6221. Charków - Lubotyn

- Trzy dni przed śmiercią wydzwaniał do wszystkich jak leci. Gadał, że zara będzie po nim... - dwoje ludzi w sąsiedniej niszy wspomina znajomego, dziś nieboszczyka.

Kobieta ściera rękawem szron z szyby, tworząc przerębel, przez który mężczyzna spogląda na świat. Pociąg elektryczny (zwyczajowo nazywany elektryczką) jedzie z prędkością pozwalającą na odczytanie i policzenie liter w nazwach kolejnych stacji. Choć za oknem już świta, trudno dojrzeć cokolwiek po drugiej stronie, bo szyby są brudne i pociemniałe od starości, jak widoki na przyszłość pasażerów.

- Gdzie dziś chłopa znajdziesz! Miesiąca ni ma, aby się jakiś nie przekręcił. Żywego ducha we wiosce! - kobieta wylicza tych, którzy znaleźli wieczny odpoczynek w grobie i alkoholu.

Mężczyzna w odpowiedzi kiwa głową. "Moja matka jęczy i jęczy, że na nią już czas. Swoje kobita przeszła, letko nie miała". Rozmówcy powoli odchodzą od spraw rodzinnych w kierunku polityki. Kobieta schodzi na temat Krymu, mówi o swoim mieszkaniu pod okupacją, którego sprzedaż rozważa...

Na zegarku siódma czterdzieści. W kalendarzu 28 listopada 2016 roku. Nasz podmiejski powoli wytacza się poza granice Charkowa. Na zachód.

W wagonie jedzie nas czworo: ja, wspomniana dwójka i jakiś chłopak. Ten ostatni siedzi dziesięć metrów ode mnie, znudzony dłubie w nosie, ogląda wyrobek i przylepia go pod oknem. Zdaje mu się chyba, że nikt go nie widzi. A może ma gdzieś zdanie innych? Owinął się szalikiem niedawno rozwiązanego klubu FK Metalist Charków. Moi sąsiedzi nadal dywagują nad krymskim problemem mieszkaniowym, ściśle związanym z tematem wojny.

- Idzie ku lepszemu, ale nie ma co zwlekać - podsumowuje sprawę mężczyzna. - A robotę da radę znaleźć czy same wojaki?

Podłogą toczy się butelka po piwie.

O ósmej rano gaśnie światło. Ze strony tamburu - czyli łącznika między wagonami - zmierza do nas garbaty dziadulek mruczący coś pod nosem. W ręku niesie kartki i chorągiewki. Podchodzi i rzuca w stronę każdego z pasażerów: "Podpiszą się?". Nawet nie patrzy nam w oczy. Nie czekając na odpowiedź, spieszy dalej.

Obrazy z porannej elektryczki zaczynają przypominać kadry z filmów Siergieja Łoznicy. Na krótkich przystankach z megafonów słychać to samo ostrzeżenie: "Drodzy pasażerowie, transport kolejowy jest strefą podwyższonego ryzyka".

6267. Lubotyn - Smorodyne

Po porannej podróży elektryczką stacja wydaje się miejscem nadzwyczaj zacisznym i przytulnym. To tylko ułuda: już za chwilę do budynku wedrą się babulki handlary i zawłaszczą całą poczekalnię, aż nie będzie czym oddychać.

Każda z nich otoczyła się prywatnym pasem asteroidów z kraciastych toreb baraboszowek. Bez ustanku przestawiają je z miejsca na miejsce, jakby grały w naparstki. Dworzec to ich hub logistyczny między domem a bazarem, na którym handlują.

Dwóch konduktorów opartych o parapet wybebesza przenośne terminale i resetuje je przed wyruszeniem w nową trasę.

Kasa przypomina mur średniowiecznego zamku z wąskimi strzelnicami, przez które wylatują - niczym pociski z katapulty - bilety. Przejazd stąd do Smorodynego kosztuje dziesięć hrywien i osiemdziesiąt kopiejek. Po drodze do pociągu wtaczającego się właśnie na stację rozmyślam, czy w naszym kraju pracuje choć jeden kasjer mężczyzna.

Elektryczki to getta na kółkach. Są czymś więcej niż tylko tanim środkiem lokomocji. To mobilne rezerwaty dla zbędnych obywateli. Przestańmy na nie patrzeć jak na niechciany spadek sowietyzmu. Te skrzynki do wożenia ludzi są lustrem - i dość rzetelnie odbijają obraz państwa, w którym człowiek, jego życie, zdrowie, godność, nietykalność osobistą i bezpieczeństwo zostały uznane za najwyższą wartość społeczną.

