The Iliad by Homer translated by Samuel Butler

Book I

 

The quarrel between Agamemnon and Achilles-Achilles withdraws from the war, and sends his mother Thetis to ask Jove to help the Trojans-Scene between Jove and Juno on Olympus.

 

Sing, O goddess, the anger of Achilles son of Peleus, that brought countless ills upon the Achaeans. Many a brave soul did it send hurrying down to Hades, and many a hero did it yield a prey to dogs and vultures, for so were the counsels of Jove fulfilled from the day on which the son of Atreus, king of men, and great Achilles, first fell out with one another.

And which of the gods was it that set them on to quarrel? It was the son of Jove and Leto; for he was angry with the king and sent a pestilence upon the host to plague the people, because the son of Atreus had dishonoured Chryses his priest. Now Chryses had come to the ships of the Achaeans to free his daughter, and had brought with him a great ransom: moreover he bore in his hand the sceptre of Apollo wreathed with a suppliant's wreath, and he besought the Achaeans, but most of all the two sons of Atreus, who were their chiefs.

˝Sons of Atreus,˝ he cried, ˝and all other Achaeans, may the gods who dwell in Olympus grant you to sack the city of Priam, and to reach your homes in safety; but free my daughter, and accept a ransom for her, in reverence to Apollo, son of Jove.˝

On this the rest of the Achaeans with one voice were for respecting the priest and taking the ransom that he offered; but not so Agamemnon, who spoke fiercely to him and sent him roughly away. ˝Old man,˝ said he, ˝let me not find you tarrying about our ships, nor yet coming hereafter. Your sceptre of the god and your wreath shall profit you nothing. I will not free her. She shall grow old in my house at Argos far from her own home, busying herself with her loom and visiting my couch; so go, and do not provoke me or it shall be the worse for you.˝

The old man feared him and obeyed. Not a word he spoke, but went by the shore of the sounding sea and prayed apart to King Apollo whom lovely Leto had borne. ˝Hear me,˝ he cried, ˝O god of the silver bow, that protectest Chryse and holy Cilla and rulest Tenedos with thy might, hear me oh thou of Sminthe. If I have ever decked your temple with garlands, or burned your thigh-bones in fat of bulls or goats, grant my prayer, and let your arrows avenge these my tears upon the Danaans.˝

Thus did he pray, and Apollo heard his prayer. He came down furious from the summits of Olympus, with his bow and his quiver upon his shoulder, and the arrows rattled on his back with the rage that trembled within him. He sat himself down away from the ships with a face as dark as night, and his silver bow rang death as he shot his arrow in the midst of them. First he smote their mules and their hounds, but presently he aimed his shafts at the people themselves, and all day long the pyres of the dead were burning.

For nine whole days he shot his arrows among the people, but upon the tenth day Achilles called them in assembly-moved thereto by Juno, who saw the Achaeans in their death-throes and had compassion upon them. Then, when they were got together, he rose and spoke among them.

˝Son of Atreus,˝ said he, ˝I deem that we should now turn roving home if we would escape destruction, for we are being cut down by war and pestilence at once. Let us ask some priest or prophet, or some reader of dreams (for dreams, too, are of Jove) who can tell us why Phoebus Apollo is so angry, and say whether it is for some vow that we have broken, or hecatomb that we have not offered, and whether he will accept the savour of lambs and goats without blemish, so as to take away the plague from us.˝

With these words he sat down, and Calchas son of Thestor, wisest of augurs, who knew things past present and to come, rose to speak. He it was who had guided the Achaeans with their fleet to Ilius, through the prophesyings with which Phoebus Apollo had inspired him. With all sincerity and goodwill he addressed them thus:-

˝Achilles, loved of heaven, you bid me tell you about the anger of King Apollo, I will therefore do so; but consider first and swear that you will stand by me heartily in word and deed, for I know that I shall offend one who rules the Argives with might, to whom all the Achaeans are in subjection. A plain man cannot stand against the anger of a king, who if he swallow his displeasure now, will yet nurse revenge till he has wreaked it. Consider, therefore, whether or no you will protect me.˝

And Achilles answered, ˝Fear not, but speak as it is borne in upon you from heaven, for by Apollo, Calchas, to whom you pray, and whose oracles you reveal to us, not a Danaan at our ships shall lay his hand upon you, while I yet live to look upon the face of the earth-no, not though you name Agamemnon himself, who is by far the foremost of the Achaeans.˝

Thereon the seer spoke boldly. ˝The god,˝ he said, ˝is angry neither about vow nor hecatomb, but for his priest's sake, whom Agamemnon has dishonoured, in that he would not free his daughter nor take a ransom for her; therefore has he sent these evils upon us, and will yet send others. He will not deliver the Danaans from this pestilence till Agamemnon has restored the girl without fee or ransom to her father, and has sent a holy hecatomb to Chryse. Thus we may perhaps appease him.˝

With these words he sat down, and Agamemnon rose in anger. His heart was black with rage, and his eyes flashed fire as he scowled on Calchas and said, ˝Seer of evil, you never yet prophesied smooth things concerning me, but have ever loved to foretell that which was evil. You have brought me neither comfort nor performance; and now you come seeing among Danaans, and saying that Apollo has plagued us because I would not take a ransom for this girl, the daughter of Chryses. I have set my heart on keeping her in my own house, for I love her better even than my own wife Clytemnestra, whose peer she is alike in form and feature, in understanding and accomplishments. Still I will give her up if I must, for I would have the people live, not die; but you must find me a prize instead, or I alone among the Argives shall be without one. This is not well; for you behold, all of you, that my prize is to go elsewhither.˝

And Achilles answered, ˝Most noble son of Atreus, covetous beyond all mankind, how shall the Achaeans find you another prize? We have no common store from which to take one. Those we took from the cities have been awarded; we cannot disallow the awards that have been made already. Give this girl, therefore, to the god, and if ever Jove grants us to sack the city of Troy we will requite you three and fourfold.˝

Then Agamemnon said, ˝Achilles, valiant though you be, you shall not thus outwit me. You shall not overreach and you shall not persuade me. Are you to keep your own prize, while I sit tamely under my loss and give up the girl at your bidding? Let the Achaeans find me a prize in fair exchange to my liking, or I will come and take your own, or that of Ajax or of Ulysses; and he to whomsoever I may come shall rue my coming. But of this we will take thought hereafter; for the present, let us draw a ship into the sea, and find a crew for her expressly; let us put a hecatomb on board, and let us send Chryseis also; further, let some chief man among us be in command, either Ajax, or Idomeneus, or yourself, son of Peleus, mighty warrior that you are, that we may offer sacrifice and appease the anger of the god.˝

Achilles scowled at him and answered, ˝You are steeped in insolence and lust of gain. With what heart can any of the Achaeans do your bidding, either on foray or in open fighting? I came not warring here for any ill the Trojans had done me. I have no quarrel with them. They have not raided my cattle nor my horses, nor cut down my harvests on the rich plains of Phthia; for between me and them there is a great space, both mountain and sounding sea. We have followed you, Sir Insolence! for your pleasure, not ours-to gain satisfaction from the Trojans for your shameless self and for Menelaus. You forget this, and threaten to rob me of the prize for which I have toiled, and which the sons of the Achaeans have given me. Never when the Achaeans sack any rich city of the Trojans do I receive so good a prize as you do, though it is my hands that do the better part of the fighting. When the sharing comes, your share is far the largest, and I, forsooth, must go back to my ships, take what I can get and be thankful, when my labour of fighting is done. Now, therefore, I shall go back to Phthia; it will be much better for me to return home with my ships, for I will not stay here dishonoured to gather gold and substance for you.˝

And Agamemnon answered, ˝Fly if you will, I shall make you no prayers to stay you. I have others here who will do me honour, and above all Jove, the lord of counsel. There is no king here so hateful to me as you are, for you are ever quarrelsome and ill-affected. What though you be brave? Was it not heaven that made you so? Go home, then, with your ships and comrades to lord it over the Myrmidons. I care neither for you nor for your anger; and thus will I do: since Phoebus Apollo is taking Chryseis from me, I shall send her with my ship and my followers, but I shall come to your tent and take your own prize Briseis, that you may learn how much stronger I am than you are, and that another may fear to set himself up as equal or comparable with me.˝

The son of Peleus was furious, and his heart within his shaggy breast was divided whether to draw his sword, push the others aside, and kill the son of Atreus, or to restrain himself and check his anger. While he was thus in two minds, and was drawing his mighty sword from its scabbard, Minerva came down from heaven (for Juno had sent her in the love she bore to them both), and seized the son of Peleus by his yellow hair, visible to him alone, for of the others no man could see her. Achilles turned in amaze, and by the fire that flashed from her eyes at once knew that she was Minerva. ˝Why are you here,˝ said he, ˝daughter of aegis-bearing Jove? To see the pride of Agamemnon, son of Atreus? Let me tell you-and it shall surely be-he shall pay for this insolence with his life.˝

And Minerva said, ˝I come from heaven, if you will hear me, to bid you stay your anger. Juno has sent me, who cares for both of you alike. Cease, then, this brawling, and do not draw your sword; rail at him if you will, and your railing will not be vain, for I tell you-and it shall surely be-that you shall hereafter receive gifts three times as splendid by reason of this present insult. Hold, therefore, and obey.˝

˝Goddess,˝ answered Achilles, ˝however angry a man may be, he must do as you two command him. This will be best, for the gods ever hear the prayers of him who has obeyed them.˝

He stayed his hand on the silver hilt of his sword, and thrust it back into the scabbard as Minerva bade him. Then she went back to Olympus among the other gods, and to the house of aegis-bearing Jove.

But the son of Peleus again began railing at the son of Atreus, for he was still in a rage. ˝Wine-bibber,˝ he cried, ˝with the face of a dog and the heart of a hind, you never dare to go out with the host in fight, nor yet with our chosen men in ambuscade. You shun this as you do death itself. You had rather go round and rob his prizes from any man who contradicts you. You devour your people, for you are king over a feeble folk; otherwise, son of Atreus, henceforward you would insult no man. Therefore I say, and swear it with a great oath-nay, by this my sceptre which shalt sprout neither leaf nor shoot, nor bud anew from the day on which it left its parent stem upon the mountains-for the axe stripped it of leaf and bark, and now the sons of the Achaeans bear it as judges and guardians of the decrees of heaven-so surely and solemnly do I swear that hereafter they shall look fondly for Achilles and shall not find him. In the day of your distress, when your men fall dying by the murderous hand of Hector, you shall not know how to help them, and shall rend your heart with rage for the hour when you offered insult to the bravest of the Achaeans.˝

With this the son of Peleus dashed his gold-bestudded sceptre on the ground and took his seat, while the son of Atreus was beginning fiercely from his place upon the other side. Then uprose smooth-tongued Nestor, the facile speaker of the Pylians, and the words fell from his lips sweeter than honey. Two generations of men born and bred in Pylos had passed away under his rule, and he was now reigning over the third. With all sincerity and goodwill, therefore, he addressed them thus:-

˝Of a truth,˝ he said, ˝a great sorrow has befallen the Achaean land. Surely Priam with his sons would rejoice, and the Trojans be glad at heart if they could hear this quarrel between you two, who are so excellent in fight and counsel. I am older than either of you; therefore be guided by me. Moreover I have been the familiar friend of men even greater than you are, and they did not disregard my counsels. Never again can I behold such men as Pirithous and Dryas shepherd of his people, or as Caeneus, Exadius, godlike Polyphemus, and Theseus son of Aegeus, peer of the immortals. These were the mightiest men ever born upon this earth: mightiest were they, and when they fought the fiercest tribes of mountain savages they utterly overthrew them. I came from distant Pylos, and went about among them, for they would have me come, and I fought as it was in me to do. Not a man now living could withstand them, but they heard my words, and were persuaded by them. So be it also with yourselves, for this is the more excellent way. Therefore, Agamemnon, though you be strong, take not this girl away, for the sons of the Achaeans have already given her to Achilles; and you, Achilles, strive not further with the king, for no man who by the grace of Jove wields a sceptre has like honour with Agamemnon. You are strong, and have a goddess for your mother; but Agamemnon is stronger than you, for he has more people under him. Son of Atreus, check your anger, I implore you; end this quarrel with Achilles, who in the day of battle is a tower of strength to the Achaeans.˝

And Agamemnon answered, ˝Sir, all that you have said is true, but this fellow must needs become our lord and master: he must be lord of all, king of all, and captain of all, and this shall hardly be. Granted that the gods have made him a great warrior, have they also given him the right to speak with railing?˝

Achilles interrupted him. ˝I should be a mean coward,˝ he cried, ˝were I to give in to you in all things. Order other people about, not me, for I shall obey no longer. Furthermore I say-and lay my saying to your heart-I shall fight neither you nor any man about this girl, for those that take were those also that gave. But of all else that is at my ship you shall carry away nothing by force. Try, that others may see; if you do, my spear shall be reddened with your blood.˝

When they had quarrelled thus angrily, they rose, and broke up the assembly at the ships of the Achaeans. The son of Peleus went back to his tents and ships with the son of Menoetius and his company, while Agamemnon drew a vessel into the water and chose a crew of twenty oarsmen. He escorted Chryseis on board and sent moreover a hecatomb for the god. And Ulysses went as captain.

These, then, went on board and sailed their ways over the sea. But the son of Atreus bade the people purify themselves; so they purified themselves and cast their filth into the sea. Then they offered hecatombs of bulls and goats without blemish on the sea-shore, and the smoke with the savour of their sacrifice rose curling up towards heaven.

Thus did they busy themselves throughout the host. But Agamemnon did not forget the threat that he had made Achilles, and called his trusty messengers and squires Talthybius and Eurybates. ˝Go,˝ said he, ˝to the tent of Achilles, son of Peleus; take Briseis by the hand and bring her hither; if he will not give her I shall come with others and take her-which will press him harder.˝

He charged them straightly further and dismissed them, whereon they went their way sorrowfully by the seaside, till they came to the tents and ships of the Myrmidons. They found Achilles sitting by his tent and his ships, and ill-pleased he was when he beheld them. They stood fearfully and reverently before him, and never a word did they speak, but he knew them and said, ˝Welcome, heralds, messengers of gods and men; draw near; my quarrel is not with you but with Agamemnon who has sent you for the girl Briseis. Therefore, Patroclus, bring her and give her to them, but let them be witnesses by the blessed gods, by mortal men, and by the fierceness of Agamemnon's anger, that if ever again there be need of me to save the people from ruin, they shall seek and they shall not find. Agamemnon is mad with rage and knows not how to look before and after that the Achaeans may fight by their ships in safety.˝

Patroclus did as his dear comrade had bidden him. He brought Briseis from the tent and gave her over to the heralds, who took her with them to the ships of the Achaeans-and the woman was loth to go. Then Achilles went all alone by the side of the hoar sea, weeping and looking out upon the boundless waste of waters. He raised his hands in prayer to his immortal mother, ˝Mother,˝ he cried, ˝you bore me doomed to live but for a little season; surely Jove, who thunders from Olympus, might have made that little glorious. It is not so. Agamemnon, son of Atreus, has done me dishonour, and has robbed me of my prize by force.˝

As he spoke he wept aloud, and his mother heard him where she was sitting in the depths of the sea hard by the old man her father. Forthwith she rose as it were a grey mist out of the waves, sat down before him as he stood weeping, caressed him with her hand, and said, ˝My son, why are you weeping? What is it that grieves you? Keep it not from me, but tell me, that we may know it together.˝

Achilles drew a deep sigh and said, ˝You know it; why tell you what you know well already? We went to Thebe the strong city of Eetion, sacked it, and brought hither the spoil. The sons of the Achaeans shared it duly among themselves, and chose lovely Chryseis as the meed of Agamemnon; but Chryses, priest of Apollo, came to the ships of the Achaeans to free his daughter, and brought with him a great ransom: moreover he bore in his hand the sceptre of Apollo, wreathed with a suppliant's wreath, and he besought the Achaeans, but most of all the two sons of Atreus who were their chiefs.

