Wstęp

Na wstępie rozważań warto odnieść się do definicji i określeń wynikających z ustaleń międzynarodowych gremiów: konserwacja i restauracja zabytków stanowią wspólną dyscyplinę, która odwołuje się do wszystkich gałęzi nauki i sztuki mogących wnieść wkład do badań i ochrony dziedzictwa zabytkowego.

Podstawowym zadaniem dyscypliny, jaką jest konserwacja i restauracja zabytków architektury, są działania zapewniające tym dziełom przetrwanie w całym bogactwie ich autentyzmu w celu przekazania ich następnym pokoleniom. Zrozumienie tego celu przez wszystkich uczestników procesu konserwacji i restauracji zabytków architektury, począwszy od inwestora, przez autorów badań historycznych i projektantów, aż do wykonawców na budowie włącznie, będzie sprzyjało właściwemu traktowaniu tej spuścizny historycznej.

Musimy zrozumieć, że każdy człowiek pragnie doznać przeżyć wynikających z obcowania z autentycznymi działami sztuki, autentycznymi zabytkami architektury, które stanowią wspólne dziedzictwo bez względu na to, kto je tworzył i w czyich znajdują się rękach. W związku z tym nie mamy prawa do dowolnego postępowania z przekazanym nam dziedzictwem, lecz tylko do takiego, które nie pozbawia następnych pokoleń przeżyć, jakie były nam dane dzięki kontaktom z autentykami odzwierciedlającymi rozwiązania minionych epok. Podejmując działania konserwacji i restauracji, musimy sobie dobrze uświadomić, że zabytkiem architektury posiadającym pełen zakres wartości jest działo kompletne - ,nie tylko jego kompozycja i forma, lecz także układ funkcjonalno-przestrzenny oraz struktura budowlana, a więc autentyczne rozwiązania konstrukcyjne i materiałowe. Rozwiązania te muszą być także chronione - mówimy wtedy o konieczności poszanowania autentycznej substancji zabytkowej.

Konserwacja i restauracja zabytków architektury wraz z ich adaptacją do nowych funkcji, a nie nieodpowiedzialna modernizacja, nie jest zwyczajnym działaniem remontowo-budowlanym, lecz działalnością specjalistyczną. Dziedzina ta wymaga ukierunkowanej wiedzy historycznej, konserwatorskiej i technicznej, a także odpowiednio przygotowanej kadry. Wiedza przekazywana obecnie na politechnikach jest ukierunkowana na współczesne projektowanie i stąd dla problematyki konserwatorskiej niewystarczająca. Trzeba ją zdobywać na studiach podyplomowych lub specjalistycznych kursach. Kadrę zajmującą się problematyką konserwatorską powinna cechować pokora wobec zabytku wynikająca z emocjonalnego podejścia do obecnej spuścizny w celu jej chronienia, a nie modernizowania. Tak jak każda budowla powstaje wysiłkiem wielu ludzi, wielu fachowców, tak samo konserwacja i restauracja zabytków architektury wymaga realizacji zespołowych. Inżynier konstruktor nie może podejmować działań bez architekta-konserwatora (podkreślam: architekta znającego się na problematyce konserwatorskiej!). Architekt natomiast nie może działać bez historyka architektury (chyba że jednocześnie posiadł obie specjalności) bądź historyka sztuki oraz konserwatora-restauratora w zakresie detalu architektonicznego. Przywołanie tych specjalistów po wykonaniu projektów lub (nie daj Boże) w trakcie realizacji nie uratuje wystroju, jeżeli jego ochrona i konserwacja nie były uwzględniona w projekcie koncepcyjnym, a potem budowlano-konserwatorskim jako wynik wspólnego działania.