Historia Polskiego Sredniowiecza i królów polskich - Krzysztof Derda-Guizot

20.19 zł
16.76 zł (17,16 zł najniższa cena z 30 dni)

Bookmark Settings Fullscreen

Siemowit książę Polan

Książe Siemowit to książę Polan z IX wieku, znany jedynie z kroniki Galla Anonima. Według jego relacji Siemowit był synem Piasta i Rzepichy i objął władzę po obaleniu Popiela, zgodnie z wolą zgromadzonych na wiecu współplemieńców. Synem i następcą Siemowita był Lestek. Kwestia historyczności Siemowita początkowo nie budziła wątpliwości, została zakwestionowana pod koniec XIX wieku. Od lat 60 tych XX wieku, badacze raczej skłaniają się do uznania przekazanej przez Galla listy przodków Mieszka I, gdzie figuruje Siemowit, za autentyczną. Znacznie więcej zastrzeżeń co do autentyczności dotyczy informacji o rodzicach Siemowita. Wśród badaczy wierzących w autentyczność tej postaci utrzymuje się, że lata życia Siemowita hipotetycznie powinny przypadać na okres od 845 do 900 roku, chociaż istnieje możliwość, że ewentualny błąd tych ustaleń może wynosić nawet kilkadziesiąt lat. Natomiast objęcie władzy na pewno nastąpiło w drugiej połowie IX wieku. Nie jest znane miejsce jego pochówku. Według informacji zawartej w kronice Galla Anonima w wieku siedmiu lat Siemowit został postrzyżony przez dwóch obcokrajowców. Według niektórych historyków, ci obcokrajowcy to Cyryl i Metody, lub ich uczniowie, którzy mogli go ochrzcić w obrządku słowiańskim. Większość mediewistów uważa jednak, że Cyryl i Metody nigdy nie przybyli na tereny polskie. Teza o chrzcie w obrządku słowiańskim wydaje się też mało prawdopodobna. Ryt słowiański na mocy decyzji papieża Hadriana II z 867 roku, dozwolony był jedynie na obszarze Moraw i Panonii. Historycznie udokumentowany jest dopiero chrzest prawnuka Siemowita Mieszka w 966 roku.

Istnieje bogata debata historyków na temat istnienia lub nie Siemowita i jego dwóch następców. Poglądy zwolenników istnienia Siemowita. Wielu polskich historyków opowiedziało się za historycznością Siemowita. Przekaz Galla o Piastach przedmieszkowych zasługuje na zaufanie aż z kilku względów. 1. intencją kronikarza właśnie w tym fragmencie jego relacji było przekazanie wiadomości, które uważał za prawdziwe, zaczerpnięte z wiernej pamięci, 2. wiadomości te przechowały się w tradycji dynastycznej przywiązującej dużą wagę do początków dynastii, 3. treść trzeciej opowieści nie zawiera elementów legendarnych ani też baśniowych, przy czym nie do przyjęcia jest zarzut zmyślenia występujących w niej imion, 4. lista imion u Galla znajduje poparcie poprzez porównanie jej z podobnymi listami książąt ruskich i czeskich Przemyślidów oraz 5. autentyczność listy Gallowej potwierdzają wyniki badań nad początkami państwa polskiego, wykazujące, że nie sięgają one dopiero panowania Mieszka I.Przeciw istnieniu Siemowita mają przemawiać odkrycia archeologiczne, z których wynika, że dynamiczny rozwój państwa Polan rozpoczął się w latach dwudziestych X wieku, zatem panowanie Siemowita, Lestka i Siemomysła trwałoby bardzo krótko. Część mediewistów uważa, że podane w Kronice imiona przodków Mieszka mają znaczenie symboliczne i zostały wymyślone przez Galla. Nie można wreszcie wykluczyć, że zmyślony przez Galla jest tylko opis panowania władców, podczas gdy imiona są faktycznymi imionami przodków Mieszka. Z jednakowym prawdopodobieństwem można jednak założyć, że rewolucję piastowską budowa potężnych grodów, aparat przymusu drużyna rozpoczął Lestek, natomiast jego poprzednik Siemowit sprawował władzę na innych zasadach, które nie są do uchwycenia przez archeologię. Według Galla Anonima imię to nadało mu dwóch obcokrajowców. Przez wiele lat, wspierana autorytetem Oswalda Balzera, który takie miano zastosował w Genealogii Piastów, utrzymywała się forma imienia Ziemowit, pomimo że już w recenzjach tej pracy z przełomu XIX i XX wieku zgłaszano do niej zastrzeżenia. Zgodnie z ustaleniami językoznawców imię to pochodzi od słowiańskiego wyrazu semja czyli rodzina, i w związku z tym jedyną poprawną jest forma Siemowit. Siemowita upamiętnia renesansowa płaskorzeźba umieszczona w portalu bramy wjazdowej Zamku Piastów Śląskich w Brzegu.

Lestek

Książe Lestek lub Leszek, jest to niepoprawnie forma zlatynizowana Lestko to drugi książę Polan z dynastii Piastów, o którym wspomina Gall Anonim w swej kronice. To syn Siemowita i ojciec Siemomysła. Geneza jego imienia nie jest pewna. Wincenty Kadłubek na początku XIII wieku przetłumaczył to imię na przebiegły i taką etymologię zwykle uważa się za prawidłową. Wywodzi się ją od słowiańskiego lest, jako chytrość, które jest pochodną czasownika lstiti lьstь, lścić, działać chytrze, podstępnie. Słowo to uważa się za zapożyczenie z języków germańskich, od pragermańskiego słowa listiz, podstępny poprzez gockie lists, niemieckie listig, to chytry, przebiegły lub szwedzkie listig, mądry. Według niektórych badaczy imię Lestka mogło być zdrobnieniem jakiejś nieznanej, dwuczłonowej, słowiańskiej nazwy osobowej Lścimir bądź Lścisław. Według tej hipotezy mogło ono pierwotnie brzmieć Lścik. Według dawniejszych badaczy imię Lestek jest pochodzenia skandynawskiego, co jest używane jako jeden z argumentów za hipotezą o normańskim pochodzeniu dynastii piastowskiej. Prawidłowymi formami tego imienia są formy zakończone na -ek, czyli Lestek lub obocznie Leszek. Niepoprawna wersja Lestko przyjęła się w starszej historiografii pod wpływem autorytetu Oswalda Balzera, który taki zapis promował na kartach swojej Genealogii Piastów. W obliczu ostatnich badań onomastycznych należy przyjąć, że formy zakończone na -ko są formami zlatynizowanymi. Lestek w relacji Galla Anonima. Lestek miał być synem i następcą Siemowita, a ojcem i poprzednikiem Siemomysła. Po jego, tj. Siemowita zgonie na jego miejsce wstąpił syn jego Lestek, który czynami rycerskimi dorównał ojcu w zacności i odwadze. Po śmierci Lestka nastąpił Siemomysł, jego syn. Lestek a Litzke i Licikavici. Przypuszcza się, że od jego imienia powstały terminy Lestkowie i Lestkowice, jakimi jeszcze w czasach Mieszka I nazywano nieraz mieszkańców państwa Polan. Kronika Widukinda zawiera informację, że poddanymi Mieszka I byli Licikaviki. Znaczenie tego terminu jest sporne, a jedna z hipotez zakłada, że może pochodzić od imienia Lestka Licikaviki, Lscikoviki, Lścikowicy czyli Lestkowice. Z kolei dzieło De administrando imperio cesarza bizantyjskiego Konstantyna VII Porfirogenty z 948 roku, wspomina o ludzie zwanym Litzke. Początkowo nikt nie wątpił w historyczność Piastów przedmieszkowych. W drugiej połowie XIX wieku, zaczęto kwestionować ich istnienie. Bogatą dyskusję rozstrzygnął w zasadzie artykuł Henryka Łowmiańskiego Dynastia Piastów we wczesnym średniowieczu, w którym obronił wiarygodność przekazu Galla Anonima, a tym samym i historyczność przynajmniej trzech bezpośrednich poprzedników Mieszka.Nie zachowały się żadne wiarygodne dane na temat dat panowania Lestka. Przyjmuje się hipotetycznie, że urodził się około roku 870 do roku 880, a objął rządy około roku 900 do roku 910. Większość literatury przyjmuje, że zmarł przypuszczalnie w latach 930 do roku 940. Henryk Łowmiański przesuwał datę zgonu na około 950. Pierwotnie nie dało się datować na rządy Lestka żadnych wydarzeń. Obecnie możemy przypisać Lestkowi rozpoczęcie rewolucji piastowskiej, czyli militarno-ekonomicznej koncentracji władzy w rekach księcia i budowy pierwszych potężnych grodów państwowych pierwszego w Grzybowie,

