Prolog
1995
Klara z zapartym tchem patrzyła na pokryte białym puchem domy i ulice. Wszystko wyglądało jak z bajki, którą mama czytała jej każdego wieczoru przed spaniem. Jeszcze wczoraj nic nie zapowiadało takiej zmiany, ale gdy obudziła się dzisiaj i przez okno zobaczyła śnieg, aż pisnęła z radości. Bo to znaczyło, że będzie mogła ulepić bałwana, że tata wyciągnie sanki ze schowka i zabierze ją na długi spacer. Miała nadzieję, że Dominik też do nich dołączy. Nie przeszkadzało jej, że był dużo starszy. Lubiła, kiedy brał ją na barana, albo podrzucał, jakby nic nie ważyła. Wtedy śmiała się tak bardzo, że potem zawsze bolał ją brzuch.
Nie mogąc doczekać się wyjścia, wstała i pobiegła do kuchni.
- Mamo! - krzyknęła. - Widziałaś? Widziałaś? Śnieg!
- Oczywiście, że widziałam - mama odpowiedziała jak zawsze spokojnie. - Siadaj. Zaraz będzie śniadanie.
- Ale ja chcę już wyjść!
- Wyjdziesz, jak zjesz.
Klara spojrzała błagalnym wzrokiem na wchodzącego właśnie tatę.
- Tato... - jęknęła.
- Mama ma rację, szkrabie. - Tata wziął ją na ręce i uniósł wysoko. - Obiecuję, że wyjdziemy zaraz po śniadaniu.
Klara nie była zadowolona z takiego obrotu sprawy.
- Domiś! Dominik, chodź mnie uratować! - Brat był jej ostatnią deską ratunku, ale gdy i on stanął po stronie rodziców, z rezygnacją usiadła przy stole.
Zgodnie z obietnicą, wyszli po śniadaniu. Klara od razu zaczęła lepić bałwana, ale zrezygnowała, gdy śnieg sypał się przez ręce jak piasek. Spojrzała na Dominika rozmawiającego z mamą. Z całej siły zamachnęła się i kopnęła w śnieg, obsypując brata białym puchem. Wyglądał zabawnie, jakby usiadł w cukrze pudrze. Zaśmiała się.
- Co cię tak śmieszy, mała?
- Ty! - wypaliła od razu.
Dominik odwrócił się i zauważył efekt siostrzanej psoty. Przeniósł wzrok z powrotem na dziewczynkę i uśmiechnął się zagadkowo. Klara nauczyła się już, że taki uśmieszek nigdy nie zapowiadał niczego dobrego.
- O-o! - szepnęła, zakrywając usta.
- Dzieciaki, nie teraz! - Mama mocniej ścisnęła dłoń Klary i spojrzała na Dominika. - Pobawicie się u babci.
Klara wysunęła język. Na tyle dużo, by zauważył go brat, a na tyle dyskretnie, by mama nie skarciła jej ponownie. Lubiła drażnić Dominika. I choć wiedziała, że nie ma z nim szans i wkrótce będzie błagała o litość, nie mogła się powstrzymać. To zawsze zapowiadało dobrą zabawę.
Dominik jakby czytał jej w myślach. Spojrzał na nią, uśmiechnął się i mrugnął okiem. Coś knuł, wiedziała o tym. Powinna jak najszybciej uciec do babci i schować się w jej domu. Tam była bezpieczna. Tam Dominik nie odważyłby się jej tknąć. Przyspieszyła kroku i pociągnęła mamę za rękę.
- Hej, hej! A dokąd to? - zapytała mama łagodnie. - Przecież wszyscy tam idziemy, nie musisz się spieszyć.
O, gdyby tylko mama wiedziała! Klara zerknęła na brata. Spojrzał na nią w tej samej chwili i znów mrugnął okiem.
