1NOWA POZYCJA FIZJOTERAPEUTY WŚRÓD ZAWODÓW MEDYCZNYCH W ŚWIETLE NOWYCH ZAPISÓW PRAWNYCH I NOWEGO SYSTEMU KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGODariusz BiałoszewskiZbigniew Wroński
Z lektury tego rozdziału, który jest w istocie właściwym wprowadzeniem do niniejszej książki, Czytelnik dowie się, co go czeka w związku z wejściem w życie Ustawy o zawodzie fizjoterapeuty - czyli, jakie z tego faktu wynikają dla niego profity i jakie nowe obowiązki. Zapozna się też z bardzo istotnymi zmianami w procesie kształcenia oraz z zadaniami nowo utworzonego samorządu zawodowego fizjoterapeutów.
Fizjoterapeuci w Polsce od zawsze traktowali siebie jako osoby wykonujące wolny zawód medyczny (obecnie: zawód zaufania publicznego) i od wielu lat mogli, zgodnie z prawem, prowadzić własną prywatną praktykę medyczną - czyli leczyć samodzielnie pacjentów. Wystarczyło zgłosić odpowiednim władzom chęć otwarcia prywatnej działalności gospodarczej, posiadać odpowiedni lokal i mieć dyplom uprawniający do wykonywania zawodu, czyli np. dyplom technika fizjoterapii. Nikt nie kontrolował merytorycznie takiej działalności, bo nie był to zawód podlegający ochronie prawnej i nie miał związanych z tym regulacji, jakie od dawna obowiązują inne zawody zaufania publicznego, takie jak np. zawody pielęgniarki i lekarza. Panował tu niczym nieuzasadniony dualizm: z jednej strony szeregowy fizjoterapeuta, niezależnie od poziomu wykształcenia, w sektorze prywatnym działał samodzielnie i nie ponosił w zasadzie żadnej odpowiedzialności zawodowej, a z drugiej strony, pracując w państwowej służbie zdrowia, był najczęściej jedynie wykonawcą zaleceń lekarzy. Najczęściej tylko nieliczni, utytułowani naukowo fizjoterapeuci przy podejmowaniu decyzji przez zespoły terapeutyczne byli traktowani w tych zespołach jak partnerzy, na równi z lekarzami. Rzeczywistość rozmijała się zatem niejednokrotnie z ideą pełnego partnerstwa zawodowego, leżącą u podstaw Polskiej Szkoły Rehabilitacji. Nie należy się zatem dziwić, że w środowisku polskich fizjoterapeutów od lat dążono do ujęcia ich działalności w ramy prawne regulowanego zawodu medycznego, traktowanego jako zawód zaufania publicznego. Sukces tych zabiegów musiał spowodować znaczne usamodzielnienie się zawodowe fizjoterapeutów, ale też musiał wiązać się, podobnie jak u lekarzy i pielęgniarek, z powstaniem samozarządzającej się korporacji zawodowej - Krajowej Izby Fizjoterapii (KIF). Na wzór Naczelnej Izby Lekarskiej została ona ustawowo powołana do m.in. pilnowania jakości wykonywania zawodu i jego prawidłowego rozwoju oraz stałego nadzoru nad kształceniem zawodowym. Zadania KIF są opisane w rozdziale 6 Ustawy o zawodzie fizjoterapeuty. Zgodnie z nią do KIF muszą należeć wszyscy fizjoterapeuci w Polsce i muszą otrzymać od niej, po przejściu procesu weryfikacyjnego, Prawo Wykonywania Zawodu Fizjoterapeuty (PWZF). Tylko ono uprawniać będzie do wykonywania zawodu fizjoterapeuty.
Zgodnie z zapisami prawnymi wszystkie osoby wykonujące w Polsce zawód fizjoterapeuty mają czas do 30 maja 2018 r. na uzyskanie Prawa Wykonywania Zawodu Fizjoterapeuty. Po tym terminie każdy pracodawca będzie musiał, przed zatrudnieniem fizjoterapeuty na podstawie umowy o pracę albo umowy cywilnoprawnej, żądać przedłożenia ww. dokumentu. Będzie to również podstawa do wydania zgody na prowadzenie samodzielnej działalności gospodarczej w obszarze fizjoterapii. Aktualne uchwały KIF dostępne są pod adresem www.kif.info.pl.
Z tego aspektu nowych regulacji prawnych nie wszyscy fizjoterapeuci zdają sobie w pełni sprawę. Tak się bowiem historycznie składa, że każda korporacja zawodowa, zwłaszcza w obrębie tzw. wolnych zawodów, uszczelnia dostęp do działalności, którą reprezentuje, wprowadzając wiele wewnętrznych przepisów i ustaleń, które mają na celu wspólne dobro zarówno jej członków, jak i klientów. Wszystko ma zatem swoją cenę - uzyskanie obecnie dość daleko idącej i jednorodnie postrzeganej samodzielności zawodowej fizjoterapeutów musiało zostać opłacone licznymi ograniczeniami dotychczasowej "wolności" i wprowadzeniem mechanizmów kontrolnych, zapewniających nie tylko wysoki poziom merytoryczny, ale i etyczny wszystkich osób wykonujących ten zawód. Powstał umocowany prawnie nadzór nad zawodem fizjoterapeuty, sprawowany przez wybranych demokratycznie przedstawicieli kontroli. W Polsce trzeba było stworzyć warunki do jednolitego kształcenia i jednolitej oceny jego wyników (ogólnopolski egzamin państwowy); musiały także powstać mechanizmy motywujące fizjoterapeutów do ustawicznego kształcenia i zwiększania umiejętności zawodowych. Ścieżki rozwoju zostały powiązane kompleksowo ze wzrostem konkretnych kompetencji. Należy podkreślić, że związany z nimi równoczesny wzrost stopnia referencyjności łączy się zwykle ze wzrostem osobistego prestiżu w środowisku, powiązanego często z awansem zawodowym oraz wzmocnieniem pozycji w zespole terapeutycznym.