Nie wiadomo nic o żonie lub o żonach Lestka. Stanisław Zakrzewski wysunął domysł, że Lestek mógł być żonaty z księżniczką morawską. Późny przekaz kronikarza z XIV wieku, zdawał się sugerować, że był żonaty z saską księżniczką i miał z nią syna Ewrakera, późniejszego biskupa Leodium. Informacji tej jednak nie sposób zweryfikować w polskiej literaturze poza Stanisławem Kętrzyńskim nikt nie zwrócił na nią uwagi. Według legendy rodowej rodu Sobieskich córka Lestka, Metodia miała poślubić niejakiego Sobiesława lub Sobiesza, wnuka Sobiesława księcia Dalen. Jedynym pewnym dzieckiem Lestka jest syn Siemomysł, który objął po nim rządy. Lestka upamiętnia renesansowa płaskorzeźba umieszczona w portalu bramy wjazdowej Zamku Piastów Śląskich w Brzegu.

Siemomysł książę Polan

Siemomysł lub Ziemomysł książe ur. prawdopodobnie na przełomie IX i X wieku, zmarł zaś w latach 950 do roku 960,to trzeci książę Polan z dynastii Piastów wspomniany w Kronice polskiej Galla Anonima. Wnuk Siemowita, syn Lestka, ojciec Mieszka I. Historyczność Siemomysła, jak i pozostałych przodków Mieszka I, znanych jedynie z relacji Anonima zwanego Gallem, budzi dyskusje w literaturze przedmiotu; obecnie większość badaczy uznaje go za postać rzeczywiście istniejącą. Starsza literatura określała go mianem Ziemomysł. Obecnie przyjmuje się, że ojciec Mieszka I poprawnie winien być zwany Siemomysłem. Ta ostatnia forma jednak długo była uważana za błędną ze względu na autorytet Oswalda Balzera, który określił władcę Polan w swojej Genealogii Piastów mianem Ziemomysł. Wobec niemożliwości potwierdzenia jego istnienia w innych źródłach jest uważany za postać, której istnienie nie jest historycznie udowodnione. Panował hipotetycznie od ok. 930 roku, a niektórzy badacze sugerują, że panowanie Siemomysła było dość krótkie i rozpoczęło się około 950 roku. Przypuszcza się, że zjednoczył najprawdopodobniej ziemie Polan, Goplan i Mazowszan, chociaż nie można wykluczyć, że uczynił to już jego ojciec. Według hipotezy Henryka Łowmiańskiego w 954 roku, wsparł powstanie plemienia Wkrzan przeciwko Niemcom. Nie jest znane miejsce jego pochówku.

Żona lub żony Siemomysła nie są nam znane. Pojawił się domysł, że jego pierwsza żona mogła być córką Włodzisława, księcia Lędzian żyjącego w 944 roku. Tego domysłu z braku źródeł nie można zweryfikować. Według późnych i niepewnych źródeł żona Siemomysła nosiła imię Gorka ale pogląd ten obalił w 1895 roku, Oswald Balzer. Natomiast poznański historyk Rafał T. Prinke uważa, że mogła ona nosić imię Świętosława. Potomkami Siemomysła byli Mieszko I urodzony około roku 935, zmarł 25 maja 992 roku, to książę Polan około 960 do roku 992, Nieznany z imienia syn nie wiemy kiedy się urodził a zginął w 964 lub 965 roku, a według starszej literatury w 963 roku. Dopuszcza się możliwość, że mógł być on również starszym, przyrodnim bratem Mieszka I, nieznane jest miejsce jego pochówku. Czcibor nieznamy daty urodzenia, a zmarł po 24 czerwca 972 roku.

Przypuszcza się również, że córką Siemomysła mogła być żona nieznanego bliżej księcia pomorskiego. Hipoteza ta jest oparta m.in. na fakcie, że imię Siemomysł nosił książę pomorski wzmiankowany w źródłach w 1046 roku. Zdaniem jednak części badaczy to córka Mieszka I, a nie Siemomysła poślubiła księcia pomorskiego. Istnieje również hipoteza uważająca książąt pomorskich za boczną linię Piastów, wywodzącą się od Świętopełka, syna Mieszka I, która stawia pod znakiem zapytania istnienie tej osoby. Oswald Balzer w Genealogii Piastów przypisywał niesłusznie Siemomysłowi syna Prokuja ale ten w ogóle nie należał do dynastii Piastów, oraz córkę Adelajdę czyli Białą Kneginię, będącą postacią fikcyjną. Siemomysła upamiętnia renesansowa płaskorzeźba umieszczona w portalu bramy wjazdowej Zamku Piastów Śląskich w Brzegu.