W końcu, gdy tylko dostrzegła zarys babcinego domu, zaczęła biec. Chciała uciec przed Dominikiem, który na pewno obmyślał zemstę. I nie mogła się doczekać wizyty u babci. Bo choć mieszkali całkiem niedaleko, każde odwiedziny u babci Heli były wyjątkowe. Babcia była wyjątkowa. A przed świętami zawsze u niej działa się magia. I choć Klara miała niespełna sześć lat, wiedziała, że to najbardziej niezwykły czas w roku. Okres, gdy tajemniczy Mikołaj przynosił jej elegancko zapakowane prezenty, gdy babcia cały czas nuciła piękne kolędy, a jej dom pachniał tak smakowicie, że Klarze ciekła ślinka na samą myśl o nim. To wtedy siadali razem do wigilijnego stołu i dzielili się opłatkiem. Klara lubiła smak tego cieniutkiego, białego jak śnieg wafla. Wybierała zawsze największy, a potem, podczas łamania się z innymi, dbała, by wziąć dla siebie całkiem sporą część. Nie zjadała jednak wszystkiego. Zawsze zostawiała trochę dla babcinych kotów i psa, i za każdym razem, gdy je nakarmiła, z niecierpliwością czekała, aż zaczną z nią rozmawiać.
Z zamyślenia wyrwał ją krzyk taty, kiedy pośliznęła się na ubitym śniegu:
- Klara! Ostrożnie!
- Nic mi nie jest! - Uniosła ręce do góry. - Nic mi nie jest! - powtórzyła.
Dotarła do furtki. Oparła się o nią całym ciężarem drobnego ciała i mocno pchnęła. Otworzyła się zaskakująco łatwo. Pewnie dziadek w końcu ją naprawił, bo zawsze skrzypiała i zacinała się w połowie. Klara, zaskoczona sprawnym działaniem furtki, po raz kolejny miała problem z utrzymaniem równowagi i w końcu, twarzą w dół, runęła na kupkę śniegu.
- No i co, mała? - Najpierw usłyszała głos Dominika, a potem poczuła jego dłonie. Sprawnym ruchem podniósł ją i postawił na nogi. - Nawet nie musiałem nic robić, karma cię dopadła?
- Nie dopadło mnie żadne jedzenie! - krzyknęła, ze złością otrzepując śnieg z twarzy i ubrania.
Mama zaśmiała się. Starała się zrobić to dyskretnie, ale, widząc rozbawioną twarz męża, nie mogła się powstrzymać. Klara tupnęła nogą i zacisnęła małe piąstki. A potem odwróciła się i weszła do babcinego domu.
- Och! Jest moje szczęście! - Babcia rozłożyła ramiona, a Klara bez wahania podbiegła i objęła ją w pasie. Od razu poczuła delikatne pocałunki, jakie starsza kobieta składała na jej czole i policzkach.
- A co ty taka zaśnieżona?
- Przewróciłam się. Wszystko przez furtkę, bo się tak nagle otworzyła!
- Biedactwo! - Babcia ściągnęła z jej głowy czapkę i pomogła rozpiąć kurtkę. - Mam nadzieję, że nic ci się nie stało?
- Nie! - Klara potrząsnęła głową, otrzepując resztki śniegu. Zaśmiała się, gdy mokre krople spadły na twarz babci, zaskakując ją. - A gdzie jest dziadek? - zapytała, rozglądając się.
- W pokoju. - Babcia skinęła głową w stronę pomieszczenia. - Ustawia choinkę.
- Hura! Będę mogła wieszać bombki?
- Na to liczyłam. Jak chcesz możesz iść do dziadka, sprawdzić, czy czasem nie potrzebuje twojej pomocy.
Klara nie potrzebowała dodatkowej zachęty. Zrzuciła z nóg mokre buty, nie martwiąc się, że brudzą podłogę i pobiegła do przymkniętych drzwi.
- Dziadziu! - krzyknęła i, nim się zorientowała, była już w objęciach starszego mężczyzny. Skrzywiła się, gdy dziadek połaskotał jej twarz swoją brodą. - Przyszłam ci pomóc.
- Czekałem na ciebie, księżniczko! - Klara zaśmiała się z tego słodkiego przezwiska, którego dziadek używał w stosunku do niej. - Ktoś musi zawiesić gwiazdę na czubku, a ja nie dosięgam.