˝On this the rest of the Achaeans with one voice were for respecting the priest and taking the ransom that he offered; but not so Agamemnon, who spoke fiercely to him and sent him roughly away. So he went back in anger, and Apollo, who loved him dearly, heard his prayer. Then the god sent a deadly dart upon the Argives, and the people died thick on one another, for the arrows went everywhither among the wide host of the Achaeans. At last a seer in the fulness of his knowledge declared to us the oracles of Apollo, and I was myself first to say that we should appease him. Whereon the son of Atreus rose in anger, and threatened that which he has since done. The Achaeans are now taking the girl in a ship to Chryse, and sending gifts of sacrifice to the god; but the heralds have just taken from my tent the daughter of Briseus, whom the Achaeans had awarded to myself.

˝Help your brave son, therefore, if you are able. Go to Olympus, and if you have ever done him service in word or deed, implore the aid of Jove. Ofttimes in my father's house have I heard you glory in that you alone of the immortals saved the son of Saturn from ruin, when the others, with Juno, Neptune, and Pallas Minerva would have put him in bonds. It was you, goddess, who delivered him by calling to Olympus the hundred-handed monster whom gods call Briareus, but men Aegaeon, for he is stronger even than his father; when therefore he took his seat all-glorious beside the son of Saturn, the other gods were afraid, and did not bind him. Go, then, to him, remind him of all this, clasp his knees, and bid him give succour to the Trojans. Let the Achaeans be hemmed in at the sterns of their ships, and perish on the sea-shore, that they may reap what joy they may of their king, and that Agamemnon may rue his blindness in offering insult to the foremost of the Achaeans.˝

Thetis wept and answered, ˝My son, woe is me that I should have borne or suckled you. Would indeed that you had lived your span free from all sorrow at your ships, for it is all too brief; alas, that you should be at once short of life and long of sorrow above your peers: woe, therefore, was the hour in which I bore you; nevertheless I will go to the snowy heights of Olympus, and tell this tale to Jove, if he will hear our prayer: meanwhile stay where you are with your ships, nurse your anger against the Achaeans, and hold aloof from fight. For Jove went yesterday to Oceanus, to a feast among the Ethiopians, and the other gods went with him. He will return to Olympus twelve days hence; I will then go to his mansion paved with bronze and will beseech him; nor do I doubt that I shall be able to persuade him.˝

On this she left him, still furious at the loss of her that had been taken from him. Meanwhile Ulysses reached Chryse with the hecatomb. When they had come inside the harbour they furled the sails and laid them in the ship's hold; they slackened the forestays, lowered the mast into its place, and rowed the ship to the place where they would have her lie; there they cast out their mooring-stones and made fast the hawsers. They then got out upon the sea-shore and landed the hecatomb for Apollo; Chryseis also left the ship, and Ulysses led her to the altar to deliver her into the hands of her father. ˝Chryses,˝ said he, ˝King Agamemnon has sent me to bring you back your child, and to offer sacrifice to Apollo on behalf of the Danaans, that we may propitiate the god, who has now brought sorrow upon the Argives.˝

So saying he gave the girl over to her father, who received her gladly, and they ranged the holy hecatomb all orderly round the altar of the god. They washed their hands and took up the barley-meal to sprinkle over the victims, while Chryses lifted up his hands and prayed aloud on their behalf. ˝Hear me,˝ he cried, ˝O god of the silver bow, that protectest Chryse and holy Cilla, and rulest Tenedos with thy might. Even as thou didst hear me aforetime when I prayed, and didst press hardly upon the Achaeans, so hear me yet again, and stay this fearful pestilence from the Danaans.˝

Thus did he pray, and Apollo heard his prayer. When they had done praying and sprinkling the barley-meal, they drew back the heads of the victims and killed and flayed them. They cut out the thigh-bones, wrapped them round in two layers of fat, set some pieces of raw meat on the top of them, and then Chryses laid them on the wood fire and poured wine over them, while the young men stood near him with five-pronged spits in their hands. When the thigh-bones were burned and they had tasted the inward meats, they cut the rest up small, put the pieces upon the spits, roasted them till they were done, and drew them off: then, when they had finished their work and the feast was ready, they ate it, and every man had his full share, so that all were satisfied. As soon as they had had enough to eat and drink, pages filled the mixing-bowl with wine and water and handed it round, after giving every man his drink-offering.

Thus all day long the young men worshipped the god with song, hymning him and chaunting the joyous paean, and the god took pleasure in their voices; but when the sun went down, and it came on dark, they laid themselves down to sleep by the stern cables of the ship, and when the child of morning, rosy-fingered Dawn, appeared they again set sail for the host of the Achaeans. Apollo sent them a fair wind, so they raised their mast and hoisted their white sails aloft. As the sail bellied with the wind the ship flew through the deep blue water, and the foam hissed against her bows as she sped onward. When they reached the wide-stretching host of the Achaeans, they drew the vessel ashore, high and dry upon the sands, set her strong props beneath her, and went their ways to their own tents and ships.

But Achilles abode at his ships and nursed his anger. He went not to the honourable assembly, and sallied not forth to fight, but gnawed at his own heart, pining for battle and the war-cry.

Now after twelve days the immortal gods came back in a body to Olympus, and Jove led the way. Thetis was not unmindful of the charge her son had laid upon her, so she rose from under the sea and went through great heaven with early morning to Olympus, where she found the mighty son of Saturn sitting all alone upon its topmost ridges. She sat herself down before him, and with her left hand seized his knees, while with her right she caught him under the chin, and besought him, saying:-

˝Father Jove, if I ever did you service in word or deed among the immortals, hear my prayer, and do honour to my son, whose life is to be cut short so early. King Agamemnon has dishonoured him by taking his prize and keeping her. Honour him then yourself, Olympian lord of counsel, and grant victory to the Trojans, till the Achaeans give my son his due and load him with riches in requital.˝

Jove sat for a while silent, and without a word, but Thetis still kept firm hold of his knees, and besought him a second time. ˝Incline your head,˝ said she, ˝and promise me surely, or else deny me-for you have nothing to fear-that I may learn how greatly you disdain me.˝

At this Jove was much troubled and answered, ˝I shall have trouble if you set me quarrelling with Juno, for she will provoke me with her taunting speeches; even now she is always railing at me before the other gods and accusing me of giving aid to the Trojans. Go back now, lest she should find out. I will consider the matter, and will bring it about as you wish. See, I incline my head that you may believe me. This is the most solemn promise that I can give to any god. I never recall my word, or deceive, or fail to do what I say, when I have nodded my head.˝

As he spoke the son of Saturn bowed his dark brows, and the ambrosial locks swayed on his immortal head, till vast Olympus reeled.

When the pair had thus laid their plans, they parted-Jove to his house, while the goddess quitted the splendour of Olympus, and plunged into the depths of the sea. The gods rose from their seats, before the coming of their sire. Not one of them dared to remain sitting, but all stood up as he came among them. There, then, he took his seat. But Juno, when she saw him, knew that he and the old merman's daughter, silver-footed Thetis, had been hatching mischief, so she at once began to upbraid him. ˝Trickster,˝ she cried, ˝which of the gods have you been taking into your counsels now? You are always settling matters in secret behind my back, and have never yet told me, if you could help it, one word of your intentions.˝

˝Juno,˝ replied the sire of gods and men, ˝you must not expect to be informed of all my counsels. You are my wife, but you would find it hard to understand them. When it is proper for you to hear, there is no one, god or man, who will be told sooner, but when I mean to keep a matter to myself, you must not pry nor ask questions.˝

˝Dread son of Saturn,˝ answered Juno, ˝what are you talking about? I? Pry and ask questions? Never. I let you have your own way in everything. Still, I have a strong misgiving that the old merman's daughter Thetis has been talking you over, for she was with you and had hold of your knees this self-same morning. I believe, therefore, that you have been promising her to give glory to Achilles, and to kill much people at the ships of the Achaeans.˝

˝Wife,˝ said Jove, ˝I can do nothing but you suspect me and find it out. You will take nothing by it, for I shall only dislike you the more, and it will go harder with you. Granted that it is as you say; I mean to have it so; sit down and hold your tongue as I bid you for if I once begin to lay my hands about you, though all heaven were on your side it would profit you nothing.˝

On this Juno was frightened, so she curbed her stubborn will and sat down in silence. But the heavenly beings were disquieted throughout the house of Jove, till the cunning workman Vulcan began to try and pacify his mother Juno. ˝It will be intolerable,˝ said he, ˝if you two fall to wrangling and setting heaven in an uproar about a pack of mortals. If such ill counsels are to prevail, we shall have no pleasure at our banquet. Let me then advise my mother-and she must herself know that it will be better-to make friends with my dear father Jove, lest he again scold her and disturb our feast. If the Olympian Thunderer wants to hurl us all from our seats, he can do so, for he is far the strongest, so give him fair words, and he will then soon be in a good humour with us.˝

As he spoke, he took a double cup of nectar, and placed it in his mother's hand. ˝Cheer up, my dear mother,˝ said he, ˝and make the best of it. I love you dearly, and should be very sorry to see you get a thrashing; however grieved I might be, I could not help, for there is no standing against Jove. Once before when I was trying to help you, he caught me by the foot and flung me from the heavenly threshold. All day long from morn till eve, was I falling, till at sunset I came to ground in the island of Lemnos, and there I lay, with very little life left in me, till the Sintians came and tended me.˝

Juno smiled at this, and as she smiled she took the cup from her son's hands. Then Vulcan drew sweet nectar from the mixing-bowl, and served it round among the gods, going from left to right; and the blessed gods laughed out a loud applause as they saw him bustling about the heavenly mansion.

Thus through the livelong day to the going down of the sun they feasted, and every one had his full share, so that all were satisfied. Apollo struck his lyre, and the Muses lifted up their sweet voices, calling and answering one another. But when the sun's glorious light had faded, they went home to bed, each in his own abode, which lame Vulcan with his consummate skill had fashioned for them. So Jove, the Olympian Lord of Thunder, hied him to the bed in which he always slept; and when he had got on to it he went to sleep, with Juno of the golden throne by his side.

 

Book II

 

Jove sends a lying dream to Agamemnon, who thereon calls the chiefs in assembly, and proposes to sound the mind of his army-In the end they march to fight-Catalogue of the Achaean and Trojan forces.

 

Now the other gods and the armed warriors on the plain slept soundly, but Jove was wakeful, for he was thinking how to do honour to Achilles, and destroyed much people at the ships of the Achaeans. In the end he deemed it would be best to send a lying dream to King Agamemnon; so he called one to him and said to it, ˝Lying Dream, go to the ships of the Achaeans, into the tent of Agamemnon, and say to him word for word as I now bid you. Tell him to get the Achaeans instantly under arms, for he shall take Troy. There are no longer divided counsels among the gods; Juno has brought them to her own mind, and woe betides the Trojans.˝

Гомер Илиада пер. Николай Иванович Гнедич

Песнь первая. Язва. Гнев

 

Гнев, богиня, воспой Ахиллеса, Пелеева сына,

Грозный, который ахеянам тысячи бедствий соделал:

Многие души могучие славных героев низринул

В мрачный Аид и самих распростер их в корысть плотоядным

 Птицам окрестным и псам (совершалася Зевсова воля),

С оного дня, как, воздвигшие спор, воспылали враждою

Пастырь народов Атрид и герой Ахиллес благородный.

Кто ж от богов бессмертных подвиг их к враждебному спору?

Сын громовержца и Леты - Феб, царем прогневленный,

 Язву на воинство злую навел; погибали народы

В казнь, что Атрид обесчестил жреца непорочного Хриса.

Старец, он приходил к кораблям быстролетным ахейским

Пленную дочь искупить и, принесши бесчисленный выкуп

И держа в руках, на жезле золотом, Аполлонов

 Красный венец, умолял убедительно всех он ахеян,

Паче ж Атридов могучих, строителей рати ахейской:

"Чада Атрея и пышнопоножные мужи ахейцы!

О! да помогут вам боги, имущие домы в Олимпе,

Град Приамов разрушить и счастливо в дом возвратиться;

 Вы ж свободите мне милую дочь и выкуп примите,

Чествуя Зевсова сына, далеко разящего Феба".

 

Все изъявили согласие криком всеобщим ахейцы

Честь жрецу оказать и принять блистательный выкуп;

Только царя Агамемнона было то не любо сердцу;

 Гордо жреца отослал и прирек ему грозное слово:

"Старец, чтоб я никогда тебя не видал пред судами!

Здесь и теперь ты не медли и впредь не дерзай показаться!

Или тебя не избавит ни скиптр, ни венец Аполлона.

Деве свободы не дам я; она обветшает в неволе,

 В Аргосе, в нашем дому, от тебя, от отчизны далече -

Ткальный стан обходя или ложе со мной разделяя.

Прочь удались и меня ты не гневай, да здрав возвратишься!"

 

Рек он; и старец трепещет и, слову царя покоряся,

Идет, безмолвный, по брегу немолчношумящей пучины.

 Там, от судов удалившися, старец взмолился печальный

Фебу царю, лепокудрыя Леты могущему сыну:

"Бог сребролукий, внемли мне: о ты, что, хранящий, обходишь

Хрису, священную Киллу и мощно царишь в Тенедосе,

Сминфей! если когда я храм твой священный украсил,

 Если когда пред тобой возжигал я тучные бедра

Коз и тельцов, - услышь и исполни одно мне желанье:

Слезы мои отомсти аргивянам стрелами твоими!"

 

Так вопиял он, моляся; и внял Аполлон сребролукий:

Быстро с Олимпа вершин устремился, пышущий гневом,

 Лук за плечами неся и колчан, отовсюду закрытый;

Громко крылатые стрелы, биясь за плечами, звучали

В шествии гневного бога: он шествовал, ночи подобный.

Сев наконец пред судами, пернатую быструю мечет;

Звон поразительный издал серебряный лук стреловержца.

 В самом начале на месков напал он и псов празднобродных;

После постиг и народ, смертоносными прыща стрелами;

Частые трупов костры непрестанно пылали по стану.

 

Девять дней на воинство божие стрелы летали;

В день же десятый Пелид на собрание созвал ахеян.

 В мысли ему то вложила богиня державная Гера:

Скорбью терзалась она, погибающих видя ахеян.

Быстро сходился народ, и, когда воедино собрался,

Первый, на сонме восстав, говорил Ахиллес быстроногий:

"Должно, Атрид, нам, как вижу, обратно исплававши море,

 В домы свои возвратиться, когда лишь от смерти спасемся.

Вдруг и война, и погибельный мор истребляет ахеян.

Но испытаем, Атрид, и вопросим жреца, иль пророка,

Или гадателя снов (и сны от Зевеса бывают):

Пусть нам поведают, чем раздражен Аполлон небожитель?

 Он за обет несвершенный, за жертву ль стотельчую гневен?

Или от агнцев и избранных коз благовонного тука

Требует бог, чтоб ахеян избавить от пагубной язвы?"

 

Так произнесши, воссел Ахиллес; и мгновенно от сонма

Калхас восстал Фесторид, верховный птицегадатель.

 Мудрый, ведал он все, что минуло, что есть и что будет,

И ахеян суда по морям предводил к Илиону

Даром предвиденья, свыше ему вдохновенным от Феба.

Он, благомыслия полный, речь говорил и вещал им:

"Царь Ахиллес! возвестить повелел ты, любимец Зевеса,

 Праведный гнев Аполлона, далеко разящего бога?

Я возвещу; но и ты согласись, поклянись мне, что верно

Сам ты меня защитить и словами готов и руками.