Uchwalona przez Sejm RP 25 września 2015 r. Ustawa o zawodzie fizjoterapeuty (zwana dalej Ustawą) wprowadziła fundamentalne zmiany prawne w dotychczasowej pozycji zawodu fizjoterapeuty w Polsce i - poza usankcjonowaniem zawodu jako samodzielnego zawodu medycznego - zapewniła również jego ochronę[1].
Pełny tekst Ustawy o zawodzie fizjoterapeuty znajduje się w załączniku elektronicznym książki.
Przede wszystkim, jak mówi art. 2 Ustawy, zawód fizjoterapeuty stał się samodzielnym zawodem medycznym. Oznacza to, jak wspomniano powyżej, że po wielu latach starań fizjoterapeuta uzyskał prawo do ściśle określonego zbioru jednolitych uprawnień, stosowanych w procesie fizjoterapii u leczonych przez niego pacjentów we wszystkich sektorach ochrony zdrowia w Polsce. Praktyczne znaczenie terminu "samodzielność zawodowa" precyzuje zarówno artykuł 4 Ustawy, jak i powiązane z nim Rozporządzenie Ministra Zdrowia (MZ), określające szczegółowe kompetencje fizjoterapeuty na danym poziomie jego wykształcenia.
Do czasu oddania do składu niniejszej książki nie ukazały się niestety długo oczekiwane rozporządzenia Ministra Zdrowia, określające kompetencje fizjoterapeuty na poszczególnych poziomach wykształcenia i znowelizowany załącznik do Ustawy o refundacji leków, s?rodków spoz?ywczych specjalnego przeznaczenia z?ywieniowego oraz wyrobów medycznych, dotyczący szczegółowych przepisów zlecania wyrobów medycznych. Te niezwykle ważne dla fizjoterapeutów akty prawne zostaną niezwłocznie po ich opublikowaniu umieszczone w załączniku elektronicznym książki.
To, co będzie znajdować się w zakresie uprawnień zawodowych każdego fizjoterapeuty w Polsce będzie się obecnie ściśle łączyło z jego poziomem wykształcenia i długością stażu zawodowego - zostało to określone w Ustawie (art. 4 rozdz. 2 "Zasady wykonywania zawodu fizjoterapeuty"). Minister Zdrowia, na podstawie zapisów w Ustawie, określił w projekcie wspomnianego Rozporządzenia cztery poziomy wykształcenia, niezbędne do wykonywania czynności zawodowych fizjoterapeuty:
- poziom 1 - ma dotyczyć osoby, która ukończyła publiczną szkołę policealną lub niepubliczną szkołę policealną o uprawnieniach szkoły publicznej i uzyskała tytuł zawodowy "technik fizjoterapii" (obecnie uznaje się ustawowo, że pełne kompetencje/samodzielność nabywa się po 6 latach udokumentowanego doświadczenia zawodowego z wyłączeniami zapisanymi w pkt 5 art. 4 rozdz. 2 Ustawy).
- poziom 2 - ma osiągnąć osoba, która legitymuje się dyplomem potwierdzającym uzyskanie tytułu licencjata w zakresie fizjoterapii (obecnie uznaje się ustawowo, że pełne kompetencje/samodzielność nabywane są po 3 latach udokumentowanego doświadczenia zawodowego z wyłączeniami zapisanymi w pkt 5 art. 4 rozdz. 2 Ustawy).
- poziom 3 - ma uzyskać osoba, która uzyskała dyplom potwierdzający uzyskanie tytułu magistra, o którym mowa w art. 13 ust. 3 pkt 1-7 Ustawy z dnia 25 września 2015 r. o zawodzie fizjoterapeuty.
- poziom 4 - ma dotyczyć osoby, która uzyskała tytuł specjalisty w dziedzinie fizjoterapii lub tytuł specjalisty rehabilitacji ruchowej II stopnia (trzeba pamiętać o tym, że: w pkt 4 rozdz. 2 Ustawy nie ma wzmianki o specjaliście fizjoterapii, a uzyskanie stopnia doktora, dotyczące jedynie awansu naukowego, nie jest postrzegane przez ustawodawcę jako zwiększenie umiejętności zawodowych).
Każdemu opisanemu powyżej poziomowi wykształcenia został przypisany w Ustawie i zostanie zapewne doprecyzowany w oczekiwanym Rozporządzeniu Ministra Zdrowia ściśle określony zakres kompetencyjny. Nigdy nie będzie już tak, że każdy fizjoterapeuta może wykonywać wszystkie czynności związane z szeroko pojętą nowoczesną rehabilitacją. Co więcej, przekroczenie uprawnień zapisanych w Ustawie i wymienionym Rozporządzeniu może być przedmiotem postępowania karnego, i to nie tylko w ramach sądów korporacyjnych.
Pełne uprawniania fizjoterapeuta będzie nabywał stopniowo w trakcie procesu szkolenia i uzyskiwania doświadczenia zawodowego, opisanego w Ustawie, np. technik fizjoterapii i licencjat fizjoterapii będą uzyskiwali pełne kompetencje przeznaczone dla swojego poziomu, czyli możliwość samodzielnego wykonywania określonych w Rozporządzeniu czynności zawodowych dopiero po odpowiednio 3 lub 6 latach udokumentowanej pracy zawodowej[2].