Klara wyciągnęła ręce.
- Ja! Ja to zrobię!
Dziadek sięgnął do pudełka z ozdobami i wyjął ze środka dużą, srebrną gwiazdę. Każdego roku zdobiła czubek choinki. Była pierwszą ozdobą, którą zakładali i ostatnią, którą zdejmowali. Podał ją Klarze, po czym chwycił wnuczkę i uniósł, by z łatwością mogła wsunąć dekorację na czubek.
- No, to teraz możesz zająć się bombkami - powiedział, gdy postawił ją z powrotem na podłodze.
- A światełka? Przecież nie mogę wieszać bombek przed światełkami.
- Masz rację, księżniczko.
Dom babci pachniał ciastem drożdżowym i pomarańczami. Klara co rusz spoglądała na stygnące na stole ciasta - dwa równe, rumiane makowce, przyniesione przed chwilą z pieca.
- Dlaczego zawsze pieczesz te same ciasta? - zapytała babcię. Siedziała przy stole i rysowała coś na kartce, obserwując zarówno mamę, jak i babcię. - Nie możesz zrobić czegoś innego?
Babcia się uśmiechnęła i przerwała ucieranie masy.
- A co na przykład?
- Tort! Taki, jak mi robisz na urodziny!
- Kochanie, tort jest specjalnym ciastem na szczególne okazje.
- A święta to nie specjalna okazja?
- Święta mają swoje ciasta. Na przykład makowiec. Zapamiętaj sobie, aby na twoim stole nigdy nie zabrakło maku w święta. To przyniesie ci pomyślność i ochroni przed złym.
- Naprawdę? - Klara otworzyła szeroko usta.
- Naprawdę.
- A jak zjem pierogi? - Klara spojrzała na mamę, która na blacie rozwałkowywała ciasto i nakładała farsz. Uwielbiała pierogi z kapustą i grzybami.
- Będziesz zdrowa, silna i będziesz długo żyła.
- Ooo! A jak zjem pierniczki?
Babcia się zaśmiała.
- Nie podchodź mnie, łobuziaku! Nie dam ci pierniczka.
- Ale one tak pachną i mnie wołają... - Dziewczynka nie odpuszczała.
- Są dla Mikołaja. Ty swoje dostaniesz w święta.
- A jak Mikołaj nie przyjdzie?
- Przyjdzie. Zawsze przychodzi. Przecież napisałaś list, prawda?
Klara skinęła głową.
- A ty babciu napisałaś?
- Napisałam.
- A ty, mamo?
- Oczywiście, że tak. Tata też, i Dominik - odpowiedziała Małgosia.
- A dziadek?
- Dziadek też.
- Hm. Ciekawe co potem robi z tymi wszystkimi listami? Przecież musi ich dostawać tak duuużo! - Klara rozłożyła ręce najszerzej, jak potrafiła.
- Jestem pewna, że ma na nie swój sposób.
- A o co takiego, babciu, poprosiłaś Mikołaja?
- A to jest tajemnica. Nie mogę ci powiedzieć, bo inaczej to się nie spełni.
- A czy ja mogę jeszcze mu coś wysłać?
- Zapomniałaś mu o czymś napisać?
- Nie. Chcę, żeby dostał to. - Uniosła do góry kartkę, na której był nieco koślawy rysunek całej ich rodziny stojącej wokół choinki. - Chcę, żeby zawsze tak było! Chcę, żeby sprawił, aby nasze święta tak wyglądały. I chcę, żebyśmy zawsze byli razem!
2026
Drogi Mikołaju,
tak trudno jest żyć dalej, kiedy ktoś, kogo kocha się całym sercem odchodzi. Babcia Hela kochała święta, wierzyła w dobro, w ludzi i w to, że warto pomagać potrzebującym. Pisała do Ciebie listy, wierząc, że przyniosą oczekiwaną zmianę. Tym pisaniem listów zarażała też innych.
I w jakiś tajemniczy sposób działy się wówczas cuda.
