowiązany do udostępnienia ma ponieść dodatkowe koszty związane ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku, podmiot ten może pobrać od wnioskodawcy opłatę w wysokości odpowiadającej tym kosztom (art. 15 ust. 1). Podmiot, o którym mowa w ust. 1, w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, powiadomi wnioskodawcę o wysokości opłaty. Udostępnienie informacji zgodnie z wnioskiem następuje po upływie 14 dni od dnia powiadomienia wnioskodawcy, chyba że wnioskodawca dokona w tym terminie zmiany wniosku w zakresie sposobu lub formy udostępnienia informacji albo wycofa wniosek (art. 15 ust. 2).

Na podstawie wyżej przywołanych przepisów ustawy można wyodrębnić następujące formy działania podmiotów zobowiązanych do udzielenia informacji publicznej: