Od autorki

Imbir na­leży do ro­ślin z ro­dzaju Zin­gi­ber (ro­dzina Zin­gi­be­ra­ceae). Są one od dawna sto­so­wane na ca­łym świe­cie w kuchni i me­dy­cy­nie za­równo tra­dy­cyj­nej, jak i lu­do­wej ze względu na bo­gate wła­ści­wo­ści proz­dro­wotne.

Kłą­cze im­biru, czyli ro­śliny o na­zwie Zin­gi­ber of­fi­ci­nale Ros­coe, jest na­tu­ral­nym środ­kiem ła­go­dzą­cym ból, stany za­palne, nie­straw­ność, nud­no­ści i wy­mioty. Po na­pary z im­biru od wie­ków chęt­nie się­gają ko­biety w ciąży bo­ry­ka­jące się z po­ran­nymi mdło­ściami. Do­sko­nale spraw­dzał się także jako do­da­tek do żyw­no­ści o wła­ści­wo­ściach kon­ser­wu­ją­cych. Miał za­po­bie­gać psu­ciu się po­traw i na­mna­ża­niu się w nich drob­no­ustro­jów po­wo­du­ją­cych za­tru­cia po­kar­mowe. Z bie­giem lat ko­lejne ba­da­nia po­twier­dzały proz­dro­wotne ce­chy im­biru. Jest on na­dal sto­so­wany jako lek zio­łowy i su­ro­wiec do pro­duk­cji su­ple­men­tów diety.

Zgod­nie z ak­tu­alną wie­dzą na­ukową im­bir ma wła­ści­wo­ści:

prze­ciw­za­palne i prze­ciw­bó­lowe, a także prze­ciw­u­tle­nia­jące (zmniej­sza m.in. stres oksy­da­cyjny w or­ga­ni­zmie), prze­ciw­no­wo­two­rowe, prze­ciw­reu­ma­tyczne i prze­ciw­cu­krzy­cowe, wspie­ra­jące tra­wie­nie, wą­trobę i je­lita, prze­ciw­wy­miotne (np. przy wy­mio­tach ko­biet cię­żar­nych i osób z cho­robą lo­ko­mo­cyjną), prze­ciw­drob­no­ustro­jowe, prze­ciw­aler­giczne, neu­ro­pro­tek­cyjne (dzia­ła­jące ochron­nie na mózg), prze­ciw­za­krze­powe i za­po­bie­gaw­cze w cho­ro­bach ser­cowo-na­czy­nio­wych.

Książka po­świę­cona tej nie­zwy­kłej ro­śli­nie przy­bliży ci jej znane od wie­ków wła­ści­wo­ści po­twier­dzone ak­tu­al­nymi ba­da­niami na­uko­wymi. Do­wiesz się, na co po­maga im­bir i kto po­wi­nien uwa­żać z jego sto­so­wa­niem. W roz­dziale o ku­li­na­riach znaj­dziesz po­my­sły na za­sto­so­wa­nie świe­żego i su­szo­nego im­biru w swo­jej kuchni, a także ła­twe i smaczne prze­pisy.

Od autorki Kilka słów o imbirze Składniki imbiru Stan zapalny, wolne rodniki i wszystko, co musisz wiedzieć przed dalszą lekturą Jak możemy się bronić przed stresem oksydacyjnym? Właściwości prozdrowotne imbiru Imbir jako naturalny lek Imbir w badaniach naukowych Czy imbir działa przeciwstarzeniowo? Zażywanie imbiru Przeciwwskazania i interakcje imbiru z lekami Imbir w kuchni Czy przyprawa do piernika to superfood? Jak wykorzystujemy imbir w kuchni? Jak używać imbiru w kuchni? Przepisy Klasyczny napar z imbirem i cytryną Smoothie buraczkowe Koktajl witaminowy z mango Zimowa herbata jak w kawiarni Sok z nutą imbiru Napar imbirowo-pomarańczowy Koktajl brzoskwiniowy z imbirem i awokado Napar malinowy z imbirem i aronią Lemoniada imbirowa Lemoniada imbirowa (wersja łatwiejsza i szybsza) Kawa imbirowa Bezkofeinowa latte korzenna Sałatka z pieczoną marchewką, imbirem i granatem Owsianka korzenna Kanapki z pieczonym indykiem i imbirem Bowl z białą kapustą i imbirem Sorbet malinowy z imbirem Sałatka z kurczakiem i ananasem Wybrana bibliografia