Babcia powtarzała, że jeśli ktoś mówi, że nie lubi świąt, to znaczy, że ich najbardziej potrzebuje. Ale jak, po jej odejściu, mogę lubić coś, co zawsze się z nią wiązało. Jak mam przetrwać czas, który dzięki babci zawsze był wyjątkowy?
Czy mógłbyś sprawić, bym znów pokochała święta?
Czy strata mogłaby aż tak nie boleć?
I czy możliwe są święta, w czasie których babcia znów byłaby z nami?
Klara
Od lat grudniowi daleko było do mroźnego, śnieżnego miesiąca. Jeśli już, dokuczały wszystkim opady deszczu. Niskie, szare chmury potęgowały odczuwanie zmęczenia i sprawiały wrażenie, jakby miały zaraz spaść na ziemię.
Tego dnia było inaczej. Co prawda chmury kłębiły się na niebie jak wiele dni wcześniej, ale w końcu, nieśmiało i cicho, jakby nie chciały nikomu przeszkadzać, zaczęły z nich spadać niewielkie płatki śniegu. Klara stała w oknie i rozmarzonym wzrokiem patrzyła na coraz bardziej bielący się krajobraz. W końcu zdecydowała zamknąć lokal nieco wcześniej niż zwykle. Zwolniła do domów swoich pracowników, nie spodziewając się już o tej porze tłumu klientów. Mogła sobie doskonale dać radę sama. Ta pora roku zawsze przynosiła ze sobą zmęczenie, które ciążyło na ramionach niczym gruby szal. Poczekała jeszcze, aż ostatni czytelnik opuści wygodny fotel i odda książkę. Gdy wychodził, życząc jej "spokojnych świąt", uśmiechnęła się do niego, choć uśmiech ten nie sięgał jej oczu. Do świąt było jeszcze kilkanaście dni, a spokój wydawał się jej czymś odległym.
Zgasiła światła w czytelni i księgarni, zostawiając jedynie lampkę na biurku. Jej ciepłe światło padało na stos książek, które powinna uporządkować.
- Jutro - powiedziała do siebie bez przekonania. Wiedziała, że jutro przyniesie kolejne obowiązki.
Po raz ostatni rzuciła okiem na pomieszczenie i zamknęła drzwi.
Dom był wtulony pomiędzy stare drzewa, sprawiał wrażenie, jakby potrzebował ich do życia. Wszystkie światła były zgaszone, wokół panowała taka cisza, że Klarze wydawało się, że słyszy spadające na ziemię płatki śniegu.
- Już jestem - powiedziała, wchodząc do środka.
Powoli zdjęła płaszcz i czapkę i włożyła je do szafy. Potem z westchnieniem ulgi ściągnęła botki i pomasowała zmęczone stopy. Na boso weszła do kuchni.
Pomieszczenie wyglądało jakby nikt w nim nie przebywał od kilku dni. Blaty były czyste, puste, bez zbędnych rzeczy rozrzuconych tu i ówdzie. Sprzęty wyłączone i ciche, jakby nagle brakło prądu. Włączyła światło. Lampa rozbłysła ciepłym blaskiem, jasne cienie lekko ułożyły się na ciemnych meblach i drewnianych blatach. Usiadła przy stole i westchnęła. Czuła się tak zmęczona, jakby pracowała od tygodni bez odpoczynku.
- Cześć, mamo! - Klara najpierw usłyszała głos córki, a dopiero potem jej pospieszne kroki na schodach.
- Czy ty się nie nauczysz wolno chodzić? Tyle razy ci mówiłam...
- ...krzywdę sobie zrobisz i się połamiesz - dokończyła Amelia. - Wiem, ale inaczej nie umiem. - Uśmiechnęła się do matki. - Chciałam ci coś pokazać.
Dziewczyna położyła na stole nieduże metalowe pudełko zdobione wytłoczonymi gwiazdkami. Klara spojrzała na nie zaskoczona. Pamiętała je. Babcia Hela trzymała w nim pierniki, te z miodem i przyprawami, które pachniały jak całe jej dzieciństwo.
