5
Cyfrowy porządek
Zmieniły się twarze przy porysowanym, kuchennym stole, ale unikalny, gęsty nastrój tego pokoju socjalnego pozostał dokładnie ten sam. Powietrze wciąż było ciężkie od pytań ostatecznych, na które nikt na tym świecie nie miał gotowych ani prostych, kojących odpowiedzi. Do nocnej dyskusji włączył się Milan, czterdziestoletni, błyskotliwy programista pochodzący z Belgradu.
Mężczyzna od pięciu lat mieszkał wraz z żoną i dziećmi w luksusowej, nowoczesnej, ale jednocześnie dziwnie chłodnej, sterylnej dzielnicy Monachium, gdzie luksus mieszał się z emocjonalnym dystansem. Siedział nienagannie wyprostowany na starym, plastikowym krześle, bezwiednie bawiąc się w palcach drogim, markowym długopisem. Wyglądało to tak, jakby poprzez ten mechaniczny gest próbował nadać swoim chaotycznym, emigracyjnym myślom i słowom absolutną, matematyczną precyzję.
"Dla mnie, człowieka od małego dziecka wychowanego w tradycji prawosławnej, idea Boga jako surowego, nieubłaganego Sędziego zasiadającego na tronie zawsze była niesamowicie trudna do przyjęcia" - zaczął Milan, na chwilę przenosząc wzrok na rozświetlony ekran swojego służbowego laptopa. "W Serbii, w czasach mojego dzieciństwa i młodości, widzieliśmy sądy ludzkie na każdym kroku. Te sądy zawsze były przerażająco niesprawiedliwe, podszyte cyniczną polityką, korupcją i plemienną nienawiścią.
Kiedy kilka lat temu przyjechałem do Niemiec, w pierwszym odruchu autentycznie zachwyciłem się tutejszym systemem prawnym. Wszystko było idealnie zapisane w paragrafach, suche, automatyczne, działające bez jakichkolwiek zbędnych emocji. I tak właśnie, w sposób zracjonalizowany, wielu współczesnych ludzi Zachodu widzi koncepcję karmy: jako idealny, bezosobowy, kosmiczny algorytm. Zrobiłeś czyn x, system automatycznie generuje dla ciebie rezultat y. Wszystko się zgadza w kodzie źródłowym wszechświata".
Milan poprawił okulary i wyłączył ekran komputera, pozwalając, by w pokoju zapanowało bardziej intymne światło. "Ale wiecie, co najważniejszego zauważyłem po tylu latach mojej codziennej pracy z najbardziej skomplikowanymi algorytmami? Zrozumiałem, że każdy program bez żywego programisty jest w gruncie rzeczy całkowicie martwy. Sam suchy kod nie posiada ani grama litości. On nie potrafi w żaden sposób uwzględnić unikalnego ludzkiego kontekstu, nie widzi żadnych skomplikowanych okoliczności łagodzących.
Bóg absolutnie nie jest sędzią, który z satysfakcją wbija cię w ziemię swoim nieodwołalnym wyrokiem. Bóg jest tym genialnym Architektem, który ten cały algorytm karmy od podstaw napisał i który teraz nieustannie czuwa nad tym, by ten potężny system się nie zawiesił pod ciężarem ludzkich błędów. Karma to jest twarde uniwersalne prawo, a Bóg to jest czysta miłość, która to prawo z pełnym współczuciem interpretuje. On nie zmienia reguł gry w trakcie jej trwania, ale daje ci nieskończony czas i bezpieczną przestrzeń, byś po każdym kolejnym upadku mógł wstać i spróbować na nowo".
Wyroki
Z drugiego, odległego końca kuchennego stołu, zza parującego, ceramicznego kubka z gorącą miętową herbatą, odezwała się Agnieszka. Miała trzydzieści dwa lata, pochodziła z malowniczego Olsztyna, a w Niemczech odnalazła swoje zawodowe miejsce jako oficjalna tłumaczka przysięgła w berlińskich urzędach miejskich i sądach.
Codziennie, przez wiele godzin, oglądała najbardziej drastyczne ludzkie dramaty, które zostały chłodno zamknięte w oficjalnych, urzędowych pismach i decyzjach administracyjnych. Jej praca polegała na byciu przezroczystym pomostem językowym pomiędzy bezwzględnym aparatem państwowym a przerażonym człowiekiem, który często nie rozumiał, dlaczego jego dotychczasowy świat właśnie się rozpada.