Kilka słów o imbirze

Imbir (Zin­gi­ber of­fi­ci­nale Ro­scoe) to po­wszech­nie znana roś­lina, którą od wie­ków sto­suje się jako przy­prawę, skład­nik roz­ma­itych dań, śro­dek aro­ma­ty­zu­jący, a także lek zio­łowy. Ja­dalną czę­ścią im­biru jest jego kłą­cze, czyli pod­ziemna ło­dyga. Im­bir wy­glą­dem przy­po­mina roz­ga­łę­ziony ko­rzeń. Jest żółty i so­czy­sty w środku, a na ze­wnątrz po­kryty su­chą be­żową skórką. Jego smak można okre­ślić jako słodko-orzeź­wia­jący, lekko cy­tru­sowy, a za­ra­zem bar­dzo pi­kantny. Aro­mat im­biru jest słodko-kwa­śny, cy­tru­sowo-kwia­towy, przy­jem­nie od­świe­ża­jący. Su­szony im­bir także jest pi­kantny, wręcz ostry. W tej for­mie zde­cy­do­wa­nie traci na sło­dy­czy, zy­skuje jed­nak bar­dziej ko­rzenną nutę.

Im­bir upra­wia się w naj­więk­szych ilo­ściach na te­re­nie Chin, In­do­ne­zji, Ni­ge­rii, Fi­li­pin, Taj­lan­dii i In­dii. Ro­ślina ta osiąga pełną doj­rza­łość po 210-240 dniach od za­sa­dze­nia, a jej zbiory roz­po­czyna się już po około 180 dniach. Po­zy­ski­wa­nie na­sion z im­biru jest trudne i kosz­towne, więc prze­waż­nie to jego kłą­cze (a wła­ści­wie ka­wałki z jed­nym lub dwoma pę­kami) służy do dal­szego roz­mna­ża­nia ro­śliny. W kra­jach, w któ­rych upra­wia się im­bir, spo­żywa się go w du­żych ilo­ściach, a resztę wy­ko­rzys­tuje się jako siew pod na­stępne uprawy. Ro­ślina ta jest rów­nież eks­por­to­wana do in­nych kra­jów. W Pol­sce mo­żemy go ku­pić przez cały rok, w pra­wie każ­dym mar­ke­cie lub wa­rzyw­niaku.

Różne ro­śliny z ro­dzaju Zin­gi­ber mają wła­ści­wo­ści prze­ciw­bak­te­ryjne, prze­ciw­grzy­bi­cze, owa­do­bój­cze, prze­ciw­u­tle­nia­jące i prze­ciw­za­palne, a także kon­ser­wu­jące żyw­ność. Na prze­strzeni lat zo­stało to sta­ran­nie udo­ku­men­to­wane. Liczba i kon­kretny skład sub­stan­cji bio­ak­tyw­nych w po­szcze­gól­nych ga­tun­kach ro­ślin z ro­dzaju Zin­gi­ber róż­nią się w za­leż­no­ści od czyn­ni­ków, ta­kich jak wa­runki geo­gra­ficzne, spo­sób uprawy, czas zbio­rów. Istotny jest rów­nież cel ich wy­ko­rzy­sta­nia, np. do po­zy­ska­nia eks­trak­tów prze­zna­czo­nych do wy­twa­rza­nia na­tu­ral­nych le­ków, a także me­toda eks­trak­cji. Świeży im­bir zwy­kle wy­ka­zuje wyż­szą ak­tyw­ność prze­ciw­bak­te­ryjną niż su­szony, co nie zna­czy, że ten drugi traci wszyst­kie cenne wła­ści­wo­ści.

Składniki imbiru

Związki bio­lo­gicz­nie czynne im­biru to m.in. gin­ge­role (od­po­wie­dzialne za jego pi­kantny smak), a także szo­ga­ole, kwer­ce­tyna i zin­ge­ron (wszyst­kie te sub­stan­cje na­leżą do związ­ków fe­no­lo­wych). To wła­śnie gin­ge­role i szo­ga­ole od­po­wia­dają za zdol­ność im­biru do ła­go­dze­nia sta­nów za­pal­nych. Na­leżą do nich związki ta­kie jak 6-gin­ge­rol i 6-szo­gaol, które - spo­śród se­tek wy­izo­lo­wa­nych i opi­sa­nych cząs­te­czek - są głów­nymi skład­ni­kami ak­tyw­nymi wy­stę­pu­ją­cymi w kłą­czach im­biru. Ro­ślina ta bo­gata jest także w wiele in­nych związ­ków or­ga­nicz­nych o właś­ci­wo­ściach bio­ak­tyw­nych, do któ­rych na­leżą m.in. ter­peny.