- Prosiłam cię, żebyś nie grzebała w rzeczach babci - powiedziała cicho. Delikatnie dotknęła zimne wieczko.
- Nie grzebałam - zaprzeczyła od razu Amelia. - Chciałam tylko... pomyślałam... miałam nadzieję, że nie będziesz miała nic przeciwko, jeśli wykorzystałybyśmy to pudełko w tym roku, tak, jak babcia zawsze to robiła, i włożyły do niego pierniczki. Ale... Zresztą, tam coś jest.
Klara podniosła pudełko. Było lekkie, ale w środku wyraźnie coś się przesuwało.
- Po co nam pierniczki? Święta przyjdą i pójdą. To tylko trzy dni. Narobimy się, a potem i tak nie będziemy tego jeść. Lepiej sobie darować - mówiła, gładząc wieczko. - To była tradycja babci. A skoro jej nie ma... - westchnęła. - Zresztą, jesteś już za stara na takie zabawy.
- Mamo! - jęknęła Amelia. - To nie jest zabawa! Jak możesz tak mówić? Gdyby babcia to słyszała...
- Babci już z nami nie ma - przerwała jej szybko Klara. - Nigdy już jej nie będzie. Teraz jest inaczej.
- Chyba sama nie wierzysz w to, co mówisz! - powiedziała dziewczyna z wyrzutem. - Jak inaczej? Przecież zbliżają się święta i nie chodzi tu o zabawę, ale o tradycję! No wiesz, pierwsza gwiazdka, opłatek, dwanaście potraw, sianko pod obrusem. Tak, jak zawsze robiłyśmy z babcią Helą. Nie powinnyśmy z tego rezygnować, babcia by tego nie chciała.
Klara tylko machnęła ręką.
- Skąd możesz wiedzieć, czego by babcia chciała, a czego nie? Mogę cię zapewnić, że do niczego by nas nie zmuszała. Uszanowałaby naszą decyzję.
- Naszą decyzję? Czy twoją?
Klara westchnęła głęboko i potarła czoło.
- Dziecko, chciałabym odpocząć. Za chwilę będę miała w lokalu urwanie głowy i z każdym kolejnym dniem, aż do świąt, będzie tylko gorzej. Chociaż w domu chciałabym znaleźć odrobinę spokoju.
- Ale mamo...
- Nie, nie zmienię zdania. I proszę, nie marudź więcej.
Ponownie całą uwagę poświęciła leżącemu na kolanach pudełku. Uniosła wieczko ostrożnie, z obawą, że dotknie czegoś, czego nie powinna.
Poczuła się zupełnie jak wtedy, gdy babcia otwierała to pudełko przed świętami i pozwalała jej sięgnąć po ciastko. To było jak coś świętego.
"Pamiętaj - powtarzała zawsze babcia - to są specjalne pierniczki bożonarodzeniowe dla Świętego Mikołaja, upieczone według starej receptury. Możesz wziąć jedno, aby spróbować, ale resztę będziemy mogły zjeść dopiero w święta, po tym jak Mikołaj przyniesie prezenty. Byłoby mu przykro, gdyby wiedział, że zajadałyśmy się nimi bez niego". Klara stawała wówczas na palcach, by móc spojrzeć na zawartość pudełka z góry, i długo zastanawiała się, zanim wybrała. Potem powoli zbliżała ciastko do ust, ale zanim je spróbowała, poczuła ten wyjątkowy zapach. Wtedy jeszcze nie wiedziała, co powoduje, że pachniały tak obłędnie, ale teraz... teraz mogła bez trudu wyczuć delikatne nuty cynamonu i goździków. Nawet po takim czasie pudełko zachowało swoją coroczną magię.
Zamknęła oczy. Jakby to miało pomóc jej zobaczyć babcię Helę. I przez moment poczuła się, jakby znów była małą dziewczynką, która nie mogła doczekać się świąt.
- Mamo? - Poczuła delikatny dotyk i otworzyła oczy. Amelia patrzyła na nią z troską. - Wszystko dobrze? Nie chciałam cię zdenerwować, przepraszam.
