Gazy jelitowe w przewodzie pokarmowym Mirosław Jarosz, Jan Dzieniszewski
Objawy kliniczne związane z nadmiernym gromadzeniem się gazów w przewodzie pokarmowym
Występowanie pewnej ilości gazów w przewodzie pokarmowym jest zjawiskiem fizjologicznym. Dopiero jednak ich nadmiar, spowodowany różnymi przyczynami, może prowadzić do powstania nieprzyjemnych i dokuczliwych objawów klinicznych, takich jak: odbijanie (bekanie), wzdęcie brzucha, wiatry oraz powiększenie obwodu brzucha.
Na przewlekłe lub okresowe przykre dolegliwości związane z nadmiarem gazów jelitowych uskarża się bardzo dużo osób, prawdopodobnie około kilkunastu lub nawet kilkudziesięciu procent (20- 45%) populacji. Objawy te należą do najczęściej zgłaszanych przez pacjentów dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Dokładne badania epidemiologiczne w tym zakresie nie są jednak możliwe z powodu ograniczeń metodycznych. Dolegliwości związane z obecnością nadmiaru gazów jelitowych mogą bowiem być jednym z wielu objawów - czasami objawem wiodącym - chorób czynnościowych przewodu pokarmowego, których rozpowszechnienie w populacji jest także bardzo duże.
Odbijanie jest jednym z istotnych objawów choroby refluksowej przełyku (czyli cofania się zawartości żołądka do przełyku), wzdęcie brzucha zaś jest jednym z ważnych kryteriów klinicznych rozpoznawania zespołu jelita nadpobudliwego. Dlatego też osoby cierpiące na różne dolegliwości związane z nadmiarem gazów w przewodzie pokarmowym, zwłaszcza gdy towarzyszą im dodatkowo inne objawy, takie jak: ból, nudności, zgaga i biegunka, powinny koniecznie skonsultować się z lekarzem. W razie współistnienia takich objawów, jak: chudnięcie, niedokrwistość, krew w stolcu, stany podgorączkowe lub gorączka, oraz gdy dolegliwości (ból, wzdęcie, biegunka) występują w nocy, konieczne jest pilne przeprowadzenie licznych badań (morfologia krwi, zawartość hemoglobiny, OB, test na krew utajoną w stolcu oraz - w zależności od sytuacji klinicznej - USG jamy brzusznej, gastroskopia, badania endoskopowe dolnego odcinka przewodu pokarmowego, czyli fibrosigmoidoskopia lub kolonoskopia).
Odbijanie (eructatio), określane potocznie jako bekanie, jest to nieświadome lub świadome wydalanie przez jamę ustną połkniętego powietrza, znajdującego się w żołądku lub przełyku.
Odbijanie
Do odbijania dochodzi w momencie chwilowego, przejściowego zmniejszenia napięcia mięśnia zwanego dolnym zwieraczem przełyku. Zjawisko to często zachodzi po obfitym posiłku. W tym samym czasie napięcie ścian żołądka jest bardzo duże, dlatego też powietrze znajdujące się w okolicach dna
żołądka łatwo zostaje wypchnięte do przełyku i jamy ustnej. U niewielkiej liczby osób nadmierne połykanie powietrza (aerofagia) może prowadzić do wzdęć brzucha i nadmiernego odchodzenia gazów.
Przyczyny fizjologiczne
Podstawową przyczyną fizjologiczną odbijania jest wzmożone połykanie powietrza (aerofagia).
Najczęściej jest to nasilona aerofagia występująca u osób, które jedzą w pośpiechu lub spożywają 1-2 razy dziennie bardzo obfite posiłki.
U części osób, zwłaszcza znerwicowanych, przyczyna aerofagii nie jest związana z jedzeniem. Osoby te połykają powietrze najczęściej w trakcie szybkiego, przerywanego mówienia.
Uwaga: Skład odbijanego gazu jest prawie identyczny ze składem powietrza (głównie jest to tlen i azot). Odbijanie występuje głównie po szybkim spożyciu obfitego posiłku oraz po wypiciu większej ilości napojów gazowanych (woda gazowana, coca-cola i inne).