Zdaję so­bie sprawę z tego, że wy­mie­nione na­zwy są trudne do wy­po­wie­dze­nia. Za­pew­niam, że książka ta nie za­mieni się w pod­ręcz­nik do che­mii, ale warto mieć świa­do­mość, jak zło­żo­nym pro­duk­tem jest to nie­po­zorne kłą­cze, które czę­sto wkra­jamy dla smaku do zi­mo­wej her­baty. Wiele osób sto­suje su­ple­menty diety z im­bi­rem, aby wzmoc­nić od­por­ność lub za­po­biec przed­wcze­snemu sta­rze­niu. Nie da się jed­nak za­mknąć w kap­sułce tylu do­bro­czyn­nych skład­ni­ków w od­po­wied­nych for­mach, które będą ze sobą współ­pra­co­wały i me­ta­bo­li­zo­wały się tak samo jak te ze świe­żego pro­duktu. Po­je­dyn­cze wy­eks­tra­ho­wane z przy­praw sub­stan­cje mogą być sku­tecz­nym ele­men­tem su­ple­men­ta­cji, ale ni­gdy nie za­stą­pią świe­żych przy­praw. W sprze­daży są wpraw­dzie kap­sułki ze sprosz­ko­wa­nym kłą­czem im­biru, ale ich wła­ści­wo­ści mogą być uboż­sze ze względu na tech­no­lo­gię pro­duk­cji lub wa­runki prze­cho­wy­wa­nia.

Im­bir za­wiera rów­nież skład­niki mi­ne­ralne, wi­ta­miny, włókno po­kar­mowe, po­li­sa­cha­rydy (istotne dla kon­dy­cji na­szej mi­kro­bioty je­li­to­wej), li­pidy (tłusz­cze) i kwasy or­ga­niczne, które mogą być ważne dla na­szej go­spo­darki cu­kro­wej, cho­ciaż im­bir nie jest ich naj­ob­fit­szym źró­dłem.

Wybrana bibliografia

Hajar Adib Rad, Zahra Basirat, Fatemeh Bakouei, Ali Akbar Moghadamnia, Soraya Khafri, Zeynab Farhadi Kotenaei, Maryam Nikpour, Somayeh Kazemi, Effect of Ginger and Novafen on menstrual pain: A cross-over trial, "Taiwanese Journal of Obstetrics and Gynecology" 6.12.2018, vol. 57 (6), s. 806-809, https://doi.org/10.1016/j.tjog.2018.10.006 (dostęp 15.07.2024).

Chittaranjan Andrade, Ginger for Migraine, "The Journal of Clinical Psychiatry" 30.11.2021, vol. 82 (6), https://doi.org/10.4088/JCP.21f14325 (dostęp 15.07.2024).

Nguyen Hoang Anh, Sun Jo Kim, Nguyen Phuoc Long, Jung Eun Min, Young Cheol Yoon, Eun Goo Lee, Mina Kim, Tae Joon Kim, Yoon Young Yang, Eui Young Son, Sang Jun Yoon, Nguyen Co Diem, Hyung Min Kim, Sung Won Kwon, Ginger on Human Health: A Comprehensive Systematic Review of 109 Randomized Controlled Trials, "Nutrients" 6.01.2020, vol. 12 (1), https://doi.org/10.3390/nu12010157 (dostęp 15.07.2024).

Pura Ballester, Bego?a Cerdá, Raúl Arcusa, Javier Marhuenda, Karen Yamedjeu, Pilar Zafrilla, Effect of Ginger on Inflammatory Diseases, "Molecules" 25.10.2022, vol. 27 (21), s. 7223, https://doi.org/10.3390/molecules27217223 (dostęp 15.07.2024).

Katarzyna Bednarska, Zdrowe jelita. Dieta w zespole SIBO, Wydawnictwo RM, Warszawa 2022.