"Codziennie, mechanicznie tłumaczę zagubionym ludziom surowe wyroki, ostateczne decyzje o natychmiastowej deportacji oraz oficjalne, chłodne pisma z niemieckich sądów" - powiedziała Agnieszka, podpierając zmęczony podbródek drobną ręką. "I wiecie, co z mojej perspektywy jest absolutnie najgorsze i najbardziej niszczące w całym ludzkim sądownictwie? To jest jego przerażająca ostateczność. Sędzia na sali rozpraw uderza drewnianym młotkiem w stół i koniec, sprawa zostaje formalnie zamknięta, a twoje dotychczasowe życie jest w jednej sekundzie doszczętnie zrujnowane. Nie ma już odwrotu, nie ma przestrzeni na naprawę błędu.
Gdyby Bóg w swoim kosmicznym wymiarze działał dokładnie w ten sam sposób - gdyby zakładał tylko jedno krótkie ziemskie życie, jeden ostateczny sąd i potem albo wieczne, okrutne piekło, albo nudne niebo - to w moich oczach byłby potworem, a nie kochającym, ojcowskim Autorytetem. Koncepcja, że Bóg w swojej mądrości posługuje się mechanizmem karmy i reinkarnacji, jest dla mnie osobiście jedynym realnym ratunkiem dla zachowania jakiejkolwiek wiary w sens Wszechświata".
Agnieszka upiła łyk miętowej herbaty, pozwalając, by ciepło naparu na chwilę rozluźniło jej spięte mięśnie twarzy. "Bóg-Sędzia w systemie powtarzalnych wcieleń absolutnie nie pełni funkcji bezwzględnego kata. On jest wizerunkiem sprawiedliwego, mądrego profesora na wymagającym uniwersytecie. Ten profesor ma swój sztywny regulamin studiów, ma jasno określone kryteria oceniania - i to jest właśnie uniwersalna karma. Ale Jego ostatecznym celem jako pedagoga nigdy nie jest to, żebyś ty jako student oblał egzamin, stracił stypendium i poszedł na bruk. On całym swoim sercem chce, żebyś ty w końcu, po wielu trudach, obronił ten swój życiowy dyplom.
Karma to po prostu genialny mechanizm sprawiedliwości, który Bóg w zaufaniu oddał w nasze własne ręce. Powiedział nam na początku drogi: Sami, swoimi codziennymi wyborami, piszecie swój wyrok, ja go tylko z powagą podpisuję na końcu każdego waszego ziemskiego życia, dając wam jednocześnie kolejną czystą szansę w następnym wcieleniu".
Algorytm bez duszy
Wywód Milana, oparty na jego wieloletnim doświadczeniu w pracy z systemami informatycznymi, dotyka jednego z najbardziej fascynujących problemów współczesnej cywilizacji - próby zracjonalizowania i zdigitalizowania całej rzeczywistości, w tym także sfery duchowej. Dla programisty z Belgradu wszechświat pozbawiony żywej obecności Boga byłby jedynie nieskończonym, zimnym ciągiem instrukcji warunkowych.
Taki system, choćby był idealnie zoptymalizowany i wolny od błędów technicznych, w gruncie rzeczy staje się potwornym narzędziem opresji. Algorytm z definicji nie zna pojęcia litości, nie potrafi się wzruszyć ani zaryzykować błędu w imię wyższej wartości, jaką jest miłość. Działa w sposób zero-jedynkowy: sukces albo porażka, nagroda albo eliminacja ze struktury.
Praca Milana w Monachium, pośród nowoczesnych technologii i wysokich zarobków, uświadomiła mu, że czysta technokracja rodzi potworny chłód emocjonalny. W luksusowych dzielnicach stolicy Bawarii wszystko działa z precyzją szwajcarskiego zegarka. Śmieci są segregowane idealnie, podatki rozliczane co do centa, a cisza nocna przestrzegana z religijną gorliwością.
Jednak pod tą idealną, naoliwioną fasadą kryje się ogromna samotność ludzi, którzy stali się niewolnikami własnych procedur i statusu materialnego. Kiedy w takim świecie dochodzi do tragedii - do nagłej choroby, rozpadu małżeństwa czy kryzysu egzystencjalnego - suche paragrafy niemieckiego prawa i algorytmy korporacyjne okazują się całkowicie bezradne. Nie potrafią dać człowiekowi tego, czego ten najbardziej potrzebuje: poczucia, że jego cierpienie ma jakiś głębszy, niekwantyfikowalny sens.
