WPROWADZENIE
Achikar, Ahikar, Ahiakar bądź Ahiqar, czasem też Achiacharus był legendarnym asyryjskim mężem znanym na starożytnym Bliskim Wschodzie z wyjątkowej, wielkiej mądrości. Przypisuje mu się autorstwo księgi, która pierwotnie została spisana w języku aramejskim i pochodzi z V wieku p.n.e., z tym, że później była rozbudowywana, aż do drugiego wieku naszej ery.
Historia i mądrość Achikara Asyryjczyka, to dzieje wielkiego wezyra Asyrii żyjącego za panowania Senacheryba1 i Asarhaddona2 (w VII wieku p.n.e.). Wezyr ten, nie posiadając własnych dzieci, czyni swoim następcą siostrzeńca Nadana. Nadan nie tylko nie okazuje wujowi wdzięczności, ale usiłuje go zniszczyć i używając podstępu doprowadza do tego, iż król skazuje Achikara na śmierć. W końcu jednak wszystko dobrze się kończy, Achikar zostaje zrehabilitowany, zaś jego siostrzeniec ukarany.
Opowieść o Achikarze w swej pierwszej części zawiera zbiór wielu mądrości i przysłów, zaprezentowanych w taki sposób, jakby to tytułowy bohater wygłaszał je do swego siostrzeńca. Istnieje wszakże przypuszczenie, że ów zbiór stanowił niegdyś odrębny dokument, który później został połączony z opowieścią o asyryjskim wezyrze.
Wiele z owych mądrości jest bardzo podobne do tych, które zawierają starotestamentowe teksty - Księga Przysłów i Księga Syracha ale znajdujemy tam również wiele przysłów babilońskich i perskich.
W ostatniej części księgi Achikar znów zwraca się do swego siostrzeńca, tym razem wytykając mu jego podłość i ukazując do czego ona zawsze musi doprowadzić.
Wedle tradycji żydowskiej Achikar wywodził się spośród potomków któregoś z dziesięciu zaginionych plemion Izraela. Jego imię występuje w deuterokanonicznej Księdze Tobiasza: I zjawili się jego krewni: Achikar i Nabad, dzieląc radość razem z Tobiaszem. (Tb 11, 19 - BT3 ). Jeszcze więcej o nim znajdziemy w tym wersecie: Popatrz, dziecko, co uczynił Nadab swemu żywicielowi Achikarowi. Czyż żywego nie zakopał do ziemi?4 Ale Bóg wynagrodził mu tę krzywdę przed obliczem swoim. Achikar wyszedł na światło, a Nadab poszedł do wiecznych ciemności, ponieważ czyhał na życie Achikara. A ponieważ [Achikar] dawał jałmużnę, uniknął zasadzki śmierci, którą zastawił na niego Nadab. A Nadab wpadł w zasadzkę śmierci i zgubił samego siebie. (Tb 14, 10 - BT).
Mimo iż w dawnej literaturze, należącej do różnych kręgów kulturowych, istnieje wiele odniesień do Historii Achikara, to uważa się jednak, iż pochodzenie opowieści jest niewątpliwie wschodnie.
Andrzej Sarwa