Я опасаюсь, прогневаю мужа, который верховный

Царь аргивян и которому все покорны ахейцы.

 Слишком могуществен царь, на мужа подвластного гневный,

Вспыхнувший гнев он на первую пору хотя и смиряет,

Но сокрытую злобу, доколе ее не исполнит,

В сердце хранит. Рассуди ж и ответствуй, заступник ли ты мне?"

 

Быстро ему отвечая, вещал Ахиллес благородный:

 "Верь и дерзай, возвести нам оракул, какой бы он ни был!

Фебом клянусь я, Зевса любимцем, которому, Калхас,

Молишься ты, открывая данаям вещания бога:

Нет, пред судами никто, покуда живу я и вижу,

Рук на тебя дерзновенных, клянуся, никто не подымет

 В стане ахеян; хотя бы назвал самого ты Атрида,

Властию ныне верховной гордящегось в рати ахейской".

 

Рек он; и сердцем дерзнул, и вещал им пророк непорочный:

"Нет, не за должный обет, не за жертву стотельчую гневен

Феб, но за Хриса жреца: обесчестил его Агамемнон,

 Дщери не выдал ему и моленье и выкуп отринул.

Феб за него покарал, и бедами еще покарает,

И от пагубной язвы разящей руки не удержит

Прежде, доколе к отцу не отпустят, без платы, свободной

Дщери его черноокой и в Хрису святой не представят

 Жертвы стотельчей; тогда лишь мы бога на милость преклоним".

 

Слово скончавши, воссел Фесторид; и от сонма воздвигся

Мощный герой, пространно-властительный царь Агамемнон,

Гневом волнуем; ужасной в груди его мрачное сердце

Злобой наполнилось; очи его засветились, как пламень.

 Калхасу первому, смотря свирепо, вещал Агамемнон:

"Бед предвещатель, приятного ты никогда не сказал мне!

Радостно, верно, тебе человекам беды лишь пророчить;

Доброго слова еще ни измолвил ты нам, ни исполнил.

Се, и теперь ты для нас как глагол проповедуешь бога,

 Будто народу беды дальномечущий Феб устрояет,

Мстя, что блестящих даров за свободу принять Хрисеиды

Я не хотел; но в душе я желал черноокую деву

В дом мой ввести; предпочел бы ее и самой Клитемнестре,

Девою взятой в супруги; ее Хрисеида не хуже

 Прелестью вида, приятством своим, и умом, и делами!

Но соглашаюсь, ее возвращаю, коль требует польза:

Лучше хочу я спасение видеть, чем гибель народа.

Вы ж мне в сей день замените награду, да в стане аргивском

Я без награды один не останусь: позорно б то было;

 Вы же то видите все - от меня отходит награда".

 

Первый ему отвечал Пелейон, Ахиллес быстроногий!

"Славою гордый Атрид, беспредельно корыстолюбивый!

Где для тебя обрести добродушным ахеям награду?

Мы не имеем нигде сохраняемых общих сокровищ:

 Что в городах разоренных мы добыли, все разделили;

Снова ж, что было дано, отбирать у народа - позорно!

Лучше свою возврати, в угождение богу. Но после

Втрое и вчетверо мы, аргивяне, тебе то заплатим,

Если дарует Зевс крепкостенную Трою разрушить".

 

 Быстро, к нему обратяся, вещал Агамемнон могучий:

"Сколько ни доблестен ты, Ахиллес, бессмертным подобный,

Хитро не умствуй: меня ни провесть, ни склонить не успеешь.

Хочешь, чтоб сам обладал ты наградой, а я чтоб, лишенный,

Молча сидел? и советуешь мне ты, чтоб деву я выдал?..

 Пусть же меня удовольствуют новою мздою ахейцы,

Столько ж приятною сердцу, достоинством равною первой.

Если ж откажут, предстану я сам и из кущи исторгну

Или твою, иль Аяксову мзду, или мзду Одиссея;

Сам я исторгну, и горе тому, пред кого я предстану!

 Но об этом беседовать можем еще мы и после.

Ныне черный корабль на священное море ниспустим,

Сильных гребцов изберем, на корабль гекатомбу поставим

И сведем Хрисеиду, румяноланитую деву.

В нем да воссядет начальником муж от ахеян советных,

 Идоменей, Одиссей Лаэртид иль Аякс Теламонид

Или ты сам, Пелейон, из мужей в ополченье страшнейший!

Шествуй и к нам Аполлона умилостивь жертвой священной!"

 

Грозно взглянув на него, отвечал Ахиллес быстроногий:

"Царь, облеченный бесстыдством, коварный душою мздолюбец!

 Кто из ахеян захочет твои повеления слушать?

Кто иль поход совершит, иль с враждебными храбро сразится?

Я за себя ли пришел, чтоб троян, укротителей коней,

Здесь воевать? Предо мною ни в чем не виновны трояне:

Муж их ни коней моих, ни тельцов никогда не похитил;

 В счастливой Фтии моей, многолюдной, плодами обильной,

Нив никогда не топтал; беспредельные нас разделяют

Горы, покрытые лесом, и шумные волны морские.

Нет, за тебя мы пришли, веселим мы тебя, на троянах

Чести ища Менелаю, тебе, человек псообразный!

 Ты же, бесстыдный, считаешь ничем то и все презираешь,

Ты угрожаешь и мне, что мою ты награду похитишь,

Подвигов тягостных мзду, драгоценнейший дар мне ахеян?..

Но с тобой никогда не имею награды я равной,

Если троянский цветущий ахеяне град разгромляют.

 Нет, несмотря, что тягчайшее бремя томительной брани

Руки мои подымают, всегда, как раздел наступает,

Дар богатейший тебе, а я и с малым, приятным

В стан не ропща возвращаюсь, когда истомлен ратоборством.

Ныне во Фтию иду: для меня несравненно приятней

 В дом возвратиться на быстрых судах; посрамленный тобою,

Я не намерен тебе умножать здесь добыч и сокровищ".

 

Быстро воскликнул к нему повелитель мужей Агамемнон:

"Что же, беги, если бегства ты жаждешь! Тебя не прошу я

Ради меня оставаться; останутся здесь и другие;

 Честь мне окажут они, а особенно Зевс промыслитель.

Ты ненавистнейший мне меж царями, питомцами Зевса!

Только тебе и приятны вражда, да раздоры, да битвы.

Храбростью ты знаменит; но она дарование бога.

В дом возвратясь, с кораблями беги и с дружиной своею;

 Властвуй своими фессальцами! Я о тебе не забочусь;

Гнев твой вменяю в ничто; а, напротив, грожу тебе так я:

Требует бог Аполлон, чтобы я возвратил Хрисеиду;

Я возвращу, - и в моем корабле и с моею дружиной

Деву пошлю; но к тебе я приду, и из кущи твоей Брисеиду

 Сам увлеку я, награду твою, чтобы ясно ты понял,

Сколько я властию выше тебя, и чтоб каждый страшился

Равным себя мне считать и дерзко верстаться со мною!"

 

Рек он, - и горько Пелиду то стало: могучее сердце

В персях героя власатых меж двух волновалося мыслей:

 Или, немедля исторгнувши меч из влагалища острый,

Встречных рассыпать ему и убить властелина Атрида;

Или свирепство смирить, обуздав огорченную душу.

В миг, как подобными думами разум и душу волнуя,

Страшный свой меч из ножон извлекал он, - явилась Афина,

 С неба слетев; ниспослала ее златотронная Гера,

Сердцем любя и храня обоих браноносцев; Афина,

Став за хребтом, ухватила за русые кудри Пелида,

Только ему лишь явленная, прочим незримая в сонме.

Он ужаснулся и, вспять обратяся, познал несомненно

 Дочь громовержцеву: страшным огнем ее очи горели.

К ней обращенный лицом, устремил он крылатые речи:

"Что ты, о дщерь Эгиоха, сюда низошла от Олимпа?

Или желала ты видеть царя Агамемнона буйство?

Но реку я тебе, и реченное скоро свершится:

 Скоро сей смертный своею гордынею душу погубит!"

 

Сыну Пелея рекла светлоокая дщерь Эгиоха:

"Бурный твой гнев укротить я, когда ты бессмертным покорен,

С неба сошла; ниспослала меня златотронная Гера;

Вас обоих равномерно и любит она, и спасает.

 Кончи раздор, Пелейон, и, довольствуя гневное сердце,

Злыми словами язви, но рукою меча не касайся.

Я предрекаю, и оное скоро исполнено будет:

Скоро трикраты тебе знаменитыми столько ж дарами

Здесь за обиду заплатят: смирися и нам повинуйся".

 

 К ней обращаяся вновь, говорил Ахиллес быстроногий:

"Должно, о Зевсова дщерь, соблюдать повеления ваши.

Как мой ни пламенен гнев, но покорность полезнее будет:

Кто бессмертным покорен, тому и бессмертные внемлют".

 

Рек, и на сребряном черене стиснул могучую руку

 И огромный свой меч в ножны опустил, покоряся

Слову Паллады; Зевсова дочь вознеслася к Олимпу,

В дом Эгиоха отца, небожителей к светлому сонму.

Но Пелид быстроногий суровыми снова словами

К сыну Атрея вещал и отнюдь не обуздывал гнева:

 "Грузный вином, со взорами песьими, с сердцем еленя!

Ты никогда ни в сраженье открыто стать перед войском,

Ни пойти на засаду с храбрейшими рати мужами

Сердцем твоим не дерзнул: для тебя то кажется смертью.

Лучше и легче стократ по широкому стану ахеян

 Грабить дары у того, кто тебе прекословить посмеет.

Царь пожиратель народа! Зане над презренными царь ты, -

Или, Атрид, ты нанес бы обиду, последнюю в жизни!

Но тебе говорю, и великою клятвой клянуся,

Скипетром сим я клянуся, который ни листьев, ни ветвей

 Вновь не испустит, однажды оставив свой корень на холмах,

Вновь не прозябнет, - на нем изощренная медь обнажила

Листья и кору, - и ныне который ахейские мужи

Носят в руках судии, уставов Зевесовых стражи, -

Скиптр сей тебе пред ахейцами будет великою клятвой:

 Время придет, как данаев сыны пожелают Пелида .

Все до последнего; ты ж, и крушася, бессилен им будешь

Помощь подать, как толпы их от Гектора мужеубийцы

Свергнутся в прах; и душой ты своей истерзаешься, бешен

Сам на себя, что ахейца храбрейшего так обесславил".

 

 Так произнес, и на землю стремительно скипетр он бросил,

Вкруг золотыми гвоздями блестящий, и сел меж царями.

Против Атрид Агамемнон свирепствовал сидя; и

Нестор Сладкоречивый восстал, громогласный вития пилосский:

Речи из уст его вещих, сладчайшие меда, лилися.

 Два поколенья уже современных ему человеков

Скрылись, которые некогда с ним возрастали и жили

В Пилосе пышном; над третьим уж племенем царствовал старец.

Он, благомыслия полный, советует им и вещает:

"Боги! великая скорбь на ахейскую землю приходит!

 О! возликует Приам и Приамовы гордые чада,

Все обитатели Трои безмерно восхитятся духом,

Если услышат, что вы воздвигаете горькую распрю, -

Вы, меж данаями первые в сонмах и первые в битвах!

Но покоритесь, могучие! оба меня вы моложе,

 Я уже древле видал знаменитейших вас браноносцев;

С ними в беседы вступал, и они не гнушалися мною.

Нет, подобных мужей не видал я и видеть не буду,

Воев, каков Пирифой и Дриас, предводитель народов,

Грозный Эксадий, Кеней, Полифем, небожителям равный,

 И рожденный Эгеем Тесей, бессмертным подобный!

Се человеки могучие, слава сынов земнородных!

Были могучи они, с могучими в битвы вступали,

С лютыми чадами гор, и сражали их боем ужасным.

Был я, однако, и с оными в дружестве, бросивши Пилос,

 Дальную Апии землю: меня они вызвали сами.

Там я, по силам моим, подвизался; но с ними стязаться

Кто бы дерзнул от живущих теперь человеков наземных?

Но и они мой совет принимали и слушали речи.

Будьте и вы послушны: слушать советы полезно.

 Ты, Агамемнон, как ни могущ, не лишай Ахиллеса

Девы: ему как награду ее даровали ахейцы.

Ты, Ахиллес, воздержись горделиво с царем препираться:

Чести подобной доныне еще не стяжал ни единый

Царь скиптроносец, которого Зевс возвеличивал славой.

 Мужеством ты знаменит, родила тебя матерь-богиня;

Но сильнейший здесь он, повелитель народов несчетных.

Сердце смири, Агамемнон: я, старец, тебя умоляю,

Гнев отложи на Пелида героя, который сильнейший

Всем нам, ахейцам, оплот в истребительной брани троянской".

 

 Быстро ему отвечал повелитель мужей, Агамемнон!

"Так справедливо ты все и разумно, о старец, вещаешь;

Но человек сей, ты видишь, хочет здесь всех перевысить,

Хочет начальствовать всеми, господствовать в рати над всеми,

Хочет указывать всем; но не я покориться намерен.

 Или, что храбрым его сотворили бессмертные боги,

Тем позволяет ему говорить мне в лицо оскорбленья?"

 

Гневно его перервав, отвечал Ахиллес благородный:

"Робким, ничтожным меня справедливо бы все называли,

Если б во всем, что ни скажешь, тебе угождал я, безмолвный.

 Требуй того от других, напыщенный властительством; мне же

Ты не приказывай: слушать тебя не намерен я боле!

Слово иное скажу, и его сохрани ты на сердце:

В битву с оружьем в руках никогда за плененную деву

Я не вступлю, ни с тобой и ни с кем; отымайте, что дали!

 Что до корыстей других, в корабле моем черном хранимых,

Противу воли моей ничего ты из них не похитишь!

Или, приди и отведай, пускай и другие увидят:

Черная кровь из тебя вкруг копья моего заструится!"

 

Так воеводы жестоко друг с другом словами сражаясь,

Встали от мест и разрушили сонм пред судами ахеян.

Царь Ахиллес к мирмидонским своим кораблям быстролетным

Гневный отшел, и при нем Менетид с мирмидонской дружиной.

Царь Агамемнон легкий корабль ниспустил на пучину,

Двадцать избрал гребцов, поставил на нем гекатомбу,

 Дар Аполлону, и сам Хрисеиду, прекрасную деву,

Взвел на корабль: повелителем стал Одиссей многоумный;

Быстро они, устремяся, по влажным путям полетели.

Тою порою Атрид повелел очищаться ахейцам:

Все очищались они и нечистое в море метали.

 После, избрав совершенные Фебу царю гекатомбы,

Коз и тельцов сожигали у брега бесплодного моря;

Туков воня до небес восходила с клубящимся дымом.

 

Так аргивяне трудилися в стане; но царь Агамемнон

Злобы еще не смирял и угроз не забыл Ахиллесу:

 Он, призвав пред лицо Талфибия и с ним Эврибата,

Верных клевретов и вестников, так заповедовал, гневный:

"Шествуйте, верные вестники, в сень Ахиллеса Пелида;

За руки взяв, пред меня Брисеиду немедля представьте:

Если же он не отдаст, возвратитеся - сам я исторгну:

 С силой к нему я приду, и преслушному горестней будет".

 

Так произнес и послал, заповедавши грозное слово.

Мужи пошли неохотно по берегу шумной пучины;

И, приближася к кущам и быстрым судам мирмидонов,

Там обретают его, перед кущей своею сидящим

 В думе; пришедших увидя, не радость Пелид обнаружил.

Оба смутились они и в почтительном страхе к владыке

Стали, ни вести сказать, ни его вопросить не дерзая.

Сердцем своим то проник и вещал им Пелид благородный:

"Здравствуйте, мужи глашатаи, вестники бога и смертных!

 Ближе предстаньте; ни в чем вы не винны, но царь Агамемнон!