- Nie zdenerwowałaś mnie. Niepotrzebnie się uniosłam. Ale tak bardzo tęsknię za babcią... - Klara pokręciła głową i spojrzała na pudełko. Może nie musiała stawać na palcach, bo leżało wygodnie na jej kolanach, ale dość długo patrzyła na to, co znajdowało się wewnątrz. W środku leżało dwanaście kopert, każda opisana innym charakterem pisma. Jedne litery starannie kaligrafowane, inne pisane w pośpiechu. Klara dotknęła ich opuszkami palców, zastanawiając się, co powinna zrobić. Poczuła szorstką fakturę kopert.
- Co tutaj robią listy? - zapytała Amelia. - Przecież babcia nie przechowywała listów w pudełku po pierniczkach.
- Też tego nie rozumiem.
- Nie jesteś ich ciekawa? - Amelia spojrzała uważnie na matkę.
Klara westchnęła, wciąż patrząc na koperty.
- Jestem - przyznała.
- To dlaczego ich nie otworzysz?
- Nie wiem, czy powinnam. - Zamknęła pudełko. - Nie należą do mnie.
- Ale przecież są w pudełku babci...
- To nie znaczy, że wolno nam do nich zaglądać. - Spojrzała na córkę. - Zapomnij o nich. Nie wiemy, co jest w środku. I niech tak zostanie. - Wstała zdecydowanie. - Odniosę pudełko z powrotem na miejsce.
Amelia otworzyła usta, jakby chciała coś powiedzieć, ale widząc minę matki zrezygnowała.
- A jeśli tak bardzo chcesz, kup nowe pudełko na pierniczki. Powiedziałam, co o tym myślę, ale skoro masz zamiar je robić...
Kiedy szła do swojej sypialni, zdawało jej się, że usłyszała jeszcze zawiedziony głos córki:
- Przecież zawsze robiłyśmy je razem...
Klara nie poszła od razu na stryszek. Najpierw weszła do swojej sypialni, delikatnie zamknęła drzwi i usiadła na łóżku. Przez chwilę siedziała tak, z pudełkiem na kolanach, wpatrując się w nie ze łzami w oczach. Tyle wspomnień było związanych z tą rzeczą. Dobrych wspomnień. I jednocześnie smutnych. Bo wszystko, co przychodziło jej na myśl, miało związek z babcią Helą.
Tęskniła za nią. Nie wiedziała, czy kiedykolwiek będzie mogła myśleć o niej bez wzruszenia. Czy jej życie nabierze jeszcze kolorów bez obecności babci Heli.
Wytarła łzy, które pojawiły się znikąd. Z każdym dniem było trudniej. Pustkę po jej odejściu zauważała na każdym kroku, a im więcej czasu mijało od jej odejścia, tym bardziej bolało.
Spojrzała znów na pudełko. Była ciekawa, co takiego skrywało się w tym pięknym opakowaniu. Klara nigdy wcześniej nie widziała tych listów. Nie przypominała sobie też, aby babcia kiedykolwiek mówiła, że przechowuje w nim jakieś listy. Przecież nawet w ubiegłym roku były w nim pierniczki, więc nie ma szans, by ta korespondencja leżała dłużej niż kilka miesięcy.
Ostatnia myśl ją zaintrygowała. Nie sądziła, aby babcia miała przed nią jakieś tajemnice. W ostatnim czasie, gdy coraz bardziej opadała z sił i była świadoma zbliżającego się końca, mówiła Klarze o wszystkim. Uporządkowała swoje sprawy, by po jej odejściu wnuczka nie musiała niepotrzebnie tracić czasu w urzędach. Taka właśnie była. I to, że włożyła listy akurat do tego pudełka, też musiało mieć jakiś cel.
Klara westchnęła i ponownie zdjęła przykrywkę. Po raz kolejny przesunęła palcami po kopertach; było ich dwanaście. Wzięła jedną i chwilę obracała ją w dłoni. Zobaczyła na niej starannie wykaligrafowane przez babcię słowa: "List o ciszy".