Gerdane Celene Nunes Carvalho, José Claudio Garcia Lira-Neto, Márcio Flávio Moura de Araújo, Roberto Wagner Júnior Freire de Freitas, Maria Lúcia Zanetti, Marta Maria Coelho Damasceno, Effectiveness of ginger in reducing metabolic levels in people with diabetes: a randomized clinical trial, "Revista Latino-Americana de Enfermagem" 9.10.2020, vol. 28, https://doi.org/10.1590/1518-8345.3870.3369 (dostęp 15.07.2024).

Megan Crichton, Alexandra R Davidson, Celia Innerarity, Wolfgang Marx, Anna Lohning, Elizabeth Isenring, Skye Marshall, Orally consumed ginger and human health: an umbrella review, "The American Journal of Clinical Nutrition" 7.06.2022, vol. 115 (6), s. 1511-1527, https://doi.org/10.1093/ajcn/nqac035 (dostęp 15.07.2024).

Armin Ebrahimzadeh, Anahita Ebrahimzadeh, Sayid Mahdi Mirghazanfari, Ebrahim Hazrati, Saeid Hadi, Alireza Milajerdi, The effect of ginger supplementation on metabolic profiles in patients with type 2 diabetes mellitus: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials, "Complementary Therapies in Medicine" 5.2022, vol. 65, https://doi.org/10.1016/j.ctim.2022.102802 (dostęp 15.07.2024).

Paweł Glibowski, Aleksandra Długołęcka, Adam S. Grdeń, Kamil Toczek, Właściwości prozdrowotne imbiru, "Bromatologia i Chemia Toksykologiczna" 25.07.2017, s. 115-121.

Eungyung Kim, Soyoung Jang, Jun Koo Yi, Hyeonjin Kim, Hong Ju Kwon, Hobin Im, Hai Huang, Haibo Zhang, Na Eun Cho, Yonghun Sung, Sung-Hyun Kim, Yeon Shik Choi, Shengqing Li, Zae Young Ryoo, Myoung Ok Kim, Ginger-derived compounds exert in vivo and in vitro anti-asthmatic effects by inhibiting the T-helper 2 cell-mediated allergic response, "Experimental and Therapeutic Medicine" 15.11.2021, vol. 23 (1), https://doi.org/10.3892/etm.2021.10971 (dostęp 15.07.2024).

Soo-Dam Kim, Eun-Bin Kwag, Ming-Xiao Yang, Hwa-Seung Yoo, Efficacy and Safety of Ginger on the Side Effects of Chemotherapy in Breast Cancer Patients: Systematic Review and Meta-Analysis, "International Journal of Molecular Sciences" 24.09.2022, vol. 23 (19), https://doi.org/10.3390/ijms231911267 (dostęp 15.07.2024).

Ryoiti Kiyama, Nutritional implications of ginger: chemistry, biological activities and signaling pathways, "The Journal of Nutritional Biochemistry" 12.2020, vol. 86, https://doi.org/10.1016/j.jnutbio.2020.108486 (dostęp 15.07.2024).

Mark Kurapatti, Dominic Carreira, Diet Composition's Effect on Chronic Musculoskeletal Pain: A Narrative Review, "Pain Physician" 11.2023, vol. 26 (7), s. 527-534.

Naser-Aldin Lashgari, Nazanin Momeni Roudsari, Danial Khayatan, Maryam Shayan, Saeideh Momtaz, Basil D. Roufogalis, Amir Hossein Abdolghaffari, Amirhossein Sahebkar, Ginger and its constituents: Role in treatment of inflammatory bowel disease, "Biofactors" 1.2022, vol. 48 (1), s. 1-248, https://doi.org/10.1002/biof.1808 (dostęp 15.07.2024).

Agata Lewandowska, Cholesterol pod kontrolą, Wydawnictwo RM, Warszawa 2023.

Agata Lewandowska, Lecznicze zioła i przyprawy, Wydawnictwo RM, Warszawa 2024.

Qian-Qian Mao, Xiao-Yu Xu, Shi-Yu Cao, Ren-You Gan, Harold Corke, Trust Beta, Hua-Bin Li, Bioactive Compounds and Bioactivities of Ginger (Zingiber officinale Roscoe), "Foods" 30.05.2019, vol. 8 (6), https://doi.org/10.3390/foods8060185 (dostęp 15.07.2024).

