Nie można byłoby napisać biografii Franza Kafki, czy raczej nigdy by taka biografia nie została napisana, gdyby nie wizja i odwaga Maxa Broda. To on dwukrotnie uratował twórczość Kafki - raz od zniszczenia, drugi raz od obojętności i zapomnienia, to jemu zawdzięczamy także pierwszą biografię pisarza, niezwykle osobisty dokument opublikowany w 1937 roku. Fakt, że biograf był jednocześnie najbliższym jego przyjacielem oraz świadkiem jego życia i czasów, może budzić mieszane uczucia. Bliskość potrafi oślepiać, a zbyt krótka perspektywa - zniekształcać widok. Ale chociaż opinie i wnioski Broda można kwestionować, żaden dzisiaj żyjący człowiek nie poznał tak dobrze świata Franza Kafki, jak on. Podobnie jak wszystkie dotychczasowe biografie tego autora, również niniejsza jest hołdem dla Maxa Broda, jego oddania, lojalności i niezwykłej szlachetności umysłu.
W drugiej połowie XX wieku odnaleziono wiele materiałów dotyczących Franza Kafki, których Brod albo nie uwzględnił, albo nie znał. Bibliografia wymienia najbardziej znaczące publikacje, ale praca Klausa Wagenbacha i Hartmuta Bindera stanowi klasę sama w sobie i trzeba uznać jej wartość. Prowadzone przez nich długotrwałe poszukiwania dostarczyły wielu ważnych szczegółów i ujawniły dokumenty, które zostałyby nieodwołalnie stracone, gdyby nie wysiłek tych dwóch ludzi. Mój dług wobec nich jest ogromny, chociaż inaczej interpretuję zgromadzone przez nich fakty.
Wielu mieszkańców Europy, Izraela i Stanów Zjednoczonych szczodrze podzieliło się swoimi osobistymi wspomnieniami i pomogło w poszukiwaniu materiałów źródłowych. Pragnę wyrazić szczere podziękowanie Marianne Steiner, doktor Puah Menczel, Miriam Singer, Moshe Spitzerowi, Reubenowi Klinsbergowi, Margot Cohn i pracownikom National Library na Hebrew University oraz bibliotekarzom Leo Baeck Institut z Nowego Jorku. Rozsądne rady, których udzielił mi David Rieff, i jego wydawnicze wsparcie były nieocenione. Jestem ogromnie wdzięczny im wszystkim.
E.P.
.
OBJAŚNIENIA SKRÓTÓW
Brod, bio. - Max Brod, Franz Kafka. Opowieść biograficzna, przeł. Tadeusz Zabłudowski, Warszawa 1982
Brod, St.L. - Max Brod, Streitbares Leben, Munich: Herbig Verlag, 1969
DZ - Franz Kafka, Dzienniki 1910-1923, przeł. Jan Werter, Warszawa 1961
FEL - Franz Kafka, Listy do Felicji, przeł. Irena Krońska, Warszawa 1976
L - Franz Kafka, Briefe 1902-1924, Frankfurt am Main: Fischer Verlag, 1975
LO - Franz Kafka, List do ojca, przeł. Janusz Sukiennicki, w: Dzieła wybrane, t. I, przeł. Juliusz Kydryński, Lech Czyżewski, Elżbieta Ptaszyńska-Sadowska, Bruno Schulz, Krzysztof Radziwiłł, Kazimierz Truchanowski, Roman Karst, Janusz Sukiennicki, Alfred Kowalkowski, Warszawa 1994
MIL - Franz Kafka, Listy do Mileny, przeł. Feliks Konopka, Kraków 1993
O - Franz Kafka, Briefe an Ottla und die Familie, Frankfurt am Main: Fischer Verlag, 1974
WAG - Klaus Wagenbach, Franz Kafka. Biographie seiner Jugend, Bern: France Verlag, 1958
.
POZOSTAŁE CYTATY
Proces, przeł. Bruno Schulz, Kraków 2001
Przygotowania do ślubu na wsi, przeł. Alfred Kowalkowski, w: Nowele i miniatury, przeł. Roman Karst, Alfred Kowalkowski, Warszawa 1992
Wyrok, przeł. Juliusz Kydryński, w: Dzieła wybrane, t. II, przeł. Juliusz Kydryński, Lech Czyżewski, Elżbieta Ptaszyńska-Sadowska, Bruno Schulz, Krzysztof Radziwiłł, Kazimierz Truchanowski, Roman Karst, Janusz Sukiennicki, Alfred Kowalkowski, Warszawa 1994
Przekładów cytatów nieoznaczonych lub pochodzących z dzieł nieprzetłumaczonych dokonała tłumaczka.