Zaprowadzenie chrześcijaństwa

Prehistoryczne czasy na ziemiach polskich można ująć już na okres przed naszą erą. Natomiast pierwsze ślady obecności człowieka na ziemiach polskich datowane są na 200 tysięcy lat przed naszą erą. Przejście z kultury paleolitycznej do neolitycznej nastąpiło na ziemiach polskich w między 8000 a 4500 rokiem, przed naszą erą. Okres neolitu jest epoką, w której ostatecznie utrwaliła się przewaga hodowli i rolnictwa nad zbieractwem i łowiectwem. Lata 4500 do 2500 z przed naszej ery, to pojawienie się z obszarów naddunajskich kultur ceramicznych wstęgowej rytej i wstęgowej kłutej, drugi okres, trwający do 2000 roku, przed naszą erą, są to znaleziska ceramiki malowane i pozbawione malowanej ornamentacji, ale przede wszystkim pojawiła się wówczas kultura pucharów lejkowatych. W trzecim okresie aż do 1800 roku, przed naszą erą, pojawiało się na ziemiach polskich kilka kultur, jak kultura ceramiki wstęgowej, kultura amfor kulistych oraz kultura ceramiki sznurowej, z którą wiąże się początki hodowli konia. Początek epoki brązu na terenach dzisiejszej Polski datuje się na lata 1800 do 700 roku przed obecną erą, i wiąże się ją z kulturą unietycką, obok której istniały prymitywniejsze kultury iwieńska i mierzanowicka. Około 1600 roku. przed naszą erą, kultura unietycka przekształciła się w pasterską kulturę przedłużycką, na którą około 300 lat później nałożyła się wysoko rozwinięta kultura łużycka, z którą wiąże się umiejętność wytopu żelaza. Późniejszy okres to już czasy i państwo pierwszych Piastów liczone do 1138 roku. Dzieje Polski rozpoczynają się właściwie wraz z panowaniem naszego pierwszego historycznego władcy Mieszka I, który w 966 roku, przyjął chrzest ze strony czeskiej biorąc za żonę księżnę Dobrawę. Jego syn Bolesław Chrobry dopiero w 1025 roku, został koronowany na pierwszego króla Polski. Do 1138 roku, Polska jako monarchia patrymonialna rządzona była przez władców z dynastii Piastów, którzy nie licząc wydzielanych juniorom dzielnic i przejściowych okresów podziału, zachowywali zwierzchność nad całym jej terytorium. W efekcie ustawy sukcesyjnej księcia Bolesława Krzywoustego ziemie polskie uległy na 150 lat pogłębiającemu się rozbiciu dzielnicowemu. Próby ponownego zjednoczenia zaczęto podejmować pod koniec XIII wieku, a ostatecznie zostały one uwieńczone koronacją Władysława Łokietka w 1320 roku. Dynastia Piastów wygasła po śmierci jego syna, Kazimierza Wielkiego w roku 1370, który nie pozostawił legalnego następcy. Rządy w Polsce przejęli Andegawenowie król Ludwik Węgierski i Jadwiga, a następnie poprzez ślub Jadwigi z wielkim księciem litewskim Jagiełłą królowie z dynastii Jagiellonów. W 1569 roku, Korona Królestwa Polskiego weszła w stały związek z Wielkim Księstwem Litewskim. Na mocy unii zawartej w Lublinie powstała Rzeczpospolita Obojga Narodów, którą od 1573 roku, rządzili władcy powoływani drogą wolnej elekcji. Państwo to było jednym z największych terytorialnie organizmów politycznych Europy. Jednak wracająć hronologicznie do pierwszych piastów to, już około IX wieku, na ziemiach polskich zaczęły się tworzyć silne organizmy polityczne. Do największego znaczenia doszły dwa, jak państwo Wiślan, wokół Krakowa i państwo Polan, wokół Gniezna i Poznania. Państwo Wiślan znalazło się przypuszczalnie w drugiej połowie wieku pod panowaniem wielkomorawskim, a potem, między 936 a 945 rokiem, czeskim. Z panowaniem wielkomorawskim wiązać można wspominany w źródłach chrzest księcia Wiślan.