Melissa D. Matsumura, Gerald S. Zavorsky, James M. Smoliga, The Effects of Pre-Exercise Ginger Supplementation on Muscle Damage and Delayed Onset Muscle Soreness, "Phytotherapy Research" 6.2015, vol. 29 (6), s. 887-893, https://doi.org/10.1002/ptr.5328 (dostęp 15.07.2024).

Mehtap Ozkur, Necla Benlier, Iş?l Takan, Christina Vasileiou, Alexandros G. Georgakilas, Athanasia Pavlopoulou, Zafer Cetin, Eyup Ilker Saygili, Ginger for Healthy Ageing: A Systematic Review on Current Evidence of Its Antioxidant, Anti-Inflammatory, and Anticancer Properties, "Oxidative Medicine and Cellular Longevity" 9.05.2022, https://doi.org/10.1155/2022/4748447 (dostęp 15.07.2024).

Bruno Revol, Elodie Gautier-Veyret, Capucine Arrivé, Nathalie Fouilhé Sam-La?, Anne McLeer-Florin, Hél?ne Pluchart, Julian Pinsolle, Anne-Claire Toffart, Pharmacokinetic herb-drug interaction between ginger and crizotinib, "British Journal of Clinical Pharmacology" 9.2020, vol. 86 (9), s. 1892-1893, https://doi.org/10.1111/bcp.13862 (dostęp 15.07.2024).

Mariangela Rondanelli, Federica Fossari, Viviana Vecchio, Clara Gasparri, Gabriella Peroni, Daniele Spadaccini, Antonella Riva, Giovanna Petrangolini, Giancarlo Iannello, Mara Nichetti, Vittoria Infantino, Simone Perna, Clinical trials on pain lowering effect of ginger: A narrative review, "Phytotherapy Research" 11.2020, vol. 34 (11), s. 2843-2856, https://doi.org/10.1002/ptr.6730 (dostęp 15.07.2024).

Sanaz Salaramoli, Soghra Mehri, Fatemeh Yarmohammadi, Seyed Isaac Hashemy, Hossein Hosseinzadeh, The effects of ginger and its constituents in the prevention of metabolic syndrome: A review, "Iranian Journal of Basic Medical Sciences" 6.2022, vol. 25 (6), s. 664-674, https://doi.org/10.22038/IJBMS.2022.59627.13231 (dostęp 15.07.2024).

Giovanni Schepici, Valentina Contestabile, Andrea Valeri, Emanuela Mazzon, Ginger, a Possible Candidate for the Treatment of Dementias?, "Molecules" 21.09.2021, vol. 26 (18), https://doi.org/10.3390/molecules26185700 (dostęp 15.07.2024).

Niki Segnit, Leksykon smaków, Grupa Wydawnicza Foksal, Warszawa 2018.

Mehdi Sharifi-Rad, Elena Maria Varoni, Bahare Saleh, Javad Sharifi-Rad, Karl R. Matthews, Seyed Abdulmajid Ayatollahi, Farzad Kobarfard, Salam A. Ibrahim, Dima Mnayer, Zainul Amiruddin Zakaria, Majid Sharifi-Rad, Zubaida Yousaf, Marcello Iriti, Adriana Basile, Daniela Rigano, Plants of the Genus Zingiber as a Source of Bioactive Phytochemicals: From Tradition to Pharmacy, "Molecules" 4.12.2017, vol. 22 (12), https://doi.org/10.3390/molecules22122145 (dostęp 15.07.2024).

Samridhi Sharma, Monu Kumar Shukla, Krishan Chander Sharma, Tirath, Lokender Kumar, Jasha Momo H. Anal, Santosh Kumar Upadhyay, Sanjib Bhattacharyya, Deepak Kumar, Revisiting the therapeutic potential of gingerols against different pharmacological activities, "Naunyn-Schmiedeberg's Archives of Pharmacology" 4.2023, vol. 396, s. 633-647, https://doi.org/10.1007/s00210-022-02372-7 (dostęp 15.07.2024).

Chwan-Li Shen, Alexis Schuck, Christina Tompkins, Dale M. Dunn, Volker Neugebauer, Bioactive Compounds for Fibromyalgia-like Symptoms: A Narrative Review and Future Perspectives, "International Journal of Environmental Research and Public Health" 31.03.2022, vol. 19 (7), https://doi.org/10.3390/ijerph19074148 (dostęp 15.07.2024).