Он вас послал за наградой моей, за младой Брисеидой.

Друг, благородный Патрокл, изведи и отдай Брисеиду;

Пусть похищают; но сами они же свидетели будут

И пред сонмом богов, и пред племенем всех человеков.

 И пред царем сим неистовым, - ежели некогда снова

Нужда настанет во мне, чтоб спасти от позорнейшей смерти

Рать остальную... свирепствует, верно, он, ум погубивши;

Свесть настоящего с будущим он не умея, не видит,

Как при судах обеспечить спасение рати ахейской!"

 

 Рек, и Менетиев сын покорился любезному другу.

За руку вывел из сени прекрасноланитую деву,

Отдал послам; и они удаляются к сеням ахейским;

С ними отходит печальная дева. Тогда, прослезяся,

Бросил друзей Ахиллес, и далеко от всех, одинокий,

 Сел у пучины седой, и, взирая на понт темноводный,

Руки в слезах простирал, умоляя любезную матерь:

"Матерь! Когда ты меня породила на свет кратковечным,

Славы не должен ли был присудить мне высокогремящий

Зевс Эгиох? Но меня никакой не сподобил он чести!

 Гордый могуществом царь, Агамемнон, меня обесчестил:

Подвигов бранных награду похитил и властвует ею!"

 

Так он в слезах вопиял; и услышала вопль его матерь,

В безднах сидящая моря, в обители старца Нерея.

Быстро из пенного моря, как легкое облако, вышла,

 Села близ милого сына, струящего горькие слезы;

Нежно ласкала рукой, называла и так говорила:

"Что ты, о сын мой, рыдаешь? Какая печаль посетила

Сердце твое? не скрывайся, поведай, да оба мы знаем".

 

Ей, тяжело застонав, отвечал Ахиллес быстроногий:

 "Знаешь, о матерь: почто тебе, знающей все, возвещать мне?

Мы на священные Фивы, на град Этионов ходили;

Град разгромили, и все, что ни взяли, представили стану;

Все меж собою, как должно, ахеян сыны разделили:

Сыну Атрееву Хрисову дочь леповидную дали.

 Вскоре Хрис, престарелый священник царя Аполлона,

К черным предстал кораблям аргивян меднобронных, желая

Пленную дочь искупить; и, принесши бесчисленный выкуп

И держа в руках, на жезле золотом, Аполлонов

Красный венец, умолял убедительно всех он ахеян,

 Паче ж Атридов могучих, строителей рати ахейской.

Все изъявили согласие криком всеобщим ахейцы

Честь жрецу оказать и принять блистательный выкуп;

Но Атриду царю, одному, не угодно то было:

Гордо жреца он отринул, суровые речи вещая.

 Жрец огорчился и вспять отошел; но ему сребролукий

Скоро молящемусь внял, Аполлону любезен был старец:

Внял и стрелу истребленья послал на данаев; народы

Гибли, толпа на толпе, и бессмертного стрелы летали

С края на край по широкому стану. Тогда прорицатель,

 Калхас премудрый, поведал священные Феба глаголы.

Первый советовал я укротить раздраженного бога.

Гневом вспылал Агамемнон и, с места, свирепый, воспрянув,

Начал словами грозить, и угрозы его совершились!

В Хрису священника дщерь быстроокие чада ахеян

 В легком везут корабле и дары примирения богу.

Но недавно ко мне приходили послы и из кущи

Брисову дщерь увели, драгоценнейший дар мне ахеян!

Матерь! когда ты сильна, заступися за храброго сына!

Ныне ж взойди на Олимп и моли всемогущего Зевса,

 Ежели сердцу его угождала ты словом иль делом.

Часто я в доме родителя, в дни еще юности, слышал,

Часто хвалилася ты, что от Зевса, сгустителя облак,

Ты из бессмертных одна отвратила презренные козни,

В день, как отца оковать олимпийские боги дерзнули,

 Гера и царь Посейдон и с ними Афина Паллада.

Ты, о богиня, представ, уничтожила ковы на Зевса;

Ты на Олимп многохолмный призвала сторукого в помощь,

Коему имя в богах Бриарей, Эгеон - в человеках:

Страшный титан, и отца своего превышающий силой,

 Он близ Кронида воссел, и огромный, и славою гордый.

Боги его ужаснулись и все отступили от Зевса.

Зевсу напомни о том и моли, обнимая колена,

Пусть он, отец, возжелает в боях побороть не пергамлян,

Но аргивян, утесняя до самых судов и до моря,

 Смертью разить, да своим аргивяне царем насладятся;

Сам же сей царь многовластный, надменный Атрид, да познает,

Сколь он преступен, ахейца храбрейшего так обесчестив".

Сыну в ответ говорила Фетида, лиющая слезы:

"Сын мой! Почто я тебя воспитала, рожденного к бедствам!

 Даруй, Зевес, чтобы ты пред судами без слез и печалей

Мог оставаться. Краток твой век, и предел его близок!

Ныне ты вместе - и всех кратковечней, и всех злополучней!

В злую годину, о сын мой, тебя я в дому породила!

Но вознесусь на Олимп многоснежный; метателю молний

 Все я поведаю, Зевсу: быть может, вонмет он моленью.

Ты же теперь оставайся при быстрых судах мирмидонских,

Гнев на ахеян питай и от битв удержись совершенно.

Зевс громовержец вчера к отдаленным водам Океана

С сонмом бессмертных на пир к эфиопам отшел непорочным;

 Но в двенадцатый день возвратится снова к Олимпу;

И тогда я пойду к меднозданному Зевсову дому,

И к ногам припаду, и царя умолить уповаю".

Hom?re Iliade traduction par Leconte de Lisle

Rhapsodie I. La peste et la querelle

 

Chante, Déesse, du P?l?iade Akhilleus la col?re désastreuse, qui de maux infinis accabla les Akhaiens, et précipita chez Aid?s tant de fortes âmes de héros, livrés eux-m?mes en pâture aux chiens et a tous les oiseaux carnassiers. Et le dessein de Zeus s'accomplissait ainsi, depuis qu'une querelle avait divisé l'Atréide, roi des hommes, et le divin Akhilleus.

Qui d'entre les Dieux les jeta dans cette dissension ? Le fils de Zeus et de L?tô. Irrité contre le Roi, il suscita dans l'armée un mal mortel, et les peuples périssaient, parce que l'Atréide avait couvert d'opprobre Khrys?s le sacrificateur.

Et celui-ci était venu vers les nefs rapides des Akhaiens pour racheter sa fille ; et, portant le prix infini de l'affranchissement, et, dans ses mains, les bandelettes de l'Archer Apollôn, suspendues au sceptre d'or, il conjura tous les Akhaiens, et surtout les deux Atréides, princes des peuples:

- Atréides, et vous, Akhaiens aux belles kn?mides, que les Dieux qui habitent les demeures olympiennes vous donnent de détruire la ville de Priamos et de vous en retourner heureusement ; mais rendez-moi ma fille bien aimée et recevez le prix de l'affranchissement, si vous révérez le fils de Zeus, l'Archer Apollôn.

Et tous les Akhaiens, par des rumeurs favorables, voulaient qu'on respectât le sacrificateur et qu'on reç?t le prix splendide ; mais cela ne plut point a l'âme de l'Atréide Agamemnôn, et il le chassa outrageusement, et il lui dit cette parole violente:

- Prends garde, vieillard, que je te rencontre aupr?s des nefs creuses, soit que tu t'y attardes, soit que tu reviennes, de peur que le sceptre et les bandelettes du Dieu ne te prot?gent plus. Je n'affranchirai point ta fille. La vieillesse l'atteindra, en ma demeure, dans Argos, loin de sa patrie, tissant la toile et partageant mon lit. Mais, va ! ne m'irrite point, afin de t'en retourner sauf.

Il parla ainsi, et le vieillard trembla et obéit. Et il allait, silencieux, le long du rivage de la mer aux bruits sans nombre. Et, se voyant éloigné, il conjura le roi Apollôn que L?tô a la belle chevelure enfanta:

- Entends-moi, Porteur de l'arc d'argent, qui prot?ges Khrys? et Killa la sainte, et commandes fortement sur Ténédos, Smintheus ! Si jamais j'ai orné ton beau temple, si jamais j'ai br?lé pour toi les cuisses grasses des taureaux et des ch?vres, exauce mon v?u: que les Danaens expient mes larmes sous tes fl?ches!

Il parla ainsi en priant, et Phoibos Apollôn l'entendit et, du sommet Olympien, il se précipita, irrité dans son c?ur, portant l'arc sur ses épaules, avec le plein carquois. Et les fl?ches sonnaient sur le dos du Dieu irrité, a chacun de ses mouvements. Et il allait, semblable a la nuit.

Assis a l'écart, loin des nefs, il lança une fl?che, et un bruit terrible sortit de l'arc d'argent. Il frappa les mulets d'abord et les chiens rapides ; mais, ensuite, il perça les hommes eux-m?mes du trait qui tue. Et sans cesse les b?chers br?laient, lourds de cadavres.

Depuis neuf jours les fl?ches divines sifflaient a travers l'armée ; et, le dixi?me, Akhilleus convoqua les peuples dans l'agora. H?r? aux bras blancs le lui avait inspiré, anxieuse des Danaens et les voyant périr. Et quand ils furent tous réunis, se levant au milieu d'eux, Akhilleus aux pieds rapides parla ainsi:

- Atréide, je pense qu'il nous faut reculer et reprendre nos courses errantes sur la mer, si toutefois nous évitons la mort, car, toutes deux, la guerre et la contagion domptent les Akhaiens. Hâtons-nous d'interroger un divinateur ou un sacrificateur, ou un interpr?te des songes, car le songe vient de Zeus. Qu'il dise pourquoi Phoibos Apollôn est irrité, soit qu'il nous reproche des v?ux négligés ou qu'il demande des hécatombes promises. Sachons si, content de la graisse fumante des agneaux et des belles ch?vres, il écartera de nous cette contagion.

Ayant ainsi parlé, il s'assit. Et le Thestoride Kalkhas, l'excellent divinateur, se leva. Il savait les choses présentes, futures et passées, et il avait conduit a Ilios les nefs Akhaiennes, a l'aide de la science sacrée dont l'avait doué Phoibos Apollôn. Tr?s-sage, il dit dans l'agora:

- Ô Akhilleus, cher a Zeus, tu m'ordonnes d'expliquer la col?re du roi Apollôn l'Archer. Je le ferai, mais promets d'abord et jure que tu me défendras de ta parole et de tes mains ; car, sans doute, je vais irriter l'homme qui commande a tous les Argiens et a qui tous les Akhaiens obéissent. Un roi est trop puissant contre un inférieur qui l'irrite. Bien que, dans l'instant, il refr?ne sa col?re, il l'assouvit un jour, apr?s l'avoir couvée dans son c?ur. Dis-moi donc que tu me prot?geras.

Et Akhilleus aux pieds rapides, lui répondant, parla ainsi:

- Dis sans peur ce que tu sais. Non ! par Apollôn, cher a Zeus, et dont tu découvres aux Danaens les volontés sacrées, non ! nul d'entre eux, Kalkhas, moi vivant et les yeux ouverts, ne portera sur toi des mains violentes aupr?s des nefs creuses, quand m?me tu nommerais Agamemnôn, qui se glorifie d'?tre le plus puissant des Akhaiens.

Et le divinateur irréprochable prit courage et dit:

- Apollôn ne vous reproche ni v?ux ni hécatombes mais il venge son sacrificateur, qu'Agamemnôn a couvert d'opprobre, car il n'a point délivré sa fille, dont il a refusé le prix d'affranchissement. Et c'est pour cela que l'Archer Apollôn vous accable de maux ; et il vous en accablera, et il n'écartera point les lourdes K?res de la contagion, que vous n'ayez rendu a son p?re bien-aimé la jeune fille aux sourcils arqués, et qu'une hécatombe sacrée n'ait été conduite a Khrys?. Alors nous apaiserons le Dieu.

Ayant ainsi parlé, il s'assit. Et le héros Atréide Agamemnôn, qui commande au loin, se leva, plein de douleur ; et une noire col?re emplissait sa poitrine, et ses yeux étaient pareils a des feux flambants. Furieux contre Kalkhas, il parla ainsi:

- Divinateur malheureux, jamais tu ne m'as rien dit d'agréable. Les maux seuls te sont doux a prédire. Tu n'as jamais ni bien parlé ni bien agi ; et voici maintenant qu'au milieu des Danaens, dans l'agora, tu prophétises que l'Archer Apollôn nous accable de maux parce que je n'ai point voulu recevoir le prix splendide de la vierge Khrys?is, aimant mieux la retenir dans ma demeure lointaine. En effet, je la préf?re a Klytaimnestr?, que j'ai épousée vierge. Elle ne lui est inférieure ni par le corps, ni par la taille, ni par l'intelligence, ni par l'habileté aux travaux. Mais je la veux rendre. Je préf?re le salut des peuples a leur destruction. Donc, préparez-moi promptement un prix, afin que, seul d'entre tous les Argiens, je ne sois point dépouillé. Cela ne conviendrait point ; car, vous le voyez, ma part m'est retirée.

Et le divin Akhilleus aux pieds rapides lui répondit:

- Tr?s-orgueilleux Atréide, le plus avare des hommes, comment les magnanimes Akhaiens te donneraient-ils un autre prix ? Avons-nous des dépouilles a mettre en commun ? Celles que nous avons enlevées des villes saccagées ont été distribuées, et il ne convient point que les hommes en fassent un nouveau partage. Mais toi, remets cette jeune fille a son Dieu, et nous, Akhaiens, nous te rendrons le triple et le quadruple, si jamais Zeus nous donne de détruire Troi? aux fortes murailles.

Et le roi Agamemnôn, lui répondant, parla ainsi:

- Ne crois point me tromper, quelque brave que tu sois, Akhilleus semblable a un Dieu, car tu ne me séduiras ni ne me persuaderas. Veux-tu, tandis que tu gardes ta part, que je reste assis dans mon indigence, en affranchissant cette jeune fille ? Si les magnanimes Akhaiens satisfont mon c?ur par un prix d'une valeur égale, soit. Sinon, je ravirai le tien, ou celui d'Aias, ou celui d'Odysseus ; et je l'emporterai, et celui-la s'indignera vers qui j'irai. Mais nous songerons a ceci plus tard. Donc, lançons une nef noire a la mer divine, munie d'avirons, chargée d'une hécatombe, et faisons-y monter Khrys?is aux belles joues, sous la conduite d'un chef, Aias, Idoméneus, ou le divin Odysseus, ou toi-m?me, P?léide, le plus effrayant des hommes, afin d'apaiser l'archer Apollôn par les sacrifices accomplis.

Et Akhilleus aux pieds rapides, le regardant d'un ?il sombre, parla ainsi:

- Ah ! rev?tu d'impudence, âpre au gain ! Comment un seul d'entre les Akhaiens se hâterait-il de t'obéir, soit qu'il faille tendre une embuscade, soit qu'on doive combattre courageusement contre les hommes ? Je ne suis point venu pour ma propre cause attaquer les Troiens armés de lances, car ils ne m'ont jamais nui. Jamais ils ne m'ont enlevé ni mes b?ufs ni mes chevaux ; jamais, dans la fructueuse Phthi?, ils n'ont ravagé mes moissons: car un grand nombre de montagnes ombragées et la mer sonnante nous séparent. Mais nous t'avons suivi pour te plaire, impudent ! pour venger Ménélaos et toi, ?il de chien ! Et tu ne t'en soucies ni ne t'en souviens, et tu me menaces de m'enlever la récompense pour laquelle j'ai tant travaillé et que m'ont donnée les fils des Akhaiens ! Certes, je n'ai jamais une part égale a la tienne quand on saccage une ville troienne bien peuplée ; et cependant mes mains portent le plus lourd fardeau de la guerre impétueuse. Et, quand vient l'heure du partage, la meilleure part est pour toi ; et, ployant sous la fatigue du combat, je retourne vers mes nefs, satisfait d'une récompense modique. Aujourd'hui, je pars pour la Phthi?, car mieux vaut regagner ma demeure sur mes nefs éperonnées. Et je ne pense point qu'apr?s m'avoir outragé tu recueilles ici des dépouilles et des richesses.