Moje pokolenie, podobnie jak - co oczywiste - poprzednie i - co symptomatyczne - następne, można podzielić na trzy grupy:

tych, którzy opuszczą kraj, tych, którzy nie będą mieli takiej możliwości, tych, którzy zostaną i będą zabiegać o lepsze jutro z nadzieją, że w następnej generacji będzie więcej podobnych do nich ludzi.

Co do pierwszej i trzeciej wszystko jest mniej więcej jasne, motywacje są zrozumiałe. Tylko że nerw społeczeństwa przechodzi przez zadymione i zaplute tambury elektryczek nafaszerowane niepożądanymi obywatelami z kategorii numer dwa.

Wyjazd o 9:12. Do stacji końcowej dwadzieścia pięć przystanków i trzy godziny jazdy. Ruszamy na północ. Pasażerowie, licznie zapełniający pociąg, sprawiają wrażenie radosnych i szczerych: ich dzień się właśnie zaczyna. Dwie kobiety siedzące naprzeciwko siebie pod oknem rozmawiają o dzieciach. Mają jednakowo wysokie tony głosów, takie same puchowe kurtki, nawet ich twarze są niemal identyczne. Różni je tylko kolor włosów: jedna pofarbowała się na czarno, druga na blond.

- Pa! Pa! Jeden rower, a dwie kierownice! Leżał w rowie, jak żem wczoraj jechała do szpitala. Myślę: haluny mam czy co? - ciemnowłosa stuka palcem po szybie.

- Gdzie niby druga? - jasnowłosa nie może dojrzeć: - Do siedzenia przyspawali czy jak...

Nie zdążyłem przyjrzeć się lepiej dziwacznemu pojazdowi. Gdyby okazało się, że to tutejsza samoróbka, wyszłaby niezła metafora o dwóch kierownicach, dwóch kierunkach jazdy, o ludziach stojących na rozstajach i zdezorientowanych gapiach.

Tymczasem rośnie społeczne niezadowolenie - przez jedno z otwartych okien wali śnieg i mroźne powietrze. Pasażerowie soczyście podsumowują konduktora "łagodnymi słowami" i jeden po drugim próbują poradzić sobie z problemem. Wtedy z tamburu nadciągają kolejarze, a za nimi do wagonu wdziera się chmura papierosowego dymu. Jeden z pracowników przymierza się do okna jak siłacz do sztangi. Kobietki przeradzają się zaś w kibicki sportowe i krzyczą niczym na trybunach:

- Dawaj! Rozpirz to! Kto wam zabroni?!

Wysiłek się opłaca: szczelina w oknie zostaje zlikwidowana. Po wagonie niesie się zbiorowe westchnienie ulgi: "Oooo!". Ciężarowiec w pomarańczowej kamizelce zbywa to żartem: "Nic na siłę, wszystko z buta". Kolejarzy jest sześciu, rozsiedli się parami na wolnych miejscach i zaczęli dyskutować na cały głos. Zaczynają oczywiście od omówienia losów swoich znajomków:

- Gdzie się Wasyl Iwanowicz podział? Cosik się nie pokazuje.

- "Programistą" został! Cały dzień w ciepełku, gapi się w monitor i ni cholery nie robi.

Potem, jak zwykle w takich miejscach, zaczyna się politykowanie.

- ... w trzy lata zajebali więcej niż poprzedni w dziesięć. A niech bóg ma ich w swojej opiece, z premierem na czele, kurwa jego mać.

Elektryczka mija Merczyk i Bogoduchów, Kozacke i Pionerske. Do mety pozostaje dwadzieścia minut wspólnej medytacji.

Rdza wysypująca się z wnętrza wagonu wydaje się nie mieć końca. Stare budki transformatorowe, wieże ciśnień, bramy garaży, dachy domów jednorodzinnych, pociągi towarowe - wszystko pokryte jest barwą brudnej pomarańczy. Rdza to znak rozpoznawczy ukraińskich krajobrazów. Nasz motyw przewodni, piąty element. To pomarańczowa nić zszywająca Ukrainę wzdłuż i wszerz.

Stacja Smorodyne obsługuje Trościaniec leżący na południu obwodu sumskiego, miasto Chwylowego i Czajkowskiego. Ten pierwszy się tu urodził, drugi napisał swoją pierwszą symfonię.

Dojechaliśmy. Ostatni zza drzwi wyskakuje dziadulo wsparty o drewnianą laskę. Pomagam mu wydostać się na peron, a przy okazji wypytuję go o Trościaniec. Staruszek klnie na miejscowość i wszystko, co widzi. Narzeka, że "uwierają go kalosze" pożyczone od sąsiada, że nie może iść, bo skręci sobie nogę. Rysuje na ziemi trasę, którą mam dotrzeć do centrum, po czym kuśtyka przed siebie.