Kannan Sridharan, Gowri Sivaramakrishnan, Interventions for treating nausea and vomiting in pregnancy: a network meta-analysis and trial sequential analysis of randomized clinical trials, "Expert Review of Clinical Pharmacology" 11.2018, vol. 11 (11), s. 1143-1150, https://doi.org/10.1080/17512433.2018.1530108 (dostęp 15.07.2024).

Joanna Szymczak, Bogna Grygiel-Górniak, Judyta Cielecka-Piontek, Zingiber Officinale Roscoe: The Antiarthritic Potential of a Popular Spice-Preclinical and Clinical Evidence, "Nutrients" 5.03.2024, vol. 16 (5), https://doi.org/10.3390/nu16050741 (dostęp 15.07.2024).

Estelle Viljoen, Janicke Visser, Nelene Koen, Alfred Musekiwa, A systematic review and meta-analysis of the effect and safety of ginger in the treatment of pregnancy-associated nausea and vomiting, "Nutrition Journal" 19.03.2014, vol. 13, https://doi.org/10.1186/1475-2891-13-20 (dostęp 15.07.2024).

Xiaolong Wang, Dan Zhang, Haiqiang Jiang, Shuo Zhang, Xiaogang Pang, Shijie Gao, Huimin Zhang, Shanyu Zhang, Qiuyue Xiao, Liyuan Chen, Shengqi Wang, Dongmei Qi, Yunlun Li, Gut Microbiota Variation With Short-Term Intake of Ginger Juice on Human Health, "Frontiers in Microbiology" 23.03.2021, vol. 11, https://doi.org/10.3389/fmicb.2020.576061 (dostęp 15.07.2024).

Patrick B. Wilson, Ginger (Zingiber officinale) as an Analgesic and Ergogenic Aid in Sport: A Systemic Review, "Journal of Strength and Conditioning Research" 10.2015, vol. 29 (10), s. 2980-2995, https://doi.org/10.1519/JSC.0000000000001098 (dostęp 15.07.2024).

Rodsarin Yamprasert, Waipoj Chanvimalueng, Nichamon Mukkasombut, Arunporn Itharat, Ginger extract versus Loratadine in the treatment of allergic rhinitis: a randomized controlled trial, "BMC Complementary Medicine and Therapies" 20.04.2020, vol. 20 (1), https://doi.org/10.1186/s12906-020-2875-z (dostęp 15.07.2024).

Gene T. Yocum, Julie J. Hwang, Maya Mikami, Jennifer Danielsson, Aisha S. Kuforiji, Charles W. Emala, Ginger and its bioactive component 6-shogaol mitigate lung inflammation in a murine asthma model, "American Journal of Physiology Lung Cellular and Molecular Physiology" 1.02.2020, vol. 318 (2), s. L296-L303, https://doi.org/10.1152/ajplung.00249.2019 (dostęp 15.07.2024).

Mariia Zadorozhna, Domenica Mangieri, Mechanisms of Chemopreventive and Therapeutic Proprieties of Ginger Extracts in Cancer, "International Journal of Molecular Sciences" 20.06.2021, vol. 22 (12), https://doi.org/10.3390/ijms22126599 (dostęp 15.07.2024).

Shiming Zhang, Xuefang Kou, Hui Zhao, Kit-Kay Mak, Madhu Katyayani Balijepalli, Mallikarjuna Rao Pichika, Zingiber officinale var. rubrum: Red Ginger's Medicinal Uses, "Molecules" 25.01.2022, vol. 27 (3), https://doi.org/10.3390/molecules27030775 (dostęp 15.07.2024).

Jie Zhu, Hao Chen, Zhixiu Song, Xudong Wang, Zhenshuang Sun, Effects of Ginger (Zingiber officinale Roscoe) on Type 2 Diabetes Mellitus and Components of the Metabolic Syndrome: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials, "Evidence-Based Complementary Alternative Medicine" 9.01.2018, https://doi.org/10.1155/2018/5692962 (dostęp 15.07.2024).

Qiyuan Zou, Yuanyuan Huang, Wenyan Zhang, Chen Lu, Jingquan Yuan, A Comprehensive Review of the Pharmacology, Chemistry, Traditional Uses and Quality Control of Star Anise (Illicium verum Hook. F.): An Aromatic Medicinal Plant, "Molecules" 1.11.2023, vol. 28 (21), https://doi.org/10.3390/molecules28217378 (dostęp 15.07.2024).