Et le roi des hommes, Agamemnôn, lui répondit:

- Fuis, si ton c?ur t'y pousse. Je ne te demande point de rester pour ma cause. Mille autres seront avec moi, surtout le tr?s-sage Zeus. Tu m'es le plus odieux des rois nourris par le Kronide. Tu ne te plais que dans la dissension, la guerre et le combat. Si tu es brave, c'est que les Dieux l'ont voulu sans doute. Retourne dans ta demeure avec tes nefs et tes compagnons ; commande aux Myrmidones ; je n'ai nul souci de ta col?re, mais je te préviens de ceci: puisque Phoibos Apollôn m'enl?ve Khrys?is, je la renverrai sur une de mes nefs avec mes compagnons, et moi-m?me j'irai sous ta tente et j'en entraînerai Breis?is aux belles joues, qui fut ton partage, afin que tu comprennes que je suis plus puissant que toi, et que chacun redoute de se dire mon égal en face.

Il parla ainsi, et le P?léiôn fut rempli d'angoisse, et son c?ur, dans sa mâle poitrine, délibéra si, prenant l'épée aiguë sur sa cuisse, il écarterait la foule et tuerait l'Atréide, ou s'il apaiserait sa col?re et refrénerait sa fureur.

Et tandis qu'il délibérait dans son âme et dans son esprit, et qu'il arrachait sa grande épée de la gaîne, Ath?n? vint de l'Ouranos, car H?r? aux bras blancs l'avait envoyée, aimant et protégeant les deux rois. Elle se tint en arri?re et saisit le P?léiôn par sa chevelure blonde ; visible pour lui seul, car nul autre ne la voyait. Et Akhilleus, stupéfait, se retourna, et aussitôt il reconnut Ath?n?, dont les yeux étaient terribles, et il lui dit en paroles ailées:

- Pourquoi es-tu venue, fille de Zeus temp?tueux ? Est-ce afin de voir l'outrage qui m'est fait par l'Atréide Agamemnôn ? Mais je te le dis, et ma parole s'accomplira, je pense: il va rendre l'âme a cause de son insolence.

Et Ath?n? aux yeux clairs lui répondit:

- Je suis venue de l'Ouranos pour apaiser ta col?re, si tu veux obéir. La divine H?r? aux bras blancs m'a envoyée, vous aimant et vous protégeant tous deux. Donc, arr?te ; ne prends point l'épée en main, venge-toi en paroles, quoi qu'il arrive. Et je te le dis, et ceci s'accomplira: bientôt ton injure te sera payée par trois fois autant de présents splendides. Réprime-toi et obéis-nous.

Et Akhilleus aux pieds rapides, lui répondant, parla ainsi:

- Déesse, il faut observer ton ordre, bien que je sois irrité dans l'âme. Cela est pour le mieux sans doute, car les Dieux exaucent qui leur obéit.

Il parla ainsi, et, frappant d'une main lourde la poignée d'argent, il repoussa sa grande épée dans la gaîne et n'enfreignit point l'ordre d'Ath?n?.

Et celle-ci retourna aupr?s des autres Dieux, dans les demeures olympiennes de Zeus temp?tueux.

Et le P?léide, débordant de col?re, interpella l'Atréide avec d'âpres paroles:

- Lourd de vin, ?il de chien, c?ur de cerf ! jamais tu n'as osé, dans ton âme, t'armer pour le combat avec les hommes, ni tendre des embuscades avec les princes des Akhaiens. Cela t'épouvanterait comme la mort elle-m?me. Certes, il est beaucoup plus aisé, dans la vaste armée Akhaienne, d'enlever la part de celui qui te contredit, Roi qui manges ton peuple, parce que tu commandes a des hommes vils. S'il n'en était pas ainsi, Atréide, cette insolence serait la derni?re. Mais je te le dis, et j'en jure un grand serment: par ce sceptre qui ne produit ni feuilles, ni rameaux, et qui ne reverdira plus, depuis qu'il a été tranché du tronc sur les montagnes et que l'airain l'a dépouillé de feuilles et d'écorce ; et par le sceptre que les fils des Akhaiens portent aux mains quand ils jugent et gardent les lois au nom de Zeus, je te le jure par un grand serment: certes, bientôt le regret d'Akhilleus envahira tous les fils des Akhaiens, et tu gémiras de ne pouvoir les défendre, quand ils tomberont en foule sous le tueur d'hommes Hektôr ; et tu seras irrité et déchiré au fond de ton âme d'avoir outragé le plus brave des Akhaiens.

Ainsi parla le P?léide, et il jeta contre terre le sceptre aux clous d'or, et il s'assit. Et l'Atréide s'irritait aussi ; mais l'excellent agor?te des Pyliens, l'harmonieux Nestôr, se leva.

Et la parole coulait de sa langue, douce comme le miel. Et il avait déja vécu deux âges d'hommes nés et nourris avec lui dans la divine Pylos, et il régnait sur le troisi?me âge. Tr?s-sage, il dit dans l'agora:

- Ô Dieux ! Certes, un grand deuil envahit la terre Akhaienne ! Voici que Priamos se réjouira et que les fils de Priamos et tous les autres Troiens se réjouiront aussi dans leur c?ur, quand ils apprendront vos querelles, a vous qui ?tes au-dessus des Danaens dans l'agora et dans le combat. Mais laissez-vous persuader, car vous ?tes tous deux moins âgés que moi. J'ai vécu autrefois avec des hommes plus braves que vous, et jamais ils ne m'ont cru moindre qu'eux. Non, jamais je n'ai vu et je ne reverrai des hommes tels que Peirithoos, et Dryas, prince des peuples, Kainéos, Exadios, Polyph?mos semblable a un dieu, et Th?seus Aigéide pareil aux Immortels. Certes, ils étaient les plus braves des hommes nourris sur la terre, et ils combattaient contre les plus braves, les Centaures des montagnes ; et ils les tu?rent terriblement. Et j'étais avec eux, étant allé loin de Pylos et de la terre d'Api?, et ils m'avaient appelé, et je combattais selon mes forces, car nul des hommes qui sont aujourd'hui sur la terre n'aurait pu leur résister. Mais ils écoutaient mes conseils et s'y conformaient. Obéissez donc, car cela est pour le mieux. Il n'est point permis a Agamemnôn, bien que le plus puissant, d'enlever au P?léide la vierge que lui ont donnée les fils des Akhaiens, mais tu ne dois point aussi, P?léide, résister au Roi, car tu n'es point l'égal de ce Porte-sceptre que Zeus a glorifié. Si tu es le plus brave, si une m?re divine t'a enfanté, celui-ci est le plus puissant et commande a un plus grand nombre. Atréide, renonce a ta col?re, et je supplie Akhilleus de réprimer la sienne, car il est le solide bouclier des Akhaiens dans la guerre mauvaise.

Et le roi Agamemnôn parla ainsi:

- Vieillard, tu as dit sagement et bien ; mais cet homme veut ?tre au-dessus de tous, commander a tous et dominer sur tous. Je ne pense point que personne y consente. Si les Dieux qui vivent toujours l'ont fait brave, lui ont-ils permis d'insulter ?

Et le divin Akhilleus lui répondit:

- Certes, je mériterais d'?tre nommé lâche et vil si, a chacune de tes paroles, je te complaisais en toute chose. Commande aux autres, mais non a moi, car je ne pense point que je t'obéisse jamais plus désormais. Je te dirai ceci ; garde-le dans ton esprit: Je ne combattrai point contre aucun autre a cause de cette vierge, puisque vous m'enlevez ce que vous m'avez donné ; mais tu n'emporteras rien contre mon gré de toutes les autres choses qui sont dans ma nef noire et rapide. Tente-le, fais-toi ce danger, et que ceux-ci le voient, et aussitôt ton sang noir ruissellera autour de ma lance.

S'étant ainsi outragés de paroles, ils se lev?rent et rompirent l'agora aupr?s des nefs des Akhaiens. Et le P?léide se retira, avec le Ménoitiade et ses compagnons, vers ses tentes. Et l'Atréide lança a la mer une nef rapide, l'arma de vingt avirons, y mit une hécatombe pour le Dieu et y conduisit lui-m?me Khrys?is aux belles joues. Et le chef fut le subtil Odysseus.

Et comme ils naviguaient sur les routes marines, l'Atréide ordonna aux peuples de se purifier. Et ils se purifiaient tous, et ils jetaient leurs souillures dans la mer, et ils sacrifiaient a Apollôn des hécatombes choisies de taureaux et de ch?vres, le long du rivage de la mer inféconde. Et l'odeur en montait vers l'Ouranos, dans un tourbillon de fumée.

Et pendant qu'ils faisaient ainsi, Agamemnôn n'oubliait ni sa col?re, ni la menace faite a Akhilleus. Et il interpella Talthybios et Eurybat?s, qui étaient ses hérauts familiers.

- Allez a la tente du P?léide Akhilleus. Saisissez de la main Breis?is aux belles joues ; et, s'il ne la donnait pas, j'irai la saisir moi-m?me avec un plus grand nombre, et ceci lui sera plus douloureux.

Et il les envoya avec ces âpres paroles. Et ils marchaient a regret le long du rivage de la mer inféconde, et ils parvinrent aux tentes et aux nefs des Myrmidones. Et ils trouv?rent le P?léide assis aupr?s de sa tente et de sa nef noire, et Akhilleus ne fut point joyeux de les voir. Effrayés et pleins de respect, ils se tenaient devant le Roi, et ils ne lui parlaient, ni ne l'interrogeaient. Et il les comprit dans son âme et dit:

- Salut, messagers de Zeus et des hommes ! Approchez. Vous n'?tes point coupables envers moi, mais bien Agamemnôn, qui vous envoie pour la vierge Breis?is. Debout, divin Patroklos, am?ne-la, et qu'ils l'entraînent ! Mais qu'ils soient témoins devant les Dieux heureux, devant les hommes mortels et devant ce roi féroce, si jamais on a besoin de moi pour conjurer la destruction de tous ; car, certes, il est plein de fureur dans ses pensées mauvaises, et il ne se souvient de rien, et il ne prévoit rien, de façon que les Akhaiens combattent saufs aupr?s des nefs.

Il parla ainsi, et Patroklos obéit a son compagnon bien-aimé. Il conduisit hors de la tente Breis?is aux belles joues, et il la livra pour ?tre entraînée. Et les hérauts retourn?rent aux nefs des Akhaiens, et la jeune femme allait, les suivant a contre-c?ur. Et Akhilleus, en pleurant, s'assit, loin des siens, sur le rivage blanc d'écume, et, regardant la haute mer toute noire, les mains étendues, il supplia sa m?re bien-aimée:

- M?re ! puisque tu m'as enfanté pour vivre peu de temps, l'Olympien Zeus qui tonne dans les nues devrait m'accorder au moins quelque honneur ; mais il le fait maintenant moins que jamais. Et voici que l'Atréide Agamemnôn, qui commande au loin, m'a couvert d'opprobre, et qu'il poss?de ma récompense qu'il m'a enlevée.

Il parla ainsi, versant des larmes. Et sa m?re vénérable l'entendit, assise au fond de l'abîme, aupr?s de son vieux p?re. Et, aussitôt, elle émergea de la blanche mer, comme une nuée ; et, s'asseyant devant son fils qui pleurait, elle le caressa de la main et lui parla:

- Mon, enfant, pourquoi pleures-tu ? Quelle amertume est entrée dans ton âme ? Parle, ne cache rien, afin que nous sachions tous deux.

Et Akhilleus aux pieds rapides parla avec un profond soupir:

- Tu le sais ; pourquoi te dire ce que tu sais ? Nous sommes allés contre Th?b? la sainte, ville d'Eétiôn, et nous l'avons saccagée, et nous en avons tout enlevé ; et les fils des Akhaiens, s'étant partagé les dépouilles, donn?rent a l'Atréide Agamemnôn Khrys?is aux belles joues. Mais bientôt Khrys?s, sacrificateur de l'Archer Apollôn, vint aux nefs rapides des Akhaiens rev?tus d'airain, pour racheter sa fille. Et il portait le prix infini de l'affranchissement, et, dans ses mains, les bandelettes de l'Archer Apollôn, suspendues au sceptre d'or. Et, suppliant, il pria tous les Akhaiens, et surtout les deux Atréides, princes des peuples. Et tous les Akhaiens, par des rumeurs favorables, voulaient qu'on respectât le sacrificateur et qu'on reç?t le prix splendide. Mais cela ne plut point a l'âme de l'Atréide Agamemnôn, et il le chassa outrageusement avec une parole violente. Et le vieillard irrité se retira. Mais Apollôn exauça son v?u, car il lui est tr?s-cher. Il envoya contre les Argiens une fl?che mauvaise ; et les peuples périssaient amoncelés ; et les traits du Dieu sifflaient au travers de la vaste armée Akhaienne. Un divinateur sage interprétait dans l'agora les volontés sacrées d'Apollôn. Aussitôt, le premier, je voulus qu'on apaisât le Dieu. Mais la col?re saisit l'Atréide, et, se levant soudainement, il prononça une menace qui s'est accomplie. Les Akhaiens aux sourcils arqués ont conduit la jeune vierge a Khrys?, sur une nef rapide, et portant des présents au Dieu ; mais deux hérauts viennent d'entraîner de ma tente la vierge Breis?is que les Akhaiens m'avaient donnée. Pour toi, si tu le veux, secours ton fils bien-aimé. Monte a l'Ouranos olympien et supplie Zeus, si jamais tu as touché son c?ur par tes paroles ou par tes actions. Souvent je t'ai entendue, dans les demeures paternelles, quand tu disais que, seule parmi les Immortels, tu avais détourné un indigne traitement du Kroniôn qui amasse les nuées, alors que les autres Olympiens, H?r? et Poseidaôn et Pallas Ath?n? le voulaient enchaîner. Et toi, Déesse, tu accourus, et tu le délivras de ses liens, en appelant dans le vaste Olympos le géant aux cent mains que les Dieux nomment Briaréôs, et les hommes Aigaiôs. Et celui-ci était beaucoup plus fort que son p?re, et il s'assit, orgueilleux de sa gloire, aupr?s du Kroniôn ; et les Dieux heureux en furent épouvantés et n'enchaîn?rent point Zeus. Maintenant rappelle ceci en sa mémoire ; presse ses genoux ; et que, venant en aide aux Troiens, ceux-ci repoussent, avec un grand massacre, les Akhaiens contre la mer et dans leurs nefs. Que les Argiens jouissent de leur Roi, et que l'Atréide Agamemnôn qui commande au loin souffre de sa faute, puisqu'il a outragé le plus brave des Akhaiens.

Et Thétis, répandant des larmes, lui répondit:

- Hélas ! mon enfant, pourquoi t'ai-je enfanté et nourri pour une destinée mauvaise ! Oh ! que n'es-tu resté dans tes nefs, calme et sans larmes du moins, puisque tu ne dois vivre que peu de jours ! Mais te voici tr?s-malheureux et devant mourir tr?s-vite, parce que je t'ai enfanté dans mes demeures pour une destinée mauvaise ! Cependant, j'irai dans l'Olympos neigeux, et je parlerai a Zeus qui se réjouit de la foudre, et peut-?tre m'écoutera-t-il. Pour toi, assis dans tes nefs rapides, reste irrité contre les Akhaiens et abstiens-toi du combat. Zeus est allé hier du côté de l'Okéanos, a un festin que lui ont donné les Aithiopiens irréprochables, et tous les Dieux l'ont suivi. Le douzi?me jour il reviendra dans l'Olympos. Alors j'irai dans la demeure d'airain de Zeus et je presserai ses genoux, et je pense qu'il en sera touché.

Ayant ainsi parlé, elle partit et laissa Akhilleus irrité dans son c?ur au souvenir de la jeune femme a la belle ceinture qu'on lui avait enlevée par violence.

Et Odysseus, conduisant l'hécatombe sacrée, parvint a Khrys?. Et les Akhaiens, étant entrés dans le port profond, pli?rent les voiles qui furent déposées dans la nef noire. Ils abattirent joyeusement sur l'avant le mât dégagé de ses man?uvres ; et, menant la nef a force d'avirons, apr?s avoir amarré les câbles et mouillé les roches, ils descendirent sur le rivage de la mer, avec l'hécatombe promise a l'Archer Apollôn. Khrys?is sortit aussitôt de la nef, et le subtil Odysseus, la conduisant vers l'autel, la remit aux mains de son p?re bien-aimé, et dit:

- Ô Khrys?s ! le roi des hommes, Agamemnôn, m'a envoyé pour te rendre ta fille et pour sacrifier une hécatombe sacrée a Phoibos en faveur des Danaens, afin que nous apaisions le Dieu qui accable les Argiens de calamités déplorables.

Ayant ainsi parlé, il lui remit aux mains sa fille bien-aimée, et le vieillard la reçut plein de joie. Aussitôt les Akhaiens rang?rent la riche hécatombe dans l'ordre consacré, autour de l'autel bâti selon le rite. Et ils se lav?rent les mains, et ils prépar?rent les orges salées et Khrys?s, a haute voix, les bras levés, priait pour eux.

- Entends-moi, Porteur de l'arc d'argent, qui prot?ges Khrys? et la divine Killa, et commandes fortement sur Ténédos. Déja tu as exaucé ma pri?re ; tu m'as honoré et tu as couvert d'affliction les peuples des Akhaiens. Maintenant écoute mon v?u, et détourne loin d'eux la contagion.

Il parla ainsi en priant, et Phoibos Apollôn l'exauça. Et, apr?s avoir prié et répandu les orges salées, renversant en arri?re le cou des victimes, ils les égorg?rent et les écorch?rent. On coupa les cuisses, on les couvrit de graisse des deux côtés, et on posa sur elles les entrailles crues.

Et le vieillard les br?lait sur du bois sec et les arrosait d'une libation de vin rouge. Les jeunes hommes, aupr?s de lui, tenaient en mains des broches a cinq pointes. Et, les cuisses étant consumées, ils go?t?rent les entrailles ; et, séparant le reste en plusieurs morceaux, ils les transfix?rent de leurs broches et les firent cuire avec soin, et le tout fut retiré du feu. Apr?s avoir achevé ce travail, ils prépar?rent le repas ; et tous furent conviés, et nul ne se plaignit, dans son âme, de l'inégalité des parts.

Ayant assouvi la faim et la soif, les jeunes hommes couronn?rent de vin les krat?res et les répartirent entre tous a pleines coupes. Et, durant tout le jour, les jeunes Akhaiens apais?rent le Dieu par leurs hymnes, chantant le joyeux Paian et célébrant l'Archer Apollôn qui se réjouissait dans son c?ur de les entendre.

Quand Hélios tomba et que les ombres furent venues, ils se couch?rent aupr?s des câbles, a la proue de leur nef et quand Éôs, aux doigts rosés, née au matin, apparut, ils s'en retourn?rent vers la vaste armée des Akhaiens, et l'Archer Apollôn leur envoya un vent propice. Et ils dress?rent le mât, et ils déploy?rent les voiles blanches ; et le vent les gonfla par le milieu ; et l'onde pourprée sonnait avec bruit autour de la car?ne de la nef qui courait sur l'eau en faisant sa route.

Puis, étant parvenus a la vaste armée des Akhaiens, ils tir?rent la nef noire au plus haut des sables de la plage ; et, l'ayant assujettie sur de longs rouleaux, ils se dispers?rent parmi les tentes et les nefs.

Mais le divin fils de P?leus, Akhilleus aux pieds rapides, assis aupr?s de ses nefs lég?res, couvait son ressentiment ; et il ne se montrait plus ni dans l'agora qui illustre les hommes, ni dans le combat. Et il restait la, se dévorant le c?ur et regrettant le cri de guerre et la m?lée.

Quand Éôs reparut pour la douzi?me fois, les Dieux qui vivent toujours revinrent ensemble dans l'Olympos, et Zeus marchait en t?te. Et Thétis n'oublia point les pri?res de son fils ; et, émergeant de l'écume de la mer, elle monta, matinale, a travers le vaste Ouranos, jusqu'a l'Olympos, o? elle trouva Celui qui voit tout, le Kronide, assis loin des autres Dieux, sur le plus haut faîte de l'Olympos aux cimes nombreuses. Elle s'assit devant lui, embrassa ses genoux de la main gauche, lui toucha le menton de la main droite, et, le suppliant, elle dit au Roi Zeus Kroniôn:

- P?re Zeus ! si jamais, entre les Immortels, je t'ai servi, soit par mes paroles, soit par mes actions, exauce ma pri?re. Honore mon fils qui, de tous les vivants, est le plus proche de la mort. Voici que le roi des hommes, Agamemnôn, l'a outragé, et qu'il poss?de sa récompense qu'il lui a enlevée. Mais toi, du moins, honore-le, Olympien, tr?s-sage Zeus, et donne le dessus aux Troiens jusqu'a ce que les Akhaiens aient honoré mon fils et lui aient rendu hommage.

Elle parla ainsi, et Zeus, qui amasse les nuées, ne répondit pas et resta longtemps muet. Et Thétis, ayant saisi ses genoux qu'elle tenait embrassés, dit une seconde fois:

- Consens et promets avec sincérité, ou refuse-moi, car tu ne peux craindre rien. Que je sache si je suis la plus méprisée des Déesses !

Et Zeus qui amasse les nuées, avec un profond soupir, lui dit:

- Certes, ceci va causer de grands malheurs, quand tu m'auras mis en lutte avec H?r?, et quand elle m'aura irrité par des paroles outrageantes. Elle ne cesse, en effet, parmi les Dieux Immortels, de me reprocher de soutenir les Troiens dans le combat. Maintenant, retire-toi en hâte, de peur que H?r? t'aperçoive. Je songerai a faire ce que tu demandes, et je t'en donne pour gage le signe de ma t?te, afin que tu sois convaincue. Et c'est le plus grand de mes signes pour les Immortels. Et je ne puis ni révoquer, ni renier, ni négliger ce que j'ai promis par un signe de ma t?te.

Et le Kroniôn, ayant parlé, fronça ses sourcils bleus. Et la chevelure ambroisienne s'agita sur la t?te immortelle du Roi, et le vaste Olympos en fut ébranlé.

Tous deux, s'étant ainsi parlé, se sépar?rent. Et Thétis sauta dans la mer profonde, du haut de l'Olympos éblouissant, et Zeus rentra dans sa demeure. Et tous les Dieux se lev?rent de leurs siéges a l'aspect de leur P?re, et nul n'osa l'attendre, et tous s'empress?rent au-devant de lui, et il s'assit sur son trône. Mais H?r? n'avait pas été trompée, l'ayant vu se concerter avec la fille du Vieillard de la mer, Thétis aux pieds d'argent. Et elle adressa d'amers reproches a Zeus Kroniôn:

- Qui d'entre les Dieux, ô plein de ruses, s'est encore concerté avec toi ? Il te plaît sans cesse de prendre, loin de moi, de secr?tes résolutions, et jamais tu ne me dis ce que tu médites.

Et le P?re des Dieux et des hommes lui répondit:

- H?r?, n'esp?re point connaître toutes mes pensées. Elles te seraient terribles, bien que tu sois mon épouse. Celle qu'il convient que tu saches, aucun des Dieux et des hommes ne la connaîtra avant toi ; mais pour celle que je médite loin des Dieux, ne la recherche ni ne l'examine.

Et la vénérable H?r? aux yeux de b?uf lui répondit:

- Terrible Kronide, quelle parole as-tu dite ? Certes, je ne t'ai jamais interrogé et n'ai point recherché tes pensées, et tu médites ce qu'il te plaît dans ton esprit. Mais je tremble que la fille du Vieillard de la mer, Thétis aux pieds d'argent, ne t'ait séduit ; car, d?s le matin, elle s'est assise aupr?s de toi et elle a saisi tes genoux. Tu lui as promis, je pense, que tu honorerais Akhilleus et que tu ferais tomber un grand nombre d'hommes aupr?s des nefs des Akhaiens.

Et Zeus qui amasse les nuées lui répondit, et il dit:

- Insensée ! tu me soupçonnes sans cesse et je ne puis me cacher de toi. Mais, dans ton impuissance, tu ne feras que t'éloigner de mon c?ur, et ta peine en sera plus terrible. Si tes soupçons sont vrais, sache qu'il me plaît d'agir ainsi. Donc, tais-toi et obéis a mes paroles. Prends garde que tous les Dieux Olympiens ne puissent te défendre, si j'étends sur toi mes mains sacrées.

Il parla ainsi, et la vénérable H?r? aux yeux de b?uf fut saisie de crainte, et elle demeura muette, domptant son c?ur altier. Et, dans la demeure de Zeus, les Dieux Ouraniens gémirent.

Et l'illustre ouvrier H?phaistos commença de parler, pour consoler sa m?re bien-aimée, H?r? aux bras blancs:

- Certes, nos maux seront funestes et intolérables, si vous vous querellez ainsi pour des mortels, et si vous mettez le tumulte parmi les Dieux. Nos festins brillants perdront leur joie, si le mal l'emporte. Je conseille a ma m?re, bien qu'elle soit déja persuadée de ceci, de calmer Zeus, mon p?re bien-aimé, afin qu'il ne s'irrite point de nouveau et qu'il ne trouble plus nos festins. Certes, si l'Olympien qui darde les éclairs le veut, il peut nous précipiter de nos thrônes, car il est le plus puissant. Tente donc de le fléchir par de douces paroles, et aussitôt l'Olympien nous sera bienveillant.

Il parla ainsi, et, s'étant élancé, il remit une coupe profonde aux mains de sa m?re bien-aimée et lui dit:

- Sois patiente, ma m?re, et, bien qu'affligée, supporte ta disgrâce, de peur que je te voie maltraitée, toi qui m'es ch?re, et que, malgré ma douleur, je ne puisse te secourir, car l'Olympien est un terrible adversaire. Déja, une fois, comme je voulais te défendre, il me saisit par un pied et me jeta du haut des demeures divines. Tout un jour je roulai, et, avec Hélios, qui se couchait, je tombai dans L?mnos, presque sans vie. La les hommes Sintiens me reçurent dans ma chute.

Il parla ainsi, et la divine H?r? aux bras blancs sourit, et elle reçut la coupe de son fils. Et il versait, par la droite, a tous les autres Dieux, puisant le doux nektar dans le krat?re. Et un rire inextinguible s'éleva parmi les Dieux heureux, quand ils virent H?phaistos s'agiter dans la demeure.

Et ils se livraient ainsi au festin, tout le jour, jusqu'au coucher de Hélios. Et nul d'entre eux ne fut privé d'une égale part du repas, ni des sons de la lyre magnifique que tenait Apollôn, tandis que les Muses chantaient tour a tour d'une belle voix. Mais apr?s que la brillante lumi?re Hélienne se fut couchée, eux aussi se retir?rent, chacun dans la demeure que l'illustre H?phaistos boiteux des deux pieds avait construite habilement. Et l'Olympien Zeus, qui darde les éclairs, se rendit vers sa couche, la o? il reposait quand le doux sommeil le saisissait. Et il s'y endormit, et, aupr?s de lui, H?r? au thrône d'or.

 

Rhapsodie II. Le r?ve trompeur et le catalogue des vaisseaux

 

Les Dieux et les cavaliers armés de casques dormaient tous dans la nuit ; mais le profond sommeil ne saisissait point Zeus, et il cherchait dans son esprit comment il honorerait Akhilleus et tuerait une foule d'hommes aupr?s des nefs des Akhaiens. Et ce dessein lui parut le meilleur, dans son esprit, d'envoyer un Songe menteur a l'Atréide Agamemnôn. Et, l'ayant appelé, il lui dit ces paroles ailées :

- Va, Songe menteur, vers les nefs rapides des Akhaiens. Entre dans la tente de l'Atréide Agamemnôn et porte-lui tr?s-fid?lement mon ordre. Qu'il arme la foule des Akhaiens chevelus, car voici qu'il va s'emparer de la ville aux larges rues des Troiens. Les Immortels qui habitent les demeures Olympiennes ne sont plus divisés, car H?r? les a tous fléchis par ses supplications, et les calamités sont suspendues sur les Troiens.

Homer Iliada przełożył Franciszek Ksawery Dmochowski

Księga I. Zaraza. Gniew 

 

Gniew Achilla, bogini, głoś, obfity w szkody,

Który ściągnął klęsk tyle na greckie narody,

Mnóstwo dusz mężnych wcześnie wtrącił do Erebu,

A na pastwę dał sępom i psom bez pogrzebu

Walające się trupy rycerskie wśród pola:

Tak Zeusa wielkiego spełniała się wola

Odtąd, gdy się zjątrzyli sporem niebezpiecznym

Agamemnon, król mężów, z Achillem walecznym.

 

    Od kogóż tej niezgody pożar zapalony?

Od Feba, co go Kronid z pięknej miał Latony.

Gniewny na króla, wojsku straszną klęskę zadał,

Rozszerzył mór w obozie, codziennie lud padał;

Mścił się, że był zelżony jego kapłan święty.

Przyszedł Chryzes, gdzie stały Achajów okręty,

Świetną na okup córki przynosząc ofiarę,

A w ręku mając berło i Feba tiarę;

Prosił Greki o litość na ojcowskie bóle:

Najbardziej zaś Atrydy, dwa narodów króle:

- ˝Atrydowie i Grecy! Niech wam dadzą bogi

Dobyć miasta Pryjama, w swoje wrócić progi!

Lecz pomni na łuk Feba strzelający z góry,

Weźcie okup, nie przeczcie ojcu jego córy!

 

    Rzekł. W Grekach szmer przyjazny oznaczał ich zgodę,

Aby uczcić kapłana i przyjąć nagrodę;

Nie przypadła królowi do serca ta mowa,

Więc go puścił z obelgą, przydał groźne słowa:

- ˝Znidź, naprzykrzony starcze, z oczu moich pręcej,

Nie waż bawić się dłużej ani wracać więcej!

W tiarze, w berle słaba dla ciebie zasłona.

Chyba mi starość córkę twoją wydrze z łona;

Od swych daleko, w Argos na zawsze osiędzie,

Tam wełnę tkać i łoże moje dzielić będzie.

Pójdź precz! Ani mnie gniewaj, żebyś został cały!

Rzekł król; zaląkł się starzec i odszedł struchlały.

 

    Szedł cicho ponad morze, gdzie huczały fale,

A gdy już był daleko, wynurzył swe żale

I syna pięknowłosej tak prosił Latony:

- ˝Boże! Którego Chryza doznaje obrony,

Smintejczyku! Co strzałę wypuszczasz daleką,

Co masz Tened i Killę pod możną opieką:

Jeśli wieńcami twoje zdobiłem kościoły,

Jeślim ci na ofiarę bił kozły i woły,

Niech prośba ta od ciebie będzie wysłuchana:

Zemścij się łukiem twoim obelgi kapłana˝.

 

    Ledwie skończył, modlitwa doszła ucha Feba;

Wysłuchał go łaskawie, zstąpił gniewny z nieba

Z łukiem swoim, z kołczanem; na ramionach strzały

W bystrym biegu strasznymi szczęki przerażały.

Idzie jak noc posępny; siadł z dala, łuk spina:

Leci strzała i świszcząc powietrze rozcina.

Okropnym brzmiąc łuk jękiem psy strzela i muły;

Wnet zgubne jego razy Achaje poczuły:

Palą się bezprzestannie smutne trupów stosy.

 

    Przez dziewięć dni na wojsko śmiertelne szły ciosy,

Dziesiątego Achilles cały lud zwoływa,

Bo tę myśl w piersi Hera wlała mu życzliwa,

Bolesna, widząc swoich Achajów zagładę.

Zatem, gdy się na walną zgromadzili radę,

Mężny Achilles tymi zaczął mówić słowy:

- ˝Teraz bardzo się lękam, synu Atrejowy,

Abyśmy, obłąkani wpośród morskich brodów,

Nie musieli powracać do ojczystych grodów,

Jeżeli tu na zawsze nie zamkniem powieki,

Bo i wojna okrutna, i mór niszczy Greki.

Niech wieszcz lub kapłan powie, skąd ta chłosta sroga,

Albo snów tłumacz wierny - wszakże sny od boga?

Niechaj powie, dlaczego Feb naszej chce zguby:

Czy go niedopełnione obrażają śluby?

Czyli stąd, że świętego stugłowu nie bierze?

Bijmy owce i kozy dla niego w ofierze,

Aby ubłagan wstrzymał ten mór niebezpieczny˝

To powiedziawszy usiadł Achilles waleczny.

 

    Wstał Testora syn, Kalchas, pierwszy w swym urzędzie:

Zna, co jest, zna, co było, zna nawet, co będzie;

Mądry i duchem wieszczym od Feba natchnięty,

On do Troi achajskie prowadził okręty.

Więc tak na radzie głosem roztropnym opiewa:

- ˝Chcesz, bym wyrzekł, dlaczego na nas Feb się gniewa,

Feb, którego łuk srebrny zgubne strzały niesie?

Ja powiem, lecz przysięgą zaręcz, Achillesie,

Że mi słowy i ręką dasz potrzebne wsparcie,

Bo widzę, jak się na mnie rozgniewa zażarcie

Mąż, któremu nad sobą władzę Grecy dali.

A gdy król na słabego gniewem się zapali,

Chociaż się na czas wstrzyma, w razie nie zaszkodzi,

Znajdzie potem sposobność i zemście dogodzi.

Uważ więc, czyliś zdolny ocalić mą głowę˝.

Achilles odpowiedział na tę wieszczka mowę:

- ˝Co tylko wiesz, mów śmiało! Bo na Apollina

Przysięgam, Zeusowi najmilszego syna,

Którego ty świętości trzymając na pieczy,

Z daru jego zwiastujesz przyszłe Grekom rzeczy;

Przysięgam, póki widzę to światło na niebie:

Żaden się z Greków skrzywdzić nie odważy ciebie,

Ani sam Agamemnon. Nic to nie przeszkadza

Prawdę wyrzec, że jego najwyższa dziś władza˝.

 

    Ośmielił się tym wieszczek: ˝Ani dla ofiary,

Ani dla ślubów - rzecze - zesłane są kary;

Wzgarda świętego sługi ściągnęła tę stratę.

Nie chciał wydać król córki, odrzucił zapłatę,

Dlatego między nami zaraza się szerzy,

I nie wprzódy się w swoim gniewie Feb uśmierzy,

Aż król powróci zdobycz, którą dotąd trzyma.

I darmo odda brankę z czarnymi oczyma.

Gdy do Chryzy poślemy jeszcze stugłów święty,

Może się da złagodzić dla nas bóg zawzięty˝.

 

    Skończywszy usiadł Kalchas. Natychmiast powstanie

Trzymający szerokie Atryd panowanie,

Straszliwie pomieszany, gniew mu wnętrze ściska,

A oko rozpalone żywym ogniem błyska;

I rzekł, krzywym rzucając na Kalchasa wzrokiem:

- ˝Zawsze ty, widzę, jesteś nieszczęścia prorokiem

I nic nie umiesz dla mnie zwiastować przyjemnie;

Każdy twój czyn i wyraz serce rani we mnie.

Teraz nawet rozgłaszasz pomiędzy Achiwy,

Iż dlatego zarazą Feb ich trapi mściwy,

Żem zatrzymał dziewicę, okupem wzgardziłem.

Posiadanie tej branki bardzo mi jest miłem,

Byłaby moją w domu pociechą jedyną,

Większą niż Klitajmestra, którąm wziął dziewczyną.

Wyrówna jej rozumem moja niewolnica

I sercem, i przemysłem, i pięknością lica.

Ale gdy trzeba, ojcu wracam ją do ręki,

Bo wolę całość ludu nad jej wszystkie wdzięki.

Tylko mi tę osłodźcie stratę, przyjaciele:

Godziż się, bym szkodował sam jeden tak wiele?

Wszakże wszyscy widzicie, co mi z rąk wypada˝.

Na to Pelid waleczny tak mu odpowiada.

- ˝Atrydo, jakżeż razem i dumny, i chciwy!

Tobież łupu szlachetne odstąpią Achiwy?

Ja nie wiem, jeśli jakie łupy gdzie złożono:

Co z miast było wziętego, to już podzielono;

Wracać nazad i znowu dzielić nie przystoi.

Ale kiedy przemożnej dobędziemy Troi,

Wróć tylko brankę bogu, za dzisiejszą stratę

Potrójną i poczwórną odbierzesz zapłatę˝.

- ˝Luboś mądry, nie zdołasz tego wmówić we mnie

Rzekł król - i chcesz mnie słowy podchodzić daremnie,

Oddawszy moją brankę, będęż smutny siedzieć,

Gdy ty cieszysz się twoją? Oddam, lecz chcę wiedzieć,

Czyli tę stratę Grecy nagrodzą mi równie;

Jeśli nie chcą nagrodzić, sam wezmę gwałtownie...

Ale się w innej o tym naradzimy porze.

Teraz okręt na wielkie wyprowadźmy morze

I zbierzmy zdolne majtki do takiej wyprawy,

Brankę wsadźmy z ofiarą stugłowną do nawy.

Pierwsi z wodzów tę podróż na siebie weźmiecie;

Ajas, Odys, albo król panujący Krecie,

Lub jeśli tak rozkażę, najstraszniejszy z ludzi,

Pelid się tą usługą dla Greków potrudzi.

Pewnie bóg zagniewany, który mściwie strzela,

Tą ofiarą się zmieni dla nas w przyjaciela˝.

 

    Na to strasznie zapalon Achilles zawoła:

- ˝O łakomco! O człeku bezwstydnego czoła!

Któż z Greków chętnie twoje spełni rozkazanie?

Kto pójdzie na wyprawę? Na czele wojsk stanie?

Nie z mojej ja przyszedłem pod Troję przyczyny,

Ród ten przeciw mnie żadnej nie popełnił winy;

Do owoców mej ziemi nie ściągnęli dłoni,

Nie tknęli się trzód moich, nie zabrali koni,

Najmniejszej w żyznej Ftyi nie zrobili szkody;

Dzielą mnie od nich wielkie i góry, i wody.

Ale z tobą-śmy przyszli z odległych stron świata,

Czci twojej nasługiwać, mścić się krzywdy brata.

Bezczelniku z psim okiem! Nie znasz tej usługi!

Jeszcze mi to chcesz wydrzeć, com wziął za znój długi

I co mi zgodnie greckie przyznały narody!

Dotąd ja równej z tobą nie miałem nagrody.

Gdy po dobyciu miasta wojsko łup rozbiera,

Na moich barkach ciężar wojny się opiera,

Lecz kiedy podział przyjdzie, lepsza część dla ciebie,

A ja - upracowany, zemdlony w potrzebie,

Z małą cząstką na okręt idę z bojowiska.

Do Ftyi, do mojego powracam siedliska,

Gdy nie masz moich zasług, śmiesz zdobycz wydzierać;

A nie wiem, czy beze mnie będziesz łupy zbierać˝.

 

    Jemu król Agamemnon, równym gniewem zdjęty:

- ˝Jedź, gdy ci się podoba, spychaj twe okręty!

Czyż to na tobie jednym los Grecyji stoi?

Mam drugich, co się zemszczą mej krzywdy na Troi,

A najskuteczniej Kronid panujący w niebie.

Z wszystkich królów najbardziej nienawidzę ciebie...

Idź, rządź Myrmidonami, nie mną, człeku hardy:

Gniewy twoje niczego nie warte prócz wzgardy.

Lecz wiedz: gdy Feb ode mnie Chryzeidę bierze,

Dam rozkaz, niech ją moi odwiozą żołnierze,

A za to się do twojej posunę nagrody:

Bryzeidę ci wezmę z pięknymi jagody,

Byś znał, żem jest mocniejszy. Drugich strach ogarnie,

Widząc, że mi się równać nie można bezkarnie˝.

 

    Na te słowa okrutnie Pelid rozjątrzony,

Niepewny, na obiedwie nachyla się strony:

Czy usunąwszy drugich w Atryda uderzyć,

Czy lepiej gniew powściągnąć i zapał uśmierzyć.

Gdy się na obie strony chwieje myśl wątpliwa,

W zapale z pochew miecza strasznego dobywa:

Wtem z nieba z Hery przyszła Pallada przysługi,

Bo równie jej był miły jak jeden, tak drugi.

Z tyłu lekko za włosy pociąga rycerza,

Niczyim, jego tylko oczom się powierza.

Zląkł się Pelid, gdy spojrzał za siebie zdumiały,

Widzi Palladę: oczy jej groźnie iskrzały;

I rzecze: ˝Wielka córo pana błyskawicy,

Po cóżeś to z niebieskiej nadeszła stolicy?

Czy widzieć, jaką Atryd obelgę mi czyni?

Oświadczam ci, bo tego dokażę, bogini,

Że dłoń ta wnet za dumę duszę mu wywlecze˝.

A na to modrooka Pallada tak rzecze:

- ˝Przyszłam gniew twój uśmierzyć z woli Zeusa żony:

Jej Achilles, jej Atryd równie ulubiony.

Nie ruszaj miecza, do krwi nie chciej się zapędzać;

Ale słów obelżywych możesz nie oszczędzać.

Wierz mi, bo to być musi, że dla tej ofiary

Trzykroć będziesz drogimi nagrodzony dary;

Tylko bądź nam posłuszny, gniew uhamuj srogi˝.

A Palladzie Achilles mówi prędkonogi:

- ˝Choć cały gniewem pałam, lecz rozum ostrzega,

Iż ten błądzić nie może, kto bogom ulega;

Kto na rozkazy bogów nie zatyka ucha,

Tego wzajem łaskawe niebo chętniej słucha˝.

To wyrzekłszy, przestaje na Pallady radzie,

Powściąga silną rękę i miecz w pochwy kładzie;

A bogini, poselstwo odprawiwszy swoje,

Do bogów spieszy, w górne Zeusa pokoje.

 

    Lecz Pelid jeszcze gniewy straszne w sercu warzy

I rzecze, dla Atryda nie szczędząc potwarzy:

- ˝Z psim okiem, z łani sercem, bezecny opoju,

Wziąłżeś broń, prowadziłżeś lud śmiało do boju?

Poszedłżeś na zasadzki, gdy szły inne wodze?

Nigdy! Drżałeś ze śmiercią spotkać się na drodze.

Lepiej dumną w obozie władzę rozpościerać,

A kto ci się sprzeciwi, temu łup wydzierać.

Nad podłymi panujesz, ludożerco, tłumy;

Inaczej już byś zgonem przypłacił twej dumy.

Ale ja ci przysięgam teraz uroczyście,

Przez to berło, co więcej nie odrośnie w liście,

Bo kiedy je raz na pniu ostry topór przytnie,

Żywne straciwszy soki, więcej nie zakwitnie,

A dziś je w ręku greccy monarchowie noszą,

Którzy święte wyroki prawa ludom głoszą;

Przysięgam ci największą przysięgą na świecie:

Wzywać Achilla Grecy, lecz próżno będziecie!

A ty się dręcząc w sobie nie dasz im pomocy,

Gdy ich do wiecznej Hektor zacznie wtrącać nocy.

Zgryzą cię trojańskiego postępy oręża,

Że najwaleczniejszego nie uczciłeś męża˝.

 

    To powiedziawszy, przodków berło znakomite,

Berło świetnie złotymi gwoździami nabite,

Rzuca gniewny na ziemię i na miejscu siada.

Równie się Agamemnon na niego rozjada.

Wtem władca pylijskiego powstaje narodu,

Z ust jego słodsze płyną wyrazy od miodu.

Dwa pokolenia Pylów zamieszkały ziemię,

Jak żył, a teraz trzecie ludzi rządzi plemię.

W te rzekł słowa, rozumu wielkiego tłumacze:

- ˝O, jak Achajów ziemia gorzko dziś zapłacze!

Jak się z tej uradują Trojanie nowiny,

Jak ucieszy się Pryjam i Pryjama syny,

Gdy usłyszą, że zgubną ci zjątrzeni zwadą,

Którzy innym przodkują i męstwem, i radą!

Lecz starca głos niech w młodszych winną baczność wzbudzi,

Bom ja większych przed laty widział od was ludzi,

A lekce mojej rady nie ważyli przecie.

Nigdym takich nie widział, ni ujrzę na świecie,

Jakim był silny Dryjant, Kajnej nieśmiertelny,

Pejrytoj i Eksadios, i Polifem dzielny...

Mężni sami, z mężnymi chodzili za barki,

Centaurom, gór mieszkańcom, dumne starli karki.

Z nimi od młodu moje bywały zabawy,

Gdy mnie z Pylos do spólnej wezwali wyprawy,

I jam walczył, jak siły pozwalały moje;

Z dzisiejszych nikt by z nimi nie wyszedł na boje.

Tak wielcy, a młodego przyjmowali rady:

I dla was będzie lepiej wstępować w ich ślady.

Ty, choć możny, nadobną zostaw mu dziewicę,

Niech ma dar, którym uczcił Grek jego prawicę;

A ty, Achillu, z królem nie bądź tak gwałtowny,

Bo mu żaden ze wszystkich królów nie jest rowny.

Jeżeliś ty dzielniejszy, żeś synem bogini,

Jego możniejszym władza obszerniejsza czyni.

Atrydo, głos pokoju między was przynoszę:

Złóż gniew na Achillesa, ja cię o to proszę;

W nim jest obrona floty, w nim wojska podpora˝.

Agamemnon w te słowa rzecze do Nestora:

- ˝Zacny starcze! Szanuję mądrą twoją mowę,

Lecz nad wszystkich ten człowiek chce wynosić głowę;

On by rad sobie władzę najwyższą przywłaszczył,

A któż będzie tak niski, by się przed nim płaszczył?

Jeżeli mu zaś dzielność nadał bóg odwieczny,

Czyż przeto mu pozwala, by tak był złorzeczny?

Przerwał mu Pelid mowę i obelg nie skąpił:

- ˝Ostatni byłbym z ludzi, gdybym ci ustąpił...

Co ci powiem, to w żywej zachowaj pamięci:

Dla branki walczyć bronią wcale nie mam chęci

Ni z tobą, ni z innymi Greków rycerzami,

Choć bierzecie dar, który przyznaliście sami;

Ale co na okręcie moim jest w ładunku,

Nic do twego nie możesz podciągnąć szalunku.

Odważ się tylko na to: całe wojsko zoczy,

Że ta włócznia wnet czarną krew z ciebie wytoczy˝.

 

    Tak w szkodliwej obadwa rozjątrzeni zwadzie

Powstali, czyniąc koniec narodowej radzie.

Pelid gniewny pod swoje udał się namioty,

Z nim Patrokl nieodostępny i tesalskie roty.

Atryd zaś okręt spycha, żagle rozpościera,

Kładzie ofiarę, majtków dwudziestu wybiera,

I śliczną Chryzeidę prowadzi do nawy:

Mądry Odyseusz wodzem został tej wyprawy.

    Ci mokrą płyną drogą, wiatry w żagle świszczą.

Król nakazał obmycie; więc ludy się czyszczą,

Rzucając wszystko w morze, co brudnego zmiotą;

Potem się zaraz świętą zajmują robotą,

Biją byki i kozy na uczczenie Feba:

Skwarzy się tłustość, dymy się wznoszą do nieba.

 

    Gdy tak lud ofiarami błagał Apollina,

Agamemnon się srożył na Peleja syna

I chcąc dokonać swoich zapowiedzi groźnych,

Mówił do Eurybata i Taldyba, woźnych:

- ˝Do Achilla namiotu śpiesznym idźcie krokiem

I przywiedźcie tu jego brankę z czarnym okiem.

Jeśli nie da, sam wezmę, gdy tam z wielą przydę,

A to większą mu sprawi boleść i ohydę˝.

    Tak zalecił, groźnymi rozwodząc się słowy.

Struchleli biedni ludzie na rozkaz takowy,

Idą powoli, ciężkim ściśnięci kłopotem.

Siedzącego zastają wodza pod namiotem;

Achilles ich spostrzegłszy zasmucił się srodze;

Ci, króla czcią przejęci, w wielkiej byli trwodze,

Stali cicho, ni w jednym wyrzekli co słowie.

Poznał rycerz ich trudność, więc pierwszy tak powie:

- ˝Witajcie woźni, bogów i śmiertelnych posły!

Przystąpcie. Wy nie winni, lecz Atryd wyniosły;

Do niego ja, nie do was, mam żalu przyczynę.

Pójdź, kochany Patroklu, wydaj im dziewczynę!

Weźcie ją, ale bądźcie świadki nad mym bólem

Przed niebem i przed ziemią, i przed srogim królem:

Będzie kiedyś dla Greków Achilles potrzebny...

Złym tylko chuciom służy ten człowiek haniebny:

Z przeszłych on rzeczy wnosić przyszłości nie umie

I gubi Greki, głupiej dogadzając dumie˝.

 

    Natychmiast wierny Patrokl z miejsca swego wstaje,

Ślicznego lica brankę posłańcom oddaje;

Wracają się pod namiot Atryda szeroki,

Z nimi niewiasta idzie niechętnymi kroki.

    Odchodzi od swych Pelid i łzy hojne toczy,

Z dala siada na brzegu, w morze wlepia oczy

I wyciągnąwszy ręce, tak matkę zaklina:

- ˝Gdyś mnie krótkiego życia dała na świat, syna,

Matko! Przynajmniej Kronid, co piorunem włada,

Niechaj mi sławne imię i wielką cześć nada;

Lecz nie znam jej, gdy Atryd zdobycz gwałtem bierze,

Którą mi zgodnie greccy przyznali rycerze˝.

 

    To mówiąc, łzy wylewa rzęsistym potokiem.

Siedząc w morzu, pod ojca podeszłego bokiem,

Słyszy te żale matka, na kształt mgły wychodzi,

Tuż siada, ręką głaszcze i jęki łagodzi.

- ˝Czego płaczesz? Skąd, synu, boleść masz tak wielką?

Powiedz i nic nie zataj przed twą rodzicielką˝.

 

    A na to Pelid rzecze westchnąwszy serdecznie

- ˝Na cóż ci to powiadać, co wiesz dostatecznie...

Więc, matko, wesprzyj syna! Śpiesz do górnych progów.

Opowiedz krzywdę panu i ludzi, i bogów,

Jeśliś na jego dobre zasłużyła chęci.

Com słyszał w domu ojca, mam dotąd w pamięci,

Że od ciebie Zeusa wyszła raz obrona;

Bo gdy spisek Pallady, Hery, Posejdona

Dążył na to, by w więzy ująć go haniebne,

W tak złym razie tyś wsparcie dała mu potrzebne:

Sturęcznegoś do nieba wezwała olbrzyma,

Który imię u ludzi Ajgajona trzyma,

W niebie zaś Bryjareja dają mu nazwisko.

Silniejszy on od ojca. Kiedy usiadł blisko

Przy panu nieśmiertelnych w straszliwej postawie,

Zlękłe bogi przestały o złej myśleć sprawie.

Wspomnij mu to, kolana w czułej ściskaj dłoni,

Żebraj, aby trojańskiej dopomagał broni;

Niech bije Greki, do naw odeprze ze stratą,

Niech widzą, co mądrości ich króla zapłatą,

I niechaj Atryd swego pożałuje błędu,

Że dla najdzielniejszego męża nie miał względu˝.

 

    A Tetys na to, łzami zalawszy się cała:

- ˝Na com cię nieszczęśliwym losem wychowała!

Obyś przynajmniej siedział w nawie bez boleści!

Lecz i w ciasnym obrębie wyrok dni twe mieści,

I zrządza ci na ziemi najnędzniejsze bycie!

Jakżem ci, synu, smutnym losem dała życie!

Wstąpię na Olimp górny, przed Zeusem stanę,

Powiem, jak srogą na czci odebrałeś ranę

Może na prośby moje łaskawie się skłoni.

Ty gniewny siedź u floty, nie bierz się do broni.

Wczoraj opuścił Kronid złote nieba progi,

Poszedł poza ocean, a z nim inne bogi,

By w uczcie towarzyszył Etyjopom czystym;

Za dwanaście dni będzie w swym domu wieczystym

Wtedy spieszę do niego, ścisnę mu kolana;

Spodziewam się, że będę w prośbie wysłuchana˝.

To rzekłszy znikła, w smutku zostawiając syna,

Że mu wzięta niesłusznie prześliczna dziewczyna...

 

    Zagniewany Achilles o dziewicy wzięcie,

Nigdzie nie wyszedł, siedział na swoim okręcie;

Nikt go nie widzi w boju, nikt w radzie nie słyszy,

Lecz w smutku pogrążony za bitwami dyszy.

Gdy przeszło dni dwanaście, nieśmiertelne bogi

W niedostępne Olimpu wracają się progi,

Kronid przodkuje wszystkim do górnej stolicy.

Tetys, pomna synowi danej obietnicy,

Zostawia ojca, rzuca niezgłębione morze,

I do nieba o rannej dostaje się porze.

Kronida, który grzmiące pioruny zapala,

Na wierzchołku Olimpu był od bogów z dala.

Siada przed nim bogini z pokorną postawą,

Ręką lewą kolana, brodę ściska prawą

I rzecze: ˝Bogów ojcze, jeślim kiedy ciebie

Lub uczynkiem, lub słowem ratowała w niebie,

Skłoń ucho na me prośby, pamiętny przysługi:

Daj cześć synowi memu, gdyś wiek dał niedługi!

Widzisz, jako nad ciężką obelgą łzy roni:

Wydarł mu gwałtem Atryd owoc dzielnej dłoni;

Ale ty go przynajmniej uczcij, mądry boże,

Niech ręka twoja w bitwach Trojany wspomoże,

Niech górują nad Greki, odnoszą zwycięstwa,

Aż póki ci nie uczczą mego syna męstwa˝.

 

    Nic na to chmurowładca Kronid nie odpowie,

Milcząc, całą tę sprawę waży w swojej głowie;

Tetys, jak go ujęła, tak się kolan trzyma,

I tak z rozrzewnionymi powtarza oczyma:

- ˝Odmów mi, albo przyzwól i zaręcz wyraźnie!

Czyż jakie na Zeusa padają bojaźnie?

Niech wiem, czym sama z bogiń okryta pogardą˝.

Kronid ciężko westchnąwszy: ˝Prosisz o rzecz twardą.

Jakie troski dla mojej stąd wynikną głowy!

Na niepokój mnie, córko, narażasz domowy:

Znowu się będzie trzeba z małżonką ucierać,

A i tak mi wyrzuca, żem Troję rad wspierać.

Idź, by cię nie postrzegło zazdrosne jej oko!

Prośbę twoją mam w sercu wyrytą głęboko.

Skłonię głową, byś pewna była mojej chęci;

Tej na stwierdzenie słowa używam pieczęci,

Przed bogi i przed ludźmi znak ten jest konieczny˝.

To wyrzekł i brwi zmarszczył niebios pan odwieczny:

Podniosły się na głowie nieśmiertelnej włosy,

Wstrząsł się Olimp i całe zadrżały niebiosy.

 

    Gdy takie zaręczenie od Zeusa zyska,

Tetys idzie do swego w głębi wód siedliska,

On do swego pałacu. Wstają wszystkie bogi

I zabiegają ojcu swemu na pół drogi;

Nikt na miejscu nie został, cała niebian rzesza

Na powitanie władcy piorunu pospiesza.

 

    Skoro tylko pan bogów na swym zasiadł tronie,

Zdało się podejrzliwej dokuczyć mu żonie;

Postrzegła, że z nim Tetys ciche miała rady,

Takie zatem z Kronidą rozpoczyna zwady:

- ˝Z kimżeś to, obłudniku, rozmawiał dziś w niebie?

Beze mnie radzić skrycie rozkoszą dla ciebie.

Zawsze lubisz przed żoną chować sekret ścisły

I nigdy nie powiadasz, jakie twe zamysły˝.

- ˝O wszystkich - rzekł bóg - rzeczach być uświadomioną

Zbytni ciężar dla ciebie, choć mi jesteś żoną;

Jednakże, co ciekawość twoją słusznie budzi,

To pierwsza wiesz ode mnie i z bogów, i z ludzi;

Lecz, co sam radzę, bogom nie myśląc powiadać,

O to próżno nie pytaj, tego nie chciej badać˝.

 

    Na to Hera, wielkimi oczyma wspaniała:

- ˝Twardy Kronosa synu, cóżem usłyszała?

Nigdym ci nie jest przykra, słusznie się tym szczycę,

Że nie chcę wglądać w żadną twoją tajemnicę.

Ta zaś troskliwość moja z tego idzie źródła,

Czy cię córka morskiego starca nie uwiodła.

Bo dziś przyszła do ciebie, ściskała kolana,

I podobno już w prośbach swoich wysłuchana:

Jej syna czci, a Greków klęski nic nie zwlecze˝.

Na to piorunowładca do Hery tak rzecze:

- ˝Płoche twe podejrzenia są dla mnie zwyczajne,

Jednak ci niedostępne moje myśli tajne.

Nienawiść tylko męża odnosisz w korzyści,

Choćbyś zgadła mój wyrok. Co chcę, to się ziści.

Siedź i skromnie się moim powoduj rozkazem,

Bo cię tu nie zasłonią wszystkie bogi razem

Od strasznego tej ręki ogromnej zamachu˝.

Tak rzekł; umilkła Hera i drżała ze strachu;

Musi ulec mężowi niezgięta jej dusza,

Lecz wszystkich bogów czułość jej zmartwienie wzrusza.

Zatem Hefajst, Olimpu sławny budowniczy,

Miłą matkę pociesza w tak ciężkiej goryczy:

- ˝Jak to nas wszystkich smuci, jak dotkliwie boli,

Że niebo się poróżnia dla śmiertelnych doli.

Gdy się przykra niezgoda samych bogów ima,

Znikną uczty, rozkosze, złe górę otrzyma.

Matce radzę, choć sama sobie radzić zdolną,

By na Zeusa była rozkazy powolną:

Bo kiedy w gniew nasz ojciec rozjątrzony wpada,

Cała się dla niebianów zepsuje biesiada.

Gdyby chciał, jak jest mocny, ten wielki pan gromu,

Wszystkich by nas wytrącił z niebieskiego domu.

Matko! Ujmij go wdzięcznie, a spojrzy wesoło

I okaże pogodne Olimpowi czoło˝.

 

    To powiedziawszy Hefajst z miejsca swego wstaje,

Bierze okrągłą czarę, matce ją podaje

I rzecze: ˝Znoś to, matko, lubo ci nie miło,

Żebyć się co gorszego jeszcze nie zdarzyło;

Gniewy jego złagodzi twa powolność wczesna.

Jakby dla syna twego była rzecz bolesna,

Nie mogąc dać ci wsparcia, patrzeć na twe jęki:

Trudno wytrzymać siłę Zeusowej ręki.

Nigdy mi ten przypadek nie wyjdzie z pamięci:

Gdym cię raz przeciw jego chciał wesprzeć niechęci,

Porwał za nogę, rzucił z niebieskiego gmachu,

Zaledwie ze mnie dusza nie wyszła z przestrachu;

Leciałem przez dzień, w wieczór upadłem na Lemnie,

Tam Syntyjowie ducha obudzili we mnie˝.

 

    Tę Hefajst o przypadku swoim powieść czyni.

A na to z białą dłonią śmieje się bogini

I z uśmiechem odbiera czarę z ręki syna.

On zaś od prawej strony obdzielać zaczyna

Słodkim nektarem nieba wysokiego panów,

Który czerpa obficie z poświęconych dzbanów.

Śmiały się, pijąc nektar, do rozpuku bogi,

Że im służył tak grzecznie Hefajst krzywonogi.

Stół do zachodu słońca zasiadają wkoło,

Jedzą smacznie i piją, bawią się wesoło:

Apollo na formindze gra, muz chór dobrany

Słodkimi wyśpiewuje głosy na przemiany.

 

    Gdy słońce świetną głowę skryło w oceanie,

Każdego boga własne przyjmuje mieszkanie:

Bo w Olimpie ma każdy z bogów pałac złoty,

Cudownej przemyślnego Hefajsta roboty.

Kronid także tam idzie, gdzie swój umysł boski

Snem zasila, wielkimi zmordowany troski.

 

Księga II. Sen. Próba. Katalog

 

Inni spali bogowie i ziemscy rycerze,

Oczu tylko Zeusa sen słodki nie bierze,

Ale noc nad tym całą przemyśla troskliwy,

Jak by Achilla uczcić, a zgnębić Achiwy.

Mniema, iż tak dokaże, czego sobie życzy,

Gdy na Agamemnona ześle Sen zwodniczy;

Więc się do niego w prędkich słowach tak odzywa:

- ˝Idź, gdzie achajska flota brzeg cały okrywa.

Gdy wejdziesz w namiot króla, rozciągnion obszernie,

Opowiedz mu, co mówię, a opowiedz wiernie:

Niech bez odwłoki wiedzie do boju lud zbrojny,

Bo przyszła Trojan zguba i kres długiej wojny.

Niezgodne przedtem bogi w jednym zdaniu stoją,

Wszystkie Hera skłoniła; złe wisi nad Troją˝.

 

    To skoro wyrzekł Kronid, Sen boski odchodzi,

Szybkim spiesząc polotem do Achajów łodzi;

Zaraz do królewskiego namiotu przybywa.

Atryd w łożu spoczynku słodkiego używa:

Stanął nad nim, a tego starca wyobrażał,

Którego król dla rady najwięcej poważał.

W tej łudzącej postaci tymi rzeknie słowy:

- ˝Cóż to, śpisz jeszcze królu, synu Atrejowy?

Całą noc spać mężowi rady nie przystało,

Którego pieczy niebo rząd ludzi oddało.

Słuchaj posła Zeusa! Chociaż on daleki,

Ma staranie o tobie. Zwołaj wszystkie Greki

I nie zwlekając prowadź do boju lud zbrojny,

Bo przyszła Trojan zguba i kres długiej wojny.

Niezgodne przedtem bogi w jednym zdaniu stoją,

Wszystkie Hera skłoniła; złe wisi nad Troją.

Ty zważaj, co ci każe pan bogów i ludzi,

By ci z myśli nie wyszło, gdy cię dzień przebudzi˝.